manşet

Barışın İzleri

Koşuyolu’ndan Dört Ayaklı Minare’ye: “Hafıza dediğimiz bugün bizimle birlikte hareket ediyor”

12 Eylül Koşuyolu, 5 Haziran İstasyon, barış metniyle Dağkapı, yasak sonrası Sur… “Barışın İzleri” projesi, Diyarbakır’daki hafıza mekânlarını “duyu coğrafyasıyla” ele alan bir çalışmayı hedefliyor.

Fotoğraflar: Yekta Armanc Hatipoğlu/Niha+

10 Ekim Cumartesi günü, Hakikat Adalet Hafıza Merkezi’nin “Meydan: Toplanma Özgürlüğünü ve Kamusal Alanı Geri Kazanmak” projesi kapsamında desteklenen “Barışın İzleri” projesine katılmak için Koşuyolu Parkı’na gittim.

Kentin hafıza mekânlarını beraber konuşacağımız yürüyüş, saat 10.00’da başladı. Dört kişilik Barışın İzleri ekibiyle beraber 12 kişiydik.

Koşuyolu ve İstasyon: İki bombalı saldırı

8’i çocuk 10 kişinin öldüğü, 12 Eylül 2006’da gerçekleşen Koşuyolu Parkı patlamasından, Yaşam Hakkı Anıtı önünde kayıplarının akıbetini soran kayıp yakınlarına ve bu parkın tek tek bizim için ne ifade ettiğini konuştuğumuz ilk durağımızın ardından ikinci durağımız olan İstasyon Meydanı’na yürüdük.

Diyarbakır kent hafızasında oldukça önemli olan İstasyon Meydanı; burada yapılan kalabalık mitinglerden, yolu buradan geçen görkemli yürüyüşlerden ziyade 5 Haziran 2015’te Halkların Demokratik Partisi’nin (HDP) mitinginde IŞİD tarafından düzenlenen, sonucunda 5 kişinin öldüğü, 400’ün üzerinde kişinin de yaralandığı saldırıyla daha çok hatırlanıyor.

5 Haziran’ı, buradaki mitingleri, insanların sığmayışını, korna seslerini ve dar kaldırımı konuştuktan sonra Çand Amed Kültür Merkezi’nde biraz dinlenip, Dağkapı taraflarına gidiyoruz.

Diyarbakır Öcalan’ı yıllar sonra Dağkapı Meydanı’nda gördü

Sur diplerinde, Dağkapı Meydanı’na yakın bir yerde çimlere oturup meydanı konuşuyoruz.

Diyarbakır; 27 Şubat barış çağrısında Abdullah Öcalan’ın fotoğrafını yıllar sonra burada gördü, silah bırakma ve demokratik siyasete geçiş mesajını burada dinledi. Hüzün, burukluk, mutluluk, merak, heyecan ve daha fazla duygu; en yoğun şekilde burada yaşandı.

Newroz Meydanı ve Kemal Kurkut

Diyarbakır’da hafıza mekânlarını konuşup da Newroz’u ve Newroz Meydanı’nı konuşmamak olmaz. Meydanın şehir merkezinden uzağa yapılmasından başlayan konuşma, 2017 Newroz’unda polis kurşunuyla öldürülen Kemal Kurkut’un halkın politik hafızasında edindiği yeri konuşarak devam etti.

Fotoğraflarla eski Sur’un dönüşümü, Margosyan’ın sokağı

Eski Sur’un fotoğraflarına da burada baktık. Aslında bir kent için çok eski olmaması gereken ama Diyarbakır için çok eski olan 2015-16 sürecinin fotoğraflarını da inceledik. Değişimin yoğunluğunu gördük. Kent, siyaset, insan; her şey değişmişti, çok hızlı ve yıkıcı bir şekilde…

Ardından Sur sokaklarındayız. Ciğer kokusu ve demir dövme sesiyle birlikte Demirciler Çarşısı’ndan iniyoruz. Burada yazar Mıgırdiç Margosyan’ı anıyor ve konuşuyoruz.

Sur Belediye Meclisi 9 Aralık 2009’daki oturumunda, ismi Direkçi olan sokağı “Mıgırdiç Margosyan” olarak değiştirmiş, Margosyan ise Türkiye’de zihniyetin hâlâ değişmediğini ve bugün atılan adımların yarın boşa çıkartılabileceği ve isminin asıldığı yerden tekrar indirilebileceği gerekçesiyle isminin doğduğu sokağa verilmesini istememişti. Buna rağmen ismi sokaktan indirilmedi.

Ancak 2015 Aralık ayında ilan edilen 103 gün süren sokağa çıkma yasakları, Sur’da yaşanan çatışmalar ve ardından gelen yıkım, Margosyan’ın isminin sadece duvardan indirilmesiyle değil isminin olduğu sokak dahil pek çok sokağın yerle bir olmasıyla sonuçlandı.

Buradan sonra gittiğimiz Dört Ayaklı Minare’de bir kentin hafıza mekânının turizme nasıl “kurban edildiğini” gördük. Yolda giderken kentte kimsenin içmediği Kürt kahvesi ikramları ve çatışmalı süreçten sonra “gelenekleşen” Dört Ayaklı Minare altında dönme ritüelini gördükten, gerçek anlamda dışarıdan izledikten sonra Rengarenk Umutlar Derneği’ne gittik.

Yürüyüş bitti, atölye kısmına geçtik.

Burada gün boyunca gördüklerimiz, duyduklarımız ve deneyimlediklerimiz üzerine düşünme fırsatı bulduk.

Ben de atölye bittikten sonra proje yürütücüsü Bervan Tan ve proje kolaylaştırıcısı Dr. Sevcan Tiftik ile hem genel olarak projeyi hem de şimdiye kadarki buluşmaların nasıl geçtiğini konuştum.

“Amaç tarih anlatmak ya da kültür gezisi değil”

Proje yürütücüsü Bervan Tan, Barışın İzleri Projesi’nin Hafıza Merkezi’nin Meydan programı kapsamında desteklenen bir proje olduğunu; toplumsal, kamusal alanı geri kazanmak, tekrar tüm kesimlerin meydanlarda olması için yapılan bir program olduğunu söyleyerek sözlerine başladı.

Bervan Tan

Diyarbakır Meydan Hafızası’nın da beş duraktan oluştuğunu, bunların sırasıyla Koşuyolu Parkı, İstasyon Meydanı, Dağkapı, Sur sokakları ve Dört Ayaklı Minare olduğunu aktardı. Tan, Dağkapı’da eski Newrozları da konuştuklarını söyledi.

Bunları duyu coğrafyası üzerinden ele aldıklarını belirtti Tan:

“Amaç bir tarih anlatmak değil ya da bir kültür gezisi değil bu aslında; ya da bir tarih anlatıcısı değilim ben. Doğrudan burada yaşanan olayların bende bıraktığı etkileri ve bunu anlatırken katılımcıda oluşan yansımaları ele alıyoruz aslında… Orada konuşurken biraz daha katılımcılara soru sorarak katılımcıların bireysel deneyimlerini, bireysellikten kolektife uzanan o süreci aslında görebilmek. Bunları konuşuyoruz.” dedi.

Barışın İzleri: “Kentle ilişki kuran farklı deneyimleri yan yana getirmeyi istiyoruz”

“Duyularımız mekânla kurduğumuz ilişkinin bir parçası”

Proje kolaylaştırıcısı Sevcan Tiftik, bir yandan duyguların kolektiviteye olan etkisini de konuştuklarını söyledi.

Tiftik, bu yürüyüşlerde yaptıklarının Diyarbakır’ın hafıza mekânlarını dolaşmaktan ibaret ya da burada bir tek geçmişte neler yaşandığını anlatmamak olduğunu belirtti, “Biraz da bugün o mekânlarda neyle karşılaşıyoruz, ne görüyoruz, ne duyuyoruz, neler artık orada değil, bunlara bakmaya çalışıyoruz. Çünkü hafıza dediğimiz şey geçmişte yaşananlardan ya da bize anlatılanlardan oluşmuyor. Bugün o sokaktan geçerken, bir meydana baktığımızda, bir ses duyduğumuzda ya da artık yerinde olmayan bir şeyi fark ettiğimizde de geçmişle ilişki kuruyoruz. Duyu coğrafyasından hareket etmemizin nedeni de biraz bu. Yani sesler, kokular, yürürken bedenimizin ritmi, bazen durup bakmamız, bazen de oradan bir an önce uzaklaşmak istememiz… Bunların hepsi aslında o mekânla kurduğumuz ilişkinin bir parçası” dedi.

Sevcan Tiftik

Duygular konusuna da değinen Tiftik, duyguları daha politik biçimde ve temasla birlikte ele aldıklarını, bunu yaparken Sara Ahmed’den yola çıktıklarını söyledi. Tiftik, duyguları bireysel, kendi içimizde yaşadığımız şeyler olarak düşünmediklerini; duyguların toplumsal, kolektif ve politik bir tarafı da olduğunu ifade etti.

Farklı deneyimlerle bir araya gelmek

Tiftik, söylediklerini şöyle örneklendirdi:

“Mesela kimin acısı görülüyor, kimin yasını tutabiliyoruz, hangi kayıpları hatırlıyoruz, hangileri kamusal alandan siliniyor? Bunlar da duygularla, hafızayla ilgili meseleler. Bir de hepimiz aynı mekânda aynı şeyleri hissetmiyoruz tabii. Birinin çocukluğunun geçtiği, her gün yürüdüğü bir sokak, başka biri için ilk kez duyduğu bir kaybın, bir hikâyenin mekânı olabiliyor. Birimiz için çok tanıdık olan bir şey diğerimiz için tamamen yabancı olabiliyor. Bence burada önemli olan da bu zaten. Yani herkesin aynı şeyi hatırlamasını, aynı şeye öfkelenmesini ya da aynı duyguda buluşmasını beklemiyoruz. Hatta böyle bir ortaklık kurmaya da çalışmıyoruz. Farklı deneyimlerimizle, farklı hafızalarımızla nasıl yan yana gelebiliriz, biraz bunun üzerine düşünüyoruz.

O yüzden yürüyüşlerde gerek Bervan’ın tanıklıklarını gerek kendi tanıklıklarımızı gerekse katılımcılar da dahil olmak üzere kendi deneyimlerimizi, ailelerimizden, çevremizden duyduklarımızı, okuduklarımızı, hatırladıklarımızı, bazen de hiç bilmediklerimizi getiriyoruz. Birbirimize sorular soruyoruz, bazen bildiğimizi sandığımız şeyleri yeniden düşünüyoruz. Mesela bir katılımcının paylaştığı küçücük bir şey hepimizin o mekâna başka türlü bakmasını sağlayabiliyor. Dolayısıyla aslında birlikte öğreniyoruz, birbirimizin hafızasına da temas ediyoruz. Ama burada bir şeyi de önemsiyoruz. Herkesin konuşmak, kendi deneyimini anlatmak ya da bir şeyleri hatırlamak zorunda olmadığı bir alan olsun istiyoruz. Çünkü susmak, sadece dinlemek de bu karşılaşmanın bir parçası.”

Tiftik, sorulması muhtemel “Bütün bunların barışla ne ilgisi var?” sorusuna, yürüyüş boyunca biraz bu sorunun peşinden gittiklerini söyleyerek yanıt verdi. Barışı, çatışmaların sona ermesi ya da geçmişte yaşananların hatırlanması gibi kısıtlı bir yerden düşünemeyeceklerini belirten Tiftik, “Mesela bugün o meydanlarda kimler bir araya gelebiliyor, kimler gelemiyor? Kimlerin sözü duyuluyor, kimlerin hikâyesine yer açılıyor? Kimler o sokaklarda rahatça yürüyebiliyor, kimler yürüyemiyor? Bunların hepsi ve daha nicesi barışla ilgili. Bir de tabii bütün bu kayıpları, yıkımları, şiddeti konuşurken hayatın nasıl devam ettiğine de bakmak gerekiyor. İnsanlar bütün bunların içinde nasıl yaşamaya devam ediyor, birbirleriyle nasıl ilişkileniyor, neleri korumaya, neleri yeniden kurmaya çalışıyor?” dedi.

Tan ise şu ana kadar (10 Ekim) toplam dört buluşma gerçekleştirdiklerini ve dört buluşmada da çok farklı konulara değindiklerini söyleyerek sözlerine devam etti. Tan, aynı olayların kişilerde çok farklı ya da her grupta çok farklı etkiler bırakabildiğini söyleyerek “Bir grupta daha çok bunun kültür kısmını konuşurken diğer bir grupta bunun cinsiyet kısmını, kuir kısmını konuşuyoruz ya da diğer bir grupta bunun savaş hafızasını konuşabiliyoruz” diye konuştu.

Yazılanlar blog ve sosyal medya üzerinden yayımlanacak

Tiftik, bir de bütün bunları bir şekilde kayıt altına almak, sonrasında başkalarıyla da paylaşabilmek istediklerini, bu nedenle yürüyüşleri bir yazı atölyesiyle tamamladıklarını belirtti.

Yürüyüş sırasında katılımcılardan sürekli not almalarını, bir şeyleri kaydetmelerini istemediklerini çünkü biraz da o anda orada olmalarını, etraflarına, birbirlerine, kendilerine dikkat kesilmelerini önemsediklerini ancak sonrasında, günün sonunda bir araya gelip ne konuştuklarını, ne konuşamadıklarını, neyi hatırladıklarını, neyi unuttuklarını, nerede sustuklarını, neyin onları rahatsız ettiğini, neye takıldıklarını yazdıklarını aktardı.

Tiftik, herkesin kendi deneyiminden, kendi duygularından hareketle kısa metinler, pasajlar oluşturduğunu, bunların da katılımcı onayları doğrultusunda blog ve sosyal medya hesaplarında paylaşılacağını ifade etti, “Böylece yürüyüşte birlikte düşündüklerini o gün orada bulunanlarla sınırlı kalmamış olacak, başka insanlarla da karşılaşabilecek” dedi.

“Diyarbakır’da başka kayıpların izlerini takip ederken Ankara’yı da andık”

10 Ekim Ankara Garı Katliamı’na değinen Tiftik, Tan’ın her buluşmanın farklılığı üzerine söylediklerini örneklendirmek adına “Mesela bugün 10 Ekim. Ankara Garı Katliamı’nın yıl dönümündeyiz. Diyarbakır’da, başka kayıpların ve başka mücadelelerin izlerini takip ederken Ankara’yı da andık, üzerine uzun uzun konuştuk. Aslında her yürüyüşün birbirinden farklı olmasının nedenlerinden biri de bu. O günün kendisi, katılımcıların getirdikleri, memleketin gündemi, kimi zaman duraklar arasında yürürken beklemediğimiz bir karşılaşma, bütün bunlar yürüyüşün seyrini değiştirebiliyor. Yani hafıza dediğimiz bugün bizimle birlikte hareket ediyor” diye konuştu.

“Sadece katılımcıların hafızasından da söz etmiyoruz aslında” diyen Tiftik, hafıza yürüyüşünün kentle kurulan ilişkiyi de kapsadığını belirterek sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bir de kentin kendisi var tabii. Sokakları, surları, ağaçları, hayvanları, çöpleri, sesleri, suları, kokuları, bütün o peyzajı… Hatta bazen bizi rahatsız eden, görmek ya da koklamak istemediğimiz şeyler de buna dâhil. Biz kente bakıyoruz ama öte yandan da kentte başkalarının bakışına maruz kalıyoruz. Bizim kentten iğrendiğimiz şeyler var, birilerinin bizden iğrenmesi var. Kimin bedeni o sokakta makbul, kim oraya ait görülüyor, kim görülmüyor? Kim olduğumuz, nasıl göründüğümüz, nerede durduğumuz, nasıl yürüdüğümüz de bu karşılaşmayı değiştiriyor. Bir sokakta yürümek herkes için aynı deneyimi ifade etmiyor. Bundan ötürü bizim kentte nasıl var olabildiğimizi, kentle ve birbirimizle nasıl ilişkilendiğimizi de hep birlikte konuşuyoruz.”

“Meydanlarda kendimizi güvende hissediyor muyuz?”

Tan, yürüyüşe dair ilk izlenimlerinden birinin toplumsal cinsiyet eşitliği üzerine olduğunu ifade etti.

“Gerçekten kadınlar, kuirler ya da azınlık kesimler burada kendilerini ne kadar güvende hissediyorlar, meydanlarda ne kadar yer bulabiliyorlar? Evet, kolektif olarak bir aradayız ama bireysel olarak ne kadar kendimizi güvende hissediyoruz ya da güvende hissediyor muyuz? Biraz bunları katılımcılarla konuştuk. Katılımcılardan bunları duymak gerçekten çok kıymetliydi benim için. Çünkü benim de sürekli düşündüğüm bir konuydu. Katılımcılardan ‘Ben de kendimi rahat hissetmiyorum. Evet, meydandayım ama hiç rahat değilim aslında ya da katılmıyorum.’ yorumlarını aldık.”

Tan, ilgisini çeken bir diğer konuyu da şöyle aktardı:

“Özellikle 20 küsur yaşındaki gençlerin İstasyon Meydanı’na dair ya da 2000’lerin başında yaşanan olayları pek bilmediği, her gün yürüdüğü, önünden geçtiği yerlerde yaşanan olayları; İstasyon patlamasını, Koşuyolu Parkı patlamasını bilmemesi… Gençlerin apolitikleşmesinin sonucu. Çünkü gençler aslında buranın en önemli hafızalarından biri ama kentin onlara fazlasıyla kapatıldığını düşünüyorlar.”

“Gençler barışın inşası sürecinin neresinde olacaklarını bilmiyor”

Tiftik, kendisinin de hafıza yürüyüşleri sırasında dikkatini çeken şeylerden birinin gençlerin aktarımları olduğunu söyledi.

“Özellikle Barışın İzleri’nden hareketle düşündüğümüzde, bizim derdimiz biraz da barışı toplumsallaştırmak; gençlerin barışın aktif birer öznesi, sürecin parçası olabilmesi, hafızanın hem taşıyıcıları hem de doğrudan alıcıları olması… Ama bu hafızayı barışın inşasına nasıl aktaracaklarını, kendilerinin bu sürecin neresinde olacaklarını bilmediklerini gözlemliyorum. Özellikle 90’lardan bugüne Amed’in hafızasını konuşurken, gençlerin bu hafızayla ilişkilerinin çoğunlukla doğrudan tanıklık üzerinden değil, kendilerine aktarılanlar üzerinden kurulduğunu görüyoruz. Eğer politik olarak ilgiliyseniz, bir hareketin içerisindeyseniz ya da belirli bir habere, meydana, olaya odaklanıp araştırıyorsanız bu bilgiye ulaşabiliyorsunuz. Ama gençlerin aktarımlarından anladığım kadarıyla barış, çoğu zaman hafızasını devraldıkları bir deneyimden ziyade, ne olduğunu pek bilmedikleri, daha çok savaş ve çatışma üzerinden tanıdıkları bir mesele olarak karşılarına çıkıyor.”

Barışın İzleri olarak çıktıkları bu yolda, meydan hafızalarını katılımcı bir duyu coğrafyası yaklaşımıyla birlikte ele almaya çalıştıklarını söyledi Tiftik, dört yürüyüşün dördünde de karşılaştığı ortak meselenin ise şu olduğunu aktardı:

“Barışın izini nasıl süreceğimizi, barışın neresinde olduğumuzu, hatta barışın kendisini pek bilmiyoruz. Çünkü hep savaşla, çatışmayla, kayıplarla karşılaşmışız. Katılımcılar da barış için ne yapabileceklerini, barışı nasıl konuşabileceklerini, hafızayla barış arasında nasıl bir ilişki kurabileceklerini bilmediklerini söylediler.”

Birbirinden farklı yaşlarda, cinsiyetlerde ve eğitim düzeylerinde katılımcıların olduğunu söyleyen Tiftik, “Her birinin kendi deneyimini, kesişen kimliklerini ve farklı konumlarını buraya taşımasıyla birbirimizden çok şey öğrendik. Amed’in hafızasını birbirimizin hafızalarıyla yeniden düşündüğümüz, birbirimize açtığımız, güvenli bir alan kurmaya çalıştığımız bir süreçti. Umuyoruz bu tarz çalışmaların devamı gelir” diyerek sözlerini noktaladı.

Arîn Kültür Sanat Öğrenci Derneği’nin açılışı coşkuyla kutlandı

İstanbul’un Fatih ilçesinde Arîn Kültür Sanat Öğrenci Derneği bugün (11 Ekim) açıldı. Dernekten Melisa Çelik ve Mehmet Yiğit, öğrencilerin yaşam alanlarının kısıtlandığını ve buna alternatif olarak Arîn gibi sanatsal ve kültürel çalışmaların yapıldığı komünal bir gençlik alanının olması gerektiğini vurguladı.

Fotoğraf: Doğa Tekneci / Niha+

İstanbul’un Fatih ilçesinde Arîn Kültür Sanat Öğrenci Derneği bugün (11 Ekim) açılışını gerçekleştirdi. İskenderpaşa Mahallesi’ndeki dernek binasında düzenlenen açılışa öğrencilerin yanı sıra çok sayıda kişi katıldı.

Yöresel kıyafetlerle gelen gençler, zılgıtlar ve alkışlar eşliğinde halay çekerek dernek açılışını kutladı.

Törende ilk sözü alan İstanbul Barış Anneleri Meclisi üyesi Feleknaz Karabaş, gençlerin dil ve kültürlerine sahip çıkmasının onur verici olduğunu söyledi. Karabaş, gençler olmadan eksik kaldıklarını belirterek dil, kültür ve sanatın bir halkın varlığı anlamına geldiğini ifade etti ve “Varlığımıza sahip çıkalım” çağrısı yaptı. Karabaş’ın konuşması alkışlara ve zılgıtlara sebep oldu.

“Komünal bir yaşamı amaçlıyoruz”

Arîn Kültür Sanat Öğrenci Derneği’nden Melisa Çelik ve Mehmet Yiğit, Niha+’ya derneğin amacını ve ne tür faaliyetler yapılacağını anlattı.

Melisa Çelik, derneğin açılış amacını “komünal bir emekle kolektif bir yaşamı sunmak” olarak tanımladı. Çelik, komünal yaşamın sadece köy ve ovalarda değil, kent merkezlerinde de öğrencilerin bir araya gelerek oluşturabildiği bir şey olduğunu söyledi.

Arîn’deki kadın çalışmalara da dikkat çeken Çelik, jineoloji, sanat, felsefe ve kültür atölyeleri yapmayı planladıklarını belirtti.

“Evlerde, yurtlarda, okullarda olan baskı mekanizması, gençleri ‘kafe’ kültürüne itiyor. Bu 2-3 saatlik ‘özgürlük’ adı altında gençler sıkışıyor. Arîn gibi yerler komünal bir yaşamı, komünal bir şekilde birlik ve beraberliği amaçlıyor.”

Dernekten Mehmet Yiğit ise öğrencilerin yaşam alanlarının “kapitalist sistem tarafından” kısıtlandığını ve buna alternatif olarak Arîn gibi sanatsal ve kültürel çalışmaların yapıldığı bir gençlik alanının olması gerektiğini vurguladı:

“Kapitalist sistem gün geçtikçe başta gençlik ve öğrenciler olmak üzere insanlığın bütün yaşam alanlarını kısıtladığı için biz de buna alternatif olarak ne üretebiliriz diye düşününce aklımıza Arîn Kültür Sanat Öğrenci Derneği geldi. Burada sanat, kültür ve teknoloji çalışmalarımız olacak.”

Yiğit; piyano, gitar, bağlama derslerinin yanı sıra Kürtçe ve İngilizce dillerinde çeşitli atölye ve derslerin yapılacağını da söyledi.

Şahê Bedo’nun şarkıları da açılışa eşlik etti

Açılıştaki konuşmaların ardından Kürt sanatçı Şahê Bedo, şarkılar söyledi. Dernek önündeki birçok kişi Şahê Bedo’nun şarkılarına zafer işaretleri ile eşlik etti. Şarkılardan sonra dernekteki gençler, açılışı kutlamak için gelen herkesi içeriye derneği gezmeye davet etti.

Derneğin en üst katında bulunan “Özgür Kadın Odası” ve atölye odası ile orta katta bulunan ortak alan, içeriye gelenler için renklerle dolu bir izlenim yarattı. Çeşitli tablolar, yöresel desenli halılar ve enstrümanlar odaları dolduruyordu. En üst kattaki Musa Anter, Eyşe Şan ve Hozan Serhad fotoğrafı dikkat çekiciydi.

Derneğin içini gezen kalabalık, daha sonra tekrar dışarı çıktı ve açılışı kutlamaya devam etti.

Açılış, çekilen halaylarla sona erdi.

Fransa protestolarına destek veren Saint-Denis Belediye Başkanı Bagayoko kimdir?

Fransa’da eğitimdeki fırsat eşitsizliği ve kötü koşullara karşı sokaklara dökülen yüz binlerce öğrenciye destek veren Saint-Denis Belediye Başkanı Bagayoko, polisin sert müdahalesiyle karşılaşmıştı. Yaşananların ardından sağ muhalefet Bagayoko’yu “şiddeti körüklemekle” suçlarken eylemler ülke çapında yayılmaya devam ediyor.

Fotoğraf: Kenzo Tribouillard, AFP

Fransa genelinde lise öğrencilerinin öncülük ettiği protesto dalgaları uluslararası gündeminde yerini koruyor. Fransa basınına göre, öğrencilere veliler, öğretmenler, üniversite öğrencileri, işçi sendikaları ve siyasi parti temsilcileri de destek veriyor. Bu isimlerden biri de Saint-Denis’deki öğrenci yürüyüşüne katılan bir Paris banliyösü Belediye Başkanı Bally Bagayoko.

Yoksul ve göçmen nüfusunun yoğun bulunduğu birçok Fransız banliyösünde lise öğrencileri, aşırı kalabalık ve kötü koşullardaki sınıfları, öğretmen açığını ve fırsat eşitsizliğini protesto ediyor. Geçtiğimiz ay protestoların başladığı ilk yerlerden biri olan Saint-Denis banliyösünün Boyun Eğmeyen Fransa (LFI) partisinden Belediye Başkanı Bagayoko, öğrencilerin hak arayışına destek verdiğini ve öğrencilerin taleplerini “meşru” bulduğunu ifade etmişti.

Öğrencilere kendini siper etti

Protestolar başladığından bu yana öğrenciler, çevik kuvvet polislerinin sert müdahalesine ve biber gazına maruz kalıyor. Saint-Denis’ten çekilen bir videoda, Bagayoko’nun öğrencileri polislerden korumaya çalışırken görüntüleri yer aldı. Bu görüntüler sosyal medyada hızla yayıldı.

CNN ve The Guardian tarafından yayımlanan videolarda Bagayoko’nun genç protestocuları polisten korumaya çalışırken “durun” diye bağırdığı görüldü.

ABC News’e göre Bagayoko yaşananları şu sözlerle aktardı: “Polisin müdahale etmeye karar verdiği bir an oldu, ben de hem öğrencileri korumak hem de onlardan durmalarını istemek için araya girdim.”

Belediye başkanının aktardığına göre, çevik kuvvet polisleri protestocuların etrafından dolanmaya karar verince araya girerek durmalarını istedi. Ancak polisler hem öğrencilere hem de kendisine biber gazı attı.

Sosyal medyadaki bazı görüntülerde, biber gazına maruz kalan Bagayoko’nun destekçileri gözüne damla damlatmasına yardım ediyor.

Bagayoko, Fransa’daki gençlerin protestolarına destek vermeye devam ediyor.

UDR (Cumhuriyetçi Sağ Birlik) partisinin lideri Éric Ciotti, Fransa’da liselilerin eylemleri sırasında eylemcilere destek veren Saint-Denis Belediye Başkanı Bally Bagayoko için “şiddeti körüklemekle” ve “görevine ihanet etmekle” suçlayarak Bakanlar Kurulu tarafından görevden alınmasını talep etti.

Bally Bagayoko kimdir?

Bally Bagayoko, Fransa’nın aşırı sol partisi La France Insoumise‘in (Boyun Eğmeyen Fransa) bir üyesi. Mart 2026’da yapılan belediye seçimlerinde oyların yüzde 50.77’sini alarak Saint-Denis belediye başkanı seçildi. Sonuçlara göre LFI, Bagayoko’nun zaferiyle beraber ilk kez 100.000’den fazla nüfusa sahip bir şehri yönetiyor.

Maliy göçmen bir ailenin çocuğu olarak Fransa’da dünyaya gelen 53 yaşındaki belediye başkanı, göçmen oranının en yüksek olduğu bu Paris banliyösünde seçilmeden önce 19 yıl boyunca yerel mecliste görev yaptı. İspanyol gazetesi El Pais’e göre, 100 binden fazla nüfusa sahip bir şehrin ilk Siyah ve Müslüman belediye başkanı olması nedeniyle bu seçimi tarihi bir nitelik taşıyor.

Bagayoko bu durumla ilgili The Guardian’a yaptığı açıklamada, belediye başkanlığının Fransız medyasında hemen ırkçı tepkileri tetiklediğini belirtti.

Katolik muhafazakar sanayici Vincent Bolloré’ye ait ve geçen yıl Fransa’da en çok izlenen haber kanalı olan CNews’te yayınlanan bir tartışma programında konuklar, Bagayoko’dan “maymunlara” ve “kabile şeflerine” benzetmeler yaparak bahsetti. Bu bahsetmeleri yapan kişiler arasında konuk olarak katılan Fransız psikolog Philippe Doridot ve Fransız filozof Michel Onfray bulunuyor. Bagayoko, kanaldaki konukların kendisi hakkında söylediklerine ilişkin ırkçılığın bir fikir özgürlüğü kapsamında değerlendirilemeyeceğini, bunun açık bir ceza suçu olduğunu ifade etti. Bunun üzerine Bagayoko hakaret eden kişilerle ilgili şikayette bulundu ve Fransız haber kanalı CNews hakkında olası nefret söylemi soruşturması başlatıldı.

Ayrıca partisindeki siyasetçilerin ülke genelindeki protestoların arkasında olduğu yönündeki iddiaları reddederek, bunun harekete liderlik eden öğrencilere hakaret olduğunu ifade etti.

Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Olay yerindeki lise öğrencilerine mesajım netti: Provokasyonlara boyun eğmeyin, kendinizi tehlikeye atmayın ve barışçıl eylemlerinizi sürdürün” diye yazdı.

Fransa’da lise eylemleri sürüyor: 7 Ekim, saat saat son durum

Öğrenciler ne istiyor?

Fransa’da liseliler yıpranmış binalara, aşırı kalabalık sınıflara ve yoğun ders programlarına, yerine kimse atanmayan öğretmenlere ve Parcoursup (üniversite yerleştirme platformu) kaynaklı eşitsizliklere karşı ilk olarak 18 Eylül’de sokağa çıktı.

Protesto dalgası ilk olarak Eylül ayı ortasında, Paris’in göçmen nüfusunun ve sosyo-ekonomik olarak dezavantajlı ailelerin yoğun olarak yaşadığı kuzey banliyölerinde, bir lisedeki öğretmen grevine destek amacıyla başladı. Öğrenciler ve sendikalar, hükümetin bu yoksul ve göçmen bölgelerindeki okulları kaderine terk ettiğini savundu. Eylemler daha sonra Paris, Lyon, Strasbourg, Lille, Marsilya, Toulouse ve Rennes gibi büyük şehirlere sıçradı.

Fransa’da Eylül sonundan bu yana devam eden protestolarda öğrenciler genel olarak eğitime daha fazla bütçe ayrılmasını, öğretmen ve destek personeli sayısının artırılmasını, eskiyen altyapının yenilenmesini ve aşırı yoğun ders programlarının düzenlenmesini talep ediyor.

Fransa Başbakanı Sebastian Lecornu 7 Ekim’de yaptığı açıklamada, öğrencilerin taleplerini dikkate aldığını belirterek ekim ayı sonuna kadar “somut ve hızlı yanıtlar” vereceğinin sözünü verdi.

Basına yansıyan bilgilere göre sadece 8 Ekim perşembe günü yaklaşık 71.500 kişi protestolara katıldı. Protestoların ilk patlak verdiği günden bu yana 6.600’den fazla kişi ise gözaltına alındı.

İnsan hakları örgütleri ve öğrenciler, polisin aşırı güç kullandığını belirtiyor. Polis protestoculara biber gazı, coplar ve ses bombaları ile müdahale etti. Nitekim kuzeydeki Lens kasabasında bir gencin, çevik kuvvet polisinin attığı şok bombasının elinde patlaması sonucu elini kaybetmesi sonucu Fransa polisi, protestolarda bu tür cihazların kullanımını askıya alma kararı aldı.

Ez û Gîtara Xwe: Müzisyen Sîmir Rûdan’ın yeni albümü yayımlandı

Kürtçe sözlü müzik yapan Sîmir Rûdan’ın üçüncü albümü Ez û Gîtara Xwe (Ben ve Gitarım) 9 Ekim’de yayımlandı. Albüm, yalnızca gitar ve vokalle kaydedilen 10 şarkıdan oluşuyor.

Söz, müzik ve düzenlemeleri Sîmir Rûdan’a ait olan Ez û Gîtara Xwe (Ben ve Gitarım), yalnızca gitar ve vokalle kaydedilen 10 şarkıdan oluşuyor.

Rûdan’ın çıkarığı üçüncü albüm olan albümün kayıt ve prodüksiyon sürecini büyük oranda sanatçı kendisi yürüttü. Rûdan, kayıtlarda küçük hataları bilinçli olarak düzeltmediğini belirtiyor. Parçaların yaklaşık yarısı ise metronom kullanılmadan kaydedildi. Mix ve mastering çalışmalarını Hakan Kurşun yaptı. Düzenlemelerde yer alan çok sesli partisyonlar ise Rûdan’ın klasik gitar geçmişine dayanıyor.

Sanatçının albümdeki şarkılarına Youtube üzerinden erişmek için tıklayın.

Şarkıların teması

Albümdeki şarkılar ağırlıklı olarak kavuşamamak, uzaklık ve yalnızlık temalarını işliyor. Açılış parçası Tu Dûr î (Uzaksın) “bir yanım açıkta, hep üşüyorum” dizesiyle başlıyor. Kendalên Bêbinî (Derin Uçurumlar), Rosa, Mona Lisa, Derewên Te (Yalanların) ve Bi Xatirê Te (Hoşça kal) da mesafe ve yalıtılmışlık duygusu etrafında şekilleniyor. Min Nîne (Sahip Değilim) bir yakarış niteliği taşıyor.

Ez ê Nekarim (Yapamayacağım) ise insanın aşamayacağı sınırlara odaklanıyor. Uzak şehirlerin sokaklarında dolaşamamak, her güzel insanla tanışamamak, iyi kitapların tümünü okuyamamak gibi. Ancak şarkı, yas ve boşluk duygusuna rağmen yaşama dair bir açıklık arayışıyla sürüyor.

Hûlê Hej Te Dikim (Seni Böyle Seviyorum) ise sevgiyi merkeze alan sözleriyle öne çıkıyor. Albümdeki diğer dokuz parçadan farklı olarak şarkı, Rûdan’ın doğup büyüdüğü Cizre yöresinin yerel Kürtçesiyle söyleniyor. Kapanış parçası Muzîk Heye (Müzik Var) ise albümü müzik temasıyla bitiriyor.

Albümün kapağı Candan Giyen imzası taşıyor. Kapakta portre yerine kırık bir kalp ve renkli bir gitar yer alıyor. Kimi dinleyicilerce “fazla sade” bulunan bu tasarım, albümün anlatmak istediği eksiklik ve boşluk duygusuna dayandırılıyor. Çizim sırasında gitarın ses deliğine “kazara düşen” bir çizgi de silinmeden bırakıldı.

Sîmir Rûdan’ın müzik geçmişi

Sîmir Rûdan, 2013 yılında söz, müzik ve düzenlemeleri kendisine ait olan Bi Çîrokî (Masalsı) adlı ilk albümünü yayımladı. Albüm, o dönemde kültür sanat haberleri yapan Hawar.net tarafından yılın en iyi albümü seçildi. 2015 yılında birçok müzisyenin bir araya geldiği Peşk (Damla) adlı karma albümde Berfîn (Kardelen) adlı şarkı ile yer aldı. İkinci albümü Kevî (Kıyı) 2019 yılında yayımlandı.

2024’te peş peşe Hê Jî Digerim (Hâlâ Dolaşıyorum) ve Yekî Gotibû (Biri Demişti) adlı iki single yayımlayan müzisyen, Mehmet Atlı’nın 30 yıllık sanat hayatı için hazırlanan Na, Ne Tenê Me! (Hayır, Yalnız Değilim!) projesinde Birîn (Yara) şarkısıyla yer aldı. 2025’te ise sırasıyla Sira Sibê, Fîncan, Reng Esmerê, Ez Berf im ve Her Evîndarê Caran im adlı çalışmalarını yayımladı.

“Bir varlık mücadelesi”: Kürt kentlerinde insansızlaştırma maden talanlarıyla sürüyor

Diyarbakır ve Dersim’de köylülerin maden projelerine karşı direnişi sürüyor. 1990’larda boşaltılan köyleri şimdi de maden şirketleri tehdit ederken halk toprağını savunmakta kararlı.

Fotoğraflar: Munzur Çevre Derneği

Diyarbakır’ın Lice ve Dersim’in Pülümür ilçelerinde Dimin Madencilik’e karşı köylüler direnişlerini sürdürüyor. Geçmişte köylerinden koparılan halk, bugün yine aynı korkuyu yaşıyor. Şirketler ise geri adım atmıyor.

Diyarbakır’ın Lice ilçesine bağlı Koçmar (Koçmarin) ve Kılıçlı (Mizag) köylerinde halk, iki seneyi aşkın süredir Dimin Madencilik’in bakır ocağı projesine karşı mücadele ediyor.

Diyarbakır Barosu Çevre ve Kent Komisyonu Başkanı Ahmet İnan, Lice ile Bingöl’ün Genç (Daraheni) ilçeleri arasında kalan köylerin hepsinin 90’larda tamamen boşaltıldığını aktardı.

İnan’a göre maden şirketleri, özellikle bu köyleri seçiyor çünkü köyler eski nüfusuna hiçbir zaman kavuşamadı ve geriye, bu ekolojik tahribatlara direnecek genç bir nüfus da kalmadı.

Dimin Grubun iştiraki olan Dimin Madencilik, Kılıçlı (Mizag) köyü, Koçmar (Koçmarin) mezrasında uzun bir süredir proje planlıyor. Bu projenin Diyarbakır’a kayıtlı Dimin Madencilik ile Dimer Mermer ortaklığında yapılacağı belirtiliyor. Etkilenecek yerleşimler olarak Akçabudak, Kılıçlı, Bayırlı, Saydamlı, Ulucak, Yorulmaz, Baharlar, Güldiken, Üçdamlar ve Hedik sayılıyor. Şirket olumsuz ÇED raporu almamak için yaklaşık 700 hektarlık ruhsat alanına sahipken faaliyet alanını 24,87 hektar olarak bildirmişti ve bu şekilde şirkete 2020’de “ÇED gerekli değildir” kararı verildi.

“Asimilasyon politikasının devamı”

Bugün Diyarbakır’da eko-kırıma karşı devam eden 25’e yakın mücadele süreci olduğunu söyleyen İnan, yaşananları asimilasyon politikalarının devamı olarak nitelendiriyor:

“İki sene önce köylüler bizi çağırdı. Yıllardır mera olarak kullandıkları alanlara şirketlerin gelip ‘Artık burası bizim, biz burayı devletten aldık,’ diyerek el koyduklarını söylediler. Şirketler köy yaşamını kendileri için kolay lokma ve talan yeri olarak görüyor. Onlara bunun teşvikini devlet yapıyor. Şirketler ve devlet ortak olup 90’lardaki köy boşaltmalarının avantajıyla ve vurulan darbenin sağladığı kolaylıkla buraya geliyorlar. Köyde kültürünü, dilini, dini kimliğini korumayı başarmış, ancak hâlâ baskı gören bir halkı yerinden etmek asimilasyon politikasının devamıdır. Bugün yaşananlar, insanları göçe zorlamanın hukuki zemine oturtulmuş bir biçimidir.”

Köylüler, 90’lardan farklı olarak günümüzde daha çok ekolojik tahribatla, Çevresel Etki Değerlendirmeleri (ÇED) raporlarıyla ve bu tahribatlara bağlı sağlık sorunlarıyla uğraşmak zorunda kalıyor.

“Bu topraklarda 1000 yıldır tarım yapılıyordu”

İnan’ın aktardığına göre şirketler, nüfusunun neredeyse tamamı yok olmuş bu köylerde halkın gelir kaynaklarına el koyarak halkı gün be gün yoksullaştırıyor. İnan, bu dinamiklerin kapitalist sistemin bir sonucu olduğunu söylüyor:

“Bu topraklarda 1000 yıldır tarım yapılıyordu ve 1000 yıl daha yapılacaktı. Ama madencilik faaliyetlerine açıp yok etmeyi tercih ettiler. Yani, 10-20 yıllık ekonomik geliri 1000 yıllık gelire tercih etmiş oldular. Hem de birçok köy ve ailenin geliri yerine bir-iki kişinin refahı gözetilerek.”

Köylülerin direnişi yalnızca alanda değil, hukuki zeminde de sürüyor. İnan, Koçmar ve Kılıçlı köylerinde yaşanan talanın, birden çok davayla yargıya taşındığını söylüyor. ÇED davası anayasa sürecindeyken, bir yandan “ruhsat iptali” ve ”orman izni” davalarının açılması bekleniyor. İnan, tüm bu karamsar tabloya rağmen, verilen mücadeleler sayesinde şirketlerin hiçbir alana giremediğini ve Lice’de hem hukuki hem de toplumsal bir örgütlenmenin olduğunu belirterek direnişin devam edeceğini söyledi.

Endemik bitki örtüsü tehlikede

Lice’de faaliyet göstermeye çalışan Konya merkezli Dimin Madencilik, Dersim’in Pülümür ilçesi Karagöz (Gurik) köyünde de halkı karşısına almış durumda.

Açılması planlanan ve bölgenin endemik bitki örtüsünü tehdit eden krom maden ocağına karşı köylüler 28 Mayıs’ta nöbete başlamış, öncesinde ise Tunceli Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne 2 bin imza teslim etmişlerdi.

Munzur Çevre Derneği’ne göre, Karagöz köyü 1990’larda boşaltılan köylerden biri ve 1938 Dersim Katliamı ile birlikte köyde sürgünler yaşanmış.

“Köyümüz geri dönüşü olmayacak tahribatlarla karşı karşıya”

Karagöz köyünde arıcılıkla uğraşan Uğur Tepe, 1993’te henüz altı yaşındayken zorla göçe tanık olmuş. Bugün ise maden faaliyetleri geri dönen köylüleri gerek maddi gerek manevi zora sokuyor. Döndükten sonra köyde ailecek üretime başladıklarını söyleyen Tepe, maden arama faaliyetlerinin köyün benzersiz endemik yapısına karşı tehlike arz ettiğini bildirdi:

“1993’te köyümüzün tüm haneleri zorla boşaltıldığında ben altı yaşındaydım. Şimdi aynı yaşta bir çocuğum var ve köyde çiçeklerin arasında koşturuyor ama köyümüz geri dönüşü olmayacak tahribatlarla karşı karşıya. Bölgenin kimliksel varlığı sebebiyle bir insansızlaştırma gayreti var. Yaptığımız, bizim açımızdan hem tarihsel hem kültürel hem de üretimsel bir varlık mücadelesi.”

Dedesinin de 1938’de Dersim Katliamı zamanında küçük yaşta sürgün edildiğini paylaşan Tepe, nesillerdir insansızlaştırma politikasına maruz kalan köy halkının Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararıyla devletten tazminat aldığını paylaştı. Tepe, bugün madene bırakılan alanların 90’larda baraj yapımına açıldığı ve temiz su kaynaklarının tahrip edildiğini ekledi.

Saha süreçlerinin genişleyen yeni projelerle kuşatıldığına dikkat çeken Tepe, “Ovacık’tan Pülümür’e Munzur Dağları’nın eteğinden geçecek sözde turizm yolu projesinin bile bir maden yolu projesi olduğu açık” diyerek bölgedeki faaliyetin halktan habersiz genişletildiğine değindi.

Dimin Madencilik’in Dersim ilindeki projesi Karagöz köyü civarında, Hel Dağı’nda planlanıyordu. Projedeki toplam ruhsat alanı 686 hektar, ÇED alanı 66 hektar. ÇED raporuna göre proje bedeli 7 milyon 827 bin TL. 65,97 hektarlık alanın 14,27 hektarı ise pasa depolama alanı. 36 hektarlık kısmın doğrudan ocak üretim alanı olması planlanıyor. Ruhsat sahası Karagöz’ün yanı sıra Dağbek, Çakırkaya, Kovuklu, Kaymaztepe, Mezra ve Kocatepe köylerini de kapsıyor.

Şirket 2024’te Bakanlığa başvurdu. Halkın katılımı toplantısı Haziran 2024’te yapıldı fakat halk toplantıyı protesto etti ve katılmadı Daha sonra süreç geri çekilmişti. Şirket ÇED sürecini Ekim 2025’te yeniden başlattı.

“Köyde üretiyoruz, madenlere geçit vermeyeceğiz”

Tepe, Karagöz’ün hayvancılık ve arıcılık için üretime çok müsait olduğunu, flora itibarıyla endemik türlere ev sahibi olan köyde bilimsel literatürde olmayan polen türlerinin tespit edildiğini söyledi. Gelirlerini köyün zengin kaynaklarından elde eden halk ise köylerinde sermayeye yer olmadığını savunuyor. Tepe, tahribatın kendine yetmeye çalışan köylünün geçimini olumsuz etkilediğini söylüyor:

“Hayat bir şekilde bizi köyümüze döndürdü ve burada arıcılık yapıyoruz. Köyde üretiyoruz. Bölgede hasar gören inanç merkezlerinden dolayı manevi aktarım zarar görüyor ama bu işin bir de maddi boyutu var. Madencilere devlet teşviki aşikar. Geçmişte de göç ettirilenler büyükşehirlerdeki fabrikalarda ucuz iş gücü oldular. Dolayısıyla biz bugün madenlere geçit vermeyeceğiz diyoruz.”

Köye yeniden yerleşimin zor olduğunu söyleyen Tepe’nin aktardığına göre, Karagöz halkı köyde elektrik olmadığı için kendi enerjisini güneşten alıp üretiyor. Ulaşımın bile neredeyse imkansız olduğu köye maden şirketlerinin ulaşması devlet teşvikleri sayesinde zor olmamış.

“Rapora rağmen ÇED süreci sonlandırılmıyor”

Mevcut hukuki durum ve ÇED sürecindeki belirsizlikten bahseden Tepe, İl Tarım Müdürlüğünün olumsuz raporuna rağmen sürecin sonlandırılmadığını vurgulayarak, “ÇED süreci aslında sonlandırılması gerekirken durdurulmuş durumda” dedi.

Kamu kurumları ve idarecilerle yapılan temasları aktaran Tepe, “Mevzuat açık olmasına rağmen sonlandırılmaması, ÇED olumlu raporu verilmesi açıkça sermayeden yana tutum alınması anlamına gelecektir” diye belirtti. Tepe, süreçte köyde oldukça gergin bir ortamın oluştuğunu ve köylülerin ciddi anlamda bilinçlendiğini ekledi.

İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ise daha önce hiçbir projeye bu kadar yoğun dilekçe almadıklarını köylülere bildirdi. Bölgede yöntem değişse de sonuç aynı kalıyor. Kürt halkı yıllar sonra döndükleri köylerinin tekrar ellerinden alınması tehlikesiyle karşı karşıya.

Diyarbakır Şehir Hastanesi inşaatı işçilerinin eylemi 10. gününde sürüyor: Şirketleri nereden tanıyoruz?

Ana firma Gürbağ İnşaat ve taşeron firma Hermet Mekanik bünyesindeki Diyarbakır Şehir Hastanesi inşaatında çalışan sendikalı işçiler işten çıkarıldı. İşten çıkarma sonrasında 90 işçinin direnişe başladığını belirten Yapı Yol-İş Örgütlenme Sekreteri Barış Kaya, 10. günde eylemlerine devam eden işçilerin taleplerini sıraladı.

Ulu Cami önünde işçiler polis ablukasında. Fotoğraf: Yekta Armanc Hatipoğlu/Niha+

Diyarbakır’ın Kayapınar ilçesinde yapımı devam eden Şehir Hastanesi inşaatında Yapı ve Yol İşçileri Sendikası (Yapı Yol-İş) üyesi işçiler işten çıkarıldı.

Şu an eylemlerini sürdüren 76 işçi, maaşlarını alamadıklarını ya da eksik aldıklarını, sendikalı oldukları gerekçesiyle yöneticiler tarafından mobbinge uğradıklarını ve mobbinge itiraz ettikleri için de işten çıkarıldıklarını söylüyor.

İşçiler, ana firma Gürbağ İnşaat ve taşeron firma Hermet Mekanik bünyesinde çalışıyor.

Çalışma koşullarının iyileştirilmesi, haklarının verilmesi ve işe iade talebiyle başlattıkları eylem bugün (8 Ekim) 10’uncu gününe giren işçileri pek çok sivil toplum örgütü, siyasi parti ve milletvekili ziyaret etti. DEM Parti, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eş Başkanları, Yeni Parti, Amedspor Barikat Ciwan Taraftar Grubu, Emek Partisi, Kızıl Parti ve CHP işçilere destek ziyaretinde bulundu.

Eylemlerinin 8’inci gününde Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne dilekçe vermek isteyen işçiler Ulu Cami önünde polis ablukasına da alınmıştı.

Fotoğraf: Yekta Armanc Hatipoğlu / Niha+

DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Serhat Eren Diyarbakır Şehir Hastanesi şantiyesinde 90 işçinin işten çıkarılmasını Meclis gündemine taşıdı. Eren; sendikal baskı, ücret ve SGK primlerine ilişkin iddiaları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’a sordu.

“Sendikalaşma hakkına tahammül edemeyen patronlardan mobbing”

Yapı Yol-İş Örgütlenme Sekreteri Barış Kaya, yaşanan süreci ve işçilerin taleplerini Niha+’a anlattı.

Kaya, sözlerine inşaat sektörünün sermayenin kuralsızlık ve cezasızlık rejimiyle yönetildiğini, bu sömürü çarkının en somut örneklerinden birinin ise şu an Diyarbakır Şehir Hastanesi şantiyesinde yaşandığını söyleyerek başladı.

Ana firma Gürbağ İnşaat ve taşeron firma Hermet Mekanik bünyesinde alın teri döken sendikalı 90 işçinin haftalardır ağır haksızlıklarla karşı karşıya olduğunu söyleyen Kaya, şantiyedeki sendika üyelerinin hak ettiği ücretlerin “haksız ve hukuksuz kesintilerle gasp edildiğini,” maaşların bölünerek eksik yatırıldığını ifade etti ve şunları ekledi:

“Bunun ötesinde işçilerin Anayasal hakları olan sendikalaşma hakkına tahammül edemeyen patronlar ve şantiye yönetimi, üyelerimize yönelik sistemli bir mobbing, baskı ve tehdit mekanizmasını devreye soktu. Alın terine, gasp edilen ücretlerine sahip çıkan ve uğradıkları mobbinge itiraz eden 90 üyemizin işine hukuksuzca son verildi.”

Kaya, işten çıkarma sonrası da 90 sendika üyesinin şantiyede eyleme ve direnişe başladığını söyledi.

Kaya; Sağlık Bakanlığı, ana firma Gürbağ Grup ve taşeron firma Hermet Mekanik’e yönelik taleplerini ise şu şekilde sıraladı:

  • Haftalık tatil ücreti (pazar mesaisi) ve haftalık 45 Saat üstü fazla mesai ücretleri işçilere verilmeli.
  • Haksız kesintiler işçilere iade edilmeli.
  • İhbar tazminatı gerçek ücret üzerinden hesaplanıp işçiye verilmeli.
  • Servis hizmeti sağlanmayan işçilere yol desteği ücreti olarak her ay için 6500 TL destek verilmeli.
  • UBGT (Ulusal Bayram ve Genel Tatil) hakları verilmeyen işçilere, UBGT hakları iade edilmeli.
  • İşe iade tazminatı ve boşta geçen süre tazminatı işçiye verilmeli.
  • İşyerindeki İSG önlemleri denetlenmeli ve gerekli önlemler alınmalı.
  • İşçilerin SGK primleri asgari ücret üzerinden gösterilip maaşları elden-asgari olarak bölünüyor. Şantiye Çalışma İl Müdürlüğü ve SGK tarafından denetlenmeli, yapılan hukuksuzlukların hesabı sorulmalı.

Gürbağ İnşaat hastane ihalelerini alıyor, “bölgeye” açılıyor

Ana firma Gürbağ İnşaat’ın geçmişte Samsun Şehir Hastanesi, Osmaniye 800 Yataklı Devlet Hastanesi, İzmir-Buca 304 Yataklı Acil Durum Devlet Hastanesi ve Malatya-Battalgazi 300 Yataklı Devlet Hastanesi gibi projelerde imzası var.

Ayrıca şirket Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde bulunan Duhok’ta Avrocity Lüks Konut Projesi – 2 ve Süleymaniye’de Darbendikhan Su Temini Projesi’ne devam ediyor.

Shaqlawa Salahedin İçme Suyu Temini Projesi ve Soran İçme Suyu Temini Arıtma Tesisi ve İsale Hatları da Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde tamamlanan projelerinden ikisi.

Şirketin Instagram hesabında sabitlenen gönderide Samsun Şehir Hastanesi’nin AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıldığı görüntüler yer alıyor.

Halil Bağıban’ın şirketi TOKİ ihaleleri almış

Elazığ’da 24 Ocak 2020 tarihinde meydana gelen 6,5 büyüklüğündeki depremden sonra Rüstempaşa Mahallesi’ne 353 adet konut ve 49 adet dükkân yapımı için 21 Temmuz 2020 tarihinde düzenlenen ihale, 100 milyon 340 bin TL’ye Halil Bağıban’ın sahibi olduğu Gürbağ İnşaat’a verilmişti.

Yemişlik Mahallesi’ne 560 konut, yedi dükkân ve bir de cami yapımı için 19 Haziran 2020 tarihinde düzenlenen ihale de 126 milyon 270 bin TL’ye yine Halil Bağıban’ın sahibi olduğu Ohitan İnşaat Şirketi’ne verilmişti.

Engineering News Record (ENR) tarafından hazırlanan ‘Dünyanın En Büyük 250 Uluslararası Müteahhidi’ 2022 listesinde yer alan Gürbağ Grup Yönetim Kurulu Başkanı Halil Bağıban, ödülünü AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın elinden almıştı

Taşeron firmanın “referansları” devlet kurumları

Taşeron firma Hermet’in de ana firma Gürbağ gibi projelerde imzası var.

Şirket internet sitesinde Sağlık Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı gibi kurumları “referans” olarak gösteriyor.

Tamamlanmış projeleri arasında Van’da TOKİ’nin merkezi kalorifer, yangın, havalandırma ve doğalgaz tesisatı ile sıhhi tesisatı; Hasan Sağlam Öğretmenevi, Hisar İmam Hatip Ortaokulu ve Kula Gençlik Merkezi bulunuyor.

Diyarbakır Şehir Hastanesi, Siirt Devlet Hastanesi, Dokuz Eylül Üniversitesi Aliağa Mesleki ve Çevresel Hastalıklar Hastanesi ve Muş 500 Yataklı Devlet Hastanesi; şirketin devam eden projeleri arasında yer alıyor.

Hakan Tosun cinayetinde karar duruşması: 2 sanığa müebbet

13 Ekim 2025’te Esenyurt’ta öldürülen gazeteci ve ekoloji aktivisti Hakan Tosun’un cinayet davasında karar duruşması görüldü. Tutuklu iki sanık Abdurrahman Murat ve Adnan Şahin için mahkeme, kasten öldürme suçu kapsamında müebbet hapis cezası verdi.

Hakan Tosun’un ablası Öznur Tosun duruşma bittikten sonra adliyeden çıkarken, Fotoğraflar: Gökçe Bayrak

Bugün (7 Ekim) Bakırköy 17. Ağır Ceza Mahkemesi’nde, 13 Ekim 2025’te İstanbul Esenyurt’ta darp edilerek öldürülen gazeteci ve ekoloji aktivisti Hakan Tosun cinayetine ilişkin davanın 4. duruşması görüldü.

Bugünkü karar duruşmasında tutuklu bulunan 2 sanık hakkında TCK 81. madde “kasten adam öldürme” suçundan müebbet hapis cezası verildi. Duruşma sonrası basın açıklamasında avukatlar ve davanın takibini sağlayan hak savunucuları ailenin sürecin başından itibaren suç duyurusunda bulunduğu 3. kişinin de yargılanmasına yönelik talepler yinelendi.

Duruşmaya çoğu gazeteci alınmadı

Duruşmaya katılmak üzere Hakan Tosun’un ailesi ve arkadaşları, ekoloji aktivistleri, yaşam hakkı savunucuları, gazeteciler, siyasetçiler ve birçok kişi Bakırköy Adliyesi önünde buluştu. Ayrıca, Artvin’de öldürülen yaşam hakkı savunucusu Reşit Kibar’ın kardeşi Şükrü Kibar da duruşmaya katıldı.

Duruşma öncesi adliye önünde ve içinde çok sayıda polis drone ve güvenlik kalkanları ile birlikte önlemler almak üzere konumlandı. Duruşmaya Hakan Tosun’un ailesi dışında gazeteciler dahil kimsenin alınmayacağı duyuruldu. Salona alınmayan kalabalık duruşma öncesi Bakırköy Adliyesi önünde “Hakan Tosun için adalet” isimli Instagram hesabından canlı yayın ile yayınlanan açık kürsü düzenledi.

Söz alan gazeteci Pınar Gayıp “Biz buradan Hakan Tosun’un ailesi ve dostları olarak Başta Yusuf Özakdağ olmak üzere tüm sorumluların yargılanması için mücadelemize devam edeceğiz. Bugün katledilen bir gazetecinin duruşması görülecek, bugün karar çıkması bekleniyor ancak duruşmaya biz gazeteciler, meslektaşları alınmayacak,” dedi.

10.40’ta başlayan duruşmaya Hakan Tosun’un ailesi, avukatlar siyasetçiler ve yalnızca 4 gazeteci alındı. Diğer basın emekçileri SEGBİS sistemi üzerinden ek salonda duruşmayı takip etti. Duruşmada ilk sözü Hakan Tosun’un annesi Fatma Tosun aldı “3. kişi neden sokakta bomboş gezebiliyor, arkasında kim var?” diye sordu, davadaki 3. kişinin yargılanması talebini tekrardan belirtti. Aile “adalet tam olarak tecelli etsin diye burdayım,” dedi. Hakan Tosun ailesinin avukatı Cemal Gürsel, “TCK madde 81 gereğince kasıtlı öldürmeden herhangi bir indirimden yararlanmadan yargılanmasını talep etmekteyiz,” dedi.

“Göz göre göre yalan söylüyorlar”

Hakan Tosun ailesinin avukatı Hakan Bozyurt, cinayetin nasıl gerçekleştiğine ilişkin durumun öneminin altını çizerek daha önce mahkemeye sunulan görüntüleri defalarca izlediğini, bilirkişi raporlarıyla birlikte Hakan Tosun tarafından herhangi bir temas olmadığını ancak sanık tarafından Hakan Tosun’un kafasına defalarca şiddetli biçimde darbe aldığı, saçının çekildiğinin görüntülerde mevcut olduğunu söyledi.

Sanıklar Adnan Şahin ve Abdurrahman Murat’ın arabayla olay yerinden ayrılması, Yusuf Özakdağ’ın da gelip Hakan Tosun’u motorundan izlemesinin de kayıtlarda mevcut olduğunu belirten Bozyurt aksinin iddia edilmesine ise “göz göre göre yalan söylüyorlar,” dedi. Tanık ifadelerinin çeliştiğini kanıtlayan görüntülere başta ulaşılamamış olunmasını emniyetin yetersizliğinde bulan Bozyurt, “eğer kamera görüntüleri olsaydı biz gerçeği daha net görecektik, neden emniyet işlerini yapmıyor?” dedi.

Salonda cinayetin nasıl işlendiği anlatılırken aile gözyaşlarına boğuldu, Hakan’a “işkence ettiler” dedi.

Avukat Bozyurt sanıkların adli sicilleri, suç kayıtları göz önünde bulundurularak iyi hal indirimi almamasını, toplumda artan suç üzerine caydırıcılık amacıyla en ağır suçu talep ettiğini belirtti.

Sanık avukatı Tosun’u suçladı, salonda gerilim yükseldi

Sonra söz alan sanık Abdurrahman Murat suçluluğunu “böyle bir olayın olmasını kesinlikle istemezdim çok üzgünüm beni defalarca tahrik etti ağza alınmayacak şeyler söyledi,” diyerek belirtti. Hakan Tosun’un ölümüne sebep olan kafatasına aldığı darbenin başka bir şeyden olduğunu tahmin ettiğini söyleyen sanık Murat beraatini talep etti.

Sonrasında söz alan sanık Adnan Şahin “ben daha önce tanımadığım isimler sebebiyle buradayım tartışma başlaması sebebiyle yaptığım tek şey Abdurrahman’ı uzaklaştırmaktı. Abdurrahman’ı götürdüpüm yer evinin önü. Daha sonra birlikte hareket etmedim. Abdurrahman ikinci defa olay yerine motoruyla gidiyor benim ordaki tek suçum ambulansı aramamak. Sızıp bayıldığını düşündüğüm için bir darp görmedim,” dedi.

Avukatların tanık ifadelerinin yanlış olduğuna katıldığını belirten Şahin “tanıklar yalan söylüyor, Abdurrahman’ı kurtarmak için suçu benim üzerime yığmaya çalışıyorlar,” dedi.

Sanık Adnan Şahin’in avukatı Mustafa Berkay Yılmaz, Hakan Tosun’un metrobüsten “tecavüz” suçlamasıyla atıldığını belirtince salonda tansiyon yükseldi. Ailenin ve avukatların tepkisi üzerine “Avukatlığını bil ona göre konuş” sesi yükseldi. Yılmaz bu sefer olayın taciz olduğunu söyleyerek iddiasını değiştirdi. Yılmaz, sanığın beraatini talep etti.

duruşmaya ara verildikten sonra 12.00’de başlayan karar duruşmasında TCK madde 37/1 “Faillik” ve TCK madde 81/1 “Kasten Öldürme” suçundan tutuklu sanıklar Abdurrahman Murat ve Adnan Şahin’e müebbet hapis cezası verildi.

“Mücadele bitmedi”

Karar sonrası aile adliyeden çıkarken Hakan Tosun’un ablası Öznur Tosun “Abimi geri getirmeyecek ama bu sefer adalet yerini buldu, sıra olayda parmağı geçen herkesin adalet önünde hesap vermesi. O güne kadar da mücadelemiz devam edecek,” dedi.

Duruşma sonrasında düzenlenen basın açıklamasında ise 3. kişinin yargılanmasına yönelik talepler öne çıktı. Hakan Tosun ailesinin avukatları somut delilleri sunmalarına rağmen 3. kişiye dair herhangi bir işlem yapılmadığını, iki kişiye karar çıkmış olmasına rağmen mücadelenin devam edeceğini söyledi. Açıklama sırasında “Aklama, sorgula, adaleti sağla”, “Hakan burada kamerası kayıtta” sloganları atıldı.

Ekoloji savunucusu Reşit Kibar’ın kardeşi Şükrü Kibar da basın açıklamasında söz aldı, herkes için adaletin yerini bulmasını istediğini belirterek “Biz en azından bugün bir ışık olduğunu gördük. Bu ışık 3. şahıs da yargılanana dek aydınlatacak. Biz korkusuzca birbirimizin yanındayız,” dedi.

İstanbul Barosu Başkan Vekili Av. Rukiye Leyla Süren ise şunları söyledi:

“Hakan Tosun tam da hukukun, çevrenin, insanın, hayvanın yani bu ülkenin hukukunun yerine gelmesi için mücadele eden, hepimizin tanıdığı bir yol arkadaşımızdı. Bu sefer biz ‘Hakan Tosun için adalet’ demek zorunda kaldık.”

“Hakan’dan çok şey öğrendim”

Hakan Tosun’un mücadele arkadaşı Oruç Karacık da Hakan Tosun’u Niha+’a anlattı:

“Hakan’ı ilk Kazdağları eyleminde tanıdım sonra zaten her olayda Hakan olduğu için bayağı yakın olduk. Belediyenin ayarladığı otobüslerle, benim arabamla gittiğimiz çok fazla eylem oldu. Hakan’ın en büyük özelliği kamerasını gerçekten kayıtta tutup kimseyi yönlendirmeyen kimseyi de yargılamayan birisi olması. Herkesin söylediğini belgesel olarak hazırlayıp aynen sunan birisiydi. Kendi görüşünü çok yakın olduğumuzda ancak konuştuğunu gördüm. Yani kimseyi yönlendirmeyen bir insandı. Ben Hakan’dan çok şey öğrendim.”

Duruşmayla ilgili fikirlerini belirten Karacık “Organize bir katliam olduğunu anladık. İşin içinde polis güvenlik güçlerinin de olduğunu hissediyorum. Metrobüste bile çekimler yapılmış, orada bile takip edilmiş olduğunu görüyorum. İki kişiye müebbet verilmesi güzel bir şey, mücadelenin devamını getirmek lazım,” dedi.

Hakan Tosun cinayeti

Gazeteci ve belgeselci Hakan Tosun, 10 Ekim 2025’te İstanbul Esenyurt’ta sokak ortasında öldürüldü. Öldürüldüğü andan olan görüntüler, basına ve sosyal medyaya yansıdı. Soruşturma sırasında delil karartma iddiasıyla gözaltına alınan üç kişi adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı. Tutuklu sanıklar Abdurrahman Murat ve Adnan Şahin “kasten öldürme” suçundan yargılandı.

6 Mayıs 2026’daki ilk duruşma, Bakırköy 17. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görüldü. İlk duruşmada iki sanık için tutukluluğun devamına karar verildi.

İkinci duruşma, 8 Temmuz 2026’da aynı mahkemede görüldü. Bu duruşmada da tutuklu iki sanığın tutukluluk halinin devamına karar verildi. Salonda kamera görüntüleri izletildi. Aile avukatı görüntülerde Abdurrahman Murat Tosun’un yanına geldiği sırada Tosun’un hareket ettiğinin göründüğünü söyledi. Murat savunmasında “Namaz kılıyorum” dedi. Duruşma 22 Eylül’e ertelendi.

22 Eylül 2026’daki 3. duruşmada savcılık, iki tutuklu sanığın müşterek fail olarak “kasten öldürme” suçundan cezalandırılmasını ve tutukluluğun devamını istedi. Karar beklenen bu duruşmada sanıklar duruşmaya SEGBİS ile katıldı. Sanık avukatları ise duruşmaya gelmedi. Duruşma bu sebeple 7 Ekim’e ertelendi.

Fransa’da lise eylemleri sürüyor: 7 Ekim, saat saat son durum

Fransa’da eylülden bu yana devam eden lise eylemleri kapsamında, lise ve öğrenci örgütleri salı günü (6 Ekim) 450 bin kişinin yürüdüğünü açıkladı. Polis, bu sabah Marsilya’daki Marie-Curie Lisesi’nde toplanan öğretmen ve öğrencilere sert bir şekilde müdahale etti.

Fotoğraf: Sarah Meyssonnier / Reuters

Fransa’da bazı kentlerde göçmen ve yoksul nüfusun yoğun olduğu banliyölerden başlayan lise eylemleri, eğitim koşullarının yetersiz olması sebebiyle günlerdir sürüyor. Öğrencilerin ana taleplerinden biri de eğitimdeki eşitsizliğin çözülmesi.

Salı günkü (6 Ekim) yürüyüşlere hükümete göre 266 bin, öğrenci örgütlerine göre 450 bin kişi katıldı.

Öğrenci ve öğretmenler Marie-Curie Lisesi önünde

Bu sabah, Marsilya’daki Marie-Curie Lisesi’nde öğretmenler ve öğrenciler polisin sert müdahalesini protesto etmek için okulun önünde toplandı. Barışçıl grev nöbetine Fransız çevik kuvvet polisi geldi ve öğretmenler polisle öğrenciler arasında insan zinciri oluşturdu. Bunun ardından polis kitleye müdahale etti. Bazı öğretmenlerin “ezilip zorla uzaklaştırıldığı”, iki öğrencinin yaralandığı, birinin kafasındaki ciddi kanama nedeniyle acil müdahale gerektiği belirtildi. Olaylarda bir öğrenci ise gözaltına alındı.

Fotoğraf: Sarah Meyssonnier / Reuters

Bakan’ın okullara geri dönüş önerisine tepki

Fransa Eğitim Bakanı Édouard Geffray, salı günü rektörlere gönderdiği yazıda en çok aksayan okullarda kademeli dönüş istedi. Okul yöneticilerinin en büyük sendikası SNPDEN-Unsa’nın (Milli Eğitim Yönetim Personeli Ulusal Sendikası) Genel Sekreter Yardımcısı Christelle Kauffmann, “Tam bir kakofoni,” diyerek tepki gösterdi:

“Bunu ne yarın ne de yarından sonra uygulamayacağız. Çalışır durumda olmayacağız, üstelik okulların kimi daha çok, kimi daha az karışık durumda.”

Bir başka okul yöneticileri sendikası olan ID-FO’nun sekreteri Agnès Andersen ise şöyle konuştu:

“Meslektaşlarımız yorgun düştü, ortada kaldı, son günlerde ağır şiddete maruz kaldı. Bunu ne zaman hazırlayacaklar? Bizden bir günü askıya almamızı istemek gerçeklikten kopuk bir tavır. Yönetim ekibi yalnız başına mı kalacak, tüm sınıf temsilcilerini mi toplayacak? Bunun hazırlanması gerekir, liselerde çok sayıda öğrenci var. Öğrencilerden yazı yazmalarını mı isteyeceğiz? Bütün bunlar içinde bulunduğumuz krizin boyutuna yakışmıyor ve mesleğimize saygısızlık.”

Dün Fransa genelinde “III. perde” (acte III) yürüyüşleri yapıldı. Hükümetin okullara dönüş çağrısına rağmen lise örgütleri blokajların sürmesini istiyor. Perşembe günü ise “IV. perde” (acte IV) eylemi yapılacak.

Saat saat 7 Ekim 2026

Bugün sabah 7.00’den bu yana Fransa’daki lise eylemlerindeki gelişmeleri Fransa medyasının verdiği saat saat bilgilerden yararlanarak derledik.

07.01 Lise ve öğrenci örgütleri salı günü 450 bin kişinin yürüdüğünü, bunun 100 bininin Paris’te olduğunu açıkladı.

07.16 Gün hükümet için bir test: Gençlerin okula dönmesini umuyor. Ancak Lise Sendikası Birliği (USL) ve Öğrenci Birliği blokajların sürmesini ve perşembe günü yeni yürüyüşler yapılmasını istiyor. CGT ve Solidaires de destek verecek. Sendikalar ortak bir basın toplantısı düzenleyecek.

07.48 Gözaltına alınan lise öğrencilerinin avukatları, polisin fiziksel şiddet, hakaret ve “aşağılama girişimlerinde” bulunduğunu, reşit olmayanları “dehşete düşürdüğünü” söyledi.

07.59 Eğitim Bakanlığı’na göre 528 okulda dersler tamamen ya da kısmen askıda. Bu sayı salıya göre %41 az. Liselerin %86’sı tamamen açık.

08.23 Başbakan Lecornu bu akşam Matignon’dan bir konuşma yapacak. Konuşmada liselerdeki durum, akaryakıt fiyatları, tarım krizi ve ülkenin mali durumu ele alınacak. Lecornu dün akşam Élysée’de Macron’la da görüşmüştü.

08.46 İçişleri Bakanı Nuñez, Lens’te 15 yaşındaki bir gencin elini kaybetmesine yol açan olay aydınlatılana kadar sağır edici el bombalarının (assourdissantes) kullanımını askıya aldığını duyurdu. Bu tür 18 soruşturma açıldı.

09.05 Eylemler Martinik ve Guadeloupe’a da sıçradı.

09.38 Okul yöneticileri sendikası SNPDEN-Unsa, ortam “sakin olmadığı” için hükümetin duyurduğu “iç demokrasi” gününü şimdilik uygulamayacağını belirtti.

10.14 Yükseköğretim Bakanı Baptiste, Parcoursup’un kaldırılması talebini “büyük bir demagoji” olarak niteledi. Ancak sistemin geliştirilebileceğini kabul etti, öğrenci örgütleriyle bu öğleden sonra görüşecek.

10.26 Ortaöğretimin en büyük sendikası Snes-FSU, öğretmenleri perşembe günkü eyleme çağırdı. Genel sekreter Sophie Vénétitay, hükümetin önerisini “gerçeklikten kopuk” buldu ve taleplerin bütçeyle ilgili somut cevaplar gerektirdiğini söyledi.

11.08 Paris’teki Claude-Monet lisesinde eylemlerin altıncı günü: Öğrenciler “bir şeyler değişene kadar” blokaja devam edeceklerini söylüyor.

11.29 Lecornu X’te “lise öğrencilerinin sözü değerlidir, duyulmalıdır” dedi. Okullarda bugün bir “diyalog zamanı” başlamasını istedi; ulusal istişarenin katkılarıyla “somut bir eylem planı” hazırlanacağını vaat etti.

11.37 Belfort’ta, 17 yaşındaki Bulgar uyruklu bir lise öğrencisini boğmaya çalışmakla suçlanan polis hakkında “cinayete teşebbüs” soruşturması açıldı. Soruşturmayı polis müfettişliği IGPN (Ulusal Polis Genel Teftiş Kurulu) yürütüyor. Savcıya göre polis, öğrenci dahil birkaç kişi tarafından darp edilmişti.

Fransa’nın Belfort kentinde bir liseli gencin nehir içinde gerçekleşen sert gözaltı süreci yargıya taşındı. Vesoul Savcılığı, polisin müdahalesi sırasında yaşananlar üzerine “kasten öldürmeye teşebbüs” suçlamasıyla soruşturma başlatıldığını ve polisin polisi denetleyen birimi IGPN’nin göreve çağrıldığını duyurdu.

Mağdur liseli genç, 4 Ekim Pazar günü avukatları aracılığıyla suç duyurusunda bulunmuştu. Şikayet dilekçesinde, operasyonda görevli bir polis memurunun ve zincirleme olarak emniyet hiyerarşisinin cezalandırılması talep edilirken; müdahale sırasında polisin kendisini nehirde baş aşağı tutarak “kafasını suyun altında tuttuğu” bilgisine yer verildi.

11.43 Libération’den Jonathan Bouchet-Petersen’in yazısına göre, 2027’de aşırı sağcı RN’nin (Ulusal Birlik) kazanması kaygısı da hareketin bir başka itici gücü. Eylemcilerin çoğu bir sonraki cumhurbaşkanlığı seçiminde oy kullanamayacak, ama sonuçtan etkilendiklerini düşünüyorlar. Birçok pankartta Marine Le Pen’in Élysée’ye girme endişesi yer alıyor.

11.55 Jean-Luc Mélenchon blogunda, lise hareketinin kendisine göre “küresel bir siyasi krize” dönüştüğünü ve La France insoumise’in (LFI) “kopuş programına” yarar sağladığını yazdı. Hükümetin, öfkenin kaynağı olarak LFI’yi suçlayan stratejisini de eleştirdi.

12.11 Eğitim Bakanlığı’na göre öğlen itibarıyla eylemler “belirgin biçimde geriledi.” 459 okulda dersler tamamen ya da kısmen askıda. Salı günü bu sayı 891’di.

12.21 Marsilya’daki Marie-Curie lisesinde öğretmenler ve öğrenciler polisin sert müdahalesini protesto ediyor. Ortak açıklamalarına göre okulun önündeki “tamamen barışçıl” grev nöbetine CRS (Fransız çevik kuvvet polisi) geldi, öğretmenler polisle öğrenciler arasında insan zinciri oluşturdu, katılımcılar yere oturdu, ardından müdahale emri verildi. Bazı öğretmenlerin “ezilip zorla uzaklaştırıldığı”, iki öğrencinin yaralandığı, birinin kafasındaki ciddi kanama nedeniyle acil müdahale gerektiği belirtildi. Açıklamada, “Başbakanın okulumuzda düzenlediği büyük demokratik an işte buydu” denildi. Dersi bırakan öğretmenler perşembe günü “kitlesel katılım” çağrısı yaptı.

12.59 Birçok eğitim sendikası, perşembe günü lise hareketine destek için grev ve yürüyüş çağrısı yaptı.

13.07 Sciences Po Paris’in önünde öğrenciler tarafından blokaj kuruldu. Bazı göstericiler barikat kurup polisle karşı karşıya geldi. Boyun Eğmeyen Fransa (LFI) milletvekilleri Gabrielle Cathala, Thomas Portes ve Antoine Léaument barikatların önüne gelip destek verdi.

Cathala, dün eylemlerde gençlerin uğradığı polis baskısına işaret ederek İçişleri Bakanı Nunez’i istifaya çağırmıştı: “Sayın Bakan istifa etmeniz gerekiyor, artık burada yapacak bir şeyiniz kalmadı.”

13.13 Bakanlık, eylemlerin öğlen itibarıyla “belirgin biçimde gerilediğini” yineledi ve “her on liseden dokuzunun normal işlediğini” söyledi. Ayrıntılı rakamlara göre dersler 276 okulda tamamen, 183 okulda kısmen askıda. Toplam 459 okulda dersler kısmen veya tamamen askıda, salı günü bu sayı 891’di.

13.24 Paris 1 Pantheon-Sorbonne Üniversitesi’nin Tolbiac kampüsünde genel kurul toplantısı bugün öğle saatlerinde küçük bir grup katılımıyla gerçekleştirildi.

13.39 Marsilya’da Aix-Marseille Üniversitesi Fen Fakültesi’nin Luminy kampüsünde yaklaşık elli öğrenci, çöp konteynerleri, inşaat konileri, scooter’lar ve kiralık elektrikli bisikletlerle barikat kurup kampüs girişini filtreledi. Grup, “gençlik için 10 acil önlem” bildirisini dağıtıyor. Maddeler arasında okulların ve üniversitelerin yenilenmesi için acil plan ve Crous (öğrenci hizmetleri kurumu) kiralarının dondurulması var.

14.15 Strazburg’da, Meinau semtindeki Couffignal lisesinin önünde 16 yaşındaki bir öğrenci, havai fişek (mortier) kullanırken elinden ağır yaralandı. Polis kaynağına göre kendi attığı havai fişek yüzünden iki parmak ucu koptu. Bölge valiliği “acil” müdahale yapıldığını ve yaralanmanın kendi kendine verildiğini belirtti.

14.22 Bakan Geffray, Meclis’teki dinleme oturumunda 24 lisenin, birkaç hafta yeniden açılamayacak kadar ciddi biçimde yakıldığını ya da tahrip edildiğini söyledi. Bakana göre yaklaşık 30 bin lise öğrencisi birkaç hafta yüz yüze eğitimden mahrum kalacak. Bakan “pedagojik süreklilik” sağlandığını ama “muazzam bir zarar” oluştuğunu belirtti.

14.35 RN (ulusal Birlik) adayı Marine Le Pen, hükümetin sağır edici el bombalarını askıya almasının ardından “Macron her zaman polisi hedef alanların yanında” dedi. Polisin “zor koşullarda” işini yaptığını savundu; iddialarını gerekçelendirmedi.

14.58 Ulusal Polis Genel Müdürü, salı günü EF-SON tipi sağır edici el bombasının kullanımının “ihtiyati olarak” durdurulması talimatını verdi. Polis benzer başka silahları kullanmaya devam edebilecek.

15.15 La Ciotat’ta, lise hareketi sırasında bir kimya öğretmenine benzin döküldüğü saldırıyla ilgili üç 16 yaşındaki genç, Şubat 2027’de Marsilya çocuk mahkemesinde yargılanacak. Öğretmene tekme atan öğrenci, “silahlı toplulukta yer almak” ve “kamu hizmeti görevlisine ve kamu otoritesini temsil eden kişiye şiddet” gibi suçlamalarla karşı karşıya.

16.06 Paris’teki Sciences Po Saint-Guillaume kampüsünde sabahki çatışmaların ardından gerginlik sürüyor. Boulevard Saint-Germain kaldırımlarında toplanan öğrenciler polis tarafından abluka altına alındı. Öğrenciler yoğun biçimde gazlandıklarını, bir grubun “sıkıştırılıp gazlanıp copla dövüldüğünü” ve yerdeki birinin darp edildiğini anlattı. Abluka içinde bazı öğrencilerin yaralandığı belirtiliyor.

16.16 LFI milletvekilleri Antoine Léaument ve Gabrielle Cathala, Sciences Po’daki çatışmalar sırasında polis ile öğrenciler arasına girdi. Bir genç polisler tarafından kalabalıktan çıkarılırken Cathala müdahalenin usulüne uygun yapılıp yapılmadığını denetlemek için peşlerinden gitti.

16.20 Nuñez, Meclis Hukuk Komisyonu’nda hareketin başından bu yana 6.629 kişinin gözaltına alındığını, 89 Milli Eğitim personelinin ve 215 öğrencinin yaralandığını açıkladı. Öğrenci yaralanmalarının çoğunun “kazaya bağlı” olduğunu söyledi. IGPN 18 soruşturma açtı. Lens’te bir lise öğrencisi eliyle, Saint-Ouen-l’Aumône’da (Val-d’Oise) 15 yaşındaki bir genç ise yüzüne nişan alınarak atılan el bombası yüzünden çenesinden yaralandı. İkinci olayda polis hakkında soruşturma (mise en examen) açıldı. Nuñez, “Görevli polisler her şeyden önce liselileri korumak için orada” dedi.

İnsan Hakları Birliği (LDH), kolluk müdahalelerinde “hukuk devletinden genel bir sapma” olduğunu belirtti. Bir bakan, “Bir gencin, belki biraz sert ve hızlı davranan bir polis tarafından yaralanmasından hiç gurur duymuyoruz” dedi.

Sol görüşlü Boyun Eğmeyen Fransa’nın (LFI) ulusal koordinatörü Manuel Bompard ise “Nunez’in lise öğrencilerine karşı bomba kullanımından vazgeçmesi için birkaç çocuğun ömür boyu sakat kalması gerekti” diye konuştu.

16.43 Nuñez, “polis baskısı”ndan söz etmenin “abartılı” olduğunu söyledi. Polisin yalnızca “tahribat durumunda” müdahale ettiğini, liselilerin barışçıl gösterilerine müdahale edilmediğini belirtti. Ona göre ortadaki durum “asayiş” değil, “kentsel şiddet”.

17.14 Libération, tarihçi Vincent Lemire’in yardımıyla 1968’den bu yana en büyük toplumsal hareketlerdeki gözaltı sayılarını karşılaştırdı. Sonuca göre liselilere yönelik polis müdahalesi, 18 Eylül’de başlayan hareketle birlikte benzeri görülmemiş düzeyde.

17.24 Lise öğrencileri, belirli bir liderleri olmayan hareketlerini şifreli Signal uygulaması üzerinden örgütlüyor. “Lise Koordinasyonu” adlı ana grup, Paris, banliyöler ve Marsilya gibi şehirlerden 350’den fazla kişiyi ve yaklaşık kırk lise temsilcisini bir araya getiriyor.

17.45 France Info’nun doğruladığı bir videoya göre Lens’te elini kaybeden gençte, el bombası öğrencinin üzerine değil yere düşmüş. Görüntülerde, bombanın iki öğrencinin ayaklarının dibine düştüğü, ardından üçüncü bir gencin eğildiği görülüyor. Ancak video, gencin bombayı kaldırıp kaldırmadığını göstermiyor.

18.28 Lise ve öğrenci örgütlerinin temsilcileri, Bakan Baptiste ile görüşmenin ardından Lecornu’dan randevu istedi. USL Başkanı Ryad Rani, bakanlardan “somut bir önlem” gelmediğini belirterek “rakamlarla desteklenmiş önerilerimiz var” dedi ve gelecek hafta Başbakan’la görüşmek istediklerini söyledi.

18.55 Lecornu, Matignon Başbakanlık Konutu’ndan yaptığı konuşmaya lise hareketiyle başladı ve “Kolluk kuvvetlerine liselilerle çatışma talimatı verilmedi” dedi.

19.00 Lecornu, “Gençleri ciddiye almalıyız ve onları dinlemekle yükümlüyüz” dedi. Öfkelerinin “bir yerden gelmediğini” ekledi: “Savaşları, iklim değişikliğini, bazen de zor durumdaki ailelerini görüyorlar.”

19.03 Lecornu, liselerde bugün başlayan diyalog mekanizmalarının yarından itibaren her lisede gelecek haftaya kadar süreceğini açıkladı. Hükümetin ilk kararları ekim sonunda açıklanacak.

19.29 Pazartesi açılan istişare platformuna şimdiye kadar 40 binden fazla katkı geldi. Lecornu, bunun özellikle ders zamanının düzenlenmesi ve liselerdeki eğitim koşulları konusunda bir “beklentiyi” gösterdiğini söyledi.

Fransa’da eylemler 18 Eylül’de başladı

Fransa’da liseliler yıpranmış binalara, aşırı kalabalık sınıflara ve yoğun ders programlarına, yerine kimse atanmayan öğretmenlere ve Parcoursup (üniversite yerleştirme platformu) kaynaklı eşitsizliklere karşı ilk olarak 18 Eylül’de sokağa çıktı.

Parcoursup, Fransa’da liseden yükseköğretime geçişte kullanılan çevrim içi başvuru ve yerleştirme platformudur. Türkiye’deki merkezi sınav ve tercih sisteminden (YKS/ÖSYS) farkı, yerleştirmenin sınav puanına göre değil, dosya incelemesine göre yapılmasıdır. Bu sistemde dezavantajlı bölgelerdeki öğrenciler dezavantajlı kalmaya devam ediyor.

Protesto dalgası ilk olarak Eylül ayı ortasında, Paris’in göçmen nüfusunun ve sosyo-ekonomik olarak dezavantajlı ailelerin yoğun olarak yaşadığı kuzey banliyölerinde, bir lisedeki öğretmen grevine destek amacıyla başladı. Öğrenciler ve sendikalar, hükümetin bu yoksul ve göçmen bölgelerindeki okulları kaderine terk ettiğini savundu. Eylemler daha sonra Paris, Lyon, Strasbourg, Lille, Marsilya, Toulouse ve Rennes gibi büyük şehirlere sıçradı.

Fransa’da yaklaşan cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde hükümet ve aşırı sağcı partiler, bütçe krizinin ve kamu harcamalarındaki kesintilerin nedenini dolaylı olarak göçmen kabul politikalarına bağladı. Kamuoyundaki bazı sağ eğilimli çevreler ve siyasetçiler, eylemleri “göçmen kökenli gençlerin sokak şiddeti” olarak nitelendirerek asıl amacın eğitim olmadığını iddia etti.

Aşırı sağcı parti Ulusal Birlik başkanı Marine Le Pen, olayların arkasında aşırı solun ve banliyölerdeki organize grupların olduğunu savunarak Boyun Eğmeyen Fransa’yı suçladı:

“Bu yaşananlar artık lise öğrencilerinin protestosu olmaktan tamamen çıkmıştır. Karşımızda profesyoneller tarafından organize edilen ve ‘Boyun Eğmeyen Fransa’ (LFI) milletvekilleri tarafından gözetilip yönlendirilen sokak isyanları var.”

Polisten öğrencilere şiddet

Gittikçe ülkenin farklı kentlerine yayılan eylemler, lise ve üniversite öğrencilerinin kalabalık kitleler haline gelmesiyle polislerin öğrencilere dönük sert müdahalesi kamuoyunda yankı buldu. Polisler, eylemlerde öğrencilere göz yaşartıcı gaz kullandı.

Fotoğraf: Ed Jones / AFP

Eylemlerde polis müdahalesi birçok kişinin ağır yaralanmasına yol açtı. Pazartesi günü Lens’te 15 yaşındaki bir genç, bir el bombası yüzünden elini kaybetti. 2 Ekim’de Belfort’ta ise bir polisin 17 yaşındaki bir lise öğrencisini boğmaya çalıştığı bildirildi.

Protestolar nedeniyle Fransa genelinde 2.000’e yakın lise tamamen veya kısmen bloke edildi ya da eğitime ara verdi. Çıkan çatışmalarda çoğu liseli 6.000’den fazla kişi gözaltına alındı. Olaylarda yüzlerce öğrenci yaralandı.

Kaynak: Libération, La Provence, Reuters, Le Monde

Boğaziçi Üniversitesi’nde yemek zammı protestosuna polis müdahalesi

Dün Boğaziçi Üniversitesi’nde yemekhane ücretlerinin zamlanmasını protesto etmek için Kuzey Kampüs Yemekhanesi’nde buluşan öğrenciler, dünkü polis müdahalesinin ardından bugün (7 Ekim) tekrar aynı yerde toplanmak için çağrı yaptı.

Fotoğraflar: Ecenaz Kaya


Boğaziçi Üniversitesi’nde yemekhane ücretlerinin zamlanmasına karşı protesto kararı alan öğrenciler, 7 Ekim saat 17.00’de Kuzey Kampüs Yemekhanesi önünde toplanmak için çağrı yaptı.

Bir yıl içinde yemekhane ücretlerine üçüncü kez zam yapılmasına tepki gösteren Boğaziçi Üniversitesi öğrencileri, ücretsiz beslenme haklarını savunmak için 6 Ekim’de aynı yere çağrı yapmışlardı. Öğrenciler, düzenledikleri protestoda polis müdahalesi ile karşılaşmışlardı.

5 Ekim’de yemekhanede tek öğün yemek ücretinin 85 TL olmasını protesto eden öğrenciler, Boğaziçi Üniversitesi Kuzey Kampüs Yemekhanesi’nde yemek dağıtımı yaptı ve öğrencilerin yemeğe ücretsiz ulaşmaları gerektiğini vurguladı. Nitelikli ve erişilebilir beslenme hakkının ihlal edildiğini belirterek açıklama yapan üniversite bileşenleri, eylemlerini ertesi gün devam ettireceklerini duyurmuştu.


Yemekhane kapısında polis barikatı

6 Ekim akşamı yemekhane önünde bir araya gelen öğrenciler, rektörlük tarafından yemekhane kapısına barikat çekildiğini, öğrencilerin geçişine izin verilmediğini gördü. Yemekhane önünde konuşlanmış çok sayıda polis, bir öğrenciyi kampüs içinde gözaltına almaya çalıştı. Öğrenciler o akşam yemekhanede yemek yiyemezken, polislerin yemekhane kapısından girdikleri görüldü. Öğrenciler, temel haklarına yönelik kısıtlamalara karşı mücadelelerini devam ettireceklerini duyurdu.

Burs yemek masrafına dahi yetmiyor

Yeni zamla birlikte bir Boğaziçi Üniversitesi öğrencisi okulda üç öğün yemek yiyerek günde 240 TL harcıyor, KYK bursları ise bunu karşılamaya yetmiyor. 2025 yılının başında 40 TL olan yemek ücretinin bir yılda yüzde 100’ün üstünde zamlanması dikkat çekiyor.

Fannie Lou Hamer’in 109 yıllık mirası

Mississippi Özgürlük Demokrat Partisi’nin kurucularından olan Fannie Lou Hamer, siyah delegelerinin resmi olarak tanınması için beyaz ırkçı delegelerin bulunduğu Demokratik Ulusal Kongresi’ne aday olan ilk siyah kadın oldu. Hamer, 1964’te Kongre’de yaptığı konuşması ile ABD gündemine oturdu: “Burası özgürlükler ülkesi Amerika mı? Evlerimizin tarandığı, can güvenliğimizin olmadığı bu yer mi?”

17 Eylül 1965 tarihinde Mississippi eyaletinin Ruleville kasabasından Fannie Lou Hamer, Temsilciler Meclisi’nin 1964 yılında Mississippi’den seçilen beş milletvekilinin seçim sonuçlarına itirazı reddetmesinin ardından, Washington’daki Kongre Binası önünde Mississippi Özgürlük Demokrat Partisi destekçilerine hitap ederken. Fotoğraf: AP Photo/William J. Smith

Siyah kadın ve sivil haklar ve kadın hakları savunucusu Fannie Lou Hamer, bugün yaşasaydı 106 yaşında olacaktı. Kadın özgürleşme hareketlerindeki tek boyutlu bakış açılarına ve doğum kontrolü ile üreme haklarına dair kalıpçı tutumlara meydan okuyan Hamer, siyah kadın bir siyasetçi olarak Amerika Birleşik Devletleri (ABD) tarihine geçti.

6 Ekim 1917’de Mississippi’nin Montgomery County bölgesinde doğan Fannie Lou Hamer, yirmi çocuklu bir ortakçı ailenin en küçüğüydü. Altı yaşında pamuk toplamaya başladı, on iki yaşında altıncı sınıftan sonra okulu bıraktı. Okuma yazma bildiği için ilerleyen yıllarda bir plantasyonda zaman tutucu olarak çalıştı.

Dönüm noktası 1962’de geldi. 27 Ağustos’ta katıldığı toplantıda siyahların da kayıt olup oy kullanabileceğini ilk kez duydu. 31 Ağustos’ta Indianola’daki mahkeme binasına gidip kayıt olmaya çalıştı, ancak okuma testinde elendi. Plantasyon sahibi başvurusunu geri çekmesini istedi, Hamer reddetti ve toprağından anında kovuldu. Sığındığı eve beyaz erkekler 16 el ateş açtı. Hamer sonradan SNCC’nin (Öğrenci Şiddetsiz Koordinasyon Komitesi) saha çalışanı oldu.

Rızası olmadan kısırlık ameliyatı geçirdi

1961’de rahminde tümör bulunduğu için ameliyat edildiğinde, bir doktor onun bilgisi ve rızası olmadan histerektomi yaptı. Bu uygulama güney eyaletlerinde “Mississippi apandisit ameliyatı” diye anılıyordu. Bu uygulama, ABD’nin güneyinde fakir ve siyah kadınları kısırlaştırmak için yaygın olarak kullanılan zorunlu bir tıbbi şiddet yöntemiydi. 9 Haziran 1963’te Winona’da, “yalnızca beyazlara” ayrılmış bir tezgahta oturdukları için tutuklandı. Cezaevinde günlerce dövüldü, gözlerinde, bacaklarında ve böbreklerinde kalıcı hasar oluştu.

Beyazların egemen olduğu Demokrat Parti yapısına karşı kurulan Mississippi Özgürlük Demokrat Partisi’nin (MFDP) kurucularından biri oldu. 1964 baharında Kongre’ye aday olan ilk siyah kadın oldu.

Fotoğraf: National Women’s Right Museum

“Burası özgürlükler ülkesi Amerika mı?”

MFDP’nin siyah delegelerinin, ırkçı beyaz delegelerin yerine resmi olarak tanınması için birlikte mücadele veren Fannie Lou Hamer, Dr. Martin Luther King Jr. ve Joseph L. Rauh Jr. gibi isimler, 22 Ağustos 1964’te birçok siyah konuşmacının da katıldığı Demokratik Ulusal Kongresi’nde yer aldı.

Hamer, delege olarak katıldığı Atlantic City’deki Demokrat Parti kongresinde Kimlik Komitesi’ne (Credentials Committee) karşı ülke gündemine oturan bir konuşma yaptı. Konuşmasında, Mississippi’de oy kullanma kaydı yaptırmak istedikleri için evlerinden atıldıklarını ve Winona hapishanesinde polis tarafından vahşice dövülerek kalıcı fiziksel zarar gördüklerini anlattı:

“31 Ağustos 1962’de, sadece birinci sınıf bir vatandaş olabilmek adına seçmen kaydı yaptırmaya çalışan 18 kişiden biriydim. Mississippi, Indianola’daki adliyeye gittik. Oraya vardığımızda adliye binasının önünde bekleyen eyalet polisleri (highway patrolmen) ve şerif yardımcıları ile karşılaştık.

Kayıt işlemlerini yapmaya çalıştıktan sonra Ruleville’e doğru geri yola çıktık. Bizi taşıyan otobüs yolda durduruldu. Polis memurları, otobüsün renginin ‘çok fazla sarı’ olduğu gerekçesiyle bizi gözaltına aldı ve Indianola’ya geri götürdü. Cezayı ödedikten sonra nihayet Ruleville’deki eve dönebildim.

Döndüğümde, 18 yıldır üzerinde ortakçı olarak çalıştığım plantasyonun sahibi olan adam beni bekliyordu. Bana şöyle dedi: ‘Fannie Lou, Indianola’ya gidip kayıt yaptırmaya çalıştığını duydum.’

Ona, ‘Evet, yaptım’ dedim.

Bunun üzerine, ‘Burada buna izin veremeyiz’ dedi ve ekledi: ‘Eğer kaydını geri çekmezsen burayı terk etmek zorundasın.’

Ben de ona şu cevabı verdim: ‘Ben o kaydı senin için yaptırmadım. Kendim için, birinci sınıf bir vatandaş olabilmek için yaptırmadım. O kaydı geri çekmeyeceğim.’

O gece plantasyonu terk etmek zorunda kaldım. Tam on gün sonra, 10 Eylül 1962’de, kaldığım eve beyaz ırkçılar tarafından tam 16 el ateş açıldı. Sırf hayatta kalabilmek için o kasabadan da kaçmak zorunda kaldım.

Fakat asıl kabus 9 Haziran 1963’te yaşandı. Güney Carolina’da bir sivil haklar çalıştayına katılmıştık ve otobüsle geri dönüyorduk. Mississippi, Winona’da mola verdik. Aramızdan birkaç genç kadın otobüsten inip oradaki restorana girdi. O sırada bir eyalet polisi ve bir şehir polisi dışarı çıktı. Ben otobüsün içindeydim ama onları izlemek için indim. Tam o sırada polislerden biri bağırdı: ‘Hepsini yakalayın, tutuklayın!’

Bizi Winona İlçe Hapishanesi’ne götürdüler. Beni bir hücreye koydular. Yan hücreden çığlıklar duyuyordum. Annell Ponder adındaki arkadaşımızın feci şekilde dövülme sesleri geliyordu. O kadar ağır vuruyorlardı ki, ömrümde bir insanın o şekilde inlediğini hiç duymamıştım. Dua etmeye, ilahiler söylemeye başladı. Polislerden biri bağırdı: ‘Kapa çeneni zenci karı!’

Bir süre sonra hücreme üç adam geldi. Biri eyalet polisi, ikisi ise yerel polisti. Bana, ‘Sen nerelisin?’ diye sordular. ‘Ruleville’ dedim. Polis, ‘Seni o kadar feci döveceğiz ki, Ruleville’i bir daha asla görmek istemeyeceksin’ dedi.

Beni başka bir hücreye götürdüler. Hücrede iki Siyah mahkum vardı. Eyalet polisi o mahkumlardan birine kalın, deri kaplı bir cop (blackjack) verdi. Bana yüzüstü yatağa uzanmamı emrettiler.

Söyleneni yaptım. O Siyah mahkum, polisin emriyle beni copla dövmeye başladı. Canım o kadar yandı ki ayaklarımı havaya diktim. Diğer polis o sırada bana vurmaya, kıyafetlerimi yukarı doğru çekmeye başladı. Ben kendimi korumak için elbisemi aşağı indirmeye çalışırken, arkamdaki polis daha da sert vurdu.

İlk mahkum yorulup nefes nefese kalana kadar beni dövdü. O durunca, eyalet polisi copu ikinci mahkuma verdi ve ‘Devam et’ dedi. İkinci mahkum da beni dövmeye başladı. Ben o sırada çaresizce bacaklarımı düz tutmaya çalışıyordum çünkü çocukken geçirdiğim çocuk felci yüzünden sol bacağım zaten zayıftı.

Ben çığlıklar atarken, adamlardan biri üzerime çöküp ağzımı kapattı. Kafamı ve vücudumu tuttular. O kadar çok vurdular ki, vücudum tamamen morarana ve sertleşene kadar durmadılar. Tüm bunlar, sadece ve sadece seçmen kaydı yaptırmak, yasaların önünde eşit ve birinci sınıf birer Amerikan vatandaşı olmak istediğimiz için başımıza geldi.”

Mississippi delegasyon koltuklarına oturmalarının yasal haklarını olduğunu belirten Hamer, komiteye şu soruyu sordu:

“Burası, özgürler ülkesi ve cesurların evi olan Amerika mı? Telefonlarımızı günlük olarak ölüm tehditleri aldığımız için her gece ahizesinden açık bırakmak zorunda kaldığımız, sadece insanca yaşamak ve oy kullanmak istediğimiz için evlerimizin tarandığı, can güvenliğimizin olmadığı bu yer mi ‘özgürlerin ülkesi ve cesurların yuvası’?”

Eski Amerika Birleşik Devletleri Başkanı ve Demokrat Partili Lyndon B. Johnson, Hamer’i yayından düşürmek için Beyaz Saray’da beklenmedik bir basın toplantısı düzenledi. NBC, CBS, ABC gibi büyük televizyon kanalları Fannie Lou Hamer konuşurken canlı yayını aniden kesip Beyaz Saray’a bağlandı. Fakat Johnson’ın bu sansür girişimi basında büyük bir ters tepki yarattı. Kanallar o akşam, ertesi gün ve haftalarca, Hamer’ın canlı yayında kesilen konuşmasının tam kaydını ana haber bültenlerinde tekrar tekrar ve eksiksiz olarak yayınladı.

Johnson, MFDP’yi “yatıştıracağını düşündüğü için” iki sandalye üzerinden bir uzlaşma önerdi. Aaron Henry, Dr. King ve Roy Wilkins gibi kurumsal eğilimli isimler ise, bu iki genel seçim sandalyesini, üzerine inşa edebilecekleri bir siyasi zafer olarak kabul etmeleri konusunda ısrar ettiler.

Ancak Fannie Lou Hamer, Stokely Carmichael, Bob Moses gibi radikal isimler, Mississippi’nin mevcut delegasyonunun koltuklarını koruması durumunda genel seçimden elde edilecek iki koltuğun bir hakaret olacağını savundu. Fannie Lou Hamer, konuya ilişkin “Eğer bana 100 yıldır bir şey borçluysanız, bugün gelip bana bunun sadece iki parçasını teklif etmeyin. Ya hepsini isterim ya da hiçbirini. O ikisini kendinize saklayabilirsiniz” diye konuştu.

MFDP, bu şekilde iki koltuk teklifini reddetti. MFDP, 1964 kurultayından sonra da mücadelesini bırakmadı. 1965 yılının başında Mississippi’deki ırkçı ve ayrımcı seçim sonuçlarına doğrudan ABD Kongresi’nde itiraz ettiler. Bu baskılar, güney eyaletlerinde siyah vatandaşların oy kullanmasını engelleyen engelleri yasal olarak kaldıran tarihi 1965 Oy Hakkı Yasası’nın (Voting Rights Act) kabul edilmesinde rol oynadı.

Fotoğraf: Fannie Lou Hamer’s America

20 Aralık 1964’te Hamer, Malcolm X ile birlikte Williams Institutional CME Kilisesi’nde düzenlenen bir mitingde, günümüzde artık ünlü hale gelen “Hasta ve yorgun olmaktan bıktım” (“I am sick and tired of being sick and tired“) başlıklı konuşmasını yaptı. Konuşmasında Hamer, Mississippi’deki Siyahların karşı karşıya kaldığı ırk ayrımcılığı, seçmen haklarının kısıtlanması ve siyasi şiddetin gerçeklerini anlattı.

1968 yılında, Ulusal Siyah Kadınlar Konseyi’nin desteğiyle Hamer, Sunflower İlçesinde “Domuz Bankası” programını başlattı. Bu girişim, uzun vadeli gıda sürdürülebilirliğini ve ekonomik bağımsızlığı teşvik etmek amacıyla yetersiz beslenen ailelere hayvancılık hayvanları sağladı. Sınırlı finansman ve yetersiz federal destek, sonunda programın sonlandırılmasına neden oldu.

Fotoğraf: Fannie Lou Hamer’s America

1968’de Mississippi delegesi oldu

20 Ağustos 1968’de Hamer, Chicago’da düzenlenen Demokratik Ulusal Kongre’de Mississippi delegesi olarak resmen yerini aldı. Delegeler, onu ayakta alkışladı.

Sonraki yıllarda Hamer, 1969’da Freedom Farm Cooperative’i kurdu. Kırk dönümlük bu girişim yaklaşık yedi yüz dönüme ulaştı. Bu sayede yerel kişilere gıda, barınma ve istihdam sağlayarak Sunflower ilçesinin en büyük işverenlerinden biri haline geldi. 1971’de Ulusal Kadın Siyasi Kongresi’nin kuruluş toplantısında konuştu. Sivil haklar mücadelesinde harekete geçen Mississippi’deki siyahi kadınları ve beyaz erkek egemen baskısına karşı “gözlerini açan” beyaz kadınları anarak yaptığı konuşmasında “Herkes özgür olana kadar kimse özgür değildir” (“Nobody’s free until everybody’s free”) sözü, ABD tarihinde ünlenen sözlerden biri haline geldi.

Birkaç yıldır göğüs kanseri ile mücadele eden Hamer, 14 Mart 1977’de hayatını kaybetti.

Mezar taşında ise en bilinen sözü yazılı: “I am sick and tired of being sick and tired.”

Kaynak: Fannie Lou Hamer’s America, Iowa State University, National Women’s History Museum

Powered by  GDPR çerez uyumluluğu (opens in a new tab)
Gizliliğe genel bakış

Niha+, bağımsız gazetecilik ilkeleri ve okur mahremiyeti çerçevesinde dijital ayak izinize saygı duyar. Sitemizde gezinirken, sizlere kesintisiz bir okuma deneyimi sunabilmek ve platformumuzun teknik altyapısını güvence altına almak amacıyla çerezler kullanılmaktadır. Sol taraftaki menüyü kullanarak çerez tercihlerinizi dilediğiniz gibi yönetebilirsiniz. Kişisel verilerinizin nasıl işlendiğine dair detaylı bilgi için lütfen Gizlilik Sözleşmemizi ve KVKK Aydınlatma Metnimizi inceleyiniz.