İstanbul’un Fatih ilçesinde Arîn Kültür Sanat Öğrenci Derneği bugün (11 Ekim) açıldı. Dernekten Melisa Çelik ve Mehmet Yiğit, öğrencilerin yaşam alanlarının kısıtlandığını ve buna alternatif olarak Arîn gibi sanatsal ve kültürel çalışmaların yapıldığı komünal bir gençlik alanının olması gerektiğini vurguladı.
Fotoğraf: Doğa Tekneci / Niha+
İstanbul’un Fatih ilçesinde Arîn Kültür Sanat Öğrenci Derneği bugün (11 Ekim) açılışını gerçekleştirdi. İskenderpaşa Mahallesi’ndeki dernek binasında düzenlenen açılışa öğrencilerin yanı sıra çok sayıda kişi katıldı.
Yöresel kıyafetlerle gelen gençler, zılgıtlar ve alkışlar eşliğinde halay çekerek dernek açılışını kutladı.
Törende ilk sözü alan İstanbul Barış Anneleri Meclisi üyesi Feleknaz Karabaş, gençlerin dil ve kültürlerine sahip çıkmasının onur verici olduğunu söyledi. Karabaş, gençler olmadan eksik kaldıklarını belirterek dil, kültür ve sanatın bir halkın varlığı anlamına geldiğini ifade etti ve “Varlığımıza sahip çıkalım” çağrısı yaptı. Karabaş’ın konuşması alkışlara ve zılgıtlara sebep oldu.
“Komünal bir yaşamı amaçlıyoruz”
Arîn Kültür Sanat Öğrenci Derneği’nden Melisa Çelik ve Mehmet Yiğit, Niha+’ya derneğin amacını ve ne tür faaliyetler yapılacağını anlattı.
Melisa Çelik, derneğin açılış amacını “komünal bir emekle kolektif bir yaşamı sunmak” olarak tanımladı. Çelik, komünal yaşamın sadece köy ve ovalarda değil, kent merkezlerinde de öğrencilerin bir araya gelerek oluşturabildiği bir şey olduğunu söyledi.
Arîn’deki kadın çalışmalara da dikkat çeken Çelik, jineoloji, sanat, felsefe ve kültür atölyeleri yapmayı planladıklarını belirtti.
“Evlerde, yurtlarda, okullarda olan baskı mekanizması, gençleri ‘kafe’ kültürüne itiyor. Bu 2-3 saatlik ‘özgürlük’ adı altında gençler sıkışıyor. Arîn gibi yerler komünal bir yaşamı, komünal bir şekilde birlik ve beraberliği amaçlıyor.”
Dernekten Mehmet Yiğit ise öğrencilerin yaşam alanlarının “kapitalist sistem tarafından” kısıtlandığını ve buna alternatif olarak Arîn gibi sanatsal ve kültürel çalışmaların yapıldığı bir gençlik alanının olması gerektiğini vurguladı:
“Kapitalist sistem gün geçtikçe başta gençlik ve öğrenciler olmak üzere insanlığın bütün yaşam alanlarını kısıtladığı için biz de buna alternatif olarak ne üretebiliriz diye düşününce aklımıza Arîn Kültür Sanat Öğrenci Derneği geldi. Burada sanat, kültür ve teknoloji çalışmalarımız olacak.”
Yiğit; piyano, gitar, bağlama derslerinin yanı sıra Kürtçe ve İngilizce dillerinde çeşitli atölye ve derslerin yapılacağını da söyledi.
Şahê Bedo’nun şarkıları da açılışa eşlik etti
Açılıştaki konuşmaların ardından Kürt sanatçı Şahê Bedo, şarkılar söyledi. Dernek önündeki birçok kişi Şahê Bedo’nun şarkılarına zafer işaretleri ile eşlik etti. Şarkılardan sonra dernekteki gençler, açılışı kutlamak için gelen herkesi içeriye derneği gezmeye davet etti.
Derneğin en üst katında bulunan “Özgür Kadın Odası” ve atölye odası ile orta katta bulunan ortak alan, içeriye gelenler için renklerle dolu bir izlenim yarattı. Çeşitli tablolar, yöresel desenli halılar ve enstrümanlar odaları dolduruyordu. En üst kattaki Musa Anter, Eyşe Şan ve Hozan Serhad fotoğrafı dikkat çekiciydi.
Derneğin içini gezen kalabalık, daha sonra tekrar dışarı çıktı ve açılışı kutlamaya devam etti.
Kürtçe sözlü müzik yapan Sîmir Rûdan’ın üçüncü albümü Ez û Gîtara Xwe (Ben ve Gitarım) 9 Ekim’de yayımlandı. Albüm, yalnızca gitar ve vokalle kaydedilen 10 şarkıdan oluşuyor.
Söz, müzik ve düzenlemeleri Sîmir Rûdan’a ait olan Ez û Gîtara Xwe (Ben ve Gitarım), yalnızca gitar ve vokalle kaydedilen 10 şarkıdan oluşuyor.
Rûdan’ın çıkarığı üçüncü albüm olan albümün kayıt ve prodüksiyon sürecini büyük oranda sanatçı kendisi yürüttü. Rûdan, kayıtlarda küçük hataları bilinçli olarak düzeltmediğini belirtiyor. Parçaların yaklaşık yarısı ise metronom kullanılmadan kaydedildi. Mix ve mastering çalışmalarını Hakan Kurşun yaptı. Düzenlemelerde yer alan çok sesli partisyonlar ise Rûdan’ın klasik gitar geçmişine dayanıyor.
Albümdeki şarkılar ağırlıklı olarak kavuşamamak, uzaklık ve yalnızlık temalarını işliyor. Açılış parçası Tu Dûr î (Uzaksın) “bir yanım açıkta, hep üşüyorum” dizesiyle başlıyor. Kendalên Bêbinî (Derin Uçurumlar), Rosa, Mona Lisa, Derewên Te (Yalanların) ve Bi Xatirê Te (Hoşça kal) da mesafe ve yalıtılmışlık duygusu etrafında şekilleniyor. Min Nîne (Sahip Değilim) bir yakarış niteliği taşıyor.
Ez ê Nekarim (Yapamayacağım) ise insanın aşamayacağı sınırlara odaklanıyor. Uzak şehirlerin sokaklarında dolaşamamak, her güzel insanla tanışamamak, iyi kitapların tümünü okuyamamak gibi. Ancak şarkı, yas ve boşluk duygusuna rağmen yaşama dair bir açıklık arayışıyla sürüyor.
Hûlê Hej Te Dikim (Seni Böyle Seviyorum) ise sevgiyi merkeze alan sözleriyle öne çıkıyor. Albümdeki diğer dokuz parçadan farklı olarak şarkı, Rûdan’ın doğup büyüdüğü Cizre yöresinin yerel Kürtçesiyle söyleniyor. Kapanış parçası Muzîk Heye (Müzik Var) ise albümü müzik temasıyla bitiriyor.
Albümün kapağı Candan Giyen imzası taşıyor. Kapakta portre yerine kırık bir kalp ve renkli bir gitar yer alıyor. Kimi dinleyicilerce “fazla sade” bulunan bu tasarım, albümün anlatmak istediği eksiklik ve boşluk duygusuna dayandırılıyor. Çizim sırasında gitarın ses deliğine “kazara düşen” bir çizgi de silinmeden bırakıldı.
Sîmir Rûdan’ın müzik geçmişi
Sîmir Rûdan, 2013 yılında söz, müzik ve düzenlemeleri kendisine ait olan Bi Çîrokî (Masalsı) adlı ilk albümünü yayımladı. Albüm, o dönemde kültür sanat haberleri yapan Hawar.net tarafından yılın en iyi albümü seçildi. 2015 yılında birçok müzisyenin bir araya geldiği Peşk (Damla) adlı karma albümde Berfîn (Kardelen) adlı şarkı ile yer aldı. İkinci albümü Kevî (Kıyı) 2019 yılında yayımlandı.
2024’te peş peşe Hê Jî Digerim (Hâlâ Dolaşıyorum) ve Yekî Gotibû (Biri Demişti) adlı iki single yayımlayan müzisyen, Mehmet Atlı’nın 30 yıllık sanat hayatı için hazırlanan Na, Ne Tenê Me! (Hayır, Yalnız Değilim!) projesinde Birîn (Yara) şarkısıyla yer aldı. 2025’te ise sırasıyla Sira Sibê, Fîncan, Reng Esmerê, Ez Berf im ve Her Evîndarê Caran im adlı çalışmalarını yayımladı.
“Sergi, Frida Kahlo’nun nasıl bir sanatçı ve politik figür olduğunu anlatmaya çalışırken, aynı zamanda onun nasıl bir ikona ve tüketim nesnesine dönüştürüldüğünü de gözler önüne seriyor.“
Londra, geçtiğimiz yaz birçok önemli sergiye ev sahipliği yaptı. Tate Modern’de düzenlenen sergiler ise bunların en çok ilgi görenleri arasındaydı. Tracey Emin ve Ana Mendieta gibi önemli sanatçıların sergilerinin açılmasının ardından, neredeyse tüm kadın sanatçıların hem sanatı hem de sanatçı duruşuyla ilham aldığı Frida Kahlo da Tate Modern’e geldi. Bir yıl öncesinden duyurulmaya başlanan ve biletleri günlük olarak tükenen “Frida: Bir İkon Yaratmak” sergisi, 25 Haziran 2026’da açıldı.
Sergiye geçmeden önce Frida Kahlo’nun sanatını anlamak, dolayısıyla onun hayat hikayesine ve bedeniyle kurduğu ilişkiye bakmak iyi olacaktır. 1907’de Mexico City’nin Coyoacán bölgesinde doğan Frida, Casa Azul’da büyüdü. Altı yaşında çocuk felci geçirdi ve hastalığın ardından sağ bacağı sol bacağına göre daha kısa ve ince kaldı. Hayatı boyunca bu farklılığı gizlemek için uzun etekler giydi. Babasının yönlendirmesiyle spor yapması ise bedeninin sınırlarıyla mücadele etmesinin erken örneklerinden biriydi. Kahlo, çizim dersleri almasına rağmen, bilimle daha çok ilgilendi ve 1922’de tıp okumak için Mexico City’deki Ulusal Hazırlık Okulu’na gitti. Oradayken okulun oditoryumu için bir duvar resmi üzerinde çalışan Diego Rivera ile tanıştı. 1925 yılında ise daha 18 yaşındayken geçirdiği trafik kazasıyla bedeni bu kez çok daha ağır bir travmayla karşı karşıya kaldı. Omurgası, pelvisi ve bacağı büyük ölçüde zarar gördü, ayağı ezildi ve yerinden çıktı. Kahlo’nun bedeni aylarca alçıda kaldı ve 30’dan fazla ameliyat geçirdi.
Kazadan sonra uzun süre yatağa bağımlı kalan Kahlo, yatağının etrafına yerleştirilen aynalar sayesinde kendisini görebilmiş ve kendi modeline dönüşmüştü. Bir bakıma bedeni hem resminin konusu hem de hayatının en büyük meselesi haline gelmişti. Kahlo’nun “kendi resmimi yaptım, çünkü o kadar yalnızdım ve çünkü en iyi bildiğim şey kendimdim” sözü tam da bu durumu doğrulamaktadır. Kahlo’nun otoportrelerinde yüzü çoğu zaman duygularını dışarı yansıtmayan bir maske gibi görünmektedir. Bu yüzlerde gözyaşları dışında onun iç dünyasını anlayabilmek için daha çok sanatçının kullandığı sembollere ihtiyaç duyulur. Buna rağmen bedeni fiziksel ve ruhsal acılarını direk yansıttığı bir aynadır. İnsan bedenini ve dolayısıyla kendi bedenini bu kadar detaylı anlatabilmesi ayrıca onun yarım kalan tıp eğitiminin de bir sonucudur.
Ancak Kahlo’nun hikâyesini yalnızca hastalık, kaza ve acı üzerinden okumak da sorunludur. Onun kimliğinin önemli bir başka tarafı, Avrupa ile yerli Meksika kültürü arasında kurduğu ilişkidir. Babası Macar asıllı Alman, annesi ise İspanyol ve Kızılderili kökenli Meksikalıydı. Kahlo, bu iki farklı kökeni hayatı ve sanatı boyunca karşı karşıya getirerek ele aldı. Bir tarafta sömürgeci Avrupa’nın mirası, diğer tarafta yerli Meksika’nın kültürü, tarihi ve sembolleri vardı. Bu ikilik onun resimlerinde yalnızca kimlik meselesi olarak değil, bedeninde ve giyiminde de görünür hale geldi. Meksika’nın geleneksel kıyafetlerini giymesi, yerel bitki ve hayvanları kullanması, Hristiyan sembollerini Meksika yerlilerine ait sembollerle bir araya getirmesi bu açıdan çok önemli. Kahlo’nun kendisini nasıl gösterdiği, kimliğini nasıl tarif ettiği ve hangi kültürün parçası olarak görülmek istediği sanatının ayrılmaz bir parçasıydı.
Burada kimlik meselesine sanatçının politik duruşunu da eklemek gerekir. Kahlo, 1929’da Rivera ile evlendi ve aynı yıl Meksika Komünist Partisi’ne katıldı. Politik kimliği hayatından ve sanatından ayrı değildi. Meksika’nın tarihi, yerli halkların kültürü ve kadınların deneyimleri onun üretiminin içinde yer aldı. Sanatı, yalnızca kişisel acısını anlatmanın değil, bir söylem ve anlayış yaratmanın da aracıydı. Frida yerli bir kadın olarak sanatını aynı zamanda bir siyaset biçimi olarak kullandı ve kültürel ve sosyalist feminizmle de ilişkilendirilebilecek bir duruş sergiledi.
Bu yüzden Kahlo’nun otoportrelerinin karşısında durduğumuzda sadece sanatçının yüzüne bakmıyoruz. Aynı zamanda beden, kadınlık, kimlik, acı, Meksikalılık ve politik duruş üzerine kurulmuş bir dünyaya da bakıyoruz. Bu anlamda sergide yer alan Self-Portrait Wearing a Velvet Dress(Kadife Elbiseli Otoportre), Self-Portrait with Thorn Necklace and Hummingbird (Dikenli Kolye ve Sinek Kuşuyla Otoportre) ve Frida with Loose Hair (Saçları Açık Frida), Memory/The Heart (Hafıza/Kalp) gibi çalışmalarına bakacak olursak bu resimlerde Frida, kendisini seyirciye yalnızca bir portre olarak sunmuyor; kendi gerçekliğini, bedenini ve kimliğini kontrol eden bir özne olarak duruyor.
Örneğin Kadife Elbiseli Otoportre’si, sanatçının ilk aşkı Alejandro Gómez Arias ile paylaştığı gençlik yıllarının izlerini taşır. Kahlo ve Gómez Arias, 1920’lerin başında Ulusal Hazırlık Okulu’nda tanışıp; edebiyat, siyaset ve sol görüşler etrafında bir araya gelen öğrenci topluluğu Los Cachuchas içinde yer almışlardı. Gómez Arias daha sonra üniversite özerkliği hareketinin öne çıkan isimlerinden biri oldu.
Kadife Elbiseli Otoporte Kahlo’nun geçirdiği kazanın ardından yaptığı ilk otoportreydi ve onu “Sana yalvarıyorum, onu alçak bir yere koy ki sanki bana bakıyormuşsun gibi görünsün.”notuyla birlikte Gómez Arias’a gönderdi. Eser, yalnızca gençlik aşkının ve ayrılığın değil, dönemin politik ve entelektüel atmosferi içinde şekillenen genç Frida’nın da bir portresi olarak görülür.
Dikenli Kolye ve Sinek Kuşuyla Otoportre, 1940 yılında yapılmıştır. Portrede Kahlo, arkasında büyük yeşil yapraklar bulunan bir fondan izleyiciye bakar. Dikenler boynunun etrafını bir kolye gibi sararken, siyah bir maymun bu kolyeyi tutmaktadır. Sağ omzunun arkasında siyah bir kedi, boğazına dolanan dikenlerin üzerinde ise bir sinek kuşu görülür.
Dikenli Kolye ve Sinek Kuşuyla Otoportre, https://www.fridakahlo.org/self-portrait-with-thorn-necklace-and-hummingbird.jsp
Tabloda Kahlo’nun sakin ve ciddi bakışı, boynunu saran ve tenini kanatan dikenlerle güçlü bir tezat oluşturmakta ve acıya sabırla katlanan bir figür olarak karşımıza çıkmaktadır. Dikenli kolye, İsa’nın dikenli tacını çağrıştırarak Hristiyanlığın çile ve acı imgesini, tablodaki hayvanlar ise Meksika’nın kültürel belleğini simgelemektedir. Özellikle sinek kuşu, Meksika’nın yerli kültürlerinde yaşam, aşk ve ruhaniyetle ilişkilendirilen güçlü bir simgedir. Aztek geleneğinde ise savaş ve güneş tanrısı ile bağlantılıdır. Kahlo siyah ve cansız bir sinek kuşu kullanarak bu yaşam ve canlılık çağrışımlarını tersine çevirir ve kişisel acısını ön plana çıkarır. Maymun ise Mezoamerikan kültüründe, yaratıcılık ve cinsellikle ilişkilendirilir. Yine erken Hristiyan ikonografisinde de şehvet ve günahı simgeler. Maymun ayrıca Kahlo açısından kişisel bir anlam taşır. Rivera Kahlo’ya bir maymun hediye etmiştir ve Kahlo bu maymunu tablolarında sıkça kullanır. Bu nedenle maymun hem Meksika’nın kültürel belleğine hem de Diego ile olan ilişkisine gönderme yapmaktadır. Üstelik dikenleri çekerek Kahlo’nun boynundaki acıyı artırıyor olmasına rağmen sanatçının buna katlanıyor oluşu ilişkilerinin sorunlu yönünü ortaya koymaktadır. Kara kedi Meksika folklorunda olduğu kadar Batı folklorunda da uğursuzluk ve ölümle ilişkilendirilir. Tabloda kedinin doğrudan izleyiciye yönelttiği tehditkâr bakış ise bu duyguları güçlendirmektedir.
Saçları Açık Frida, https://www.fridakahlo.org/self-portrait-with-loose-hair.jsp
1946’da sağlık durumu ağırlaşan Kahlo, omurga füzyon ameliyatı için New York’a gitti ve bu operasyonu “sonun başlangıcı” olarak nitelendirdi. Ameliyat sonrası iyileşme sürecinde yaptığı Saçları Açık Frida otoportesinde sanatçı, zayıf ve bitkin görünümüyle yaşadığı fiziksel acıyı yansıtır. Eserin altındaki yazıtta kendisini aynadaki yansımasıyla resmettiğini belirten Kahlo, yaşını 37 olarak kaydeder; oysa portreyi yaptığı sırada 40 yaşındadır. Uzun ve serbest bırakılmış saçları ise Diego Rivera’nın hayran olduğu görünümüne gönderme olarak yorumlanır.
Kahlo’nun Rivera ile ilişkisini, yaşadığı ihanetleri, geçirdiği kazayı ve düşükleri, fiziksel ve ruhsal acılarını ve ikili kimliğini ele aldığı ve sergide yer alan bir diğer tablosu ise Hafıza (Kalp)dır. Kahlo bu tabloyu Rivera’nun kendisini kız kardeşi Cristina ile aldattığını öğrendikten hemen sonra yapmıştır ve tablo sanatçının yaşadığı kırılmanın bedensel bir anlatıya dönüştüğünün göstergesidir.
Resimde Kahlo’nun kalbi bedeninden çıkarılmış, yere bırakılmış ve normalden çok daha büyük bir biçimde resmedilmiştir. Bir ayağı denizde, diğeri toprağa basmaktadır. Yaralı ayağı ve okul kıyafeti çocukluğunda geçirdiği felci, kalbinin boşluğundan geçen demir çubuk ve Tehuana kıyafeti ise geçirdiği kazayı ve kadınlığını temsil etmektedir. Devasa kalp yerde kıvranmakta ve kanamaktadır. Bu ise hastalık ve kaza kadar Rivera’nın da onun bedenine ve ruhuna zarar verdiğini ortaya koyar. Ayrıca boş kalbinden geçen demir çubuğun üzerindeki küçük Eros figürü yaşadığı aşkın ve ihanetin ona ne kadar zarar verdiğini bir kez daha göstermektedir. Gözyaşları bedensel yaralarının olduğu kadar ruhsal yaralarının da sembolüdür. Bu tablo ile Kahlo, geçmişi ve bugünü arasında bir bağ kurarak çoklu anlatımlar sunmaktadır.
Sergide yer alan bu dört otoportre dışında Kahlo’ya ait 30’dan fazla tablo ve çizimle birlikte sanatçının kıyafetleri, takıları, fotoğrafları ve kişisel eşyaları da yer alıyor. Bunlar Kahlo’nun sanatını özel hayatından ayırmanın ne kadar zor olduğunu ortaya koyuyor. Ancak tam bu noktada serginin en tartışmalı tarafı ortaya çıkıyor. Sergide Kahlo’nun çalışmalarından daha çok ondan etkilenen çağdaşı ve sonraki dönem sanatçıların çalışmaları yer alıyor. Yani Kahlo’ya ait 30 çalışma yer alırken diğer sanatçılara ait 200’den fazla çalışma yer alıyor. Ana Mendieta, Tracey Emin, Kiki Smith gibi önemli sanatçıların Frida ile kurdukları ilişkinin gösterilmesi elbette ilginç ve önemli. Ancak bir Frida Kahlo sergisinde sanatçının kendisinden çok başkalarının çalışmalarını görmek serginin odağını dağıtıyor.
Ve bence serginin asıl sorunu ise “Fridamania” bölümünde başlıyor.
Frida + mania (çılgınlık/tutku) birleşiminden oluşuyor. Genellikle eleştirel bir ton da kullanılıyor. Kahlo’nun sanatının kendisinden ziyade kaşları, çiçekli kıyafetleri, Diego Rivera ile ilişkisi, acıları ve “ikon” kimliği üzerinden metalaştırılmasını veya popüler kültürde sürekli yeniden üretilmesini ifade ediyor. Bu bölümde Kahlo’nun, yüzü, kaşları, kıyafetleri, takıları, saçları ve hayat hikâyesiyle dönüştüğü 200’den fazla tüketim nesnesi yer alıyor.
İşte burada Theodor W. Adorno’nun “kültür endüstrisi” kavramına başvurmak gerekiyor. Adorno’ya göre film, müzik, radyo, dergi, popüler edebiyat gibi kültürel üretimler yalnızca insanların eğlenmesi ya da sanatla buluşması için üretilmez. Bunlar giderek standartlaştırılmış, seri üretim mantığıyla hazırlanmış ve tüketici davranışlarını yönlendiren ürünlere dönüşür. Frida da bu sürecin en güçlü örneklerinden biri haline gelmiş durumda. Bir zamanlar kendi bedenini, acısını, kimliğini ve politik duruşunu resimleri aracılığıyla ifade eden sanatçının bugün yüzü tişörtlerde, kupalarda, çantalarda, takılarda ve sayısız başka üründe karşımıza çıkıyor. Üstelik sergi çıkışında yönlendirildiğimiz Tate Modern’in hediyelik eşya mağazasında zaten görebileceğimiz bu ürünlerin sergi kapsamında yer alması eleştirel bir noktadan düşünülmüş bile olsa gerçekten rahatsızlık veriyor.
Sergi, Frida Kahlo’nun nasıl bir sanatçı ve politik figür olduğunu anlatmaya çalışırken, aynı zamanda onun nasıl bir ikona ve tüketim nesnesine dönüştürüldüğünü de gözler önüne seriyor. Frida’nın kendi gerçekliğini resmettiği bir dünyadan, bizim onun görüntüsünü bir tüketim nesnesi haline dönüştürdüğümüz dünyaya geçiyoruz.
Ve sergiden ayrılırken şunu düşünüyorum: Frida bugün yaşasaydı, kendi bedeninin, yüzünün, kıyafetlerinin ve sanatının bu kadar büyük bir tüketim kültürünün parçasına dönüştüğünü gördüğünde ne yapardı? Buna sanatıyla ve politik duruşuyla nasıl bir cevap verirdi?
Frida: Bir İkon Yaratmak sergisi 3 Ocak 2027’ye kadar Londra Tate Modern’de görülmeye devam edecek.
Görseller ve sanatçı biyografisi: https://www.fridakahlo.org/
Yıkıntılar Arasında: Araştırma ve Sanat İnisiyatifi, Diyarbakır’ın doğal ve kültürel peyzajında kentin hafızasını, geçirdiği dönüşümleri, yıkımın ve onarımın izlerini birlikte düşünmek üzere beş atölyeden oluşan bir program gerçekleştiriyor.
Yıkıntılar Arasında: Araştırma ve Sanat İnisiyatifi tarafından düzenlenen “Diyarbakır’ın Kent Peyzajında İz Sürmek: Onarıcı ve Dayanışmacı Atölyeler” programı, 2. açık çağrı kapsamında Ekim ayında Diyarbakır’da katılımcılarla buluşuyor. Program kapsamında farklı yürüyüş, metin, görsel ve işitsel üretim yöntemleri aracılığıyla kentin farklı mekânlarına yeniden bakılıyor ve katılımcılar, mekânla, insan ve insan olmayanlarla kurulan ilişkiler üzerine birlikte düşünmeye davet ediliyor.
Program, kentte yaşanan yıkımın izlerine, yıkımın ardından ortaya çıkan dönüşümlere, kentin kendini yeniden kurma ve onarma biçimlerine ve farklı dayanışma pratiklerine birlikte bakmayı öneriyor. Atölyeler boyunca katılımcılarla farklı güzergâhlarda gerçekleştirilecek yürüyüşlerle, insan ve insan olmayanların tanıklık ve hafızasından izler taşıyan peyzajda karşılaşmak, duyumsamak, kayıt tutmak ve birlikte üretmek amaçlanıyor.
Programda toplam 5 atölye var
17–18 Ekim ve 24–25 Ekim tarihlerinde gerçekleşecek programda toplam 5 atölye bulunuyor. İnisiyatifin açıkladığı bilgilere göre, söz konusu tarihlerdeki atölyelerin yürütücüleri arasında Eylem Ejder, Nejbir Erkol, Çisel Karacebe, Servet Kaplan ve Rozelin Akgün yer alıyor. Atölye programları ise şu şekilde:
Arkadaşımın Evi Nerede? Yürüyüş ve Ev Üzerine Melez Metin Yazım Atölyesi Yürütücü: Eylem Ejder Tarih: 17 Ekim 2026, Cumartesi Saat: 12.00–16.00
Bir Yeri Düşünmek: Yürüyüş ve Katılımcı Performans Atölyesi Yürütücü: Nejbir Erkol Tarih: 17 Ekim 2026, Cumartesi Saat: 16.30–18.00
Dinleyen Beden: Ses Yürüyüşü ve Katılımcı Haritalama Atölyesi Yürütücü: Çisel Karacebe Tarih: 18 Ekim 2026, Pazar Saat: 12.00–16.00
Yamalı Peyzajlar: Yürüyüş ve Katılımcı Haritalama Atölyesi Yürütücü: Servet Kaplan Tarih: 24 Ekim 2026, Cumartesi Saat: 12.00–16.00
Aktif Peyzajlar: Hevsel Bahçeleri’nde Hafıza Yürüyüşü Atölyesi Yürütücü: Rozelin Akgün Tarih: 25 Ekim 2026, Pazar Saat: 12.00–16.00
İnisiyatif, atölyelere katılımın ücretsiz olduğunu ve kayıt gerektirdiğini belirtiyor. Atölyeler hakkında ayrıntılı bilgi almak ve kayıt olmak için: https://linktr.ee/yikintilararasinda.
Karekodla erişim için:
Yıkıntılar Arasında: Araştırma ve Sanat İnisiyatifi
İstanbul, Diyarbakır, Mardin ve Hatay illerinde faaliyet gösteren Yıkıntılar Arasında, farklı disiplinlerden araştırmacı, sanatçı ve kültür üreticilerinin bir araya geldiği bir inisiyatiftir. Eleştirel mekân çalışmaları yürüten inisiyatif; politik şiddetin izlerini taşıyan yıkım alanlarına, insan ve insan olmayanların dolanık ilişkilerine, hafıza ve tanıklık anlatılarına odaklanan araştırma ve sanatsal üretimler gerçekleştirmektedir.
İnisiyatif hakkında detaylı bilgi, güncel çalışmalar ve etkinlikler için inisiyatifin websitesi: https://yikintilararasinda.org/
10-18 Ekim tarihlerinde Diyarbakır’da düzenlenecek Kültür Yolu Festivali, programında Kürtçeye yer verilmemesi nedeniyle kamuoyu tarafından eleştiriliyor. Tarihçi ve yazar Sedat Ulugana, “Muktedirin, bir şehir adına neyin kültür olduğuna karar vermesi de kolonyal bir pratiktir” diyerek festivale katılmama çağrısı yaptı.
Fotoğraf:Kültür ve Turizm Bakanlığı
İlk kez 2021 yılında İstanbul’da Beyoğlu Kültür Yolu Festivali ile başlayan Kültür Yolu Festivali, zamanla Türkiye’nin pek çok iline yayıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde düzenlenen festival, bu sene 26 şehirde olacak.
Konser, sergi ve atölyeleri bünyesinde barındıran festival, 10-18 Ekim tarihlerinde Diyarbakır’da düzenlenecek. Hakan Altun, Mert Demir, Sefo ve Murat Boz gibi isimler NewrozParkı’nda sahne alacak.
Diyarbakır’da düzenlenecek festivalde ise Kürtçe üretim yapan sanatçılara yer verilmemesi kamuoyunda eleştiri konusu oldu.
DEM Parti Ağrı Milletvekili Sırrı Sakık X hesabından yaptığı paylaşımda “Kürtçeyi ve Kürt sanatını yok sayarak Diyarbakır’da kültür festivali yapamazsınız. Bu, kültür değil, inkâr siyasetidir.” dedi.
DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Serhat Eren de Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un yanıtlaması istemiyle verdiği soru önergesinde, festival programında Kürt kültürüne, Kürtçe müziğe ve yerel sanatçılara yer verilmemesini eleştirdi.
Ulugana: “Neyin kültür olduğuna karar vermek kolonyal bir pratiktir”
Tarihçi ve yazar Sedat Ulugana ile Kültür Yolu Festivali üzerine söyleştik.
Ulugana, “Bu festivale gitmeyin” derken kimsenin müzik zevkine karışmadığını, listedeki sanatçılarla da kişisel bir meselesi olmadığını söyleyerek sözlerine başladı.
İtirazının şunlara olduğunu söyledi: “Amed’in ortasında, üstelik Newroz Parkı gibi güçlü bir hafızası olan bir yerde düzenlenen bir ‘kültür’ festivalinde Kürt diline, müziğine ve kültürel birikimine yer verilmemesine.”
Ulugana, sözledine şöyle devam etti:
“Kaldı ki kolonyalizm yalnızca bir toprağı askerle, polisle veya bürokrasiyle yönetmek değildir. Muktedirin, bir şehir adına neyin kültür olduğuna karar vermesi de kolonyal bir pratiktir. Kimin sahneye çıkacağına, hangi dilin duyulacağına ve kimlerin sadece seyirci olarak kalacağına yukarıdan, yani merkezden karar verilir. Burada yapılan da tam olarak budur.”
Amed’in mekân ve kalabalığının kullanıldığını ama Amed’i Amed yapan Kürtçe, Kürt müziği ve yerel kültürel üretimin dışarıda bırakıldığını belirten Ulugana, şehrin bir dekora, halkın ise hazır bir seyirci kitlesine indirgendiğini ifade etti.
Ulugana, Newroz Parkı’nın herhangi bir konser alanı olmadığını, Kürtlerin kamusal hafızasında, siyasal ve kültürel varlığında özel bir yeri olduğunu belirtti:
“Böyle bir mekânı kendi tarihinden ve anlamından koparıp Kürtçenin duyulmadığı, Kürt kültürünün temsil edilmediği merkezî bir organizasyonun sahnesine çevirmek masum bir tercih sayılamaz.”
Ulugana’ya göre bu, mekânın hafızasını törpüleme ve ona yukarıdan yeni bir kimlik giydirme çabası.
Diyarbakır’ın Bağlar ilçesinde bulunan Newroz Parkı, yakın dönem Kürt özgürlük siyaseti için oldukça önemli bir merkez. 2009’da açılan ve açıldığı günden bugüne Diyarbakır’daki Newroz kutlamalarına ev sahipliği yapan park, Abdullah Öcalan’ın 2013 Newrozu’nda okunan silah bırakma çağrısına tanıklık etmişti. Koma Amedde 30 yıl sonra Diyarbakır’daki ilk konserini bu parkta vermişti.
“Şehir bir dekora, Kürtçe ise tali bir folklor unsuruna dönüştürülüyor”
Bir tarihçi olarak süreklilikleri olduğu kadar yöntemlerdeki değişimi de görmek zorunda olduğunu ifade eden Ulugana, “Erken Cumhuriyet döneminde asimilasyon; iskân, sürgün, yer adlarının değiştirilmesi, Kürtçenin kamusal alandan tasfiyesi ve yerel hafızanın kriminalleştirilmesi gibi çıplak araçlarla yürütülüyordu. Bugün aynı merkezî yönetme aklı, çoğu zaman festival, turizm, restorasyon ve ‘ortak kültür’ gibi daha estetik ve seyirlik araçlarla karşımıza çıkıyor. Amed’de, üstelik Newroz Parkı’nda, dokuz gecelik ana konser programı hazırlayıp tek bir Kürt sanatçıya yer vermemek basit bir programlama kusuru değildir. Merkez burada Amed’in kültürünü görünür kılmıyor; Amed’in yerine geçecek makbul bir kültür imal ediyor” diye konuştu.
“Şehir bir dekora, halk seyirciye, Kürtçe ise bu coğrafyanın yaşayan dili değil de programa eklenip çıkarılabilecek tali bir folklor unsuruna dönüştürülüyor. Ben buna kültürel ikame diyorum” diye konuşan Ulugana, bugünkü festivalin elbette 1930’ların zorunlu iskânıyla veya doğrudan dil yasaklarıyla aynı şey olmadığını, bunları birbirine eşitlemenin tarihsel farkları sileceğini fakat yönetme mantığı bakımından sürekliliğin açık olduğunu söyledi:
“Merkez hâlâ yerelin ne olduğunu, hangi dille konuşacağını ve hangi hafızasının görünür olacağını tek başına belirleme hakkını kendinde görüyor.Eskiden yasak ve cezayla yapılan şey, bugün bütçe, seçki, sahne ve görünürlük dağıtımı üzerinden gerçekleştirilebiliyor.”
“Bunun adı kültürel çoğulculuk değildir”
İtirazının Türkçe müziğe yahut Amed’e dışarıdan sanatçı gelmesine olmadığını tekrarlayan Ulugana, itirazının Kürtlerin kendi şehirlerinde dekor ve seyirci hâline getirilmesine; devletin ise o şehrin asli dilini ve kültürünü dışlayarak şehir adına bir “kültür” sahnelemesine yönelik olduğunu söyledi.
“Yerel sanatçılar, dengbêjler, Kürtçe üreten kurumlar ve şehir halkı karar mekanizmasında, bütçede ve sahnede belirleyici değilse bunun adı kültürel çoğulculuk değildir,merkezden yönetilen bir temsil rejimidir.”
Kültür Yolu Festivali’nin “Her yerde, herkes için sanat” sloganını hatırlatan Ulugana, herkesin kendi diliyle, kendi hafızasıyla ve eşit bir özne olarak bulunamadığı yerde sanatın herkese ait olmadığını, aksine iktidarın bir vitrini olduğunu ifade etti.
“Festivale gitmeyin”
“Festivale gitmemek sanata karşı çıkmak değil kültürel ikameye ve kendi şehrimizde seyirci konumuna düşürülmeye itiraz etmektir. Orada oluşacak kalabalık yarın bu politikanın ‘başarısı’ ve Amed halkının onayı olarak gösterilecektir. Ben böyle bir rızanın parçası olmak istemiyorum” diye konuşan Ulugana festivale katılmama çağrısı yaptı:
“Bu festivale gitmeyin. Bunun yerine Kürtçe üreten sanatçıları, yerel müzisyenleri, bağımsız kültür kurumlarını ve halkın kendi iradesiyle düzenlediği etkinlikleri destekleyin”
Ulugana, sözlerini şöyle noktaladı:
“Bir şehir adına kültür programı hazırlıyorsanız önce o şehrin sesini duymak zorundasınız. Amed’in sesinden geçmeyen bir ‘Kültür Yolu’, Amed’in kültür yolu değildir, Amed’in üzerinden geçen bir tahakküm yoludur.”
16. Berlin Kürt Film Festivali, odağına Sovyetler Birliği’nde yaşayan Kürtlerin tarihini, kimliğini ve kültürel hafızasını taşıyor. Zare’nin yüzüncü yılı vesilesiyle gerçekleştirilen kapsamlı arşiv çalışmasının yanı sıra güncel yapımlarla birlikte yaklaşık 60 film izleyiciyle buluşacak.
Berlin Kürt Film Festivali, bu yıl 16. kez sinemaseverlerle buluşmaya hazırlanıyor. 25 Eylül Cuma günü kapılarını sinemaseverlere açacak olan festival, 1 Ekim’e kadar Berlin’in tarihi sineması Babylon‘da gerçekleşecek. Festival, 60 filmden oluşan zengin seçkisi, sergileri, panelleri ve edebiyat buluşmalarıyla izleyicilere çok katmanlı bir kültürel hafıza alanı sunuyor.
Festivalin bu yılki ana odak temasını “Eski Sovyetler Birliği’nde Kürtler: Hafıza, Kimlik, Sürgün ve Yenilenme Arasında” başlığı oluşturuyor. Program, dört parçaya bölünen coğrafyanın ötesine geçerek Kafkasya ve Orta Asya’ya sürgün edilmiş Sovyet Kürtlerinin bilinmeyen tarihini, kültürel varoluş mücadelesini ve sinematografik mirasını gün yüzüne çıkaracak.
Kuas: Unutulan hafızayı görünür kılıyoruz
Festival Programı Yöneticisi Dicle Kuas, bu yılki temanın yalnızca tarihi bir anma değil, kolektif hafızayı tamamlama arayışı olduğunu vurguladı. Niha+‘a konuşan Kuas, bu yıl neden Sovyet Kürtlerinin hafızasına odaklandıklarını şu sözlerle anlattı:
“Kürt sinemasından ve coğrafyasından bahsettiğimizde hafızalarımız çoğunlukla Türkiye, İran, Irak ve Suriye eksenine sıkışıyor. Oysa Sovyetler Birliği döneminde yaşamış, sürgünler görmüş ama aynı zamanda muazzam bir kültürel üretim gerçekleştirmiş ciddi bir Kürt varlığı var. Bu döneme ait aile albümlerinde, arşivlerde ve sözlü tarihte saklı kalmış zengin bir miras bulunuyor. Bu yıl odak noktamızı Sovyet Kürtlerine çevirerek izleyicilere tarihin az bilinen bu kesitini göstermek istedik.”
Nûbar Lorin Hamamci (solda) ve Dicle Kuas (sağda)
Bu temanın bir diğer tarihi anlamı ise Kürt sinemasının miladı kabul edilen Hamo Beknazaryan imzalı “Zare” (Kürtçe: Zerê) filminin yüzüncü yılına denk gelmesi. Festival, bu kapsamda özel bir arşiv çalışmasına da imza atıyor. Dicle Kuas, 1947 yılında Yakov Koçaryan tarafından çekilen “Sovyet Ermenistanı’nda Kürtler” adlı kısa filmin, Ermenistan Ulusal Sinema Vakfı ile yürütülen ortak çalışma sonucu sadece bu festival için dijitalleştirilerek restore edildiğini ve ilk kez Berlin’de izleyiciyle buluşacağını kaydetti. Arşiv çalışması kapsamında ayrıca, Amasi Martirosyan‘ın 1932 tarihli “Kurdy-Yezidy” filmi de festival programında yer alacak.
Seçkide ayrıca Krapêto Xaço, Siyabend û Xecê, Qulingê Birîndar, Casimê Celîl: “Jiyana Rewşenbîrekî Kurd” (Kürt Bir Aydının Hayatı) ve Mustafa Orman‘ın “Dengê Radyoya Êrîvanê Li Ku Ye?” (Erivan Radyosu’nun Sesi Nerede?) gibi Sovyet Kürtlerinin sanat, edebiyat ve radyo yayıncılığı mirasını anlatan önemli yapımlar yer alıyor.
Açılış, bir diaspora hikâyesiyle: “My Uncle Jens”
Festivalin 25 Eylül Cuma akşamı saat 19.00’da gerçekleşecek açılış filmi, yönetmenliğini Brwa Vahabpour‘un üstlendiği “My Uncle Jens” olacak. Norveç’te geçen, yarı Kürtçe (Soranî) ve yarı Norveççe çekilen film, sürgün, aile bağları ve diasporada tutunma çabasını mizah ile dramı harmanlayarak anlatıyor. Filmin gösteriminden sonra yönetmen Vahabpour, izleyicilerin sorularını yanıtlayacak.
Bavê Teyar’ın Yarım Kalan Filmi
Festival programında son dönemin kurmaca ve belgesel yapımları da geniş yer buluyor:
The Last Word from Bavê Teyar: Yönetmenliğini Ghamkin Saleh‘in yaptığı film, festivalin en dokunaklı anlarından birine sahne olacak. Çekimleri sürerken yaşamını yitiren Kürt tiyatro ve sinemasının usta ismi Bavê Teyar‘ın yarım kalan bu kurgusu, sanatçının gerçek hayattaki ölümü ve vedasıyla birleştirilerek tamamlandı.
Earth Song: Yönetmen Erol Mintaş‘ın dünya prömiyerini yeni yapan ve uluslararası ortak yapımı Earth Song, Berlin prömiyerini festival kapsamında yapacak.
Kardeş Türküler ile 30 Yıl:Çayan Demirel ve Ayşe Çetinbaş imzalı belgesel, Anadolu ve Mezopotamya’nın çok dilli müzik serüvenini beyaz perdeye taşıyacak.
Lorin Hamamci: “Seyirci ile sinemacılar arasındaki duvarları kaldırıyoruz”
Festival Direktörü Nûbar Lorin Hamamci ise festivalin sadece film izlenen bir alan değil, derinlikli bir karşılaşma zemini olmasını amaçladıklarını belirtiyor. Hamamci, film sonrası söyleşilerin bu yıl özel bir konseptle yürütüleceğini ifade ederek şu bilgileri verdi:
“Bizim için yönetmen ve oyuncularla yapılan söyleşiler hayati bir önem taşıyor. Seyircinin salondan çıkıp gitmesini değil, sinemacılarla doğrudan ve samimi bir temas kurmasını istiyoruz. Bu nedenle konuklu gösterimlerimizde söyleşileri sinema salonunda sınırlı tutmayıp özel olarak hazırladığımız ayrı bir alana taşıyoruz. ’20 dakikanız var’ demiyoruz, insanlar istedikleri kadar kalıp tartışabilsin, filmin derinliklerine inebilsin istiyoruz.”
Festival Direktörü Hamamci ayrıca, sinema dışı disiplinlerin de festivale güç kattığına dikkat çekerek Prof. Dr. Khanna Omarkhali‘nin sunumuna işaret etti: “Prof. Dr. Khanna Omarkhali, Sovyetler Birliği’ndeki Kürtler ve Êzidîlerin tarihi üzerine kapsamlı bir konferans verecek ve hazırladığı özel arşiv sergisinin açılışını yapacak. Döneme ait pasaportlar, kimlikler ve fotoğraflarla izleyiciyi görsel ve tarihsel bir yolculuğa çıkaracağız.”
Yan etkinlikler: Edebiyat, sergi ve çocuk sineması
Festival, 7 gün boyunca sinema salonlarının dışına taşan etkinliklere ev sahipliği yapacak:
Eskerê Boyîk buluşması: Tanınmış Kürt yazar ve akademisyen Eskerê Boyîk, 27 Eylül Pazar günü saat 15.00’te Babylon Oval salonunda “Riya jiyana min” (Hayatımın Yolu) adlı otobiyografik çalışmasından bölümler okuyacak ve katılımcılarla söyleşecek.
Sergiler:“Land and Memory: Ermenistan’daki Êzidîler”, saha araştırmalarına ve Prof. Dr. Khanna Omarkhali‘nin arşivindeki materyallere dayanan fotoğraf sergisi olarak hafta boyunca ziyarete açık olacak. Bunun yanı sıra, Radyo Erivan‘ın sesini ve izini süren tematik sergiler de festival boyunca izleyiciyle buluşacak.
Çocuk ve aile kuşağı: Okul çağındaki çocukların kendi kültürel kimlikleriyle bağ kurabilmesi ve sinema sevgisi kazanması amacıyla hafta sonu saat 14.00 seansları çocuk filmlerine (Zu weit weg, Meine wunderbar seltsame Woche mit Tess) ayrıldı.
Kısa Film Yarışması ve tamamı kadınlardan oluşan jüri
Festival kapsamında düzenlenen Kısa Film Yarışması’na bu yıl dünyanın dört bir yanından (Kürdistan, Kanada, İngiltere, Asya ülkeleri ve Avrupa) altmışın üzerinde başvuru yapıldı. Yapılan eleme sonucunda 12 film yarışma seçkisine dahil edildi.
Yarışma filmlerini değerlendirecek jüri heyeti ise üç kadından oluşuyor: Lisa Çalan (Yönetmen / Sanatçı), Zübeyde Bulut (Oyuncu) ve Nûka Malin Bäumker (Sinema araştırmacısı / Kültür yöneticisi). Festival Koordinasyonu, jürinin estetik yenilikçilik ve toplumsal anlatı dengesini gözeterek kazananı belirleyeceğini, ödülün ise 1 Ekim Perşembe akşamı Babylon’da açıklanacağını duyurdu.
Yönetmen Burcu Yeşilbaş’ın imzasını taşıyan belgesel, Karadeniz türkülerinin gerçek sahiplerini, yani tarlada ve ahırda çalışırken türkü yakan kadınları anlatıyor. Film, kemençe çalarak toplumsal tabulara meydan okuyan İlknur Yakupoğlu ve Tonyalı kadınların hikâyesine odaklanıyor.
Karadenizli kadınların modernleşme ve göç nedeniyle kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya olan sözlü tarihini kayıt altına almayı amaçlayan “Koca Dünya” (Songs of the Mountain) belgeseli, festival yolculuğuna başladı. Yönetmenliğini Burcu Yeşilbaş‘ın, yapımcılığını ise H. Sevim Işık Bäro‘nun üstlendiği 42 dakikalık film, bir sinema eserinin ötesinde kültürel hafıza ve toplumsal cinsiyet eşitliği çalışması olarak dikkat çekiyor.
Belgesel, kuşaktan kuşağa aktarılan ancak hiçbir zaman yazıya geçirilmeyen bir kadın tarihinin izini sürüyor. Film, bugün müzik piyasasında popüler olan pek çok Karadeniz türküsünün aslında kadınların tarlada ve ahırda çalışırken doğaçlama olarak yaktığı eserler olduğunu gözler önüne seriyor. Yıllar içinde erkek sanatçılar tarafından kaydedilen ve “anonim” etiketiyle anılan bu türküler üzerinden, görünmez kılınan kadın emeği ve yaratıcılığı yeniden gerçek sahiplerine teslim edilmeye çalışılıyor.
Anlatının merkezinde, bölgede tarihsel olarak yalnızca erkeklere ait bir alan kabul edilen kemençeyi çalmakta ısrar eden yerel sanatçı İlknur Yakupoğlu ve Tonyalı kadınlar yer alıyor. Kadınların hem üretici hem de icracı kimliğini öne çıkaran film, Karadenizli kadının “söz ve sanat üreten” yüzünü görünür kılmayı hedefliyor.
Ulusal ve uluslararası festivaller
Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün yapım desteğiyle hayata geçirilen ve Avrupa Birliği Sivil Düşün Programı tarafından da desteklenen belgesel, yurt içi ve yurt dışındaki prestijli ve hak odaklı festivallere yönelik uzun soluklu bir başvuru sürecine girdi. Proje ekibi, davet alınan festivallere bizzat katılarak sivil hak odaklı savunuculuk faaliyetleri yürütmeyi planlıyor.
Kadın örgütlerine ve STK’lere iş birliği çağrısı
Proje ekibi, filmin yerel bir anlatıdan küresel bir savunuculuk aracına dönüşmesi ve sanatsal üretimde toplumsal cinsiyet eşitliğinin kalıcı bir tartışma başlığı hâline gelmesi için kadın örgütleri ve hak savunucusu sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte çalışmayı önemsiyor.
Bu kapsamda ekip, STK’lerin ve kadın örgütlerinin belgeselle birlikte özel etkinlikler, film gösterimleri ve gösterim sonrası söyleşiler düzenlemesini istiyor. Kurumların kendi toplumsal cinsiyet eşitliği ve kültürel hafıza çalışmalarına “Koca Dünya”yı davet etmesi, bu görsel arşivin sivil toplumun kalıcı hafızasına dahil olması açısından projenin en önemli hedefleri arasında yer alıyor.
Belgeselin künyesi
2026 yapımı, 42 dakikalık belgesel DCP formatında, Türkçe olarak ve Türkçe ile İngilizce altyazı seçenekleriyle izleyiciyle buluşacak. Senaryosu Burcu Yeşilbaş ve H. Sevim Işık Bäro‘ya ait belgeselin görüntü yönetmenliğini Evren Dursun, yardımcı yönetmenliği Irmak Melek üstlendi. Kurgu, Burcu Yeşilbaş ve Evren Dursun, renk düzenleme Oğuzhan Akkoç, ses miksajı Caner Sarı, ses kaydı ise Deniz Yılmaz ve Burcu Yeşilbaş tarafından yapıldı. Altyazı ve çeviride Aslı Takanay, web tasarımında Emrah Kaya, grafik tasarımda Kalt Film, sosyal medya çalışmalarında ise Zug Film imzası bulunuyor.
Belgeselin fragmanını buraya tıklayarak izleyebilirsiniz.
Uluslararası sinema medyasında geniş yankı bulan film; Screen Rant, ComingSoon,Cinefilos ve Yahoo Entertainment gibi prestijli platformlarda manşetlere taşındı.
Dünyaca ünlü Kürt yönetmen Bahman Ghobadi’nin yazıp yönettiği, Hollywood yıldızıEva Green’in başrolünde yer aldığı ve usta yönetmen Martin Scorsese’nin yürütücüyapımcılığını üstlendiği yeni filmi “Trees Are Watching” (Ağaçlar Bakıyor), Kanada’dadüzenlenen Toronto Uluslararası Film Festivali’nde (TIFF) izleyiciyle buluştu.
Uluslararası sinema medyasında geniş yankı bulan film; Screen Rant, ComingSoon,Cinefilos ve Yahoo Entertainment gibi prestijli platformlarda manşetlere taşındı.
Özellikle Martin Scorsese’nin projeye yapımcı olarak katılması küresel sinemaçevrelerinde büyük heyecan yarattı.
Cannes ve Berlin gibi festivallerden ödüllerle dönen Bahman Ghobadi, Instagramhesabı üzerinden yaptığı açıklamada filmin kendisi için özel bir anlam taşıdığını belirterek, “Bu film benim için uzun ve son derece kişisel bir yolculuk oldu. Yıllardır zihnimde benimle yaşayan anıları, korkuları, mekanları ve insanları içinde barındırıyor”dedi. Ghobadi, projede emeği geçen tüm ekibe teşekkür etti.
Filmin fragmanında gerilim dolu, karanlık ve derin duygusal geçişlerin hakim olduğu biratmosfer dikkat çekiyor.
Doğanın ve ağaçların, insanoğlunun eylemlerine, bastırılmış korkularına ve sırlarınabirer canlı tanık olarak konumlandırıldığı yapım, Ghobadi’nin auteur sinema dili ile Hollywood prodüksiyon kalitesini harmanlıyor.
Eva Green Mardin’e dönüyor
Trees Are Watching, yıllar sonra memleketi Mardin’e dönen Darya adlı bir romancının hikayesini anlatıyor. Eva Green’in canlandırdığı Darya, sağır kızıyla birlikte geçmişinin izleriyle yüzleşirken bir Kürt efsanesi ve çevredeki doğal alanların tahribatı da hikayenin merkezine yerleşiyor.
Bahman Ghobadi için kişisel bir anlam da taşıyan film, yönetmenin 18 yıllık sürgün döneminde gördüğü kabuslardan ve insan ile doğa arasındaki ilişkiye dair düşüncelerinden izler taşıyor.
Ghobadi’nin senaryosunu yazıp yönettiği filmin oyuncu kadrosunda Eva Green ve Murat Yıldırım yer alıyor. Yönetmen ve Yıldırım, filmin Toronto’daki dünya prömiyerine de katılacak.
Trees Are Watching’in yapım ekibi
Filmin yapımcılığını Seyfi Şahin, Bahman Ghobadi, Lydia Dean Pilcher ve Golriz Ehtiati üstleniyor. Martin Scorsese’nin yanı sıra Lucas Akoskin ve Bahoz Nasradin de yürütücü yapımcı olarak görev yapıyor.
Open the Door tarafından sunulan ve MIJ Film yapımı olan Trees Are Watching, Ghobadi’nin uluslararası festivallerdeki yolculuğunu da sürdürüyor. Yönetmenin Sarhoş Atlar Zamanı, Kaplumbağalar da Uçar, Yarım Ay ve Kimse İran Kedileri Hakkında Bir Şey Bilmiyor gibi filmleri Cannes, Berlin, San Sebastian ve Toronto dahil olmak üzere dünyanın önemli festivallerinde gösterilmişti.
Güçlü oyuncu kadrosu ve künyesi
Filmin oyuncu kadrosunda ve teknik ekibinde uluslararası alanda tanınmış isimler yeralıyor:
Başroller: Fransız yıldız ve James Bond (Casino Royale) filminin başrol oyuncusu EvaGreen ile Türkiye’nin tanınan oyuncuları Murat Yıldırım, Zeynep Çamcı ve Neva Kuş.
Yapımcılar: Bahman Ghobadi, Seyfi Şahin, Lydia Dean Pilcher ve Gülrez İhtiyati.
Yürütücü Yapımcılar: Martin Scorsese, Lucas Akoskin ve Bahoz Nasreddin.
Görüntü Yönetmenliği: Saba Mazloum ve Touraj Aslani.
Kurgu: Farbod Khoshtinat.
Müzik: Bamdad Afshar.
Yapım Tasarımı ve Sanat Yönetimi: Babak Tahmili ve Gökben Sas.
Adını Mehmed Uzun’un eserinden alan“Dicle’nin Sürgünleri / Hawara Dîcleyê” sergisi, 11 Eylül’de Çand Amed Kültür ve Kongre Merkezi’nde ziyarete açıldı. Serginin kolaylaştırıcısı Servet Kaplan, sergi fikrinin ortaya çıkışı ve serginin odağına dair değerlendirmelerde bulundu.
Fotoğraflar:Yekta Armanc Hatipoğlu/Niha+
Yıkıntılar Arasında ve Arazi Assembly tarafından hazırlanan “Dicle’nin Sürgünleri / Hawara Dîcleyê” sergisi, 11 Eylül’de Çand Amed Kültür ve Kongre Merkezi’nde ziyarete açıldı.
11 Ekim’e kadar sürecek sergide Batman, Mardin, Diyarbakır, Şırnak ve Cizre’yi kapsayan Dicle Havzası’nda farklı dönemlerde yaşanan yıkım ve tahribat; araştırmacılar, kent ve kalkınma uzmanları ile sanatçıların çalışmaları üzerinden inceleniyor.
Sergi, adını ve çıkış noktasını yazar Mehmed Uzun’un “Dicle’nin Sürgünleri” adlı eserinden alıyor.
Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi’nin mekân desteğinin yanı sıra Tarabya Kültür Akademisi, Sivil Düşün ve Ankara Goethe Enstitüsü tarafından destekleniyor.
Sergide Yıkıntılar Arasında ekibinden Aşkın Ercan, Delal Eken, Rozelin Akgün, Nejbir Erkol, Seda Gecü ve Servet Kaplan; Arazi Assembly’den ise Leyla Keskin, Yıldız Tahtacı, Pelin Tan, Özge Çelikaslan, Ruken Aydoğdu, Yelta Köm, Merve Gül Özokçu ve Zelal Gezici yer alıyor.
Serginin kolaylaştırıcısı Servet Kaplan ile sergi fikrinin ortaya çıkışı ve serginin odağı üzerine konuştuk.
“Dicle’de ciddi bir tahribat var”
Servet Kaplan
Kaplan, serginin Yıkıntılar Arasında ve Arazi Assembly olarak bir araya gelişleriyle ortaya çıktığını, her iki kolektifin de uzun zamandır Dicle’deki ekolojik yıkıma özellikle odaklı olduğunu söyledi:
“Bireysel üretimler vardı. Bunları bu kez iki grup olarak bir araya getirip bir sergi fikriyle, hatta etrafında atölyelerle beraber biraz daha kamusal bir alanda konuşmaya, paylaşmaya ihtiyacımız olduğunu fark ettik.”
“Dicle’de bir tahribat söz konusu. Barajlar, devletin güvenlik politikalarıyla, sermaye eliyle yapılan birtakım müdahalelerle insanların bulunduğu ya da bulunmadığı alanlarda ciddi bir tahribat var” diyen Kaplan, serginin tamamen buna odaklandığını ve yaklaşık sekiz aylık bir hazırlık sürecinin ardından ortaya çıktığını ifade etti:
“Öncelikle geçmiş ve bugün bağını sergi açısından değerlendirirsek Arazi Assembly’nin 10 yılı aşkın bir süredir bu bölgede, Dicle Nehir Havzası’nda yaptığı araştırmalar ve sanatsal üretimler var. Bir de Dicle Nehir Havzası’ndaki yıkımı GAP öncesine dahi dayandırabiliyoruz.40-50 yılı aşkın bir süredir var diyebiliriz bu tahribat.”
“Yerinden edilme” ve “sürgünün” sadece insana dair olmayışı
Kaplan, serginin ana fikri olan “yerinden edilme” ve “sürgün” gibi kavramların sadece insanlara dair olmadığını da söyleyerek “Çünkü bu tahribattan kaynaklı türlerin yok olması, özellikle nehrin ekolojisinde ciddi bir tahribatın yaşanması durumu söz konusu” diye konuştu.
11 Ekim’den sonra serginin başka illerde açılıp açılmayacağına dair şu an için planlı bir şey olmadığını ancak buna dair bir fikir olduğunu söyledi. İki inisiyatifin üretimlerinin devam etmesi sebebiyle serginin başka illerde açılma ihtimalinin de olduğunu belirtti.
“Mehmed Uzun’un Dicle’nin Sürgünleri kitabından hareket ettik”
Kaplan, Mehmed Uzun’u anarak sözlerini sonlandırdı:
“Mehmed Uzun’un Dicle’nin Sürgünleri kitabından hareket ettik. Ekolojik edebiyat ya da eko-kurgu denen kavramlar üzerinden gitmeyi tercih ettik. Doğanın ya da peyzajın cansız bir varlık olarak değil aslında tüm yaşanan sürece dair belli tanıklıklar taşıyabildiği ya da hafıza taşıyıcısı olduğu gibi bir durum var. Mehmed Uzun’un kitabında da Dicle Havzası’nda yaşayan farklı toplulukların (Êzîdîler, Kürtler, Ermeniler, Süryaniler); yaşadığı felaketlerin anlatımında Dicle’nin sesini anlatmaya dair bir kurgu var. Aslında sergi bu fikir etrafında yoğunlaşıyor, tabii biraz güncele de gelerek.”
Yıkıntılar Arasında:Araştırma ve Sanat İnisiyatifi (İstanbul, Diyarbakır, Mardin ve Hatay), farklı disiplinlerden araştırmacı, sanatçı ve kültür üreticilerinin bir araya geldiği bir inisiyatiftir. Eleştirel mekân çalışmaları yürüten insiyatif; politik şiddetin izlerini taşıyan yıkım alanlarına, insan ve insan olmayanların dolanık ilişkilerine, hafıza ve tanıklık anlatılarına odaklanan araştırma ve sanatsal üretimler gerçekleştirmektedir.
Arazi Kolektif:Mardin merkezli Arazi Kolektifi (Arazi Assembly) 2014 yılında kuruldu. Disiplinlerarası araştırmacılar, sanatçılar ve mimarlardan oluşan inisiyatif, eleştirel mekân pratikleri sürdürmektedir.
Katılımcılar
Aşkın Ercan, Delal Eken, Rozelin Akgün, Nejbir Erkol, Seda Gecü, Servet Kaplan (Yıkıntılar Arasında)
Leyla Keskin, Yıldız Tahtacı, Pelin Tan, Özge Çelikaslan, Ruken Aydoğdu, Yelta Köm, Merve Gül Özokçu, Zelal Gezici (Arazi Assembly)
Serginin sanatçıları; karşı-arşivler, imge akışları, video-deneme, fanzin, performans, atölye gibi farklı metot ve formlarda işleri yer alıyor. Sergi süresince sanatçılar tarafından kamusal atölyeler gerçekleşecek. Sergi, 11 Eylül Cuma günü saat 17.00’de, Diyarbakır’daki Çand Amed, Sezai Karakoç Kültür ve Kongre Merkezi’nde açılacak.
Yıkıntılar Arasında ve Arazi Kolektifi; söylem, yöntem ve imgeyi ortaklaştırdıkları dolanık bir anlatıyı “Dicle’nin Sürgünleri” başlıklı bu sergide bir araya getiriyorlar. İmgesel akışlar, araştırma sunumları, gelecek kurguları gibi birçok formda ve mecrada sergilenenler; izleyiciye kendi minör anlatılarını oluşturma ve tanıklık alanı açmaya çalışıyor.
Sergi, 11 Eylül Cuma günü saat 17.00’de, Diyarbakır’daki Çand Amed, Sezai Karakoç Kültür ve Kongre Merkezi’nde açılacak, 11 Ekim’e kadar ziyaret edilebilecek.
Sergide, Dicle Nehri’ni hafızanın taşıyıcısı olarak ele alarak, Batman, Mardin, Diyarbakır, Şırnak ve Cizre illerini kapsayan Dicle Havzası’nda gerçekleşen, farklı dönemlere yayılan yıkım ve tahribatı araştırmacılar ve sanatçılarla birlikte inceliyor. Dicle’nin Sürgünleri, esin kaynağını Mehmed Uzun’un aynı adı taşıyan romanından alıyor. Yazar, Dicle Nehri’ni bölgede yaşanan politik şiddetin ve toplumsal olayların bir tanığı olarak konumlandırarak, bu şiddeti insan merkezli bir anlatı yerine Dicle’nin bakışıyla aktarıyor. Dicle’yi yalnızca bir coğrafi unsur olarak değil, aynı zamanda hafızanın, yıkımın ve direnişin taşıyıcısı hâline getiriyor. Uzun’un bu eserlerde geliştirdiği yaklaşım, bu projenin kavramsal ve estetik çerçevesine ilham vererek; doğayla, yerle ve insan olmayan varlıklarla kurulan tanıklık ve hafıza biçimlerini yeniden düşünmenin olanaklarını açıyor. Dicle Nehri, bizi nehir akıntısından arazi parçalarına kadar uzanan yerellik perspektifinden, bir fenomenolojik yaklaşıma ve sömürgesizleştirme yöntemini aramaya davet ediyor.
Dicle Nehri’nin ekosistemini önemli ölçüde değiştiren bu politikaların birçok yıkıcı ekolojik etkisi oldu. Örneğin, bazı hayvan türleri yok olma tehdidiyle karşı karşıya. Göçmen kuşların göç yollarının değişmesi, böylece bölgedeki ekosistemin dönüşmesine yol açtı. Hevsel Bahçeleri başta olmak üzere, Dicle Nehri etrafındaki havzalarda yapılan tarım faaliyetleri olumsuz etkilenmiştir. Ilısu Barajı, 12 bin yıllık tarihe sahip Heskif/Hasankeyf’teki kültürel mirasının sular altında kalması gibi kapsamlı yıkımlara sebep oldu. Köyler ve mera alanları zorla yerinden edildi ve hâlâ bu tür tehditlerle karşı karşıya. Tabiat ve kültürel mirasa dair yaşam alanlarının madencilik, solar panel, organize sanayi gibi projelerin yıkıcı tehdidi altında olmalarına karşı hâlâ direniş mücadeleleri sürmektedir.
Sergi, Dicle Nehri’ni, hafızanın taşıyıcısı olarak ele alarak Batman, Mardin, Diyarbakır ve Şırnak illerini kapsayan Dicle Havzası’nda gerçekleşen ve farklı dönemlere yayılan yıkım ve tahribatı, araştırmacılar, kent ve kalkınma uzmanları ve sanatçılarla birlikte inceliyor. Mehmed Uzun’un kitabından esinlenerek Dicle’yi, politik şiddetin, zorla yerinden edilmenin ve ekolojik yıkımın tanığı olarak ele alıyor. İnsan ve insanötesi varlıkların bu şiddet ve mülksüzleştirme pratiklerinden ne ölçüde etkilendiğini araştırıyor. İnsandan ibaret olmayan tanıklık literatürü ile kurduğu yakınlık üzerinden, Dicle Nehri Havzası’nda gerçekleşen yıkım ve tahribatı insan-merkezli tanıklık anlayışlarının ötesinde düşünmeyi amaçlıyor. Hafıza, insan anlatılarının yanı sıra suyla, hayvanlarla, bitkilerle yeniden düşüncenin yolunu arıyor. Bu sayede politik şiddet, yerinden edilme ve ekolojik yıkıma farklı bir perspektiften bakmayı mümkün kılarak; su, doğa ve insan ilişkileri bağlamında hafızayı yeniden kavramsallaştırmayı hedefliyor.
Serginin amacı şu soruları araştırmak: Dicle Nehri’nin kıyametvari manzarasının sesi olabilecek, onu ortaya çıkarabilecek ve yönlendirebilecek sanatsal ve mimari deneyimler nelerdir? İnsan ötesi dolanık varoluşların felaketlere karşı tanıklığı imajlar ve anlatılarla nasıl dile gelir? Felaket düzeninin yarattığı eşik mekânın kalıcı büyümeleri; geçmiş, şimdi ve gelecekte bize ne tür patikalar sağlar, ne tür izler barındırır? Tanıkların mekânsal, coğrafi, arazi ile ilişkileri nasıl kuruluyor? Duyumsallık ve imgesellik felaket sonrasında nasıl hatırlanır?
Serginin sanatçıları; karşı-arşivler, imge akışları, video-deneme, fanzin, performans, atölye gibi farklı metot ve formlarda işleri yer almaktadır. Sergi süresince sanatçılar tarafından kamusal atölyeler gerçekleştirilecektir.
Yıkıntılar Arasında ve Arazi Kolektifi hakkında:
Yıkıntılar Arasında:Araştırma ve Sanat İnisiyatifi (İstanbul, Diyarbakır, Mardin ve Hatay), farklı disiplinlerden araştırmacı, sanatçı ve kültür üreticilerinin bir araya geldiği bir inisiyatiftir. Eleştirel mekân çalışmaları yürüten insiyatif; politik şiddetin izlerini taşıyan yıkım alanlarına, insan ve insan olmayanların dolanık ilişkilerine, hafıza ve tanıklık anlatılarına odaklanan araştırma ve sanatsal üretimler gerçekleştirmektedir.
Arazi Kolektif:Mardin merkezli Arazi Kolektifi (Arazi Assembly) 2014 yılında kuruldu. Disiplinlerarası araştırmacılar, sanatçılar ve mimarlardan oluşan inisiyatif, eleştirel mekân pratikleri sürdürmektedir.
Katılımcılar
Aşkın Ercan, Delal Eken, Rozelin Akgün, Nejbir Erkol, Seda Gecü, Servet Kaplan (Yıkıntılar Arasında)
Leyla Keskin, Yıldız Tahtacı, Pelin Tan, Özge Çelikaslan, Ruken Aydoğdu, Yelta Köm, Merve Gül Özokçu, Zelal Gezici (Arazi Assembly)
*Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi’nin mekân desteğiyle gerçekleşen sergi, Tarabya Kültür Akademisi, Sivil Düşün ve Ankara Goethe Enstitüsü tarafından desteklenmektedir.
