Temiz Hava Hakları Platformu (THHP) ve Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA) Ekim 2026 tarihli raporuna göre Türkiye’de maruz kalınan PM2,5 kirliliğinin yüzde 52’si fosil yakıtlardan kaynaklanıyor. Ülkede PM2,5 için yasal olarak bağlayıcı bir ulusal standart bulunmadığına dikkat çekenPolen Ekoloji Kolektifi, kâr amaçlı üretimin çevresel sonuçlarının işçilerin ve atmosferin üzerine yıkıldığını söylüyor.
Son günlerde Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM), İstanbul ve Yalova başta olmak üzere çeşitli illerde havada bulunan azot dioksit ve partikül madde (PM10) değerlerinde artış yaşandığına dair uyarılar yaptı.
Temiz Hava Hakları Platformu (THHP) ve Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA) iş birliğiyle hazırlanan Ekim 2026 tarihli “Fosil Yakıtların Türkiye’ye Ağır Faturası: Sağlık Yükü ve Ekonomik Maliyeti” başlıklı rapor Türkiye’de fosil yakıtların ülkedeki hava kirliliğinin yarısından fazlasına sebep olduğunu ortaya koydu.
Türkiye genelinde maruz kalınan ince partikül madde (PM2,5) kirliliğinin yüzde 52’si doğrudan fosil yakıt kullanımından geliyor. İnce partikül maddeler, insanların sağlığını uzun vadede etkileyen toksik kirleticilerdir. Hamilelikte maruz kalınması bebek sağlığını riske atarken, solunum rahatsızlıklarının nüksetmesinde ciddi rol oynamaktadır. THHP’nin 2025’te kaydettiği üzere PM2,5 konsantrasyonları bir yılda 62 bin 644 ölümle ilişkilendiriliyor.
Türkiye’yle ilişkili fosil yakıt emisyonları ülke genelinde nüfusun maruz kaldığı PM2,5 kirliliğinin yüzde 52’sini oluştururken, yalnızca fosil yakıtlardan kaynaklanan kirlilik bir yılda 26 bin 500 can alıyor. Bu yakıtlar yalnızca iklim değişikliğini tetikleyip halk sağlığını tehdit etmekle kalmıyor.Fosil yakıt kaynaklı PM2,5 her yıl 55 milyar ABD doları tutarında sağlıkla ilişkili maliyete de yol açıyor. Bu tutar, 2024 yılı ulusal Gayrisafi Yurt İçi Hasıla’nın (GSYH) yüzde 4,1’ine denk.
Dünya’nın aksine Türkiye’de denetleme yok: “Limit yok, kirlilik çok”
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) güvenli yıllık PM2,5 eşiğini beş mikrograma indirirken, ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) bu sınırı yasal olarak dokuz mikrograma sınırlıyor. Avrupa Birliği ise yürüttüğü süreçlerle PM2,5 sınırlarını her geçen yıl daha da aşağı çekiyor. Küresel ölçekte kabul edilen bu yasal bağlayıcılığın ve standartların aksine, Türkiye’de PM2,5 için yasal olarak bağlayıcı ulusal bir standart bulunmuyor. THHP’nin raporuna göre PM2,5 standardı oluşturulması durumunda hava kirliliği önemli ölçüde azaltılabilir.
Havanın kirli olmasının arkasındaki etkenleri Niha+’a değerlendiren Polen Ekoloji Kolektifi, güncel tablonun ana sebebinin konuya yeterli ciddiyetin gösterilmemesi olduğunu vurguluyor:
“Kendi ulusal limit değerimiz olmadığından Dünya Sağlık Örgütü standartlarına göre incelendiğinde Türkiye’de temiz kentimiz yok. Öncelikli olarak uluslararası kaynaklarla uyumlu bir ulusal limit belirlenmeli, yönetmelikler uygulanmalı ve hava kalitesi izleme istasyonlarının çoğunda eksik olan PM2,5 ölçümleri yaygınlaştırılmalıdır.”
Sürecin sadece teknik adımlarla sınırlı kalamayacağını belirten Polen Ekoloji Kolektifi, kirli havanın arka planındaki toplumsal ve ekonomik düzene işaret ediyor:
“Havanın kirli olması; ağır sanayi üretiminin dünyaya ucuz ürün sağlamak adına çevresel önlemleri almaması, kentlerde ağır sömürüyle çalışan işçilerin en ucuz ama en kirli ısınma yöntemi olarak kömüre mecbur bırakılması, toplu taşıma yerine bireysel otomobil kültürünün teşvik edilmesi ve havayı temizleyecek ormanların maden projelerine kurban edilmesidir. Kısacası şirketlerin kâr sürekliliği için üretimin tüm çevresel sonuçları işçilere ve atmosfere yıkılmaktadır.”
En kirli şehirler: Konya, İskenderun, Ankara
Dünya Hava Kalite Endeksi (AQI) verilerine göre Konya, İskenderun ve Ankara Türkiye’de en yüksek kirliliğin ölçüldüğü yerler. İstanbul’da ise Selimiye, Bağcılar, Şişli, Eminönü gibi merkezi noktalar hassas gruplar için riskli seviyede kirli havaya sahip.
En ağır bedeli çocuklar ödüyor
Çocuklar en çok etkilenen gruplar arasında. Çocukların akciğerlerinin henüz gelişmemiş olması onları hava kirliliğine karşı daha da savunmasız hale getiriyor. Yılda 8 bin bebek erken doğumla dünyaya gelirken 8 bin 200 gebe düşük yapıyor. Etkisini çocuklar üzerinde orantısız şekilde gösteren fosil yakıt kullanımı kaynaklı hava kirliliği, yılda 6 bin 500 çocuğun astım şikayetiyle acil servise başvurmasına sebep oluyor. 5 bin 100 çocuk ise her yıl aynı sebepten astım teşhisi alıyor.
“Filtre tek başına çözüm değil”
Türkiye, fosil yakıt tüketimine bağımlı hale gelmiş durumda. 2024 yılında elektrik üretiminin yüzde 35’i kömür, yüzde 19’u doğal gaz olmak üzere toplam yüzde 54’ünü fosil yakıtlar oluşturmuştur. Aynı şekilde karayolu taşımacılığında tüketilen enerjide elektriğin payının yalnızca yüzde 0,2 olduğu görülüyor.Avrupa İzleme ve Değerlendirme Programı (EMEP) ağı ve Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) ülkeleri arasında Türkiye, sanayiden kaynaklı toksik kirletici emisyonlarında ilk üç ülke arasında yer alıyor.
Yerel yönetimlerin tesislere filtre takılması önerisini de değerlendiren Polen Ekoloji Kolektifi, filtrenin tek başına çözüm olamayacağını belirtiyor:
“Partikül maddeler filtre ile tutulabilse de filtreyle engellenemeyen birincil kirleticiler zamanla ikncil kirleticilere dönüşmektedir. Üstelik emisyonlar sadece tesislerden değil, evsel ısınma ve araçlardan da çıkmaktadır. Üretim süreçlerini doğayla ve halk sağlığıyla uyumlu planlamak için üretim araçlarının mülkiyetini ve tarzını sorgulamak gerekir. Bir avuç patron maliyet üstlenmediği için filtre gibi basit önlemler dahi tartışma konusu olmaktadır. Hava kirliliği, toplumsal yaşamın bütüncül olarak yeniden örgütlenmesiyle engellenebilir.”
Kirlilik ülke sınırlarını aşıyor
Türkiye’nin karasal kaynaklı fosil yakıt emisyonları yalnızca yurttaşlara ve Türkiye sınırlarındaki doğal varlığa zarar vermekle kalmıyor, sınır ötesi beş komşu ülkede binlerce ölüme yol açıyor. THHP raporuna göre Türkiye’nin sebep olduğu kirlilik 2024 yılı için Mısır’da 3 bin 200, Suriye’de bin 700, Irak’ta 800 ve Yunanistan’da 400 ölüme yol açtı.
Çevre kirliliğinin siyasal hudutlarının olmadığını ve birikerek taşındığını vurgulayan Polen Ekoloji aktivistleri, Türkiye’Nin taraf olduğu Sınırlarötesi Hava Kirliliği Sözleşmesi gereğince de komşularına zarar vermeme yükümlülüğü bulunduğunu hatırlatıyor:
“Hava kirliliğinin azaltılması hem Türkiye vatandaşları hem de bölge komşularımız için şarttır. Ancak sorumluluk kavramını ele alırken devlete ve şirketlere yol açtıkları sağlık krizi ile dopa tahribatının bedelini ödetmek esas olmalıdır. Enternasyonal dayanışma içinde halkların sorumluluğu ise birbirlerinin haklarını sınırları aşan şekilde savunmak ve birlikte mücadele etmektir.”
Ne yapmalı?
COP31 süeci, 2040 Ulusal Enerji Planı ve 2035 hedefleri gündemde olsa da kağıt üzerindeki hedefler ile sahadaki uygulamalar örtüşmüyor. Kurulu güç kapasitesine bakarak yenilenebilir enerjiye geçildiği yanılsamasına düşülmemesi gerektiğine dikkat çeken Polen Ekoloji, krizden çıkış için mücadele hattını şöyle çiziyor:
“Yurttaşlar olarak tüm enerji sistemlerinin —üretim, iletim ve dağıtım süreçlerinin— toplumsal mülkiyet altına alınmasını talep etmekte ısrarcı olmalıyız. Tüm halkın asgari ihtiyacına uygun enerjiye erişimi ancak bu şekilde sağlanabilir. Enerji sektöründeki işçiler ve halk, temel bir hak olarak enerji talebi etrafında örgütlenmelidir. Yeni kömür yatırımlarının durdurulması, sıfır atık hedefleriyle çelişen ithal atık uygulamalarının reddedilmesi ve fosil yakıtlardan kademeli çıkış planının devreye sokulması ancak böylesi bir örgütlü politik basınçla mümkündür.”
Nevşehir’in Kapadokya bölgesinde bulunan Göreme Açık Hava Müzesi’nde 29 Ekim’de peribacası çöktü. Yaşanan çökme nedeniyle 3 kişi hayatını kaybetti, 5 kişi ise yaralandı. Kapadokya Çevre Platformu sözcüsü Mükremin Tokmak peribacalarının son 30 yıldır yoğun bir insan ve ticaret tehdidine maruz kaldığını söyledi.
Fotoğraf: Abdulkadir Emiroğlu / Pexels
29 Ekim 2026’da Kapadokya bölgesinde bulunan Göreme Açık Hava Müzesi’nin girişinde bir peribacası çökmesiyle 3 kişi hayatını kaybederken 5 kişi yaralandı. Hayatını kaybedenler Eray Tuna, Begüm Tuna ve Fransız turist Cynthia Francine Marie Madeleine Houpert olarak açıklandı. Adalet Bakanı Akın Gürlek ise yaşanan çökmeye ilişkin üç savcı görevlendirildiğini duyurdu.
UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan Kapadokya bölgesinde peribacalarının korunmasına ilişkin yetki ve denetim Kapadokya Alan Başkanlığı bünyesinde yürütülüyor. Ancak yerel koruma örgütleri ve bilim insanları, bölgedeki ağır turizm yükü, iş makineleriyle yürütülen altyapı çalışmaları ve yanlış altyapı projelerinin çevreye zarar verdiği konusunda uzun süredir uyarılarda bulunuyordu.
Nevşehir Valisi Hüseyin Kök, peribacasındaki çökme olayını “aşırı yağış ve zemin kaymasının yol açtığı doğal afet” olarak tanımladı.
“Kapitalizme değil bilime uygun ilerlense can kayıpları yaşanmazdı”
29 Ekim’de çöken peribacasının münferit bir olay olmadığını söyleyen Kapadokya Çevre Platformu ve Kapadokya Koruma Grubu sözcüsü Mükremin Tokmak, ilk çöken peribacasının bu olmadığını, geçtiğimiz yıl içinde birden çok kez çökme yaşandığını aktardı. Çökmelerin Ortahisar ile Göreme arasında yeni yapılan yolun yakın çevresinde yoğunlaşmasının tesadüf olmadığını şöyle ifade etti:
“Akıl ve bilimden yoksun, para odaklı bir proje yürütüldü. Biz aktivistler şehir plancılarıyla, mimarlarla bir araya gelip belediye ile, valilik ile görüşsek de öngörüsüzce yürütülen bu proje devam etti. Yılda 3 milyondan fazla gelen turistin adımı, tur araçlarının peribacalarının yanına kadar gelişi gibi tehditleri dikkate almayıp üstüne bir de bu yolun buradan geçirilmesi 29 Ekim’de yaşanan kazayı, can kayıplarının yaşanacağını bize önceden söylüyordu.”
“Yol kısa yoldan doğalgaz taşımak için inşa edildi”
Bu yol için 120 bin yıllık manastırın yıkıldığını söyleyen Tokmak, bölgenin tarihi ve doğal dokusunun kapitalist çıkarlar için tahrip edildiğini ve doğalgaz firmasının, maliyeti düşürerek doğalgazı kente taşımak için kullandığını söyledi. Manastır yıkılmasa ikinci bir açık hava müzesi olabileceğini, bölge için de turistik rotalar için de değerli bir kayıp olduğunu aktardı.
Tokmak, yaşanan olay ve resmi kanallardan yapılan açıklamalar hakkında “Toprak çökmesi diyorlar, burada toprak yok ki. Göz alabildiğine kayalık bu bölge, toprak nerede varmış da çökmüş? Göz göre göre gelen bir felaketti yaşanan” yorumunu yaptı.
Fotoğraf: Behçet Alkan / AA
“26 milyon yaşındaki peribacaları şimdi yok oluyor”
Yaşanan çökme sonrası güvenlik gerekçesiyle bölgede tehlikeli olduğu düşünülen peribacalarının kepçe ve dozerlerle yıkımına başlandı. Bölge halkı ve bilim insanları yıkımdan ziyade akla ve bilime uygun bir düzenleme ile yaklaşık 26 milyon yaşındaki peribacalarının varlığını sürdürmeye devam ederken turistik faaliyetlerin sürdürülmesinin de mümkün olduğuna inanıyor. Tokmak, 26 milyon yıldan fazladır var olan peribacalarının özellikle son 30 yıldır yoğun bir insan ve ticaret tehdidine maruz kaldığını, gerekli düzenlemeler yapılmazsa bir 26 yılı daha çıkaramayacağını ifade etti.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun aktif şekilde uygulanması gerektiğini vurgulayan Tokmak; yılda 3 milyondan fazla gelen turist sirkülasyonunun, mikro-klima dengesinin ve ilçenin yakınından araç geçişlerinin acilen düzenlenmesi gerektiğini, gerekirse ilçenin etrafında tam bir araç yasağı uygulanmasının şart olduğunu dile getirdi.
2863 Sayılı Kanun Ne Diyor?
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 6. maddesi uyarınca tescilli tabiat varlığı sayılan peribacaları, 9. maddeye göre koruma kurulu izni olmaksızın hiçbir fiziki veya inşai müdahaleye tabi tutulamaz. Kanun’un 65. maddesi ise tescilli alanlara verilen zararlar ile mevzuata aykırı verilen ruhsat ve izinler hakkında cezai yaptırım öngörüyor. Çevre savunucuları, yaşanan çöküşün mevzuatın öngördüğü koruma ilkelerinin yıllardır ihlal edilmesinden kaynaklandığını vurguluyor.
Tokmak, benzer faciaların yaşanmaması için kepçeli yıkım refleksinden vazgeçilmesi ve bilim insanlarının dahil olduğu bir koruma planının devreye sokulması çağrısıyla sözlerini noktaladı.
Kapadokya Çevre Platformu nedir?
2020 yılında Kanadalı Centerra Gold firmasının Kapadokya bölgesinde bin 306 hektarlık alanda yapımını planladığı altın madenine karşı bölge halkı, bilim insanları ve çevre aktivistlerinin bir araya gelmesiyle oluşmuş bir inisiyatiftir. Platform, altın madenine karşı direnişinde başarılı olmuş ve siyanürle altın aramalarını engellemiştir. Firma, planlanan madeni kurmaktan vazgeçmiştir.
Bu yıl Antalya’da 14 ile 18 Kasım arası düzenlenen Halkların İklim Zirvesi’nin programı duyuruldu. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na (COP31) karşı alternatif bir zirve olarak örgütlenen HİZ’in programında gün boyu gerçekleştirilecek çeşitli oturumlar, atölyeler, sergiler ve kültür-sanat etkinlikleri yer alıyor.
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na (COP31) karşı alternatif bir zirve olarak Antalya’da 15-18 Kasım tarihlerinde düzenlenecek Halkların İklim Zirvesi’nin (HİZ) programı açıklandı.
34 ülkeden konuşmacıların katıldığı zirvede, iklim krizi, fosil yakıtlardan çıkış, enerji ve emek politikaları, ekolojik yıkım, insan hakları, hayvan özgürlüğü ve gıda egemenliği gibi başlıklarda yaklaşık 150 etkinlik düzenlenecek.
Birçok devletin bir araya geldiği COP31 Antalya’da 9-20 Kasım tarihlerinde düzenlenirken HİZ ise 15-18 Kasım tarihlerinde Mimar Sinan Kongre Merkezi’nde gerçekleşecek. HİZ esnasında yapılacak COP31 izleme ve değerlendirme toplantılarında karbon piyasaları, iklim finansmanı, resmî iklim müzakereleri ve uluslararası taahhütler de tartışılacak.
Zirvede iklim krizinin yalnızca çevresel değil, ekonomik, toplumsal ve siyasi boyutları da ele alınacak. Program, “Ekolojik Yıkımlara Karşı Doğanın Hakları”, “Fosilden Çıkış ve Enerji Demokrasisi”, “Demokrasi, Anti-Militarizm ve Barış” ile “Gıda Egemenliği ve Agroekoloji” olmak üzere dört ana eksen etrafında şekillenecek.
Zirve öncesinde, 14 Kasım’da Küresel Eylem Günü kapsamında “Yaşamı Savunuyoruz” başlıklı geniş çaplı bir yürüyüş gerçekleştirilecek. Saat 13.00’te Aydın Kanza Parkı’nda buluşup Cumhuriyet Meydanı’na kadar sürecek olan yürüyüş, miting ve konser ile sonlanacak.
Katılımcılar saat 13.00’te Aydın Kanza Parkı’nda bir araya gelecek. Saat 14.00’te başlayacak yürüyüşün ardından Cumhuriyet Meydanı’nda miting ve konser düzenlenecek. Aynı gün, Mimar Sinan Kongre Merkezi’nde 19.00-20.00’de bir tanışma etkinliği ve hemen ardından “Sansür ve Gazetecilik: Hakan Tosun özel etkinliği” düzenlenecek.
14-18 Kasım tarihlerinde Halkların İklim Zirvesi altında faaliyet yürüten kozaların çeşitli çalışmaları da kongre merkezi içerisindeki salonlarda sergilenecek.
15-18 Kasım oturumlar ve atölyeler
Zirvenin ilk günü 15 Kasım, “Ekolojik Yıkımlara Karşı Doğanın Hakları” başlığındaki özel oturumla başlıyor. Dört günlük programa göre yerel ve uluslararası birçok ekoloji örgütünün konuşmacı olarak dahil olacağı nükleer enerji, plastik kirliliği, ormansızlaşma, eko-kırım ve iklim krizi başlıklarını ele alan oturumlar ve söyleşiler, saat 13.30 ile 20.00 düzenlenecek. Sabah ilk oturumdan önce 09.00 ile 10.00 arasında atölyeler programda yer alacak. 15 Kasım sabahı, “Zehirsiz Temizlik Atölyesi,” “Felsefe Atölyesi” ve “Çocuk iklim elçileri” gibi atölyeler düzenlenecek. Akşam 20.00’den sonra ise çeşitli kültür sanat etkinliklerine katılım sağlanabilecek.
16 Kasım’da “Fosil yakıtlardan çıkış ve enerji demokrasisi” başlığıyla özel oturum düzenlenecek. Bu oturuma 350.org, İklim Adaleeti Koalisyonu ve İklimi Değil Sistemi Değiştir Platformu kurumları katkı verecek. Oxfam International, İklim Ağı, Heinrich Böll Stiftung gibi birçok uluslararası sivil toplum kuruluşlarının katılacağı paralel oturumlarda adil geçiş, fosil yakıt teşvikleri, yapay zeka, iklim tazminatları, emek ve enerji politikaları tartışılacak. Akşam 20.00’de 350.org organizatörleri tarafından Around the World + Chisholm” şarkı lansmanı ve video ödül töreni yapılacak.
17 Kasım’da ise iklim krizi ile savaş, militarizm, Filistin, insan hakları ihlalleri ve demokrasi arasındaki ilişkiler konuşulacak. Ayrıca iklim krizine ve ekoloji mücadelesine toplumsal cinsiyet odaklı bakan 4 oturum da aynı gün gerçekleştirilecek.
Zirvenin son günü olan 18 Kasım’da sabah saatlerinde düzenlenen belgesel izleme atölyelerinin ardından ana oturumda “Gıda egemenliği ve agroekoloji” başlığı tartışılacak. Küçük üreticilerin iklim krizine karşı dayanıklılığı, endüstriyel hayvancılık, iklim ve sağlık ilişkisi ile çevresel insan hakları savunucularının adil geçişteki rolü de oturumlarda ana konular arasında.
Zirve, 18 Kasım’da saat 18.00’de sonuç bildirgesinin açıklanmasıyla sona erecek.
Diyarbakır’da bulunan Kervanpınar (Arzoxlî) Mahallesi köylüleri, meralarına kurulmak istenen güneş enerjisi santrallerine (GES) karşı direnişe geçti. Köylülerden Murat Toprak ve Mezopotamya Ekoloji Hareketi’nden Derya Akyol, süreci Niha+’ya değerlendirdi.
Fotoğraf: Heval Önkol
Diyarbakır’ın Sur ilçesinde bulunan Kervanpınar (Arzoxlî) Mahallesi köylüleri, kurulmak istenen güneş enerjisi santrallerine (GES) karşı çadır nöbeti tutmaya başlayarak direnişe geçti.
Zenkar Enerji tarafından yapılmak istenen ve 540 dönümden fazla alanı kapsaması planlanan ZENKAR-1 ve ZENKAR-2 Güneş Enerji Santrali (GES) Projesi, köylülerin mera olarak kullandıkları alana yapılmak isteniyor. Aynı zamanda projenin yapılmak istendiği alanın bitişiği, “Ğırap (Xirab) Bajar Yerleşim Ören Yeri” nedeniyle, yaklaşık 10 ay önce 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescillenmişti.
ZENKAR-2 projesine ilişkin davada mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi heyeti, projenin mevcut hâliyle uygulanmasını uygun bulmadı. Raporda yerleşim alanlarına yakınlık, tarım ve hayvancılık, su kaynakları, erozyon ve arkeolojik incelemeler konusunda eksikliklere dikkat çekilirken dava henüz nihai karara bağlanmadı. Projeye verilen ÇED olumlu kararına karşı açılan dava Diyarbakır 1. İdare Mahkemesi’nde sürüyor.
Buna rağmen şirket çalışanları 21 Ekim’de jandarma eşliğinde alana girdi.
Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, DEM Parti, Diyarbakır Barosu ve ekoloji örgütleri de şirketin bölgede bulunmasına karşı direnişe geçen köylülerin yanında duruyor.
Ayrıca Zenkar şirketinin sahibi Muzaffer Aslanhan’ın ismi, geçmişte AKP’nin resmi internet sitesinde “Diyarbakır İl Yönetim Kurulu Yedek Üyesi” olarak geçiyordu. Ancak şimdi ismi sitede bulunmuyor.
Köylülerden Murat Toprak ve Mezopotamya Ekoloji Hareketi’nden Derya Akyol, yaşananları Niha+ için değerlendirdi.
“Elimizde direnmekten başka bir şey kalmadı”
Kervanpınarlı Murat Toprak, köylünün kendi çapında direndiğini, devletin ise şirketi koruduğunu ve köylüyü alana sokmadığını söyleyerek sözlerine başladı:
“Biz de elimizden geleni yapıyoruz. Direneceğiz, artık nereye kadar gidecekse… Şu anda direnme aşamasındayız; herhangi bir uzlaşma yolu yok. Topraklarımızı talan ediyorlar, meramıza el koydular. Elimizde direnmekten başka bir şey kalmadı. İnşallah sonuna kadar direneceğiz, topraklarımızdan vazgeçmeyeceğiz. Çünkü çocukluğumuz buralarda geçti, geleceğimiz, çocuklarımız burada.”
“Meramızı vermek istemiyoruz”
Köyün geçiminin yarısından fazlasının hayvancılığa dayandığını söyleyen Toprak, alanın ellerinde alınması durumunda yaşanacakları şöyle anlattı:
“Köyün yarısı hayvancılığı bırakmak zorunda kalır, köyden göç başlar ve millet aç kalır. Mecburen direniyoruz, meramızı vermek istemiyoruz. Ancak devlet şu anda rantçıların, şirketin yanında yer alıyor.”
Fotoğraf: Medine Mamedoğlu
“Adli süreç ve mahkemeler devam ediyor ama dava sonuçlanmadan kazı alanına iş makinelerini, kepçeleri, dozerleri gönderdiler. Ne yapacağımızı bilmiyoruz. Umudumuz yetkililerde, Valiliğin, Cumhurbaşkanlığı’nın veya bu raporu veren kurumun bu duruma el atması gerekiyor” diye devam eden Toprak, bölgenin sit alanı olduğunu da hatırlattı:
“Ayrıca orası sit alanıdır, bölgenin tarihi bir geçmişi var. Şu anda yapılan kazılardan uzak tutulduğumuz için ne çıkarıldığını, nelerin tahrip edildiğini göremiyoruz. Orada antik bir kentin ya da tarihi kalıntıların bulunduğunu biliyoruz ama bize gösterilen bir şey yok. Köylüler iki üç gün önce kepçenin bir iki torba bir şeyler çıkarıp alandan götürdüğünü görmüş. Gizlice bir şeyler çıkarılıyor fakat alana 300-400 metre mesafede tutulduğumuz için ne yapıldığını, ne çıkarıldığını tam olarak göremiyoruz. Yetkililer bu duruma ortak mıdır, ne yapıyorlar bilmiyoruz.”
Toprak, “Umarız yetkililer bize kulak asar ve bu projeden vazgeçilir” diyerek sözlerini noktaladı.
“İnsanların yaşam alanları giderek daraltılıyor”
Mezopotamya Ekoloji Hareketi’nden Derya Akyol’a göre, Kervanpınar’da yaşananlar yalnızca bir güneş enerjisi santraline karşı gelişen bir itiraz değil; halkın yaşam alanlarını, ortak varlıklarını ve kendi geleceği hakkında karar verme hakkını savunduğu bir mücadele.
Projenin yapılmak istendiği meraların köylülerin hayvanlarını otlattığı, hayvancılık yaptığı ve geçimini sağladığı ortak yaşam alanları olduğunu söyleyen Akyol, “Yenilenebilir enerji adı altında yürütülen yatırımların da kapitalist sistemin doğayı metalaştırma anlayışından bağımsız olmadığını görmek gerekiyor. Çünkü enerji üretiminin biçimi değişse de doğanın sermayenin kâr alanı olarak görülmesi değişmiyor” diye konuştu.
Derya Akyol
Akyol, bir şirketin yatırım yapabilmesi için devlet kurumları ve bakanlıkların geniş alanları çok kısa sürede tahsis edebildiğini ancak aynı hızın, o topraklarda yaşayan halkın itirazları ve hak arayışı söz konusu olduğunda gösterilmediğini, şirketlerin önünü açan idari kararların hızla alındığını, halkın başvurduğu hukuki süreçlerin ise çoğu zaman uzun yıllara yayılabildiğini söyledi. Bu durumu “Böylece şirketlerin yatırım süreçleri ilerlerken, halk kendi yaşam alanlarını korumak için yıllarca mücadele etmek zorunda kalıyor” diye açıklayan Akyol, bölgedeki insanların olumsuz etkileneceğini de ekledi:
“Bir de bunun yaratacağı daha büyük sonuçlar var. İnsanlar meralarını ve geçim kaynaklarını kaybettiklerinde kendi yaşadıkları yerde hayatlarını sürdürmeleri de zorlaşacak. Başka kentlere göç etmek zorunda kalabilecekler. Üstelik yıllardır yaşadığınız coğrafyanın GES’lerle, madenlerle ve farklı enerji projeleriyle çepeçevre kuşatıldığını düşünün. İnsanların yaşam alanları giderek daraltılıyor. Bir süre sonra kendi topraklarında yaşayamaz hale geliyorlar.”
Bu göçün yalnızca ekonomik bir yer değiştirme olarak görülemeyeceğini belirten Akyol, insanların yaşadıkları coğrafyadan kopmasının, dillerinden, kültürlerinden, toplumsal ilişkilerinden ve yaşam biçimlerinden de uzaklaşması anlamına geldiğini belirterek aynı zamanda bir kültürel kopuş ve toplumsal hafızanın aşınmasının söz konusu olduğunu ifade etti.
“3 Mart’takijandarma müdahalesi önemli bir kırılma noktasıydı”
Akyol’a göre, Kervanpınar’da 3 Mart 2026’da yaşanan jandarma müdahalesi önemli bir kırılma noktası oldu:
“O gün köylülere müdahale edildi. Dört kişinin yaralandığı, 15 kişinin gözaltına alındığı basına yansıdı. Ancak bütün bu müdahalelere rağmen köylüler mücadelelerinden vazgeçmedi.
Ekim ayında iş makinelerinin yeniden alana girmesiyle birlikte direniş tekrar yoğunlaştı. 21 Ekim’de jandarma eşliğinde başlatılan çalışmalar karşısında köylüler ve ekoloji savunucuları alana yürüdü. Ardından 22 Ekim’de çadır nöbeti başlatıldı. Özellikle kadınların öncülüğünde sürdürülen bu nöbet, bugün farklı toplumsal kesimlerin de sahiplendiği bir mücadeleye dönüştü.”
Bilirkişi raporu projeyi onaylamamıştı
Akyol, bilirkişi raporu ve alana yakın sit alanına da değindi.
Bilirkişi heyetinin 16 Temmuz’da bölgede keşif yaptığını ve ekim ayında kamuoyuna yansıyan raporda projenin mevcut haliyle uygulanmasının uygun olmadığının belirtildiğini hatırlatan Akyol; su varlıkları, tarım ve hayvancılık, erozyon ve arkeolojik miras gibi konularda önemli eksikliklere dikkat çekildiğini ifade etti.
Bilirkişi raporunda şu sonuca varılmıştı:
“Bilirkişi heyetimizin inceleme, değerlendirme, ortak görüş ve kanaatleri neticesinde; davaya konu projenin bu hali ile uygulanmasının uygun olmadığını içeren, işbu Bilirkişi Heyeti Raporu tarafımızdan tanzim edilmek suretiyle imzalanmıştır.”
GES projelerinin etkileyeceği alanda bulunan “Ğırap (Xirab) Bajar Yerleşim Ören Yeri”nin ise tarihî kalıntıların bulunduğu bir alan olduğunu hatırlatan Akyol, alanın aynı zamanda coğrafyanın geçmişini, kültürel birikimini ve toplumsal hafızasını taşıyan bir yer olduğunu belirtti ve dolayısıyla burada yalnızca meraların değil, tarihî ve kültürel alanların da tehdit altında olduğunu söyledi.
“Enerji toplumun ortak ihtiyacı olarak ele alınmalı”
Kolluk memurlarının tutumunu eleştiren Akyol, “Bizim açımızdan burada sorulması gereken soru şu: Kolluk kimin güvenliğini sağlıyor? Yaşam alanlarını savunan köylülerin mi, yoksa bütün itirazlara rağmen faaliyetlerini sürdürmek isteyen şirketin mi?” sorularını sordu.
“Eğer bir enerji yatırımı halkın meralarını ortadan kaldırıyor, hayvancılığını bitiriyor, su varlıklarını ve tarihî alanlarını tehdit ediyor ve bütün bunlar halkın iradesi dışında gerçekleştiriliyorsa burada ekolojik bir üretimden söz edemeyiz” diyen Akyol, savundukları modeli şöyle açıkladı:
“Mezopotamya Ekoloji Hareketi olarak bizim savunduğumuz şey, enerjinin sermayenin kâr alanı olmaktan çıkarılması ve toplumun ortak ihtiyacı olarak ele alınmasıdır. Enerji demokrasisi dediğimiz şey de tam olarak budur: Halkın kendi yaşam alanları üzerinde söz ve karar sahibi olması, aynı zamanda doğa ile uyumlu bir üretim-tüketim ilişkisi. Kadınların, köylülerin ve o coğrafyada yaşayan herkesin karar süreçlerine eşit ve etkin biçimde katılması.”
Kervanpınar’da kadınların direnişi sahiplenmesi ve öncülük etmesinin bu açıdan çok anlamlı olduğunu, çünkü ekolojik yıkımın sonuçlarını en doğrudan yaşayan kesimlerden birinin kadınlar olduğunu söyleyen Akyol “Hayvancılığın, tarımsal üretimin, suya ve toprağa erişimin ortadan kalkması kadınların emeğini ve gündelik yaşamını da doğrudan etkiliyor” dedi.
“Kürdistan’ın dört bir yanında ciddi bir ekolojik yıkımla karşı karşıyayız”
Akyol, sözlerini şöyle noktaladı:
“Kervanpınar’daki direniş bize çok temel bir soruyu yeniden sorduruyor: Enerji kimin için üretiliyor ve doğa ve yaşamımız üzerindeki karar yetkisi kime ait?
Bugün Kürdistan’ın dört bir yanında ciddi bir ekolojik yıkımla karşı karşıyayız. Devlet, kamu yararı adı altında şirketlerin önünü açıyor, doğayı ve yaşam alanlarını şirketlerin kullanımına sunuyor. Oysa toplumun doğrudan katılmadığı, görüşünün alınmadığı ve karar süreçlerinde yer almadığı bir yerde kamu yararından söz edilemez. Çünkü bir coğrafyada neyin yapılacağına, o coğrafyada yaşayan halkın iradesi yok sayılarak karar verilemez. Kervanpınar’daki direniş de tam olarak bu anlayışa karşı gelişen mücadelelerden biri. Mezopotamya Ekoloji Hareketi olarak bu mücadeleyi sahipleniyor, Kürdistan’da doğayı ve yaşamı savunan halkların mücadelesiyle dayanışmamızı sürdürüyoruz.”
Muş’un Varto (Gimgim) ve Bingöl’ün Karlıova (Kanîreş) ilçelerinde yapılmak istenen Jeotermal Enerji Santrali (JES) projesine karşı yurttaşların mücadelesi sürüyor. Keşif öncesinde yüzlerce kişi Gimgim’in Xwarik köyünde bir araya geldi.
Muş’un Varto (Gimgim) ve Bingöl’ün Karlıova (Kanîreş) ilçelerinde ABD merkezli IGNIS H2 Enerji Üretim A.Ş. tarafından iki ayrı jeotermal enerji santrali (JES) projesi hayata geçirilmek isteniyor.
Yurttaşlar JES projesine karşı nisan ayında Bingöl İdare Mahkemesi’nde dava açtı. Temmuz ayında mahkeme, proje kapsamında bilirkişi incelemesi ve keşif yapılmasına karar verdi.
Kanîreş’te keşif çalışmaları sürerken, Gimgim’in Xwarik köyünde de yurttaşlar bir araya geldi. Türkiye ve bölgenin farklı kentlerinden gelen yüzlerce kişi, “Varto yeşildir yeşil kalacak” ve “Direne direne kazanacağız” sloganları attı.
Buluşmada konuşan DEM Parti Muş Milletvekili Sümeyye Boz, projenin halkın yaşam alanlarına, suyuna, toprağına, hayvancılığına ve geçim kaynaklarına zarar vereceğini belirterek, bölge halkının rızası olmadan sermayeye alan açılmasına karşı çıktıklarını söyledi. Sümeyye Boz, “Zafer Varto halkının olacak” dedi.
DEM Parti İzmir Milletvekili İbrahim Akın ise ekolojik mücadelenin önemine dikkat çekerek, iklim politikaları adı altında sürdürülen faaliyetlerin çelişkili olduğunu ifade etti. Akın, yaşam alanlarını ve doğayı korumak için mücadelenin sürdürülmesi gerektiğini belirtti.
Gimgim Belediye Eşbaşkanları Gıyasettin Aydemir ve Gülbahar Kaya da ilçede doğanın talan edilmesine izin vermeyeceklerini belirterek projeye karşı mücadele mesajı verdi.
Yurttaşlar, açıklamaların ardından keşif heyetinin bölgeye gelmesini beklemeye başladı.
Varto’da JES projesinin etkileyeceği köyler:
Tanzik (Armutkaşı), Tatan (Güzelkent), Hemug (Küçüktepe), Çorsan (Yeşildal), Xwarik (Çallıdere) ve ona bağlı Dewreşêli mezrası, Qasiman, Ameran (Onpınar), Zengena (Güzeldere), Mengel (Alabalık), Kuzik (Gölyayla), Civarkan (Kartaldere), Caneseran (Dağcılar), Xaşxaş (Eryurdu), Uskira (Çaylar), Şorik (Tuzlu), Şeman (Taşlıyayla), Gadizan (Ozankent), Badan (Teknedüzü).
Karlıova fay hattı, Bingöl’ün Karlıova ilçesinde Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF) ile Doğu Anadolu Fay Hattı’nın (DAF) kesiştiği üçlü bir eklem noktasıdır. Bu bölge, Karlıova-Bingöl-Göynük hattında doğu-batı doğrultusunda uzanarak KAF, DAF ve Varto fayı ile birleşir, Erzincan’dan Marmara’ya uzanan riskli bir koridordur.
Muş Valiliği İl Komisyon Başkanlığı, Muş’un Varto ilçesini kapsayan, toplam yüz ölçümü 453 bin 494.83 metrekare olan mera vasıflı alanın 5 bin 560.13 metrekarelik kısmı üzerinde, IGNIS H2 Enerji Üretim Anonim Şirketi tarafından, “Jeotermal kaynak arama projesi kapsamında sondaj çalışması” yapılmasına onay vermişti.
Ignis’in odağı deprem bölgeleri
Ignis O2 Energy Inc. firması Kargapazarı Köyü’nde yapmayı planladığı projeye dair aşağıdaki açıklamayı yayımladı:
Ignis H2 Energy Inc., 2023 yılının dördüncü çeyreğinde Ignis Türkiye (IGNIS) şubesini kurmuş ve Doğu Anadolu’da dört jeotermal arama ruhsatı edinmiştir. Bu ruhsatlardan biri olan Kargapazarı ruhsat sahası, Karlıova Üçlü Eklemi olarak adlandırılan bölgede yer almaktadır. Karlıova bölgesindeki doğrultu atımlı ve genişlemeli rejimler, Doğu Anadolu’da Arap ve Avrasya plakalarının Anadolu bloğuyla çarpışmasıyla tetiklenmiş ve bu da Karlıova Üçlü Eklemi’nde (KTJ) karmaşık bir volkan-tektonik ve orojenik ortam yaratmıştır. Kargapazarı ruhsatında yürütülen çalışmalar, ağırlıklı olarak yüzey jeolojisi, stratigrafik ve jeolojik araştırmalar ile su ve kaya örneklemesi şeklinde gerçekleşmiştir (Resim 4).
Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) ve Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ) gibi önemli fay hatları (San Andreas Fayı gibi kıtasal transfer fayları), jeotermal akışkan sirkülasyonu için önemli bir dolaşım alanı oluşturmakta ve ikincil geçirgenliği yüksek jeotermal rezervuarlar meydana getirmektedir. Kargapazarı Segmenti, jeotermal aktivite gösteren çeşitli yüzey belirtileri ile lisans alanlanının en önemli fay segmentidir. (Resim 5).
Ignis, 2024 yılının son çeyreğinde ruhsat alanında kavramsal bir yeraltı modeli oluşturmak için manyetotellürik (MT) araştırmalar yapmayı planlamaktadır.
Ignis H2 Energy hakkında
Ignis H2 Energy, 2021 yılında kurulmuş. Genel merkezi Houston, ABD’dedir. Geolog International altyapısıyla destekleniyor ve jeotermal enerji arama, sondaj ve geliştirme üzerine uzmanlaşmış bir yenilenebilir enerji firmasıdır. Türkiye’de, özellikle Bingöl / Karlıova- Yedisu ve Muş/Varto gibi bölgelerde jeotermal santral projeleri yürütüyor. Firma, temiz enerji üretimi ve petrol/gaz sektöründen aktarılan tecrübeyle jeotermal enerjiyi temel yük kaynağı olarak kullanmayı hedefliyor. Türkiye (İzmir ofisi dahil), Avrupa ve dünya genelinde sürdürülebilir enerji projeleri geliştiriyor.
Hayvan hakları savunucusu Aslı Alpar, 7527 sayılı yasanın uygulamada hayvanları barınaklara kapattığını, bazen de ölüme gönderdiğini söyledi. Alpar, Ege Üniversitesi’nde rektör ve kaymakamlık işbirliğiyle toplanan köpekleri hatırlattı: “Yasa neydi? ‘Başıboş’ denilen köpeklerin toplanmasıydı ama buradaki köpekler ‘başıboş’ değil.”
Türkiye’de sokakta yaşayan hayvanlara yönelik uygulamalar, 2 Ağustos 2024 yılında yürürlüğe giren 7527 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un ardından tartışılmaya devam ediyor. Kısırlaştırma ve alındığı yere geri bırakma yönteminin yerine hayvanların toplanarak barınaklarda tutulmasını öngören düzenleme, barınakların koşulları, hayvanların öldürülmesine ilişkin iddialar ve gönüllülerin koruma süreçlerindeki rolü üzerinden eleştiriliyor. Hayvan hakları savunucusu ve aktivist Aslı Alpar ile bu yasal değişiklikleri konuştuk.
“Kısırlaştır, aşıla ve yerine bırak” yöntemi
Türkiye’de hayvan hakları açısından en acil sorunun mevcut yasal düzenleme olduğunu ifade eden Alpar, öncelikle mevcut yasanın yürürlükten kaldırılması ve yerine hayvan hakları bağlamında yeni bir yasanın yürürlüğe girmesi gerektiğini, bunun mümkün olmaması durumunda ise önceki düzenlemenin yeniden yürürlüğe girmesi gerektiğini dile getirdi:
“Hayvan hakları savunucuları olarak bizler eski yasayı da çok sevmiyorduk ama eski yasa en azından ‘aşıla, kısırlaştır ve yerine bırak’ kuralını uygulayan bir yasaydı. Bu yasaya geri dönülmesi gerekiyor. Çünkü bilimsel olarak da hayvanların kontrolünü, popülasyonun kontrolünü sağlamanın tek yolu bu.”
Aslı Alpar
Alpar’a göre hayvanların belediyeler tarafından toplanarak kapatılması ya da öldürülmesi popülasyonu kontrol altına almıyor, bununla beraber hayvan üretimi ve hayvan satışı da devam ediyor.
Kısırlaştırma ve yerine bırakma uygulamasının, hayvan üretimi ve satışının yasaklanmasıyla birlikte yürütülmesi gerektiğini ifade eden Alpar, yapılması gerekenleri şöyle özetledi:
“Üretim ve hayvan satışı devam ediyor bir taraftan. O yüzden şu anda yapılması gereken en acil şeylerin ilki yasanın yürürlükten kaldırılması böylelikle hayvanların aşılanıp, kısırlaştırılıp alındığı yere bırakıldığı döneme geçilmesi ve ikincisi de hayvan üretimiyle satışının yasaklanması.”
Alpar, bu adımların atılmaması durumunda yalnızca sokakta yaşayan hayvanlarla ilgili sorunların değil, insanların karşılaştığı risklerin ve ekolojik sistem üzerindeki olumsuz etkilerin de devam edeceğini belirtti.
Köpeklerin kent ile yaban hayatı arasında bir sınır oluşturduğunu söyleyen Alpar, sokakta yaşayan hayvanların toplandıkça yaban hayatının kentlere daha fazla yaklaşabileceğini ifade ederek bu durumun kuduz ve başka hastalıklar açısından da risk oluşturabileceğini dile getirdi. Alpar, hayvanların yaşam alanlarından uzaklaştırılması yerine bilimsel yöntemlere dayalı bir kontrol politikasının uygulanması gerektiğini vurguladı.
“Ötenazi değil cinayet”
Yasa değişikliğiyle birlikte hayvanların sokaktan alınması, kısırlaştırılması ve aşılandıktan sonra yeniden yaşam alanlarına bırakılması yönteminin ortadan kaldırıldığını belirten Alpar, mevcut durumda hayvanların barınaklara kapatıldığını söyledi:
“Hayvanların barınaklara kapatılması yeni sorunları beraberinde getirdi. Şu anda hayvanlar toplanıyor, barınağa kapatılıyor. Barınakların kapasitesi çok yetersiz ve zaten çok az belediyenin barınağı var. Dolayısıyla hayvanlar ya kalabalıktan birbirlerine zarar vererek birbirlerinin ölümüne sebep oluyorlar ya da zaten belediyeler hayvanları, bunun da yolu ne yazık ki yasayla açık, ötenazi diyorlar ama ötenazi değil aslında, cinayet. Ötenazi bireylerin isteyerek verdiği ve uygulanmasını istediği bir karar. Hayvanları öldürüyorlar ve normalde bu öldürmenin bir protokolü var.”
Alpar, bazı belediyelerde hayvanların öldürüldüğüne ilişkin görüntülerin ve video kayıtlarının bulunduğunu, hayvanların öldürülmesine ilişkin mevzuatta belirli yöntemlerin tanımlandığını ancak sahadaki uygulamaların bu mevzuatla örtüşmediğini dile getirdi:
“Normalde ilk önce bir sakinleştirici verilip arkasından da ötenazi denilen protokolün yapılması gerekiyor. Yasa bunları yönetmeliklerle açıkladı. Yani bunlar netleşti. Bunun yapılması gerekiyor ama bu ilaçlar çok pahalı olduğu için ve belediyeler almadıkları için hayvanlar genellikle çok daha ilkel yöntemlerle öldürülüyorlar. Kalbe çamaşır suyu enjekte edilmesi bunlardan biri. Yasa ‘bunları yapın’ demiyor ama öldürmeye izin veren bir yasa olduğu için belediyeler de bunu gizli kapaklı yapıyorlar.”
Köpeklerin kapalı alanlarda yaşamaya uygun hayvanlar olmadığını savunan Alpar, köpeklerin kent ile yaban hayatı arasındaki ekolojik dengede de rol oynadığını, onları barınaklara kapatmak yerine mahallelerde kısırlaştırıldıkları, aşılandıkları ve düzenli beslendikleri yaşam alanlarının oluşturulması gerektiğini dile getirdi.
Hayvanların toplanmasına ilişkin tartışmaların güncel örneklerinden biri, Ege Üniversitesi kampüsünde yaşandı. 16-17 Ekim 2026 gecesi, rektörlüğün talebi ve Bornova Kaymakamlığı’nın iş birliğiyle kampüste yaşayan 200’e yakın köpek Bornova Belediyesi ekipleri tarafından toplandı.
Alpar’ın aktardığına göre, üniversitede kurulan hayvan hakları topluluğundaki öğrenciler, yasa değişikliğinin ardından kampüste köpekler için kendi imkânlarıyla bir yaşam alanı oluşturdu. Yaklaşık 200 köpeğin bulunduğu bu alanda hayvanlara ayrı kulübeler yapıldı, alan tellerle çevrildi, gölgelikler oluşturuldu ve hayvanların daha rahat yaşayabileceği bir ortam hazırlandı. Alpar, konuya ilişkin şu değerlendirmede bulundu:
“Üniversite Rektörlüğü belediye ile iş birliği yaparak burayı yıktırıyor ve buradaki köpekleri topluyor. Yani yasa neydi? ‘Başıboş’ denilen köpeklerin toplanmasıydı ama buradaki köpekler ‘başıboş’ değil, hepsi kısır, hepsi aşılanmış, hepsi beslenen sevecen insanlarla yaşamaya alışık.”
Bornova Belediye Başkanı Ömer Eşki’nin, Ege Üniversitesi kampüsündeki köpeklerin toplatılması kararının belediye tarafından alınmadığı, Ege Üniversitesi Rektörlüğü’nün talebi ve Bornova Kaymakamlığı’nın talimatı doğrultusunda belediye ekiplerinin uygulamak zorunda kaldığı açıklamasına dair Alpar, sürecin yalnızca belediye ile üniversite arasındaki bir uygulama olarak ele alınamayacağını, öğrencilerin de bilgilendirilmediğini ifade etti.
“Yerel hayvan koruma görevlisi uygulaması kaldırıldı”
Alpar’ın dikkat çektiği bir diğer değişiklik ise gönüllü yerel hayvan koruma görevlisi uygulamasının kaldırılması:
“Belediyeler eğitim veriyordu hayvanseverlere, hayvan hakları savunucularına. Bizler bu aldığımız eğitimler sonucunda bulunduğumuz yerlerde yerel hayvan koruma görevlisi oluyorduk. Şu anda bunu da kaldırdılar. Bu da çok ciddi bir zarar, çünkü, diyelim senin bölgende biri hayvana zarar veriyor ve sen bu durumun önüne geçebiliyordun, bir söz hakkın vardı. Hasta hayvan varsa belediye ile protokol yapıp belediyede tedavisini yaptırabiliyordun. Bunun da önüne geçmiş oldular. Yani en temelde bu ikisi ne yazık ki değişen hayvanlara en çok zarar veren diğer hususlar.”
Hayvan hakları savunucularının yasa değişikliğinin ardından ciddi bir yıpranma yaşadığını da aktaran Alpar, yıllardır kendi mahallelerinde besledikleri ve bakımını üstlendikleri hayvanların belediyeler tarafından toplandığını, bazı hayvanların öldürüldüğünü düşündüklerini ve bazılarının akıbetine ilişkin hiçbir bilgiye ulaşamadıklarını dile getirdi. Alpar, bu süreçte dayanışma olanaklarının da azaldığını ve hayvan hakları savunucularının mücadeleyi sürdürmekte zorlandığını ifade etti.
Hayvan sahiplenmek isteyenler engellerle karşılaşıyor
Alpar, yasanın uygulamadaki sonuçlarının yalnızca hayvanların toplanmasıyla sınırlı olmadığını, barınaklardan hayvan sahiplenmek isteyen kişilerin de çeşitli engellerle karşılaştığını söyleyerek barınakların ziyaret gün ve saatlerinin sınırlı olduğunu, hayvan sahiplenmek isteyen kişilerden apartman yönetiminden, site yönetiminden veya ev sahibinden izin belgesi talep edilebildiğini aktardı.
Çip uygulamasında da çeşitli sorunlarla karşılaşıldığını belirten Alpar, uygulama sürecindeki zorlukları şu şekilde ifade etti:
“Diyelim ki yetişkin bir köpek sahiplendin ancak yasanın koyduğu çipleme tarihi geçtiği için, köpeği bebek olarak çipletmen lazım, her veteriner bunu yapmaya yanaşmıyor. Bu çok saçma bir durum, yasadan sonra sahiplenme ihtimali olan yetişkin köpekler ne olacak? Hayvanı üzerine alamıyorsun. Bir de ek olarak böyle zorluklar var.”
Alpar’a göre hayvan hakları alanındaki temel sorun, hayvanların sokaklardan toplanmasıyla çözülebilecek bir sorun değil. Yasanın yeniden ele alınması, kısırlaştırma ve aşılama çalışmalarının yaygınlaştırılması, hayvan üretimi ve satışının önlenmesi ve yerel düzeyde hayvanları koruyan mekanizmaların güçlendirilmesi:
“Hayvanların yaşam hakkını, ekolojik dengeyi ve insanlarla birlikte yaşam koşullarını gözeten bir yaklaşımın benimsenmesi gerekiyor.”
Türkiye’nin ev sahipliğinde 9-20 Kasım tarihlerinde Antalya’da düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nda (COP31) Cengiz Holding, zirvenin “uygulama ortağı” ve “sürdürülebilir dönüşüm ortağı” olacak. Sık sık ağaç kesimleriyle, iptal edilen ve birkaç ay sonra yeniden onaylanan ÇED başvurularıyla, doğaya zararlı santral ve maden ocaklarıyla gündeme gelen Cengiz Holding, gerçekten “Sürdürülebilir Dönüşüm Ortağı” mı?
Fotoğraf: Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği
9-20 Kasım’da Antalya’da yapılacak BM İklim Değişikliği Konferansı’nın (COP31) kurumsal ortakları arasında Cengiz Holding de yer alıyor. Listede Koç Holding “Küresel İş Ortağı”, Cengiz Holding “Uygulama Ortağı” olarak geçiyor. Limak, IC Holding ve Sinpaş ise “iklim destekçisi” olarak listeleniyor. Şirket, iptal edilen ÇED kararları, kapasitesi artırılmak istenen bir kömürlü termik santral ve yerel halkla yıllardır süren çatışmalarla sık sık gündeme gelmeye devam ediyor.
COP31 Türkiye, 22 Ekim 2026’da sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Cengiz Holding’in “Sürdürülebilir Dönüşüm Ortağı” olduğunu duyurdu.
We are delighted to welcome Cengiz Holding as the Sustainable Transformation Partner of #COP31.
As we prepare to host COP31 in Antalya, we are bringing together the public and private sectors, civil society, and the financial world to demonstrate Türkiye’s unwavering commitment… pic.twitter.com/UaKpd7x3Jj
Sık sık ağaç kesimleriyle, iptal edilen ve birkaç ay sonra yeniden onaylanan ÇED başvurularıyla, doğaya zararlı santral ve maden ocaklarıyla gündeme gelen Cengiz Holding, gerçekten “Sürdürülebilir Dönüşüm Ortağı” mı?
İliç’teki maden Cengiz’e geçti
Kanada merkezli maden şirketi SSR Mining, ortağı olduğu ve 9 işçinin hayatını kaybettiği İliç’teki Çöpler Altın Madeni’ndeki hisselerinin yüzde 80’ini 1.5 milyar dolar karşılığında Cengiz Holding’e devretti. Haziran 2026 itibarıyla hisse devir işlemi tamamlandı. Kalan yüzde 20’lik pay ise Çalık Holding’e bağlı Lidya Madencilik’te kalmaya devam etti. Cengiz Holding‘in, Çöpler Altın Madeni’ni satın almasının ardından aynı bölgede altın üretimini başlatmak üzere resmi başvuru yapması gündeme gelmişti.
Cengiz Karabiga’da yeni ünite kuracak
Şirketin en tartışmalı dosyalarından biri Çanakkale Karabiga’daki Cenal Termik Santrali. Alarko’nun payını devretmesiyle santral 16 Haziran 2026’da tamamen Cengiz’in kontrolüne geçti. Mehmet Cengiz’e ait olan şirket şimdi 1320 MW’lık mevcut kapasiteye 1050 MW’lık yeni bir ünite ekleyerek 2370 MW’a çıkmayı hedefliyor. Çevre örgütleri bunu “kapasite artışı” değil, fiilen yeni bir ithal kömürlü santral olarak nitelendiriyor. Bölgedeki Lapseki istasyonu, 2022’de DSÖ’nün PM2.5 sınır değerlerini aşan ilk 10 istasyon arasında yer almıştı. Santral yılda 10 milyon ton CO2 eşdeğeri sera gazı emisyonuna neden oluyor.
İklim ve çevre alanında çalışan 15 sivil toplum kuruluşu, konuya ilişkin yayınladıkları ortak açıklamada şunları söylemişti:
“Bilimsel veriler, iklim krizini başlıca nedeninin fosil yakıtlar yani kömür, gaz ve petrol olduğunu gösteriyor. Buna rağmen yeni ithal kömürlü termik santral yatırımlarının planlanması, Türkiye’nin 2053 net sıfır hedefiyle, ithal kaynaklara bağımlılığın ve dış borcun azaltılması stratejisiyle çelişiyor.“
Santralin geçmişi de sorunlu. Projenin ÇED Olumlu Kararı mahkemelerce dört kez iptal edildi, santral inşaat sırasında mühürlendi. 2018’deki iptalden yalnızca 42 gün sonra, yeni bir ÇED Olumlu Kararı verildi.
2026 yılı ortalarında yapılan varlık paylaşımı anlaşması ve Rekabet Kurulu onayı ile iki holding yollarını ayırmıştır. Anlaşma uyarınca Cenal Karabiga Termik Santrali tamamen Cengiz Enerji’nin mülkiyetine geçti. Projeye 1050 MW gücünde yeni bir ünite eklenmesini içeren kapasite artırımı için 30 Haziran 2026 tarihinde Halkın Katılımı Toplantısı (HKT) düzenlendi. Projenin yargı süreci şu an Danıştay’da.
Halilağa Maden Projesi:“Kazdağları’ndan defol Cengiz”
Tablo yalnızca Karabiga’yla sınırlı değil. Çanakkale’nin Bayramiç ilçesinde Cengiz Holding bünyesindeki Truva Bakır A.Ş tarafından yürütülen Halilağa Bakır Madeni Projesi, yaklaşık 51 bin 660 dönüm (7 bin 380 futbol sahası) büyüklüğündeki ormanlık alanı risk altında bırakıyordu. Proje için 14 Mart 2023 tarihinde “ÇED olumlu” kararı verildi. Karara karşı bölge halkı ve yaşam savunucuları dava açtı. Bilirkişi raporunun yurttaşlardan yana olmasına rağmen mahkeme, kararını şirketin lehine kullandı.
Ardından madenin işletme izni Çanakkale 2’nci İdare Mahkemesi tarafından Ocak 2026’da iptal edildi. Kazdağları Ekoloji Platformu başta olmak üzere çok sayıda çevre savunucusu, “Kazdağları’ndan Defol Cengiz” sloganlarıyla maden sahalarında kitlesel buluşmalar ve protestolar düzenlendi.
Kazdağları Ekoloji Platformu, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada şunları söylemişti:
“Çanakkale’nin Çan ilçesinden Bayramiç ilçesine kadar uzanan 50 kilometrelik hat parsel parsel altın arama şirketlerine parsel parsel satıldı. Kimler yok ki aralarında; Cengiz Holding, Alamos Gold, Park Teknik, TÜMAD, CVK Madencilik, Koza Altın… Biga Yarımadası ve Kuzey Ege’yi kapsayan yaklaşık 1 milyon 700 bin hektarlık Kaz Dağları yöresinin yüzde 79’u maden ruhsatlarıyla kapatılmış durumda.”
Kazdağları Kardeşliği, X hesabından Kazdağları’ndaki maden projelerinin 50 kilometre boyunca olan bir alanı kapladığını, harita üzerinden göstermişti.
Fotoğraf: Kazdağları Kardeşliği X hesabı
İkizdere’de taş ocağı projesine “iptal” kararı
2021’de Rize İkizdere’deki taş ocağı, ormanları, dereleri ve yerel geçim kaynaklarını tehdit ettiği gerekçesiyle protesto edildi. İkizdere’deki Eskincedere Vadisi’nde yapımı süren taş ocağı için verilen “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değil” kararı 2023’te Rize İdare Mahkemesi tarafından iptal edilmesine rağmen Cengiz İnşaat bu kararı dikkate almadan çalışmalarını sürdürdü. İkizdere halkı ise şirkete karşı protestolarına devam etti. İkizdere Çevre Derneği, yapılan orman kesimlerinin ve yolların doğayı talan ettiğini ve ekolojik yaşamı bozduğunu sık sık vurguladı.
Cengiz İnşaat’ın taş ocağı projesi için aldığı 21 Ocak 2021 tarihli “Çevresel Etki Değerlendirmesi gerekli değildir” kararına karşı Rize İdare Mahkemesi’ne açılan dava ise sonuçlandı. Rize İdare Mahkemesi taş ocağı için Haziran 2024’te “iptal” kararı verdi.
Cerattepe’de 30 yıllık mücadele
Artvin Cerattepe’de 1993’te Cominco Madencilik şirketinin bakır, altın, gümüş ve çinko çıkarma ruhsatı alarak bölgede sondaj çalışmasına başlamasının ardından 30 yılı aşkın süredir bölgede altın ve bakır madenine karşı mücadele yürütülüyor. Cengiz Holding iştiraki Eti Bakır’ın Cerattepe’deki projesi için verilen “Çevresel Etki Değerlendirme olumlu” kararları, halkın ve çevre örgütlerinin açtığı davalar sonucunda yargı mercileri tarafından defalarca iptal edildi.
2012’de bölgedeki maden işletme ruhsatını devralan Cengiz Holding, merkez ilçe Taşlıca köyündeki Kuvap mevkiinde 61,67 hektarlık alanda yeraltı bakır madeni kurmak istiyor.
Eti Bakır, Cerattepe için Bakanlığa ilk başvurusunu 2014 yılında yapmıştı. 10 yılı aşkın süredir mücadele eden ve şirketin araçlarının bölgeye girmesini engelleyen yaşam savunucularına jandarma defalarca kez saldırmış, ilerleyen yıllardaysa eylemlere katılanlara da hapis cezaları verilmişti. Bir yandan da şirketin maden projesi için 2015 yılında alınan ÇED olumlu kararı hakkında hukuki mücadele yürütülmüştü. AYM Mayıs 2024’te şirketin bölgedeki faaliyetleri için “hak ihlali” kararı verdi. Ardından Rize İdare Mahkemesi ÇED olumlu kararını 11 Temmuz 2024’te iptal etti ve Artvin Valiliği faaliyetin durdurulması için uyarı yazısı gönderdi.
İptal kararının üzerinden sadece üç ay sonra şirket, yine Artvin merkeze bağlı Taşlıca köyünde aynı proje için 1500 sayfalık ÇED raporuyla yeniden başvurmuş ve ÇED süreci başlatılmıştı. Artvin halkı, 3 Ekim 2024’te ÇED süreci kapsamındaki halkın bilgilendirilmesi toplantısını protesto etti.
5 Ağustos 2025 tarihinde kamuoyunun görüşüne açılan yeni ÇED raporuna karşı Yeşil Artvin Derneği ve Artvin halkı, 8 Ağustos 2025 tarihinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne itiraz dilekçelerini vererek yargı sürecini yeniden başlattı. Cerattepe’deki hukuki süreç hala devam ediyor.
Elazığ’da yürütmeyi durdurma kararı bozuldu
Cengiz Holding bünyesindeki Port Madencilik, 2022 yılında Elazığ Maden’deki dev maden sahasını 2 milyar 205 milyon TL bedelle satın aldı. Alanda bakır, altın, çinko ve kobalt rezervleri bulunuyor. Bu ihale, halkın tepkisiyle birlikte Elazığ Mermer ve Madenciler Derneği tarafından yargıya taşındı.
Ankara 10. İdare Mahkemesi tarafından yürütmeyi durdurma kararı verilmişti. Yapılan itiraz sonrasında Danıştay 13. Dairesi’nin maden ihalesinde verilen yürütmeyi durdurma kararını bozduğu öğrenildi.
19 Nisan 2026’dan itibaren bölgede ağaç kesimleri yapılıyor. Port Madencilik şirketinin bu maden sahasından çıkarılacak ürünler için Hazar Gölü Havzası ve Gezin beldesini lojistik ve sevkiyat merkezi olarak planlaması bölgede büyük tepki topladı.
Mardin’de su seviyesi yüzde 60 azaldı
Mardin’in Mazıdağ ilçesinde Cengiz Holding bünyesindeki Eti Bakır A.Ş.’nin neden olduğu doğa talanı artıyor. Bölgedeki fosfat yataklarının 1950’lerde Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü’nün (MTA) tespitiyle başlayan endüstriyel süreç, 2011 yılında özelleştirme yoluyla Cengiz Holding bünyesindeki Eti Bakır A.Ş.’ye devredildi. Kırsal Têznê Mahallesi’nde bulunan özel Endüstri Bölgesi içinde 3 yeni tesis kurulması için çalışmalar başlatıldı. Yüksek saflıkta kobalt tuzları, çinko sülfat monohidrat ve üretim tesislerinden oluşan bu 3 yeni tesisin bedeli ise 450 milyon TL olarak açıklandı.
Mardin Ekoloji Derneği ile Mardin Emek ve Demokrasi Platformu’nun, Cengiz Holding bünyesindeki Eti Bakır A.Ş.’nin Mazıdağı’ndaki faaliyetleri ve planlanan 3 yeni tesisine karşı başlattığı hukuki süreçte yürütmeyi durdurma talepleri mahkeme tarafından reddedildi.
Mardin Ekoloji Derneği’nin hazırladığı rapora göre, bölgede yeraltı su seviyesi son 5 yıl içinde yüzde 60 oranında azaldı. 2014’te 69 metre olan su seviyesi, 2019’da 27,57 metreye kadar geriledi. Bu düşüşün temel nedeninin endüstriyel su kullanımı olduğuna dikkat çekilen raporda, planlanan yeni tesislerle birlikte saatte 356 metreküp ek su tüketimi öngörülüyor.
Cengiz, Bodrum’daki sit alanına da girdi
İktidara yakınlığıyla bilinen Mehmet Cengiz‘in Yönetim Kurulu Başkanı olduğu Cengiz Holding, Bodrum Cennet Koyu’nda yer alan 678 bin metrekarelik araziyi Özelleştirme İdaresi’nden satın aldı.
Muğla Bodrum‘un Gölköy Mahallesi‘nde yer alan Cennet Koyu’ndaki koruma altındaki 678 bin metrekarelik arazide bulunan turizm konaklama tesisinin kapasitesinin artırılması için yapılan başvuruya, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı “ÇED Gerekli Değildir” kararı verdi.
Akseki’de yaklaşık 60 bin ağaç kesilecek
Konya Seydişehir’deki Eti Alüminyum tesisleri 2005’te özelleştirilerek Cengiz Holding’e geçti. Tesisin hammaddesini karşılayan Antalya Akseki’deki boksit ocağı için ise kapasite artışı projesi hazırlandı ve ÇED süreci yürütüldü. İki yıldır devam eden projeyle ilgili ÇED sürecinde, 21 Mayıs 2026 tarihinde Ankara’da İDK toplantısı yapıldı. ÇED Proje Tanıtım Dosyası’na göre projede yılda yaklaşık 33,8 milyon ton malzeme çıkarılacak, bunun 32,5 milyon tonu pasa olacak, yaklaşık 59 bin 658 ağaç kesilecek. Çıkan cevher kamyonlarla Seydişehir’deki tesislere taşınacak. Proje alanının bir bölümü Gidengelmez Dağı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’nda yer alıyor. Yöre halkı, yerel yönetimler ve STK’lar, ocağın Değirmenlik çevresindeki karstik su kaynaklarını tehdit ettiğini savunarak projeye itiraz etti. Sol Haber’den Yusuf Yavuz’un haberine göre, Eti Alüminyum hazırladığı proje tanıtım dosyasında izinli saha alanını “0,2633 hektar” olarak gösterirken, genişletilmek istenen saha için ise 447,53 hektar olarak gösterdi.
Gidengelmez Dağları bölgesinde 792 hektarlık bir maden ruhsatı verildi, bunun 461 hektarlık kısmı işletme iznine tabi tutuldu. Hazırlanan ÇED raporundaki verilere göre, maden sahası içerisinde karaçam, kızılçam, ardıç, sedir ve meşe başta olmak üzere yakından takip edilen yaklaşık 60 bin ağaç yer alıyor. Bölge halkı ve çevre platformları, maden işletmesi sebebiyle bu ağaçların ve yaban hayatının büyük bir yıkımla karşı karşıya kalacağını belirtiyor.
Ege Çevre ve Kültür Platformu (EGEÇEP), Cengiz dahil beş holdingin sponsorluk ve ortaklık statülerine son verilmesini ve resmi listelerden çıkarılmasını talep ettiği bir açıklama yayınladı. Açıklamada holdinglerin COP31’de yer almasının çelişkili olduğuna dikkat çekildi:
“COP31’in resmî internet sitesinde Limak Holding, IC Holding, Rönesans Holding ve Sinpaş Holding’in ‘iklim destekçisi’, Cengiz Holding’in ise ‘uygulama ortağı’ olarak ilan edilmesi, iklim krizine karşı mücadelenin amacı ve inandırıcılığı bakımından ciddi bir çelişkidir.
Ormanların yok edilmesine, kömür madenciliğinin genişletilmesine, su havzalarının ve doğal yaşam alanlarının tahribine neden olan ya da bu sonuçları doğuran projeleri yürüten şirketlerin, iklim krizine çözüm üretmeyi amaçlayan uluslararası bir konferansta destekçi olarak sunulması kabul edilemez.”
EGEÇEP gibi birçok çevre örgütü, Muğla’daki ve Antalya Akseki gibi bölgelerdeki binlerce ağacın kesilmesine yol açan maden ve altyapı projelerinin sahibi olan bir şirketin “iklim dostu” ve “sürdürülebilirlik” sponsoru yapılmasını “greenwashing” (yeşil aklama) olarak nitelendiriyor.
EGEÇEP: “Akbelen’in sorumluları iklim destekçisi olamaz”
EGEÇEP, açıklamasında COP31’de “iklim destekçisi” ünvanıyla bulunan ” Limak ve IC Holding’in “Akbelen’in sorumluları” olduğunu da hatırlattı:
“Limak Holding ve IC Holding, ortak iştirakleri YK Enerji aracılığıyla Muğla Milas’taki Yeniköy ve Kemerköy kömürlü termik santrallerinin işletilmesinde ve bu santrallere kömür sağlamak amacıyla yürütülen madencilik faaliyetlerinde doğrudan sorumluluk taşımaktadır.
Muğla’daki Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santraller yüzünden yaklaşık 40 yıldır kömür için bölgenin doğasına çok büyük zararlar verilmiştir. Doğal ortamlar, ormanlar, tarım alanları, köyler kömür ocağına dönüşmüştür. Muğla’da 48 köy linyit madeni ruhsat alanları içinde bulunmaktadır. Bugüne kadar linyit maden sahaları için Muğla genelinde toplam 8 köy (mahalleleri ile birlikte 12 yerleşim alanı) ya taşınmış ya da tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bazı köylerde yaşayan yurttaşlar iki kez yer değiştirmek zorunda kalırken (Yatağan – Eskihisar, Tınaz); bazıları ikinci, üçüncü kez yer değiştirme tehdidi ile karşı karşıyadır. (Yatağan – Yeşilbağcılar, Eskihisar; Milas – İkizköy). Milas’ta bulunan linyit madeni ruhsat alanları sınırlarında 21 mahalle bulunmaktadır.
Yeniköy ve Kemerköy termik santrallerine yakıt sağlamak amacıyla işletilen linyit maden sahaları nedeniyle 1979 yılından beri Sekköy, Hüsamlar ve İkizköy Işıkdere mahalleleri tamamen boşaltılmış; bu köylere ek olarak Yeniköy, Karacaağaç, Çakıralan gibi diğer köylerde de maden sahası açmak için arazi kamulaştırması yapılmıştır. Bu ruhsat alanları içindeki yerleşim yerlerinin ve tarım arazilerinin kamulaştırılmasına 2014 yılı sonundaki özelleştirmeden sonra da devam edilmiştir.
2017 yılında İkizköy Mahallesi (Işıkdere mevkii) yerleşim alanı ve tarım arazilerinin/zeytinliklerinin linyit sahası için kamulaştırılması söz konusu olmuştur. Kamulaştırma sonrası ilçe merkezine ya da diğer mahallelere taşınmak ve yeniden ev kurmak durumunda kalan, üstelik tarım ve hayvancılık yaptıkları arazilerinin mülkiyetini de kaybetmiş olan İkizköylülerin çoğu yeniden bir yere yerleşebilmek için banka kredisi alarak borçlanmıştır. İkizköy mahallesi Işıkdere mevkii, köylülerin çoğunluğunun 2017 sonu ve 2018’de taşınması ile birlikte boşaltılmıştır. 2020 yılı başına kadar köyde yaşamaya devam eden 4-5 hane de, Ocak 2020’de Şirket tarafından elektrikleri ve suları kesilerek göç etmek zorunda bırakılmıştır.
Köylülerin ve ekoloji aktivistlerinin hukuksal ve toplumsal mücadelesine rağmen, en temel insan hakları ihlal edilmek suretiyle Akbelen Ormanı’nda 2023 yılında gerçekleştirilen geniş çaplı ağaç kesimi, kömür madenciliğinin orman ekosistemleri üzerindeki yıkıcı sonuçlarını bütün Türkiye’ye göstermiştir.
Bölge halkının, köylülerin ve yaşam savunucularının yıllardır sürdürdüğü mücadeleye rağmen kömür madenciliğinin genişletilmesi, zeytinliklerin, tarım alanlarının, su varlıklarının ve kırsal yaşamın geleceğini tehdit etmeye devam etmektedir.
Son olarak Milas’ın 7 köyünü kapsayan zeytinlikler, tarım alanları, konutların yer aldığı 679 parsel kömür madeni için acele kamulaştırılmıştır. Bölge halkını yerinden edecek bu hukuksuz kamulaştırılmalar uygulanılırsa, maden ocaklarının genişletilmesi ile geri dönüşü olmayacak ekolojik yıkımlar meydana gelecektir.
İklim krizinin başlıca nedenlerinden biri fosil yakıtlara dayalı enerji üretimiyken, kömürlü termik santrallerin faaliyetlerini sürdüren ve bu santraller için yeni maden alanları açan şirketlerin iklim destekçisi ilan edilmesi açık bir tutarsızlıktır.
Akbelen’de kesilen ağaçların, yok edilen yaşam alanlarının ve kömür uğruna feda edilen ekosistemlerin üzeri COP31 sponsorluğu ile örtülemez.”
Polen Ekoloji Kolektifi’nin Türkiye’deki maden ihale sahaları ile taşınmaz ve ruhsat kararlarını kapsayan Ektraktivizm Haritası, maden ocaklarının ve ruhsat alanlarının dere ve su yataklarına ya da yerleşim yerlerine yakınlığını görmeyi kolaylaştırıyor.
Mor noktalar ihalede satılan maden alanlarını, mavi daireler taşınmaz/ruhsat kararlarını, mavi alanlar önemli doğa alanlarını, koyu mor çizgiler nehir havzalarını gösteriyor. Uydu görüntüsü Sentinel-2 olarak seçildi. Fotoğraf: Polen Ekoloji Kolektifi’nin Ekstraktivizm Haritası
Polen Ekoloji Kolektifi, Türkiye’deki maden ihale sahalarını ve taşınmaz/ruhsat kararlarını harita üzerinde derleyen Ekstraktivizm Haritası’nı yayımladı. Harita, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün (MAPEG) kamuya açık verilerinden derlendi.
MAPEG’in 23 Ocak 2020 ile 7 Eylül 2026 arasındaki verilerinden alınan kararlar, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporlarını, maden ihale alanlarını, taşınmaz veya ruhsat kararlarını, Türkiye’de bulunan maden ve taş ocaklarını, önemli doğa alanlarını ve havzaları kapsıyor. Bütün bu veriler il, ilçe, durum, maden grubu ve tesis türüne göre seçilen tarih aralığında aratılabiliyor.
“Bu harita, Türkiye genelinde maden ihale sahalarını ve taşınmaz/ruhsat kararlarını tek bir yerde görünür kılmak için hazırlandı. Bu haritayla kamuya açık MAPEG verilerini filtrelenebilir, aranabilir ve karşılaştırılabilir bir biçimde bir araya getirdik.
Bu haritayı geliştirmedeki amacımız, madencilik faaliyetlerinin nerede, ne zaman ve hangi kararlarla genişlediğini izlemeyi kolaylaştırarak; araştırmacılar, gazeteciler, yerel topluluklar ve ekstraktivizme karşı mücadele yürüten herkes için bir şeffaflık ve takip aracı sunmak.”
Birçok ihale sahası nehir havzaları ve koruma alanlarıyla kesişiyor
Harita, maden ocaklarının ve ruhsat alanlarının dere ve su yataklarına ya da yerleşim yerlerine yakınlığını görmeyi kolaylaştırıyor. Türkiye’nin 25 resmi nehir havzası, OpenStreetMap’te işaretli koruma alanları ve KBA Türkiye’nin belirlediği Önemli Doğa Alanları sınırları da haritada yer alıyor.
İhale alanları ile taşınmaz/ruhsat kararlarının bu alanlarla kesişimi, birçok ihalenin nehir havzalarına yakın olduğunu, doğal koruma alanları veya Önemli Doğa Alanları sınırları içinde kaldığını gösteriyor.
Screenshot
Mor noktalar ihalede satılan maden alanlarını, mavi alanlar önemli doğa alanlarını, koyu mor çizgiler nehir havzalarını, yeşil alanlar ise koruma alanlarını gösteriyor. Uydu görüntüsü Sentinel-2 olarak seçildi. Fotoğraf: Polen Ekoloji Kolektifi’nin Ekstraktivizm Haritası
MAPEG’den alınan verilere göre, 23 Ocak 2020 ile 26 Haziran 2026 arasında kaydedilen 9.947 karar arasından Türkiye genelinde yalnızca 739’u ÇED Olumsuz veya İptal / İade kararıyla sonuçlandı. Bu durum sonuçlanan ÇED raporlarının yaklaşık yüzde 92,6’sının onaylandığını ortaya koyuyor.
*Ekstraktivizm, doğal kaynakların yüksek hacimlerde işlenmeden veya çok az işlenerek doğrudan küresel piyasalara ihraç edilmesini amaçlayan ekonomik bir sömürü modeli olarak tanımlanıyor. Ekstraktivizmin “hammaddeye çevirdiği mineralleri en kısa zamanda kapitalist üretim-tüketim çevrimine sokmaya çalıştığını” belirten Polen Ekoloji Kolektifi’ne göre ekstraktivizm, “üretim biçimi değil, el koyma biçimidir.”
16 Ekim gecesi Ege Üniversitesi’nde 160 köpeğin işkenceyle kampüsten toplatılması, üniversite öğrencilerinin çağrısıyla Kadıköy Süreyya Operası önünde bir basın açıklamasıyla protesto edildi.
Fotoğraf: Gökçe Bayrak
Bugün (18 Ekim) üniversite öğrencilerinin çağrısıyla İstanbul Kadıköy’de yaşam hakkı savunucuları bir araya gelerek İzmir Ege Üniversitesi’nde 16 Ekim gecesi 160’a yakın köpeğin işkence ile kampüsten toplatılmasını protesto etti.
Kadıköy Süreyya Operası önünde bir araya gelen yaşam hakkı savunucuları ve üniversite öğrencilerinin bir araya geldiği eylemin basın açıklamasında kaçırılan köpeklerin akıbetlerinin açıklanması ve yaşam alanlarına geri bırakılmaları talep edildi.
🔴 İstanbul’da üniversite öğrencileri Ege Üniversitesi’nde 160 köpeğin toplatılmasına tepki gösterdi
👉 16 Ekim gecesi Ege Üniversitesi’nde 160 köpeğin işkenceyle kampüsten toplatılması, üniversite öğrencilerinin çağrısıyla Kadıköy Süreyya Operası önünde bir basın açıklamasıyla… pic.twitter.com/qO7R0360ho
Ege Üniversitesi Hayvan Hakları Topluluğu’nun aktardığına göre 16 Ekim gecesi saat 23.00 sularında, kampüste öğrenciler tarafından bakımları üstlenilen yaklaşık 160 köpek emniyet güçleri, Bornova Belediyesi Veteriner İşler Müdürlüğü, Bornova Kaymakamlığı ve Ege Üniversitesi’ne kayyım olarak atanan rektör Musa Alcı tarafından toplatılmıştı.
Genelgelerin arkasına sığınanların aylar önce arkadaşlarını işkenceyle gözaltına aldırdıklarını belirten üniversite öğrencileri sözlerine şöyle devam etti:
“Şimdi de ‘katliam yasasına’ ve işbirlikçi Cemil Tugay’a güvenerek bizim kampüslerimizde bizlerin baktığı hayvanları katlediyor.”
Basın açıklamasının tamamı şöyle:
“16 Ekim gecesi saat 23.00 sularında, Ege Üniversitesi Hayvan Hakları Topluluğu Eğitim Alanında öğrenciler tarafından bakımları üstlenilen 150’yi aşkın köpek, Bornova Belediyesi Veteriner İşler Müdürlüğü, Bornova Kaymakamlığı, Polis ve Ege Üniversitesi kayyum rektörü Musa Alcı işbirliğiyle işkenceyle kaçırıldı. Haberi alan sıra arkadaşlarımız köpekleri kurtarabilmek amacıyla kampüste buluştular, canla başla savundukları köpeklerin araçlara bindirilerek ölüme gönderilmemesi için saatlerce direndiler.
Bornova Belediyesi Veteriner İşleri Müdürü Melike Alpdağ alana geldiğinde yapılan kaçırma işlemine dair yazılı resmi bir karar gösterilmesi istenilmesine rağmen sıra arkadaşlarımıza hiçbir belge gösterilmemiş ve onlarca köpek işkenceyle belediye araçlarına yüklenmeye devam etmiştir. Bunun üzerine avukatlar, kendisi ile görüşüp yeniden resmi bir yazılı karar talep ettiğinde hiçbir karşılık bulamamış ve avukatların görüşme talebi de reddedilmiştir. Polisin işkencesine, tacizine, hakaret ve tehditlerine maruz bırakılan sıra arkadaşlarımız, her şeye rağmen kampüsten henüz toplatılmayan köpekleri kurtarmayı başardılar. Kurtarılan köpeklere geçici ve kalıcı yuva arayışı hâlâ devam ediyor!
Genelgelerin arkasına sığınarak aylar önce arkadaşlarımızı işkenceyle gözaltına alanlar şimdi de “katliam yasasınına” ve işbirlikçi Cemil Tugay’a güvenerek bizim kampüslerimizde bizlerin baktığı hayvanları katlediyor.
Üniversite bileşenlerinin rızası ve bilgisi dışında, bir gece yarısı ışıklar karartılarak gerçekleştirilen bu katletme operasyonu, başlı başına yaşam hakkına örgütlü bir saldırının ürünüdür. AKP-MHP iktidarının “sokak güvenliği, çocuk güvenliği, toplum sağlığı” gibi uydurma bahanelerle “katliam yasası” adını verdiğimiz yasayı çıkarma ve sokak hayvanlarına yönelik katletme pratikleri yıllardır karşımızda duruyor. “Bu suça ortak olmayacağız” diyen belediyelerin birçoğunun katliama ortak olduğunu, binlerce sokak köpeğini işkenceyle katlettiğini biz bugün çok iyi biliyoruz. Okullarda, sokaklarda, yurtlarda tacizler, katliamlar, istismarlar ve işkenceler sürerken güvenliği tehdit edenin ne köpekler ne LGBTİ+lar ne de burada bir araya gelen bizler olmadığını çok açıktır. Katliamların üzerini örtmek için bahane arayan AKP-MHP iktidarı, her dönem farklı ezilen kimlik ve türleri bahanesine kılıf olarak kullanıyor. Biz bu kılıflara inanmayacak, buna karşı mücadeleyi büyüteceğiz!
Özerk-demokratik üniversite mücadelesi; söz, yetki ve kararın üniversite bileşenlerinde olan, tacizden, sömürüden temizlenmiş, cinsiyetçi, ırkçı ve fobik politikaların hüküm sürmediği üniversiteleri yaratma mücadelesidir. Bu mücadelede biz öğrencilere düşen en büyük görev, kampüslerimizde yaşayan her bir canlının özgür ve eşit yaşama hakkını ne olursa olsun savunmaktır. Türlü genelgelerle kampüslerin mücadeleden, örgütlülükten, dayanışmadan arındırılması çabalarına karşı bugün ve bundan sonra ortak mücadeleyi daha da sıkı omuzlayarak hareket etmek hepimizin bir sorumluluğudur. Kaçırılan köpeklerin sağlık durumlarının ne olduğu ve hangi koşullarda barındırıldığı bilinmemektedir.
Üniversite öğrencileri olarak taleplerimiz açıktır: Kayyum Rektör Musa Alcı’nın Ege Üniversitesindeki köpeklere yönelik gerçekleştirilen, öldürme amacı taşıyan operasyona dair derhal bir açıklama yapması,Bornova Kaymakamlığının ve Bornova Belediyesinin Ege Üniversitesinde yaşayan köpekleri derhal yaşadıkları alana geri götürmesi,Herhangi bir köpeğe zarar verilmişse bunun derhal incelenmesi ve başta Ege Üniversitesi Kayyum Rektörlüğu olmak üzere Bornova Belediyesi ve Bornova Kaymakamlığının etkin bir soruşturmaya tabii tutulması, Ege Üniversitesi Hayvan Hakları Topluluğu Eğitim Alanının kayyum rektörlük tarafından özelleştirilerek üniversitenin bir bölümünün rant uğruna satılması kararından derhal geri dönülmesi. Taleplerimiz yerine getirilene kadar her kampüsü, her sokağı, her mahalleyi eylem alanına çevirecek; katillerden hesap sormayı sürdüreceğiz!”
Ege Üniversitesi kampüsündeki köpeklerin 16 Ekim gecesi polis eşliğinde toplatılmasının ardından Ege Üniversitesi Hayvan Hakları Topluluğu’ndan Ebru Ala, toplatılan 160 köpeğin yaklaşık yarısını kurtarabildiklerini söyledi.Ala, götürülen köpeklere ilişkin ise “Ne halde olduklarını bilmiyoruz ama hepsini kurtarmak için bir çaba içerisindeyiz“ dedi.
Fotoğraf: Naz Dere
İzmir’de Ege Üniversitesi Hayvan Hakları Topluluğu’nun kampüsteki köpekler için kullandığı alana 16 Ekim gecesi polis operasyonu yapıldı. Yapılan baskında Bornova Belediyesi ekipleri tarafından yaklaşık 160 köpek toplandı. Sosyal medyada yayılan görüntülere göre, aynı gece polis ve çevik kuvvet, bu duruma tepki gösteren öğrencilerin ve yaşam hakkı savunucularının girişini engelledi ve kalabalığa biber gazıyla müdahale etti.
Polis şiddetine ve köpeklerin toplatılmasına karşı dün (17 Ekim) İzmir halkı ve öğrenciler, Bornova Hükümet Konağı Meydanı’ndan Bornova Belediyesi’ne yürüdü.
🔴 “Musa gidecek biz kalacağız”
❗️ Ege Üniversitesi kampüsündeki yaklaşık 200 köpeğin dün gece saatlerinde polis eşliğinde toplatılmasına ve polisin öğrencilere dönük sert müdahalesine tepki gösteren üniversite öğrencileri ve yaşam hakkı savunucuları, Bornova Hükümet Konağı… pic.twitter.com/qkp4ePoi9I
Ege Üniversitesi Hayvan Hakları Topluluğu Yönetim Kurulu Üyesi Ebru Ala, 16 Ekim gecesi yaşananları Niha+’ya anlattı. Ala’ya göre kampüste yaşayan köpeklerin toplatılacağı bilgisi topluluğa olay öncesinde ulaştı:
“Bize bilgi geldi, kampüsteki köpekler toplatılacak şeklinde. Biz de o yüzden ekip arkadaşlarımla birlikte kampüsteki köpekleri alanımıza alıp güvende tutmaya çalışıyorduk. O esnada alanı bastılar.”
“Arkadaşlarımızı yere yatırıp dövdüler”
Polislerin alana araçlarla geldiklerini ve sayılarının yedi civarında olduğunu söyleyen Ala, polisin ve çevik kuvvetin öğrencilerin önlerini kestiğini, girişi yasakladıklarını anlattı.
Alanın dışında ise “fiziksel ve sözlü atışmalar” yaşandığını ifade eden Ala, olay sırasında dışarıdaydı ve yaşananları gördüğünü söyledi:
“Dışarıda fiziksel ve sözlü atışmalar oldu. Sadece topluluk üyelerimize değil, sonradan gelen, bizi savunmak için gelen insanlara da bayağı şiddet uygulandı. Ben dışarıdaydım, bütün hepsini gördüm. Bayağı arkadaşlarımızı yere yatırıp dövdüler.”
Köpeklerin yarısı kurtarıldı, kalanların durumu bilinmiyor
“Alanda yaşayan 160 köpeğin hepsi kampüs köpeklerimizdi. Yaralanıp aldıklarımız, hasta, yaşlı olanlarımız ve sonrasında yasadan sonra mecburen aldıklarımız” diye konuşan Ala, o gece köpeklerin neredeyse yarısını kurtarabildiklerini belirtti.
Kurtarılanlar geçici yuvalara ve pansiyonlara yerleştirildiğini aktaran Ala, geri kalanların da doğrudan barınağa götürüldüğünü söyledi. Ala, köpeklerin durumlarının kendilerine hiçbir şekilde gösterilmediğini, ne halde olduklarını bilmediklerini ve onları takip edemediklerini ifade etti:
“Ne halde olduklarını bilmiyoruz ama hepsini kurtarmak için bir çaba içerisindeyiz. Kurtardıklarımızı da geçici yuvalarına pansiyonlara yerleştirdik. Onlar da şu an gözetimimiz altında”
Yasadan sonra köpek sayısında azalma
Ala, sokak hayvanlarına ilişkin yasa değişikliğinden önce kampüsün köpeklerle dolu, canlı bir yer olduğunu ve köpeklerden kimsenin zarar görmediğini söyledi:
“Yasa çıkmadan önce okuldaydım ve kampüs köpeklerimizle doluydu, canlı bir kampüstü. Hiçbirinden zarar görmüyorduk. Hiçbir şekilde zararlı hayvanlar değillerdi.”
İzmir’de olması nedeniyle şehirdeki durumu da gözlemlediğini, pet shop çalışanları ve veterinerlerle konuştuğunu belirten Ala, İzmir genelinde “Katliam Yasası”nın (7527 sayılı kanun) çıkmasından bu yana köpek sayısında ciddi bir azalma olduğunu ve toplatma bilgilerinin geldiğini aktardı.
2 Ağustos 2024’te yürürlüğe giren ve hayvan hakkı savunucuları tarafından “Katliam Yasası” olarak adlandırılan 7527 sayılı kanun, sokakta yaşayan hayvanların toplanması, barınak koşulları, sahiplendirilmesi ve ötanazi (uyutulma) şartlarına ilişkin ciddi düzenlemeler içeren bir yasadır.
Ala, Hayvan Hakları Topluluğu olarak yasadan sonra kampüsteki köpekleri alana almaya, alamadıklarının bakımını ise kampüste üstlenmeye çalıştığını söyledi.
Öncelik barınaktaki köpekler
Ala’nın aktardığına göre, topluluğun şu anki önceliği, barınağa götürülen köpekleri kurtarmak. Ala, kurtarabildikleri köpeklerin şu an geçici bir yuvada olduğunu, köpekler için kalıcı yuvalar da aradıklarını vurguladı.
