Kadın

Ayşe Tokyaz davasında karar: Cemil Koç’a ağırlaştırılmış müebbet


Ayşe Tokyaz cinayetine ilişkin davada karar duruşması, çok sayıda kadın örgütünün katılımıyla Küçükçekmece 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görüldü. Duruşmada Tokyaz’ın ailesi ve avukatları indirimsiz en yüksek cezayı talep etti. Mahkeme, Cemil Koç’a Ayşe Tokyaz’ı “canavarca hisle ve eziyet çektirerek, kadına karşı kasten öldürme” suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verdi.

Fotoğraf: Fatoş Erdoğan

22 yaşındaki üniversite öğrencisi Ayşe Tokyaz’ın öldürülmesine ilişkin davada karar duruşması dün (9 Eylül) Küçükçekmece 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görüldü. İhraç edilen polis Cemil Koç hakkında mahkeme ağırlaştırılmış müebbet hapis kararı verirken, polis memuru İlker Umut Uğurlu’nun “suçluyu kayırma” suçundan 7 yıl 6 ay hapis cezasına ve tutukluluk halinin devamına karar verdi.

İndirimsiz ağır ceza talep ettiler

Duruşma saat 11.00’de, katılan tarafların beyanları alınarak başladı. Ayşe Tokyaz’ın ailesi, sanıkların hepsinin ceza alması taleplerini yinelerken, ağabeyi Abdulkerim Tokyaz, “Avukatları daha iki gün önce istifa etmiş. Bir an önce mahkeme bitsin, sonuçlansın, acımızı yaşayalım istiyorum” şeklinde konuştu.

Avukat Gül Yeter Aktepe ise şunları söyledi:

“Bu yargılamayı takip etmemizin temel motivasyonunun birçok nedeni var. Bunlardan bir tanesi, bu suç şebekesinin önümüze bir harita koyması. O da şu: Erkek şiddetine maruz kalırsanız sizin şikâyet dilekçeniz savcının önüne geçmeden sanığın önüne gider. Buraya saatlerce ayakta durmak pahasına karakolda basın açıklaması yapan, Türkiye’nin birçok yerinde kadın hakları merkezlerinin bu yargılamayı takip etmesinin temel motivasyonu budur. Bir kadın cinayeti dosyasında bu şebekenin hiçbir indirim almaksızın ağır ceza aldığını görmek… Bunun görülmediği, faillerin cezalandırılmadığını gördüğü ihtimalde failler, hapishaneden ‘Buradan tahliye olduğumda seni öldüreceğim’ diye mektup yazıyor. Bu ülkede her gün üç kadın katlediliyor. Bu duruşmalardaki kararların emsal kararlar olması, verilen hükümlerin kamu vicdanında yer ettiğini gösteren; sadece vicdan olarak değil, dosyadaki kanıtlarla bu sanıkların tamamının en ağır şekilde cezalandırılmasını talep ediyoruz.”

Suçluyu kayırmaktan yargılanan Uğurlu: “Burada olmamın sebebi polis olmam”

İddianameye göre Cemil Koç’un öldürme eyleminin ardından, aralarında Cemal Arslan’ın da bulunduğu sanıklar cesedin taşınması ve delillerin ortadan kaldırılması sürecinde rol aldı. Savcılık, Arslan’ın da cinayete yardım ettiğini belirterek hakkında 15 yıldan 20 yıla kadar hapis cezası talep etti. Sanık Cemal Arslan, üzerine atılı suçlamayı reddetti.

Cinayete yardım etmekle suçlanan, Cemil Koç ve sanıkları çevirmeye takılmamak için polis arabasıyla taşıdığı belirtilen polis memuru İlker Umut Uğurlu, “Burada olmamın sebebi polis olmam. Kamu görevlisi olmam. Benim sanki annem, eşim yokmuş gibi bana ithamlar yapıldı. Varsa bir suçum, beni cezalandırın” dedi.

Koç, Ejenaz Ovezova’nın dosyasında da yargılanıyor

Dava sürecinde Cemil Koç’un geçmişi de gündeme geldi. İddianamede Koç’un polislikten ihraç edildiği ve çeşitli adli kayıtlarının bulunduğu belirtildi. Cemil Koç’un adı Ayşe Tokyaz dosyasının dışında, 2023 yılında Diyarbakır’da yaşamını yitiren Ejegül Ovezova’nın ölümüyle ilgili soruşturmada da geçiyor. Ovezova, 24 Temmuz 2023’te bir binanın sekizinci katından düşerek yaşamını yitirmişti. Koç bu dosyada da ayrıca yargılanıyor.

Duruşmalarda ayrıca Koç’un başka kadınlara yönelik şiddet uyguladığına ilişkin fotoğraf ve görüntüler mahkemeye sunuldu. Duruşmaya tanık olarak katılan bir kadın Koç tarafından darbedildiğini, hakkında koruma kararı çıkarttığını ve sonrasında tehdit edildiğini anlattı.

Koç’a müebbet, iki sanığa beraat

Savunmaların tamamlanmasının ardından kararını açıklayan Küçükçekmece 2. Ağır Ceza Mahkemesi heyeti, Cemil Koç’u Ayşe Tokyaz’ı “canavarca hisle ve eziyet çektirerek, kadına karşı kasten öldürme” suçundan takdiri indirim uygulanmaksızın ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırdı. Koç ayrıca “cebir ve tehdit kullanarak kişiyi hürriyetinden yoksun kılma” suçundan 7 yıl hapis, “şantaj” suçundan ise 3 yıl hapis ve 500 bin TL (5.000 gün) adli para cezası aldı.

Polis memuru İlker Umut Uğurlu ise “suçluyu kayırma” suçundan 7 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırılmasına ve tutukluluk halinin devamına karar verilirken sanıklar Oğuz Kal ve Barış Can Aydın, “suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme” suçundan ayrı ayrı 5’er yıl hapis cezası aldılar.

Sanıklardan Cemal Arslan hakkında yöneltilen iddialara ilişkin olarak, ‘yeterli ve inandırıcı delil bulunamadığı’ gerekçesiyle beraatına ve tahliyesine karar verildi. Sanıklar Necmettin Ecer, Erhan Girgin ve Yusuf Ziya Sancak “suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme” suçundan 5’er yıl hapis; polis memuru sanık Necdet Çetinkaya “kişisel verileri hukuka aykırı ele geçirme” suçundan 4 yıl 15 ay hapis; sanık Zülfü Bektaş 75 bin TL adli para cezası alırken, sanık Mustafa Enes Aktaşçı ise beraat etti.

“Erkek adalet değil gerçek adalet!”

Kadın Cinayetlerine Karşı Feministler platformu, yayınladıkları açıklamada “hem sonraki aşamalarında bu davanın, hem de Esra Tokyaz’ı oyalayan Halkalı ve Kanarya karakol polislerinin yargılandığı davanın takipçisi olacaklarını” bildirirken şunları kaydetti:

Bu sonucu cinayetin bütününü görmeyen, aralarındaki ilişkiyi görmeyen bir sonuç olarak değerlendiriyoruz, öfkeliyiz, kabullenmiyoruz.

Sadece sanık Cemil Koç canavarca hisle ve eziyet çektirerek kadına karşı kasten öldürme suçundan ağırlaştırılmış müebbet ile cezalandırıldı. Bu ceza elbette olumlu. Ama diğer sanıklar, Cemil’i bütün gece petrol istasyonunda ağırlayan, iki gün Ayşe’nin bedenini saklayan, evden bavulu beraber aldığı Oğuz Kal dahil ekseriyetle suç delillerini yok etme suçunun üst sınırı olan 5 yıl ceza aldılar. Cemil her telefon ettiğinde hizmetine koşan Cemal Arslan ise bugün beraat etti. Polislerin aldıkları cezalar kamu görevlisi oldukları için yarı oranında artırıldı.

Bu kişilere TCK 281, yani suç delillerini yok etme, gizleme, değiştirmeden ceza verilmesine esastan itirazımız var. Bir kadının, Ayşe’nin bedeninin içinde olduğu bir bavulu araçtan araca gezdirip, oradan oraya götürüp ormanlık alanda kaybetmeye çalışmakla, örneğin sahte bir çek-seneti yırtarak ortadan kaldırmayı aynı kefeye koyan bir suç tipi bu. Bu kanun maddesine göre bir kadının bedeni ile bir belge arasında fark yok, ikisi de suç delili olabilir. Sonuçları aynı. İşte tam da böyle erkek şiddetinin, kadın cinayetlerinin ağırlığı, sistematikliği görünmezleşiyor, kadınları öldürülebilir kılan düzen gizleniyor. Bu da yeni kadın cinayetlerine zemin hazırlıyor. Kararın bu şekilde çıkması, bu cinayetin sonuç olarak örgütlü bir biçimde bir grup erkek tarafından organize edilerek meydana geldiğini örtüyor, bütünün parçalarının bir kısmını görünmez kılıyor.

Nedir bu parçalar? Bir kadının öldürülmesine giden süreçte meslekten ihraç edilen bir polis memurunun elinin kolunun her yere uzanabilmesi, ifadelere ulaşabilmesi, bir telefonuyla polis arkadaşlarından destek alabilmesi, mafyatik irtibatları olan insanlarla 100-200 bin liralık bağlantılar kurarak içinde ceset olan bavulları ortadan kaldırabilmesidir. Şiddeti bu şekilde besleyen ve güçlendiren bir erkeklik ağı varken katil sadece Cemil Koç demek, kadına yönelik şiddeti önlememek, önlememeyi normalleştirmek demektir. Bunu asla kabul etmiyoruz!

Erkek adalet değil gerçek adalet!

Ne olmuştu?

Üniversite öğrencisi Ayşe Tokyaz, 13 Temmuz 2025’te eski polis memuru Cemil Koç tarafından öldürülmüş, cansız bedeni ise bavul içinde yol kenarına bulunmuştu. Katledilen Ayşe Tokyaz’ın kardeşi Esra Tokyaz’ın kardeşinin ölümüne ilişkin verdiği hukuk mücadelesi kadın örgütleri tarafından desteklendi.

Davanın sanıklarının savunmalarının dinlendiği ilk duruşma, 29 Aralık 2025’te yapılmıştı. Cemil Koç, Ayşe Tokyaz’ın cansız bedenini valize kendisinin koyduğunu kabul etmişti. Cemil Koç’un başka kadınlara yönelik şiddet uyguladığı iddiasına ilişkin kanıtlar mahkemeye sunulmuştu. Duruşma sırasında Koç ile Ayşe Tokyaz’ın kardeşi Esra Tokyaz arasında gerilim yaşanmıştı.

2 Temmuz 2026’daki üçüncü duruşmada savcı esas hakkındaki mütalaasını açıklamıştı. Savcı, Cemil Koç hakkında Ayşe Tokyaz’ı “kadına karşı tasarlayarak ve canavarca hisle eziyet çektirerek öldürme” suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası talep ederken hakkında ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma ve şantaj suçlarından da ceza istenmişti. Diğer sanıklar hakkında da dosyadaki eylemlerine göre çeşitli suçlardan cezalandırılmaları talep edilirken mahkeme, tutuklu sanıkların tutukluluk hallerinin devamına karar vererek davayı 9 Eylül’e ertelemişti.

GÜLİSTAN DOKU SORUŞTURMASI

10 kişi gözaltına alındı, yeni bulgulara ulaşıldı

Adalet Bakanı Akın Gürlek, soruşturmada yeni PTS ve iletişim kayıtlarının yanı sıra Gülistan Doku’nun Instagram hesabına yönelik şüpheli erişim ve işlemler ile su altı aramalarına ilişkin dikkat çekici bulgulara ulaşıldığını bildirdi.

Munzur Üniversitesi öğrencisi Gülistan Doku’nun 5 Ocak 2020’de kaybolmasına ilişkin yürütülen soruşturma kapsamında bugün yeni bir gözaltı operasyonu daha gerçekleşti.

Adalet Bakanı Akın Gürlek, soruşturmanın beşinci dalgasında 10 şüphelinin gözaltına alındığını duyurdu.

Yeni bulgular

Bakan Gürlek, soruşturmada yeni PTS ve iletişim kayıtlarının yanı sıra Gülistan Doku’nun Instagram hesabına yönelik şüpheli erişim ve işlemler ile su altı aramalarına ilişkin dikkat çekici bulgulara ulaşıldığını bildirdi. Adli makamlardan gizlendiği belirlenen dalgıç defterindeki kayıtlarla resmi arama tutanaklarının uyuşmadığı, Gülistan Doku’ya ait bazı kişisel eşyaların ise intihar ihtimalini destekleyen bir görüntü oluşturmak amacıyla su altına sonradan yerleştirilmiş olabileceğine ilişkin bulgular elde edildiği açıklandı.

Soruşturma kapsamında dönemin İl Jandarma Komutan Vekilliği ve İl Jandarma Alay Komutan Yardımcılığını yapan Ali Kahraman ve eşi Burçin Hızlı Kahraman, 3 dalgıç polisi ve soruşturma kapsamında şu anda tutuklu bulunan korucu Ferhat Özmen’in ailesinden 5 kişi gözaltına alındı.

Arama kayıtları

Öte yandan soruşturmada yeni bulgular da ortaya çıktı. Yapılan incelemeler sonucu Gülistan Doku’nun 5 Ocak 2020 saat 12.25 sıralarında Sarı Saltuk Viyadüğü’nde son kez görüntülenmesinden yaklaşık 2 dakika sonra, Halkbank tarafından kiralanan ve dönemin banka yöneticisi Burçin Hızlı Kahraman’ın kullanımında olduğu belirlenen otomobilin viyadükten geçtiği tespit edildi. Aynı dakikalarda Burçin Hızlı Kahraman’ın, soruşturma kapsamında tutuklanan Handan Sonel’i aradığı belirlendi. HTS incelemesinde iki isim arasında olay günü art arda telefon ve internet tabanlı görüşme kayıtları bulundu. İki isim arasında 7 Ocak 2019 ve 20 Aralık 2022 tarihleri arasında toplamda 536 arama kaydı tespit edildi. Burçin Hızlı Kahraman’ın ayrıca dosya kapsamına tutuklu bulunan dönemin Tunceli Valisi Tuncay Sonel 64, Şükrü Eroğlu ile 273 kez irtibat kaydının bulunduğu belirlendi.

Öte yandan Ali Kahraman’ın da dosya kapsamında şu anda tutuklu bulunan kişilerle çok sayıda telefon görüşmesi yaptığı görüldü. Kahraman’ın Şükrü Eroğlu ile 218, Tuncay Sonel ile 66 ve Erdoğan Elaldı ile 14 irtibat kaydının bulunduğu belirlendi. Ali Kahraman ile Gülistan Doku arasında ise doğrudan bir HTS bağlantısı tespit edilmedi.

HTS kayıtlarının ayrıntılı incelenmesinde Burçin Hızlı Kahraman ile Ali Kahraman’ın 06 AAU 730 plakalı otomobille 2 Ocak 2020’de Dîlok’tan yola çıkarak Dêrsim’e geldikleri tespit edildi. Ali Kahraman’ın aynı gün saat 23.40 sıralarında Şükrü Eroğlu’nu aradığı, Eroğlu’nun bu görüşmenin ardından Tunceli Öğretmenevi’nde çalıştığı değerlendirilen 2 kişiyi aradığı belirlendi. Ali Kahraman’ın 3-5 Ocak 2020 tarihleri arasında Tunceli Öğretmenevi’nde tek kişi olarak konaklama kaydının bulunduğu da tespit edildi. İki isim Gülistan Doku’nun son olarak görüldüğü 5 Ocak günü kentten ayrılarak Dîlok’a gittikleri belirlendi.

Arama faaliyetlerine katılan dalgıçlar

Öte yandan elde edilen yeni bulgularda Gülistan Doku için Munzur Nehri’nde yapılan aramalara 6 dalgıcın katıldığı tespit edildi. Daha önce yapılan operasyonlarda Cengizhan Aydoğan ve Necmi Acar tutuklanırken, Ramazan Karadeniz hakkında ise adli kontrol tedbiri uygulanmıştı. Yeni operasyonla birlikte dalgıç polis memurları Alaattin Kocamemik, Gürkan Gürdal ve Vahit İlgör gözaltına alındı.

Doku’nun hesabına giren kişi tespit edildi

Yine soruşturma kapsamında Erzurum Cumhuriyet Başsavcılığı, Gülistan Doku’nun Instagram hesabına Gülistan Doku’nun kaybolmasından 3 gün sonra farklı bir cihaz ve IP adresi üzerinden giriş yapıldığını açıkladı. Başsavcılık, IP adresine ilişkin incelemelerde Dêrsim’den bağlantı kuran kullanıcının Perihan Benzer olduğunun belirledi. Soruşturmadaki rapora göre Gülistan Doku’nun Instagram hesabına 8 Ocak 2020 günü saat 08.47’de 37.155.156.79 IP adresli kullanıcı tarafından giriş yapıldı. Hesapta saat 18.18’e kadar kalındığı, aynı gün saat 18.17’de “marcoscafe62”, saat 18.18’de ise “Ferhat Girişen” kullanıcı adlı iki hesabın engellendiği tespit edildi. Perihan Benzer’in olay tarihi olan 5 Ocak 2020’de Munzur Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Fakültesi öğrencisi olduğu bildirildi.

Özmen ailesi

Soruşturma kapsamında Perihan Benzer adına kayıtlı GSM hatları ile dosyada yer alan kişilerin HTS kayıtları incelendi. Benzer adına kayıtlı 552 817 ** ** numaralı hat ile tutuklu bulunan korucu Fatih Özmen adına kayıtlı 552 593 ** ** numaralı hat arasında 1 Haziran 2021’de 117 saniyelik görüşme bulunduğu tespit edildi. Perihan Benzer’in hattının ayrıca Fatih Özmen’in çocukları olduğu değerlendirilen Dilara Özmen (Öz), Sıla Özmen ve Nurettin Mert Özmen tarafından kullanılan hatlarla irtibatlı olduğu bildirildi.

Soruşturma kapsamında Perihan Benzer, Dilara Özmen (Öz), Sıla Özmen, Nurettin Mert Özmen ve Sayime Özmen gözaltına alındı.

Ne olmuştu?

Munzur Üniversitesi Çocuk Gelişimi Bölümü ikinci sınıf öğrencisi Gülistan Doku, 5 Ocak 2020’de kaldığı yurttan ayrıldıktan sonra kaybolmuştu. Ailesi ertesi gün İl Emniyet Müdürlüğü’ne kayıp başvurusunda bulunmuştu.

Kameralarda yapılan incelemelerde Doku’nun bir minibüse bindiği görülmüş, ancak nerede indiği tespit edilememişti.

Gülistan Doku kaybolduktan sonra Munzur Çayı ile telefonunun en son sinyal verdiği Dêrsim’deki Uzunçayır Baraj Gölü’nde günlerce arama yapıldı. Ancak göldeki suyun boşaltılmasına rağmen Gülistan’ın izine rastlanmadı.

Gülistan Doku’nun en son görüştüğü kişi olan eski erkek arkadaşı Zeinal Abakarov, olaydan iki sene sonra 2022’de Antalya’da gözaltına alındı ve çıkarıldığı mahkemece adli kontrol tedbiriyle serbest bırakıldı.

Haziran 2024: HSK kararnamesiyle Tunceli Cumhuriyet Başsavcılığı’na atanan Ebru Cansu, dosyayı yeniden ele aldı. JASAT’tan özel bir ekip kuruldu, yaklaşık 700 saatlik güvenlik kamerası (KGYS) görüntüsü ve plaka tanıma sistemi (PTS) kayıtları yeniden incelendi.

2025: Ortaya çıkan bir gizli tanık ifadesi, Doku’nun cesedinin birden fazla kez taşındığını ve valinin oğlunu Gülistan Doku’ya tecavüz ve silahla vurarak öldürmekle suçladığı yazıldı.

14 Nisan 2026: Dönemin Tunceli Valisi Tuncay Sonel, oğlu Mustafa Türkay Sonel, Doku’nun eski erkek arkadaşı Zeinal Abakarov ile anne ve babası, firari şüpheli Umut Altaş’ın anne ve babası, ihraç edilmiş polis memuru Gökhan Ertok, Sonel’in dönemin korumalarından Şükrü Eroğlu, İl Özel İdaresi çalışanı Erdoğan Elaldı, Munzur Üniversitesi’nde kameralardan sorumlu görevliler Savaş Gültürk ve Süleyman Önal gözaltına alındı, Gültürk ve Önal hariç herkes tutuklandı. ABD’de bulunan Umut Altaş hakkında kırmızı bülten çıkarıldı, daha sonra orada yakalanıp tutuklandı.

25 Nisan 2026: Soruşturma kapsamında Dersim Devlet Hastanesi bilgi işlem görevlileri B.Y. ve Y.E, gözaltına alındı.

21 Temmuz 2026: Elazığ, Malatya, Ankara, İstanbul ve Dersim’de eş zamanlı operasyon düzenlendi. 3 doktor, 1 hemşire, 1 bilgi işlem görevlisi, 5 veri giriş personeli, eski Vali Sonel’in eşi Handan Sonel, Doku’nun telefonuna müdahale ettiği değerlendirilen bilişim şirketi sahibi Mehmet Aca, 1 iş insanı ve 2 güvenlik korucusu olmak üzere 15 kişi gözaltına alındı.

24 Temmuz: soruşturma kapsamında gözaltına alınan şüphelilerden korucu Fatih Özmen tutuklanırken, Okan Yarıcı adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı.

25 Temmuz: Tunceli Valisi Tuncay Sonel’in eşi Handan Sonel ile Doku’nun telefonuna müdahale edildiği iddia edilen bilişim şirketinin sahibi Mehmet Aca tutuklandı, korucu Yılmaz Arslan adli kontrolle serbest bırakıldı. Mehmet Aca, Handan Sonel ve Fatih Özmen, kolluk, savcılık ve hakimlik ifadelerinde hakkındaki suçlamaları reddetti.

Afgan kadınlarının sesi: Meena Keshwar Kamal

Meena Keshwar Kamal, Afgan bir feminist ve şairdi. Afganistan Devrimci Kadınlar Derneği’nin (RAWA) kurucusu olan Meena, kısa hayatını vatanı ve halkı için mücadeleye adadı: “Ben uyanmış bir kadınım, yolumu buldum ve bir daha asla geri dönmeyeceğim”

Fotoğraflar: rawa.org

ASLA GERİ DÖNMEYECEĞİM

Ben uyanmış kadınım

Ayağa kalktım ve yanmış çocuklarımın küllerinden bir fırtına oldum

Kardeşimin kanından akan derelerden yükseldim

Ulusumun öfkesi bana güç verdi

Yıkılmış ve yanmış köylerim, düşmana karşı nefretle dolduruyor beni

Ey yurttaşım, artık beni zayıf ve aciz görme,

Sesim, ayağa kalkan binlerce kadının sesiyle birleşti

Yumruklarım, binlerce yurttaşımın yumruklarıyla sıkı sıkıya kenetlendi

Tüm bu acıları, tüm bu kölelik zincirlerini kırmak için.

Ben uyanmış bir kadınım,

Yolumu buldum ve bir daha asla geri dönmeyeceğim.

Kadınların özgürleşmesi ile demokrasinin birbirinden ayrılamaz olduğunu savunan Meena Keshwar Kamal, 31 yaşında suikasta kurban giden bir kadın olarak Afganistan’ın toplumsal hafızasında yerini korudu.

Meena, 27 Şubat 1956’da Kabil’de doğdu. Okul yıllarında, Kabil ve diğer Afgan şehirlerindeki öğrenciler sosyal aktivizm ve yükselen kitle hareketlerine yoğun bir şekilde katılıyordu. Meena ortaöğretimini tamamladıktan sonra Kabil Üniversitesi’ne girdi. rawa.org’un aktardığına göre, o dönemde okula giderken kadın öğrencilere asit atan erkeklere direniş gösterdi. Üniversiteyi bırakarak kendini bir sosyal aktivist olarak kadınları örgütlemeye ve eğitmeye adadı.

Hâlâ öğrenciyken, ergen yaşta evliliğin bir zorunluluk olduğu bir kültürde evlenmesi için giderek artan bir baskı altında kaldı. Kocasının, eğitimine devam etmesine izin vermesi ve siyasi ve mesleki faaliyetlerini kısıtlamaması, evliliğin tek eşli olması, peçe takmaması ve başlık parası ödenmemesi şartlarını kabul etmedikçe evlenmeyi reddetti. Meena’nın daha sonra evlendiği Faiz Ahmad, maoist genç bir radikaldi. Meena’nın kendisi de soldan etkilense de kadınların özgürleşmesini herhangi bir sol örgütün “kadın koluna” indirgemeyi reddediyordu.

RAWA’nın çalışmaları

Şair ve mücadele kadını Meena, Afganistan’da yoksun bırakılmış ve sesleri bastırılmış kadınlara ses vermek amacıyla Afganistan Devrimci Kadınlar Derneği’ni (RAWA) 1977’de kurdu. Afgan kadınları için yaptığı bir diğer büyük hizmet ise 1981’de iki dilli bir dergi olan Payam-e-Zan’ın (Kadınların Mesajı) yayın hayatına başlatılması oldu. RAWA, bu dergi aracılığıyla Afgan kadınlarının davasını cesurca ve etkili bir şekilde gündeme getirdi. Payam-e-Zan, köktendinci grupların suç niteliğindeki yapısını sürekli olarak ortaya koydu. Meena ayrıca, Afgan kadınlarına maddi destek sağlamak amacıyla Pakistan’da mülteci çocuklar için Vatan Okulları’nı açtı. Afgan mülteci çocuklara ve annelere hastane olanağı sundu ve mülteci kadınlar için el sanatları merkezlerini kurdu.

Kadın haklarını ve demokrasiyi teşvik eden bir örgütlenme olan RAWA, şiddet içermeyen bir stratejiyi benimsiyor ve karşılıklı silahsızlanmayı savunuyor. RAWA, Afgan kadınlarını insan haklarını elde etmeye dönük siyasi ve sosyal faaliyetlere katmayı, köktenciliğe karşı demokratik ve laik ilkelere dayalı ve kadınların da katılabileceği bir yönetim sisteminin yaratılmasını amaçlamaktadır.

RAWA 1977’de Kabil’de insan hakları ve sosyal adalet için mücadele eden Afgan kadınlarının bağımsız bir sosyal ve politik örgütü olarak çalışmalarına başladı. Daha sonra Meena’nın Kabil’den Pakistan’daki Belucistan Eyaleti’nin Başkenti Quetta’ya gitmesiyle RAWA’nın ana üssü oraya taşındı ve Afgan kadınları için çalışmalar oradan yürütüldü. 27-28 Nisan 1978’de General Muhammed Davud’u devirerek iktidarı alan Afganistan Halk Demokratik Partisi’nin kadın haklarını gündeminin üst sıralarına koymasına rağmen bu konuda fazla adım atmadığını gören Meena, Sovyet işgaline ve Sovyet destekli Afgan hükümetine karşı, ifade özgürlüğünü ve siyasi faaliyeti savunmak için 1979 yılında bir kampanya başlattı, gösteriler ve okullarda toplantılar düzenleyerek kampanyaya desteği güçlendirmeye çalıştı.

Sovyetlerin Afganistan’a girmesi

28 Nisan 1978 tarihinde Saur Devrimi olarak bilinen süreçte Serdar Muhammed Davud Han’ı öldüren Afganistan Halk Demokratik Partisi iktidara geçti.

Sovyetler 1979’da Afganistan’a doğrudan askeri müdahalede bulundu. Meena bunu Afganistan’ın egemenliğinin ihlali ve bir emperyal müdahale olarak gördü. Meena, 1979’da Sovyet rejimine karşı bir kampanya başlattı ve kamuoyunu harekete geçirmek için okullarda, kolejlerde ve Kabil Üniversitesi’nde sayısız yürüyüş ve toplantı düzenledi. RAWA’nın karşı çıktığı yalnızca Sovyet askerleri değildi, Meena öncülüğündeki bu örgüt kadınların özgürleşmesinin devlet tarafından kadınlara “verilebilecek” bir şey olmadığına inanıyordu. RAWA ayrıca ABD ve Pakistan’ı radikal islamcı gruplara para ve silah desteği vermesiyle suçladı. RAWA, Karzai hükümetini eleştirdiği 2009 tarihli bir açıklamada, örgütün durduğu konumu “RAWA, ne ABD’den ne de başka herhangi bir ülkeden bize demokrasi, barış ve refah sunmasını beklemememiz gerektiğine kesin olarak inanmaktadır” şeklinde tanımladı.

RAWA, 13 Kasım 2001’de Birleşmiş Milletler ve dünya kamuoyuna yaptığı açıklamada bombalara da Taliban’a da Kuzey İttifakı’na da karşı olduğunu söyledi. Bunların aksine örgüt, demokratik değerler üzerinde yükselecek, geniş tabanlı bir hükümet kurulmasını talep ediyor.

1981 yılının sonunda, Fransız Hükümeti’nin daveti üzerine Meena, Fransız Sosyalist Partisi Kongresi’nde Afgan direniş hareketini temsil etti. Fransa’nın yanı sıra, birkaç başka Avrupa ülkesini de ziyaret etti ve bu ülkelerin önde gelen şahsiyetleriyle bir araya geldi. 1981’de Avrupa’daki Dünya Sosyalist Kongresi’ndeki Sovyet delegasyonununa insan hakları ve kadın hakları konusunda taviz vermeyeceği mesajını ilettiği konuşması ayakta alkışlandı.

Ölümüne doğru

Afganistan’a döndüğünde, rejimin en önemli hedeflerinden biri haline geldi. Fotoğrafı yaygınlaştırıldı ve ülke içinde seyahatleri kısıtlandı. Okullu kızlar ve üniversiteli kızlar arasında geniş bir destek tabanına sahip olan genç RAWA aktivistleri, kadınların farkındalığını artırmak için Afganistan’ın dört bir yanını dolaştı, Meena ise sahte belgeler kullanarak ve bir burka altında gizlenerek Pakistan’a kaçmayı başardı. Orada mülteci kamplarında dul kadınlar ve çocuklarıyla çalıştı, kadınlar ve kızlar için okuma yazma dersleri düzenledi, ders kitaplarını ülkeye kaçak olarak soktu. Ayrıca kadınların nakış işleri ve halı dokumacılığı yoluyla bağımsız gelir kaynakları geliştirmelerine destek vererek onları ataerkil aile ekonomisine bağımlılıktan kurtarmaya çalıştı.

Kasım 1986’da kocası rejim tarafından kaçırıldı ve öldürüldü.

Meena ise, aktif kadın çalışmaları ve insan hakkı savunuculuğu sonucunda 4 Şubat 1987’de Pakistan’ın Quetta kentinde KhAD (KGB’nin Afganistan şubesi) üyeleri ve radikal islamcılar tarafından suikasta kurban gitti.

Meena, bütün hayatını vatanı ve halkı için mücadeleye adadı. Okuma yazma bilmemenin karanlığına, Afganistanlı kadınlara dayatılan yoksulluk ve yozlaşmaya rağmen, kadınların “uyanacağına” ve özgürlük, demokrasi ve kadın haklarına giden yolu aşacağına dair güçlü bir inancı vardı.

Kaynak: rawa.org, JINHAGENCY

Dijital şiddetin odağında kadın ve LGBTİ+’lar

Dijital şiddet: “Aile içindeki zihniyet dijital ortama taşındı”

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi’ne (UN Women) göre her iki kadından biri yaşamı boyunca bir tür dijital şiddete maruz kalıyor. Feminist yazar Berrin Sönmez dijital şiddetin temel motivasyonunu “Tüm hedef kadınların söz kurmasını engellemek. Kadınların kamusal görünümlerini, kamusal yetkilerini engellemek,” olarak açıkladı. KADAV gönüllüsü Özgül Kaptan ise dijital şiddetle mücadele alanındaki yetersizlikler için “Doğrudan teması da içeren farklı örgütlenme ve mücadele biçimlerine ihtiyaç var,” dedi.

Fotoğraf: Serra Akcan / csgorselarsiv.org

Dijital şiddet, kadın ve LGBTİ+’lara yönelik halihazırda mevcut olan baskı ve şiddetin sanal ortama taşınması olarak tanımlanıyor. Kadın hakları savunucuları, dijital şiddet için şiddetin en elverişli yöntemlerden biri olmasına rağmen takipçisi olmanın ve bu alanda adalet aramanın da bir o kadar zor olduğunu vurguluyor. Sosyal medyada en sık hedef haline gelen kesimler, gazeteciler, siyasetçiler ve hak savunucuları gibi kamusal görünürlüğü yüksek kadın ve LGBTİ+’lar oluyor.

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women) ve Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA)’nın 3 Aralık 2025 tarihinde yayınladığı “Dijital Şiddet – Teknoloji Destekli Cinsiyete Dayalı Şiddet Rehberi”ne göre, her iki kadından biri yaşamı boyunca bir tür dijital şiddete maruz kalıyor ve kadınların çevrimiçi tacizle karşılaşma olasılığı erkeklere göre 27 kat daha fazla. Türkiye’de her beş genç internet kullanıcısından biri dijital şiddete maruz kaldığını bildiriyor.

Yakın zamanda kamuoyuna yansıyan örnekler

“Israrlı takip dijital ortama taşındı”

Toplumsal Bilgi ve İletişim Derneği’nin (TBİD)’nin KONDA Araştırma Şirketi’yle birlikte Kasım 2021’de yayımladığı “Türkiye’de Dijital Şiddet Araştırması” sonuçlarına göre kadınların %51’i dijital ortamlarda yazılı, sesli veya görüntülü taciz mesajları alıyor, %46’sı ise ısrarlı takibe uğruyor. BM Kadın Birimi Dijital Şiddet Rehberi’nde ise en yaygın dijital şiddet türleri, çevrimiçi taciz, görsel odaklı cinsel taciz, çevrimiçi ısrarlı takip ve cinsiyetçi nefret söylemi olarak listeleniyor.

Yine aynı rehberde dijital şiddeti diğer şiddet biçimlerinden ayıran özellikler olarak şu maddeler yer alııyor:

  • Anonim olabilir,
  • Uzaktan uygulanabilir (fiziksel temas olmadan dünyanın her yerinden işlenebilir),
  • Failler için kolay erişilebilir (failler için maliyeti ve zorluğu düşüktür),
  • Yayılma hızı yüksektir (internet üzerinden kolayca yayılır, şiddete maruz kalanları yeniden travmatize eder),
  • Cezasızlık riski barındırır, Otomasyona açıktır (sınırlı zaman ve çabayla otomatikleştirilebilir),
  • Kolektif olarak organize edilebilir,
  • Şiddetin normalleşmesine katkı sağlar (şiddetin dijital alanda daha az ciddi algılanmasına katkıda bulunur),
  • Sürekli olabilir (görüntüler ve dijital materyaller süresiz olarak varlığını sürdürebilir)

Feminist yazar Berrin Sönmez ve Kadınlarla Dayanışma Vakfı (KADAV) gönüllüsü Özgül Kaptan, kadın ve LGBTİ+’ların maruz bırakıldığı dijital şiddete ilişkin değerlendirmede bulundu.

Sönmez, teknolojinin gelişmesi ile birlikte birçok şiddet türünün dijital ortama taşındığını söyledi:

“Teknolojinin gelişmesi ile birlikte ‘stalking’ denilen ısrarlı takip diye Türkçede kullandığımız şey bu sefer dijital ortama taşındı. Sosyal medya hesapları açık olduğu için o açık hesaplardan bu tür takipler yapılıyor ve bu takipler zaman içerisinde bıktırıcı tehditkar ya da sosyal medyada kullanılan fotoğrafları yeniden kullanarak bir tehdit unsuru haline getirerek kadınları, LGBTİ+’ları büyük bir endişeye sevk edecek boyuta ulaşabiliyor.”

Berrin Sönmez, Fotoğraf: T24

AI destekli istismar

Nisan 2026’da yayımlanan 119 ülkeden 641 kadınla yapılan “Kırılma Noktası: Yapay Zeka Çağında Dijital Şiddet Etkileri, Tezahürleri ve Çözümleri” adlı BM Kadın Birimi’nin raporunda 4 kadından birinin yapay zeka (AI) destekli istismara uğradığı belirtildi. Raporda kadın katılımcıların yüzde 12’sinin rızaları olmadan kişisel fotoğraflarının paylaşılmasına, yüzde 6’sının fotoğraf ve videolarının “deepfake” yoluyla veya yapay zekayla oynanmasına maruz kaldığına ve yüzde 27’sinin rızası olmadan cinsel içerikli mesajlara maruz bırakıldığı belirtildi. Rapordaki AI ve görsel tabanlı online şiddete maruz kalan kadınların mesleğe göre dağılımında ise en fazla yazarlar ve diğer kamu iletişimcilerinin mesaj yoluyla taciz vakalarına maruz kaldığı görülüyor.

8 Nisan 2026’da yayınlanan AI Forensics’in Telegram’ın toplumsal cinsiyete dayalı şiddete nasıl bir altyapı sağladığını ele alan araştırması, İtalya ve İspanya’daki telegram gruplarını inceledi. Araştırma yaklaşık 6 haftalık bir süreçte 16 grup ve kanalı inceleyerek 3 milyona yakın mesaja ulaşıyor. İtalya ve İspanya’daki grupların birbirinden bağımsız olmadığını, genellikle kadınların ve çocukların mahrem görüntülerinin veya “nudifing bots” denen botlar aracılığıyla yapay olarak çıplak hale dönüştürülmüş fotoğraf ve videolarının abonelikler şeklinde satıldığı bir ticaret ağına ulaşıyor. Araştırmanın sonunda ise söz konusu ülkelerin ve AB’nin bu konuda daha güçlü adımlar atması gerektiğini, telegram platformunun belli denetimlere tabi tutulması gerektiği öneriliyor.

“Genç kadınlar dijital şiddete daha çok uğruyor”

Kaptan’a göre, dijital şiddete uğrayan kesimlerde iki grup önce çıkıyor:

“İlki, kamusal görünürlüğü, söz söyleme gücü ve karar alma mekanizmalarındaki konumu arttıkça kadınların cinsiyet temelli dijital şiddete maruz bırakılma riski de yükseliyor. Yani, kadın siyasetçiler ve seçilmiş kadınlar, kadın gazeteciler, kadın insan hakları savunucuları, feminist aktivistler ve kadın hakları savunucuları daha yüksek risk grubunu oluşturuyor. Yaş grubu olarak ise daha çok genç kadınlar ve kız çocukları öne çıkan gruplar.”

Özgül Kaptan, Fotoğraf: İndependent Türkçe

Sönmez ise dijital şiddetin, siyaset alanındaki kadınlar ve feminist örgütlerdeki kadınların hepsinin başına geldiğini belirtti. Sönmez, özellikle yakın zamanlarda suça sürüklenen çocuklar konusunda çıkarılan yasanın çocuk haklarına aykırı olduğunu söyleyen kadınların ve LGBTİ+’ların da dijital şiddete maruz kaldığını hatırlattı.

Sönmez, dijital şiddet meselesinde tek bir kişiyi hedef alan saldırıların kadınların hayatını “muazzam derecede” zorlaştırdığını aktardı:

“Bir dijital taciz durumu var. Ama diğer taraftan da politik olarak pek çok partinin trolleri var ve o troller derhal harekete geçebiliyorlar. Bu politik ortamda kadın politikasını aşağılamak, değersizleştirmek, kadınları aynı şekilde susturmak için hareket ediyorlar. Buna karşı yapılacak şeyler basit aslında.

Ya tartışmaya devam edeceksin ya da insan haklarını aşağılayan boyutlara ulaştığında şikayet edeceksin. Ama şikayetlerimize kim ne cevap verecek? Onu da biliyoruz. Kimse vermeyecek.”

Dijital şiddet sonrası depresyon

BM Kadın Birimi’nin “Kırılma Noktası: Yapay Zeka Çağında Dijital Şiddet Etkileri, Tezahürleri ve Çözümleri” raporuna göre dijital şiddet, birçok kadın için kalıcı zararlar bırakıyor. Ankete katılımcı kadınların neredeyse çeyreğinin tamamı dijital şiddet deneyimleriyle bağlantılı anksiyete ve/veya depresyon tedavisi gördüklerini ya da tanı aldıklarını bildirdi. Katılımcıların %13’ü ise travma sonrası stres bozukluğu tanısı aldı. Ruh sağlığına ilişkin bu veriler mesleki yönelimler bazında değerlendirildiğinde ise kendisini yazar veya kamu iletişimcisi olarak tanımlayan grubun öne çıktığı görülüyor. Dijital şiddete maruz kalmaları ile bağlantılı olarak bu meslek grubu katılımcılarının %39’u anksiyete ve/veya depresyon tanısı almışken %22’si travma sonrası stres bozukluğu tanısı almıştır.

Yapay zeka ve görsel temelli dijital şiddet: Meslek gruplarına göre tablo

Gazeteciler ve medya çalışanları
İnsan hakları savunucuları ve aktivistler
Yazarlar ve diğer kamusal iletişimciler
Yapay zeka ve görsel temelli çevrimiçi şiddet biçimleri

“Aşağıdakilerden hangilerine çevrimiçi ortamda kişisel olarak maruz kaldınız?” sorusuna verilen yanıtların yüzdesi

Kişisel görüntülerin (cinsel veya mahrem içerikli olanlar dahil) rıza dışı paylaşımı
Gazeteciler
9.1%
İHS/Aktivist
15.3%
Yazar/İletişimci
14.5%
Derin sahteler (deepfake) veya manipüle edilmiş görsel/video içerikler
Gazeteciler
4.5%
İHS/Aktivist
8.4%
Yazar/İletişimci
9.7%
Direkt/özel mesaj yoluyla istenmeyen cinsel yaklaşım (istenmeyen mahrem görsel, siber çiçeklenme (cyberflashing), cinsel imalar vb.)
Gazeteciler
23.8%
İHS/Aktivist
32.9%
Yazar/İletişimci
40.3%
Çevrimiçi şiddetin ruh sağlığı üzerindeki etkileri

“Çevrimiçi şiddetle bağlantılı olarak aşağıdaki kişisel etkilerden hangilerini yaşadınız?” sorusuna verilen yanıtların yüzdesi

Anksiyete ve/veya depresyon tanısı almış/tedavi görmüş olma
Gazeteciler
24.7%
İHS/Aktivist
26%
Yazar/İletişimci
38.7%
TSSB (travma sonrası stres bozukluğu) tanısı almış/tedavi görmüş olma
Gazeteciler
12.8%
İHS/Aktivist
14.9%
Yazar/İletişimci
21.9%
Yukarıdaki veriler BM Kadın Birimi’nin “Kırılma Noktası: Yapay Zeka Çağında Dijital Şiddet Etkileri, Tezahürleri ve Çözümleri” raporuna göre derlenmiştir.

Dijital şiddet otosansüre sebep oluyor

Ruh sağlığı etkilerinin yanı sıra raporda katılımcıların belirttiği diğer sonuçlar dijital şiddetin etkisinin ciddiyetini ve etkisini gözler önüne seriyor. Katılımcıların %41’lik büyük bir bölümü dijital şiddetin sosyal medyada otosansür uygulamalarına sebep olduğunu belirtti. Katılımcıların %19’u ise iş yerlerinde otosansür uygulamalarına sebep olduğunu söyledi.

Yazar ve diğer kamu iletişimcisi katılımcı grubunun %50’si dijital şiddet sebebiyle sosyal medyada otosansür uyguladıklarını belirtirken gazeteciler ve medya işçileri için de veriler pek farklı değil. Aynı zamanda rapora göre 2020 yılında yapılan ankete kıyasla kadın gazeteci ve medya işçilerinin otosansür uygulama oranında %50 oranında bir artış mevcut.

“’Mağdur suçlayıcılık’ binlerce yıllık bir gelenek”

Dijital şiddetin kadınlar ve LGBTİ+’lar üzerindeki etkisine ilişkin görüş bildiren Sönmez, “Kadını suçlamak, ‘mağdur suçlayıcılık’ dediğimiz kavram binlerce yıllık bir gelenek maalesef. Çok fazla toplumlarda da gördüğümüz bir şey. Yakın zamanlara kadar da devam eden kültüre yerleşmiş bir unsur” dedi.

“Kuyruk sallamasa yapmazlardı” veya “akıllı kadın dayak yemez” gibi halk arasındaki sözlerin kullanıldığını hatırlatan Sönmez, “Ama şu anda bu yaklaşımın geri getirilmesi, tekrar toplumun kültürüne egemen olması için çalışıyorlar. Eskiden aile içinde, mahalle ortamında iken şu anda dijital ortamda yaşanıyor bu zihniyet. Başka kelimelerle, başka isimlerle değersizleştirmek yönünde. Tüm hedef kadınların söz kurmasını engellemek. Kadınların kamusal görünümlerini, kamusal yetkilerini engellemek” diye konuştu.

Sönmez, inançlı kadınların da benzer durumlarla karşı karşıya kaldığını anlattı:

“Dindar kadınların da fikir üretmesi, politika yapması, görüş belirtmesi, kamusal alanda çalışması, yetkin olması, karar verici mekanizmalara gelmesini kadınlar için suç gibi gören, gösteren zihniyet güçleniyor günümüzde. Özellikle tarikat cemaatler çok kolay organize edebiliyorlar bu tür saldırıları. En çok oradan doğru geliyor bu saldırılar ve iktidar da buna göz yumuyor. Belki besliyor, destekliyor. Kolluk gücünün ve yargının da burada kadınların yanında değil, onların yanında.”

Şiddetin bildirilme oranları

UN Women 2026 Nisan raporuna göre katılımcı kadınların çeyreği yaşadıkları dijital şiddeti polise bildirirken %15’i ise istismarcılarına karşı yasal aksiyonlar aldığını bildirdi.

Bu verilere göre, içerisinde avukatların da olduğu kadın hakları savunucularının yüzde 30’u yaşadığı olayı polise bildiriyorken %19’u ise yasal aksiyon alıyor.

Raporun devamında ise yasal yollara başvuran halihazırda az sayıda kadının da yalnızca %10’u istismarcılarına suçlamaların yöneltildiğini belirtiyor. Rapor, bu düşük suç duyurusu oranlarının sebeplerini polis teşkilatlarının teknolojiyi kullanmalarındaki yetersizlikler, büyük teknoloji şirketleri ile işbirliği eksikliği gibi sebepleri sıralıyor. Bunlara ek olarak raporda dijital şiddete karşı polise şikayette bulunan kadınların %24’ünün ise “mağdur suçlayıcı”lık deneyimlediği belirtiliyor. Yani şikayette bulunan katılımcı kadınların %24’ü polis memurları tarafından “istismarcıyı tetikleyecek ne yaptın veya ne söyledin?” gibi sorunlarla ve suçlamalarla karşı karşıya kalıyor.

“İktidarın kafasında kadını korumak yok”

Dijital şiddet vakalarına yönelik işleyen sürece yönelik gözlemlerini anlatan Sönmez, şunları söyledi:

”Twitter’da iki kelime iktidar aleyhinde yazan anında bulunuyor ve gözaltına alınıyor. Bu sürecin dijital şiddetin engellenmesi için kullanılacak bir yöntem olarak öne çıkması lazım. Kadınlara ve LGBTİ+’lara yönelik dijital şiddeti önlemek için iktidarın elinde bütün güçler, iletişim başkanlığıdır, emniyetin takip sistemleri vesaire bunların hepsi ellerinde araç olarak var. Ama kafalarında kadını korumak yok. Aksi takdirde dijital şiddetle mücadele çok kolay bu imkanlarla.

Kadınları, çocukları, LGBTİ+’ları koruyacak 6284’ün bir amir hükmü getirdiği yorumuyla o işlemler yapılabilir. Bu da bir şiddettir çünkü. Siyasette de yapıyorlar bunu. Bir politikacı kadın, bir komedyen bir şey söylediğinde herkes ayaklanıyor, bir başörtülü kadın bir barda oturmuşsa anında herkes onu hedef gösteriyor. Ama asıl olan kadınların, çocukların ve LGBTİ+’ların korunması. Maalesef bunun yapılmadığını biliyoruz.

Tam tersine bu şiddetin teşvik edildiği yönünde, en azından göz yumulduğu yönünde, yargılanacak cezasız bırakıldığı yönünde, cezasızlıkla teşvik edildiği yönünde toplumda herkes neredeyse hemfikir gibi. En azından feminist çevrelerde bu hemfikirlik var.”

“Farklı mücadele biçimleri gerekli”

Kaptan ise dijital şiddete karşı etkili bir sistemin kurulmadığını belirterek “Son yıllarda cinsiyet temelli suçlarda adalete erişimde çok çok geriye düşüldü genel olarak ama dijital şiddet alanında sorun çok daha büyük. Sonuç almak çok daha zor. Genel anlamda bilişim suçlarını araştırmak ve sonuçlandırmak konusunda teknik eksiklikler yok aslında. Ama konu kadınların adalete erişimi olunca her alanda olduğu gibi bu alanda da her şey yavaşlıyor ne yazık ki” dedi.

Türkiye kadın hareketinin kadına karşı şiddetle mücadele alanında uzun yıllara dayanan bir mücadele verdiğini hatırlatan Kaptan, “Ancak dijital şiddetle ilgili özel bir strateji ve mekanizma ortaya koyduğunu henüz söyleyemeyiz. Dijital şiddetle mücadele alanında şöyle bir sıkıntı var; dijital alanda genel olarak yoğun bir ‘fake mi acaba’ şüphesi oluşuyor. Bu sebeple doğrudan teması da içeren farklı örgütlenme ve mücadele biçimlerine ihtiyaç var.”

Kadın Komün Kent Bostanları'nda ilk hasat yapıldı

“Kadınlar üretime doğrudan dahil olmalı”

Diyarbakır’da belediye tarafından hayata geçirilen Kadın Komün Kent Bostanları’nda ilk hasat yapıldı. Bostanlarda üretim yapan kadınlardan Zozan Halil Müslüm ve Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Kadın Politikaları Dairesi Başkanı Özden Gürbüz Sümer, deneyimlerini anlattı.

Fotoğraflar: Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi tarafından hayata geçirilen Kadın Komün Kent Bostanlarında ilk hasat geçtiğimiz hafta yapıldı. Kadınlar, yetiştirdikleri sebze ve bitkileri topladı.

Kadın Politikaları Dairesi Başkanlığı bünyesinde faaliyet yürüten Kadın Ekonomisini Güçlendirme Müdürlüğü öncülüğünde kurulan bostanların hedefi kadın ekonomisini güçlendirmek, yerel tohumları yaşatmak ve ekolojik üretimi teşvik etmek.

Bostanlar, Kayapınar ilçesinin Talaytepe mahallesinde bulunan Kırsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı yerleşkesinde.

Bostanlarda üretim yapan kadınlardan Zozan Halil Müslüm ve Kadın Politikaları Dairesi Başkanı Özden Gürbüz Sümer ile Kadın Komün Kent Bostanlarını konuştuk.

“Kadın kentinin ve varlığımızın güçlenmesi gerek”

Zozan Halil Müslüm, “Kadın Yaşam Merkezlerini ve burada verilen destekleri öğrendim. Sadece bostan değil; spor, yakın savunma gibi farklı çalışmaların da olduğunu gördüm. Kadınlarla tanıştıkça kadın kentinin ve kadın varlığımızın ortaya çıkması ve güçlenmesi gerektiğini düşündüm. Bu nedenle ben de Kadın Komün Kent Bostanı’na katıldım” diyerek sözlerine başladı.

Daha sonra birlikte biber, patlıcan, domates, salatalık, kornişon ve bamya ektiklerini söyleyen Müslüm, bunun yanında kekik, lavanta, nane, biberiye gibi “tıbbi bitkiler” de ektiklerini ifade etti, kadınlar olarak sebze ihtiyaçlarını doğal ve taze bir şekilde karşıladıklarını, ürünleri evlerine götürdüklerini söyledi.

“Turşu yapıyor, kurutuyor ve taze halde yemeklerimizde kullanıyoruz. Aynı zamanda tıbbi bitkilerden yağ ve krem gibi ürünler elde etme imkanımız da oluyor” diyen Müslüm, bostanlardaki meselenin sadece üretmek ve ürün elde etmek olmadığını söyledi.

“Aynı zamanda birbirimizin fikirlerine ve kararlarına saygı göstermeyi, birlikte karar almayı öğreniyoruz. Biz kadınlar olarak kendi irademizi de güçlendiriyoruz. Çünkü komün bir yaşamı birlikte öğreniyoruz. Toplum kendi özünden uzaklaşmış ve insanlar giderek daha bireysel hale gelmiş. Biz kadınlar olarak toplumun özüne dönmesi için ne gerekiyorsa yapacağız.”

Müslüm, son olarak böyle alanların açılmasının şart olduğunu, böyle projelerin içinde yer aldığı için kendisini şanslı hissettiğini ve her zaman böyle çalışmaların içinde olmak istediğini söyledi.

“Ortak üretim alanı kuruyoruz”

Kadın Politikaları Dairesi Başkanı Özden Gürbüz Sümer, demokratik ve kadın özgürlükçü bakış açısına sahip yerel yönetimler olarak kenti sadece yapıların, yolların ve buna bağlı hizmetlerin olduğu bir alan olarak ele almadıklarını; kentin nasıl yönetildiği, yeniden nasıl üretildiği, gıdanın nereden geldiği ve kadınların bu üretim sürecindeki yerinin de kendileri için önemli olduğunu ifade etti. Sümer, Kadın Komün Kent Bostanı’nın da bu yaklaşımın bir parçası olduğunu söyledi:

“Kadınların toprakla, üretimle ve kendi emeğiyle yeniden ilişki kurabildiği bir alan oluşturmak istedik. Burada bizim için önemli olan yalnızca sebze üretmek değil. Ortak üretimin, ortak kararın ve ortak paylaşımın mümkün olduğu bir alan yaratmak.”

Özden Gürbüz Sümer

Bostanda bireysel parseller üzerinden ilerlemediklerini söyleyen Sümer, alanın ortak olduğunu, üretimin de ortak yürütüldüğünü söyledi. Ekim, bakım ve hasat süreçlerinde kadınların birlikte çalıştığını, üretime ilişkin kararları da birlikte aldıklarını aktardı:

“Her kadının kendi parselinin ve kendi ürününün olmadığı, ortaya çıkan üretimin ortak üretim olarak değerlendirildiği bir model kuruyoruz. Bu nedenle bostanın kendisi de birlikte üretme ve karar alma deneyiminin yaşandığı bir alan oluyor.”

Önceliğin üretilen ürünlerin kadınların ve hanelerin ihtiyaçları doğrultusunda değerlendirilmesi olduğunu söyleyen Sümer, ihtiyaç fazlası olan ya da satışa sunulması istenilen ürünlerin değerlendirilebileceği bir pazar alanı oluşturma hazırlıkları da olduğunu belirterek “Böylece kadınlar ürettikleri ürünleri bu alanda doğrudan satışa sunabilecek. Burada amaç, kadınların ürettiği ürünün değerini kendilerinin belirleyebildiği ve emeğinin karşılığını alabildiği bir alan oluşturmak” diye konuştu.

“Burada bireysel kârı merkeze alan bir üretim anlayışımız yok. Önceliğimiz kolektif üretimin devamlılığını sağlamak ve elde edilen değerin yeniden üretime katkı sunması. Bununla birlikte kadınların ihtiyaç fazlası ürünlerini kendi iradeleriyle satışa sunabilecekleri bir alanın olması da önemli. Yani hem ortak üretim ve paylaşım anlayışını korumak hem de kadınların kendi üretimlerinden ekonomik olarak yararlanabilecekleri olanaklar oluşturmak istiyoruz.”

“Kadınlar üretime doğrudan dahil olmalı”

Kadınların yalnızca üretime katıldığı değil üretimin bütün aşamalarında söz sahibi olduğu bir alan oluşturmayı amaçladıklarını söyledi Sümer.

“Özellikle tarım alanında kadınlar tarlada ya da ürünün işlenmesi kısmında emek boyutuyla varlar ancak iş karar alma, ürünü satma ve ondan aracısız gelir elde etme kısmında neredeyse hiç yoklar. Yani bu alanda çok ciddi emek sömürüsü yaşamaktalar. Kadın emeğinin görünür olması bu anlamda önemli ama bununla sınırlı değiliz. Kadınların üretim bilgisine, toprağa ve ekonomik sürece doğrudan dahil olmasını istiyoruz. Bu perspektifle komün kent bostanında kadınlar bir yandan zirai teknik bilgiyi öğrenirken bir yandan komün ekonomisini hem teorik hem de pratik içerisinde deneyimliyor. Yine bireysel olarak güçlenmeleri için toplumsal cinsiyet eşitliğine dair bilinci açığa çıkaran kolektif eğitim atölyelerine katılıyorlar.”

“Komün çalışmaları geliştirmeye devam edeceğiz”

Sümer, bostan sürecinin kendilerine ne gösterdiği sorusuna ise şu cevabı verdi:

“Süreç bize kadınların ortak üretime ciddi bir ilgisinin olduğunu gösterdi. Bostanda birlikte çalışırken kadınların kendi deneyimlerini ve üretim bilgilerini de birbirleriyle paylaştığını gördük. Bu nedenle bostanı tamamlanmış bir proje olarak değil, birlikte üreterek ve deneyimleyerek geliştirdiğimiz bir alan olarak görüyoruz.”

Bostanla ilgili haberler çıktıkça kentte yaşayanlardan da yoğun bir ilgi ve geri dönüş almaya başladıklarını, kendilerine ulaşanlar arasında çalışmaya dahil olmak, bostanı görmek ve üretilen doğal ürünleri satın almak isteyenler olduğunu söyledi.

Sümer, bu ilgiyi kentte üretime ve doğal gıdaya yönelik güçlü bir ihtiyacın olduğunu göstermesi açısından önemli bulduklarını, alanı kısa bir süre içerisinde ziyaretlere açmayı planladıklarını ve böylece kentlilerin bostanı yerinde görmesini, üretim sürecini tanımasını ve kadınların ortak üretim deneyimine daha yakından tanıklık etmesini istediklerini aktardı.

Sümer, bostanlarda ekilen fidelerin Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı Kırsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı tarafından yerel tohumlardan üretilerek hazırlandığını, dolayısıyla yerel tohumun korunması ve yeniden üretime kazandırılmasının sürecin en başından itibaren bostanın içerisinde yer aldığını söyledi.

Sümer, sözlerini şöyle noktaladı:

“Bostanda edindiğimiz deneyimin bundan sonraki çalışmalarımıza doğrudan katkısı olacak. Aslında kadın yaşam merkezlerimizde yürüttüğümüz üretim çalışmaları da bu bakış açısıyla ilerliyor. Tekstil üretim gruplarımız, tıbbi ve aromatik bitkiler üretim grubumuz, epoksi ve geri dönüşüm üretim gruplarımız var. Bu gruplarda da kadınların birlikte ürettiği, üretim sürecine birlikte karar verdiği ve ortaya çıkan üretimi ortak bir anlayışla değerlendirdiği bir çalışma yürütüyoruz. Bostan bizim için bu yaklaşımın farklı bir üretim alanındaki karşılığı. Bundan sonraki süreçte de kadınların kendi emeği ve bilgisi üzerinden üretimin içinde olduğu, ortak üretim ve paylaşımın esas alındığı komün çalışmaları geliştirmeye devam edeceğiz.”

Taliban’ın 5. yılında yeni yasa

Afganistan’da erkekler kadınların “yöneticisi” sayılıyor

Afganistan’da 5 yıldır iktidarda olan Taliban yönetimi, liderleri Hibetullah Ahundzade’ye itaatin zorunlu olduğunu ilan eden ve cihat konusundaki karar yetkisini yalnızca ona veren yeni bir yasa yayımladı. Yasada erkek, kadının “yöneticisi” olarak tanımlanıyor ve kadınlara kocalarını “mutlu etmeleri” ve kendilerine yaptıkları iyilikler için teşekkür etmeleri de emrediliyor.

*Fotoğraf: AWNA

Taliban Adalet Bakanlığı, 16 Ağustos Pazar günü “Nisab-e Muballighin” (Tebliğciler Müfredatı) başlıklı yeni yasa yayımladı. Ahundzade tarafından onaylanan ve altı bölümden oluşan belge, himayeleri altındaki kadınları Taliban’ın belirlediği örtünme kurallarına uymaya zorlamakla yükümlü tutuluyor. Yasada ayrıca erkek “kadının yöneticisi” olarak tanımlanırken, kadınların kocalarını “mutlu etmeleri” gerektiği belirtiliyor.

Adalet Bakanlığı 16 Ağustos’ta yaptığı açıklamada, Taliban lideri Hibetullah Ahundzade’nin onayının ardından “Tebliğciler Müfredatı”nın bir giriş ve altı bölümden oluşacak şekilde yürürlüğe girdiğini ve resmi gazetede yayımlandığını belirtti.

Yasa, dini yükümlülükler ve ibadetlerden cihada, Taliban liderine itaate, evlilik ve kadınların haklarına ve başörtüsüne kadar birçok konuyu ele alıyor.

Evlilik ve kadınlara ilişkin düzenlemeler

“Koca ve kadının hakları” başlıklı bölümde kadınlardan, “şeriata ilişkin konularda” kocalarına itaat etmeleri isteniyor. Yasada erkek, kadının “yöneticisi” olarak tanımlanıyor ve kadınlara kocalarını “mutlu etmeleri” ve kendilerine yaptıkları iyilikler için teşekkür etmeleri emrediliyor. Buna karşılık kocalar, eşlerinin yiyecek, giysi ve barınma ihtiyaçlarını karşılamak ve mehirlerini ödemekle yükümlü tutuluyor.

Yasa, erkeklerin birden fazla kadınla evlenmesine izin verirken, erkeklerin eşleri arasında “adil davranması” gerektiğini belirtiyor.

Taliban’ın kadın düşmanı uygulamalarının beş yılı: 2021-2026

“Kadınların genel hakları” başlıklı bölümde ise hiç kimsenin kadına zulmetmemesi veya onu zorlamaması gerektiği belirtiliyor. Evlilik sırasında yetişkin kadının rızasının gerekli olduğu ifade edilirken, bir kadının anlaşmazlığı çözmek amacıyla “baad” olarak başka bir aileye verilmemesi gerektiği kaydediliyor.

*Baad, bir anlaşmazlık veya suçun bedeli olarak kadın ya da kız çocuklarının başka bir aileye verilmesi anlamına geliyor.

Yasaya göre dul bir kadın, ölen kocasının erkek kardeşiyle evlenmek zorunda değil. Dul kadının yeniden evlendiği eşinden mehir alma hakkının bulunduğu ve kadının kocasının, çocuklarının, babasının ve diğer akrabalarının mal varlıkları üzerinde miras hakkına sahip olduğu ifade ediliyor.

Müfredatın “örtünme ve başörtüsü” başlıklı bölümünde erkekler, himayeleri altındaki kadınları yabancı erkeklerin yanında Taliban’ın belirlediği örtünme kurallarına uymaya zorlamakla yükümlü tutuluyor.

Cihat ve itaate teşvik

Yeni müfredatın temel başlıklarından biri de cihat. Burada cihat, dini mücadele veya silahlı dini savaş anlamına gelebilen bir kavram olarak kullanılıyor.

Taliban’ın din görevlilerine, halka cihadın tanımını, amacını ve faziletlerini öğretmeleri ve bir mücahidin sahip olması gereken nitelikleri ve davranışları anlatmaları talimatı veriliyor. Din görevlilerinden ayrıca insanları cihada hazırlanmaya ve savaşçılara destek vermeye teşvik etmeleri isteniyor.

Belgede cihat sırasında yaralanmak veya öldürülmek bir “fazilet” olarak tanımlanıyor ve din görevlilerine insanları “şehadete” teşvik etmeleri talimatı veriliyor. Müfredat ayrıca namaz, oruç, abdest, gusül, hac, zekât ve öşür gibi dini ibadetlerin halka öğretilmesini öngörüyor. Bazı dini yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda karşılaşılacak cezalar konusunda da insanların uyarılması isteniyor.

Yasa, Taliban’ın en üst düzey liderine itaati zorunlu kılıyor. Belgede, emir “salih bir kişi olmasa dahi” ona itaat etmenin zorunlu olduğu belirtiliyor. Cihatla ilgili konularda yetkinin “İmam (Müminlerin Emiri)” olarak tanımlanan lidere ait olduğu ve hiç kimsenin emirle istişare etmeden ve onun onayını almadan bu konularda harekete geçmemesi gerektiği ifade ediliyor.

Taliban’ın kadın karşıtı yasaları

Bu düzenleme, Taliban’ın iktidara gelişinin beşinci yıl dönümünde gündeme geliyor. Çok sayıda insan hakları kuruluşu ve Birleşmiş Milletler, Taliban’a kadınlar ve kız çocuklarına yönelik kısıtlamaları kaldırması ve onların haklarına saygı göstermesi çağrısında bulunuyor.

Taliban yönetimi tarafından kadınların ve kız çocuklarının eğitim ve istihdamına getirilen kısıtlamalar, medya özgürlüğüne yönelik sınırlamalar ve katı toplumsal düzenlemeler, Taliban’ın beş yıllık bilançosunun arasında yer alıyor. Özellikle kadınların büyük ölçüde ortaöğretim ve yükseköğretime erişimi engellenmiş durumda. Kadınlar çalışma hayatı ve kamusal yaşama katılım konusunda da ağır kısıtlamalarla karşı karşıya. Bu uygulamalar Afganistan içinde ve uluslararası alanda geniş çaplı eleştirilere neden oluyor.

Taliban daha önce de kadınların özel ve toplumsal yaşamının çok sayıda alanını hedef alan yasa ve kararnameler çıkarmıştı. 2024 yılında onaylanarak resmi gazetede yayımlanan “İyiliği Emretme ve Kötülükten Sakındırma Yasası”, kadınların kıyafetleri, kamusal alandaki varlıkları, sesleri, hareket özgürlükleri ve yanlarında mahrem bir erkek bulunması gibi konularda kapsamlı düzenlemeler getirmişti. Yasa ayrıca “kötülük” olarak nitelendirilen davranışlara karşı müdahale etmek üzere ahlak polisi görevlilerine çeşitli yetkiler tanımıştı.

Osmany: “Afgan kadınları en ağır bedeli ödemeye hazır”

2026 yılında ise “Eşlerin Ayrılmasına İlişkin Yönetmelik” gündeme gelmişti. Taliban yetkilileri, belgenin aile içi anlaşmazlıklar ve eşlerin ayrılma taleplerini değerlendiren hakimlere rehberlik etmek amacıyla hazırlandığını belirtmişti. Birleşmiş Milletler Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA), belgede çocuk yaşta evlilik ve kadınların evlilikte rızası da dahil olmak üzere bazı olası sonuçlara ilişkin endişelerini dile getirmişti.

Bunun yanı sıra, Taliban’ın yargı kurumlarında uygulanmak üzere gönderdiği “Taliban Mahkemeleri Ceza Usul ve Esasları” da insan hakları kuruluşlarının eleştirilerine maruz kaldı. Kuruluşlar, belgede yer alan keyfi cezalar, temel özgürlüklerin ihlali ve adil yargılanma hakkına ilişkin sorunlara dikkat çekti.

Taliban yönetiminde kadına yönelik kısıtlamalar: 2021–2026 kronolojisi

Ağustos 2021’de iktidara gelen Taliban, bugüne kadar kadın ve kızları hedef alan onlarca kararname çıkardı. Çıkarılan hiçbir kararname geri alınmadı.

2021

Ağustos 2021

Karma eğitime yasak getirildi, erkek öğretmenlerin kız öğrencilere ders vermesi yasaklandı. Ortaöğretim düzeyinde kız öğrencilerin okula dönüşü fiilen engellendi.

Eylül 2021

Kadın İşleri Bakanlığı lağvedildi, yerine Erdem ve Refahı Teşvik, Kötülüğü Önleme Bakanlığı kuruldu. Meslek sahibi kadınlara “bir sonraki duyuruya kadar” evde kalmaları emredildi.

Aralık 2021

Kadınların mahremsiz (erkek vasi) 72 km’den uzun mesafeye seyahat etmesi yasaklandı. Toplu taşıma araçları bu direktifi uygulamakla yükümlü kılındı.

2022

Mart 2022

Kadınların mahremsiz yurt dışına çıkışı yasaklandı. Okul açılışı ilan edildikten yalnızca birkaç saat sonra kız okulları yeniden kapatıldı, 7. sınıf ve üzeri kız öğrencilerin okullarına kesin yasak getirildi.

Mayıs 2022

Kadınların dışarıda göz hariç tüm vücutlarını örten burka giymesi zorunlu hale getirildi. Mahremsiz toplu taşıma kullanımı yasaklandı, ehliyetin kadınlara verilmesi durduruldu.

Temmuz 2022

Kadın çalışanlara maaş alabilmek için erkek akrabalarını işe göndermeleri teklif edildi. Uçuş görevlisi kadınlar işten çıkarıldı.

Ağustos 2022

Kadınlara yönelik ahlak polisi teşkilatı kuruldu. Üniversitelerde sınıf ayrımı kesinleşti, kadın öğrencilerin okul içinde yüzlerini kapatmaları emredildi.

Kasım 2022

Kadınların halka açık spor salonları, hamamlar, parklar ve eğlence parklarına girişi yasaklandı.

Aralık 2022

Kadınların üniversiteye girişi tamamen yasaklandı. Uluslararası ve yerel STK’larda kadın çalışanlar işten çıkarıldı, aksi takdirde kuruluşların lisanslarının iptal edileceği açıklandı. Bunun üzerine Save The Children, the Norwegian Refugee Council ve CARE gibi bazı uluslararası yardım kuruluşlarının çalışmaları durduruldu.

2023

Mart 2023

Cumhuriyet dönemi mahkemelerince verilen binlerce boşanma kararı geçersiz sayıldı.

Nisan 2023

BM ajanslarında çalışan Afgan kadınlara yasak getirildi. Herat’ta kadınların ve ailelerin bahçeli ya da açık alanlı restoranlara girişi yasaklandı.

Temmuz 2023

Güzellik salonları kapatıldı, ülke genelinde binlerce kadın bu kararla işini yitirdi.

Ekim 2023

Kandahar’da kabul edilebilir tek örtünme biçiminin burka olduğu okullara yazılı olarak bildirildi.

2024

Mart 2024

Taliban lideri Akhundzada, kadınların alenen recmedilmesinin yeniden uygulamaya konulacağını açıkladı.

Ağustos 2024

“Erdem ve Refahı Teşvik, Kötülüğü Önleme Kanunu” yürürlüğe girdi (35 madde). Mevcut tüm kısıtlamalar resmileştirildi, kadınların sesi “mahrem olmayan” erkeklerin yanında alenen duyulamaz hale getirildi. Kadın ve erkeklerin birbirine bakması yasaklandı. Bakanlığa yargı denetimi olmaksızın gözaltı ve cezalandırma yetkisi tanındı.

Aralık 2024

Kadınların hemşirelik ve ebelik okumalarına yasak getirildi. Üniversitelerdeki kadın idari personelin işine son verilmesi için üniversitelere yazılı talimat gönderildi.

2025

Ocak 2025

Uluslararası Ceza Mahkemesi, Taliban lideri Akhundzada ve Baş Yargıç Haqqani hakkında insanlığa karşı suç işledikleri gerekçesiyle tutuklama kararı çıkardı.

Kasım 2025

Afgan kadınların BM ajanslarında çalışması tamamen yasaklandı. İran sınırında kadın doktor ve ebelerin hasta kabul etmesi, personelin başörtüsü gerekçesiyle durduruldu.

2026

Ocak 2026

Yeni Ceza Usul Yönetmeliği yürürlüğe girdi. Kocaların eşlerini, kırık kemik ya da açık yara oluşturmamak koşuluyla, dövmesini meşrulaştıran maddeler içeriyor. Söz konusu yönetmelik üç bölüm, on başlık ve 119 maddeden oluşuyor. Yönetmelik özellikle “golam” (köle) kavramını kullanarak kadınlara, çocuklara yönelik şiddeti yasallaştırıyor.

Mayıs 2026

Adalet bakanlığının 18 No’lu Kararnamesi ile ergenliğe girmiş bir kızın nikaha sessiz kalması evlilik onayı sayılabilir hale getirildi. Yeni ceza kanunu, kadınların kocasının izni olmadan akrabaları ziyaret etmesini suç saydı.

Haziran 2026

Laghman ve Nangarhar illerinde esnafa, mahremsiz alışveriş yapmaya gelen kadınlara satış yapmamaları, aksi takdirde dükkanlarının kapatılacağı ve kendilerinin tutuklanacağı bildirildi.

Not: BM Kadın Birimi verilerine göre Ağustos 2021’den bu yana çıkarılan hiçbir kararname geri alınmadı. Kronoloji, BM Kadın Birimi, Human Rights Watch, Wikipedia ve Hasht-e Subh (8am.media) kaynaklarından derlendi.

Kaynak: AWNA, KabulNow

Şiddete karşı rap: Afganistan’da 5 kadın rapçi

Bedeni teşhir edilen Ekin Wan Varto’da anıldı

YJA-Star gerillası Kader Kevser Eltürk (Ekin Wan) bedeninin teşhir edildiği yerde anıldı. Anmada DEM Parti Muş İl Eşbaşkanı Çiçek Tutuş konuşma yaptı.

Ekin Wan’ın anma töreninden, Foto: MA

Muş’un Gimgim (Varto) ilçesinde 10 Ağustos 2015 tarihinde öldürüldükten sonra bedeni işkenceye maruz bırakılarak medyada teşhir edilen YJA-Star gerillası Kader Kevser Eltürk (Ekin Wan) bedeninin teşhir edildiği yerde anıldı. Özgür Kadın Hareketi’nin (Tevgera Jinên Azad—TJA) anmasına siyasi parti ve demokratik kurum temsilcileriyle birlikte birçok kadın katıldı.

“Bu acılar bir daha yaşanmasın”

Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Muş İl Eş Başkanı Çiçek Tutuş, o dönemde Gimgim’deki çatışmaların ve gerillalara yapılan işkencelerin ağırlığını hatırlattı. Ekin Wan’ın cansız bedeninin sosyal medyada teşhir edilmesi ile yakın zamanda Rojava’da DAİŞ’in bir kadının saçını kesip yüksek bir binadan aşağı attığını hatırlatarak kadınların tüm savaşlarda sömürülen taraf olduğunu söyledi:

“O dönem öyle acılar gelişti ki tarifi yok. DAİŞ’in Ortadoğu’daki katliam yöntemlerini Türkiye’de yaşadık. Gerillaların cenazelerine bile işkence yapıldı. Sosyal medyada yayınlandılar. Yakın zamanda Rojava’da da bunu gördük. DAİŞ’in bir kadın arkadaşın saçını keserek, katlardan attığını gördük.”

27 Şubat 2025’te Abdullah Öcalan’ın yaptığı çağırıyı hatırlatan Tutuş, “Bir barış süreci başladı. İki yıla yakındır bu acıları yaşamıyoruz. Umuyoruz ki bundan sonraki süreçte bir daha bu acılar yaşanmasın. Barış süreci başta kadınlara gelecektir. Kadınlar bütün savaşlarda hep katledilen, vücudu teşhir edilen, sömürülen taraf oluyor. Burada Ekin Wan’ı anıyoruz. Bugün onun anısına bağlığımızla buraya geldik. Bu acılar bir daha yaşanmasın” diye konuştu.

Anma programı kadınların Ekin Wan’ın bedeninin teşhir edildiği noktaya çiçek bırakması ve “Şehit Namirin” , “Jin Jiyan Azadî” sloganlarıyla sona erdi.

Ne olmuştu?

YJA-Star gerillası Ekin Wan, 10 Ağustos 2015’te Muş’un Varto ilçesinde meydana gelen bir çatışmada yaşamını yitirdi.

Ekin Wan’ın bedeni çıplak bir şekilde teşhir edilerek fotoğrafları medyaya servis edildi. Görgü tanıklarının beyanlarına göre, asker ve polisler olay yerine önce aydınlatma mermisi attı, ardından ise Ekin Wan’ı hedef alarak vurdu. Ekin Wan’ın otopsi raporu kimse ile paylaşılmazken, boynunda ip izleri olduğu böylece teşhir edilen bedeninin ipe bağlanarak sürüklenmiş olabileceği belirtildi.

Olayın kısa süre içerisinde medyada yayılması ve tepki toplaması nedeniyle ilk resmi açıklama 6 gün sonra Muş Valiliği’nden geldi. 16 Ağustos 2015’te olaya dair açıklama yayımlayan Valilik, medyaya servis edilen görüntülere değinerek, “Kamuoyu ve Valiliğimizce kabul edilemeyecek şekildeki bu görüntüleri çeken, yayınlayan ve sosyal medyaya servis eden kişi veya kişiler hakkında, adli ve idari soruşturma başlatılmıştır” ifadelerini kullandı.

Emniyet Müdürü, servis edilen fotoğrafları kendi ekibinden birinin çekmediğini, ancak olay yeri inceleme ekiplerinin çekmiş olabileceğini savundu. Ancak Emniyet Müdürü, olay yeri inceleme ekibinin, “dışarıdan” geldiğini söyleyerek bu ekibin nereden geldiklerini bilmediğini öne sürdü.

İşkence boyutunu raporlamak ve yaşananları kamuoyuna duyurmak adına İnsan Hakları Derneği (İHD), bir komisyon kurarak bölgeye incelemelerde bulunmak için gitti. Yapılan incelemeler sonucunda rapor hazırlayan İHD, 4 Eylül 2015 tarihinde raporu kamuoyuyla paylaştı. Raporda özetle şu ifadelere yer verildi: “Savaşlarda ve silahlı çatışmalarda kadına karşı şiddet bir savaş aracı olarak kullanılmaktadır. Böylece kadına karşı şiddet bir yana, savaşın karşı tarafa olan halkın, toplumsal ve sosyal yapısı da tahrip edilmektedir. Uluslararası hukuk, kadına yönelik şiddet konusunda uzun yıllar çok yetersiz kalmıştır. 1 ve 2’nci Dünya Savaşlarında milyonlarca kadın cinsel şiddete maruz kaldıkları halde, savaşlardan sonra kurulan Tokyo ve Nürnberg mahkemelerinde, bu suç yargılanmamış, gözden kaçırılmıştır. Ancak, Bosna ve Ruanda da yaşanan çatışmalarda, çok sayıda kadına karşı taciz, tecavüz ve her türlü cinsel şiddet, özellikle kadınların çabaları sonucunda, ‘savaş suçu’,’ insanlığa karşı suç’ olarak tanımlanmış ve yargılanmaya başlanmıştır. Yine Uluslararası Ceza Mahkemesi statüsünde de, kadına yönelik her türlü şiddet, bir’ savaş suçu’ ve’ insanlığa karşı işlenmiş suç’ olarak kabul edilmektedir. Her ne kadar Türkiye Cumhuriyeti UCMY’e taraf olmasa da, suç tanımı olarak Kader Kevser Eltürk’e (Ekin Van) karşı işlenen suç, savaş suçu niteliğindedir.”

Ekin Wan’ın ailesi avukatları “Kişinin hatırasına hakaret” suçundan sorumlu kişiler hakkında suç duyurusunda bulundu. Dilekçede, Ekin Wan’ın cenazesinin Malatya Adli Tıp Kurumundan (ATK) alındıktan sonra, cenaze yıkaması sırasında görgü tanıklarının Ekin Wan’ın boynunda ip izi olduğuna dair ifadelerine de yer verildi.

Ekin Wan’ın cenazesini gören doktor ve kadınların, boynundaki derin ip izlerini ifade ederek doğruladıkları işkenceye karşı, yapılan suç duyurusundan bir sonuç alınamadı.

*Bu haber, niha+ stajyeri Gökçe Bayrak tarafından hazırlandı.

Toplumun yarısı yok sayıldığında: Afganistan edebiyatının geleceği

“Kadın, tarihsel irade sahibi bir birey olarak görülmek yerine, başkalarının kararlarının nesnesi haline getirilir. Fakat ben kadınların gerçek tarihinin bir ‘var oluş’ tarihi olduğunu düşünüyorum; kaydedilmediğinde bile var olan bir mevcudiyet.”

Fotoğraf: AWNA

Hadis Habibyar’ın Araştırmacı ve Yazar Farah Mostafavi ile yaptığı ve Afghanistan Kadın Haber Ajansı’nda (AWNA) yayınlanan söyleşisini sizler için Türkçeleştirdik.


Afganistan edebiyatı ve kültürü, son yıllarda tarihinin en zorlu dönemlerinden biriyle karşı karşıya. Kadınlara yönelik geniş çaplı kısıtlamaların; onları üniversitelerden, medyadan, sanattan ve kamusal alanın pek çok boyutundan uzaklaştırdığı bir dönem… Kadınların silinmesi yalnızca bireysel fırsatların kaybı anlamına gelmiyor; aynı zamanda bir toplumun kolektif hafızasını, toplumsal anlatılarını ve insani deneyimlerini de sessizliğe bürünme tehlikesiyle baş başa bırakıyor.

Bu bağlamda, kadınların toplumdan soyutlanmasının Afganistan kültürü ve toplumsal kimliği üzerindeki etkilerini ele almak üzere Afgan araştırmacı ve yazar Farah Mostafavi ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

“Vatan yalnızca bir coğrafi bir parça değil”

Farah Mostafavi sözlerine düşünsel ve mesleki hayatının uzun yıllarının Afganistan toplumunu, kültürünü, kadınların rolünü ve siyasi değişimlerin sosyal yaşam üzerindeki etkilerini incelemekle geçtiğini söyleyerek başladı. Akademik hayatının farklı aşamalarında hukuk ve siyaset bilimi, diplomasi, uluslararası güvenlik ve son yıllarda da insan hakları alanında araştırmalar yaptığını belirten Mostafavi, vatanı olan Afganistan’dan uzakta yaşasa da vatanın coğrafi bir parçadan çok daha fazlası olduğunu ifade etti:

“Bugün Afganistan’dan uzakta yaşıyorum, ancak vatan benim için mekânsal mesafeyle insandan kopup giden sadece coğrafi bir parça değil. Vatan, insanın yanında taşıdığı hafızaların, dilin, deneyimlerin, acıların, umutların ve soruların bütünüdür. Benim için yazmak yalnızca metin üretmek değildir, unutulmaya yüz tutmuş bir şeyi, yani hafızayı koruma çabasıdır. Her toplum, toprağını kaybetmeden önce hafızasını kaybedebilir, çünkü insan sadece ekmekle ve güvenlikle yaşamaz. İnsan anlamla, anlatıyla ve görünür olma imkânıyla da yaşar. İnsan kendi deneyimini ifade edemediğinde ve toplumun bir kesimi ortak dünyayı paylaşmaktan mahrum bırakıldığında, mesele sadece bireysel bir yoksunluk olmaktan çıkar, bir milletin kendini tanıma yetisinin bir parçası yok olup gider.”

Kadınların toplumdan uzaklaştırılmasının Afganistan’ın bilim, sanat ve edebiyatı üzerindeki etkilerini değerlendiren Mostafavi’ye göre düşünce, farklı insani deneyimler yan yana geldiğinde, insanlar soru sorabildiğinde, karşı çıkabildiğinde, diyalog kurabildiğinde ve dünyaya farklı açılardan bakabildiğinde şekillenir:

“Kadınların yer almadığı bir üniversite, yalnızca kız öğrencileri kaybetmiş olmaz, toplumun hayati sorularının bir kısmını da kaybeder. Kadınların bulunmadığı bir medya, yalnızca birkaç gazeteciden yoksun kalmaz, hayatın gerçekliğinin bir parçasına artık tercüman olamaz. Kadınların susturulduğu bir edebiyat ise sadece birkaç yazarı kaybetmez, dile dökülmesi gereken insani deneyimin çok önemli bir gövdesini yitirir.

Ancak kadınların toplumdan silinmesi meselesinin yanında, daha büyük bir soruyu da gündeme getirmek gerekir: Afganistan’daki düşünce krizi.”

“Düşünce üretme fırsatını kaçırdık”

Mostafavi, Afganistan’ın sorununun yalnızca kimlerin kamusal alandan mahrum bırakıldığı olmadığını söyleyerek asıl sorunu “Bizim yıllardır sloganların, güç odaklarının ve büyük kelimelerin tekrarından değil, toplumun gerçek ihtiyaçlarından doğan derin ve toplumsal bir düşünce üretme fırsatını kaçırmış olmamızdır” şeklinde tanımladı.

Bazen hazır cümlelerin ve kavramların arasında kaybolduğumuzu belirten Mostafavi, şu soruyu sordu: Afganistan acaba kendi insani gerçeklikleri zemininde mi inşa edildi, yoksa anlam üretmekten ziyade sadece gürültü çıkaran baskı, tekrar ve değer katmanları üzerine mi kuruldu?

Mostafavi, tarihsel krizlerden birinin “ses” ve “anlam” arasındaki farkı görmemek olduğunu söyleyerek “Çünkü her ses değerli değildir ve sesin yüksek çıkması her zaman hakikatin göstergesi sayılmaz” dedi. Mostafavi, üretebildikleri duygusal, acıyı dile getiren, feryat eden, yarayı gösteren bir edebiyatın yanında hâlâ acının yüzeyini aşabilen, soru soran, analiz eden ve geleceği tahayyül edebilen bir edebiyata ihtiyacımız olduğunu vurguladı.

Sevgi, acı ve fedakarlıkla inşa edilen her şeyin bir süre gizli kalsa bile gelecekte mutlaka kendi yolunu bulacağını söyleyen Mostafavi, kadim bir tarihi olan kadınları silmeye yönelik her adımın tam tersi bir sonuç verdiğini aktardı:

“Çünkü bu durum kadınları daha bilinçli, daha uyanık ve daha kararlı kılmaktadır.”

“Resmi tarih gücün tarihidir”

Kadınların Afganistan tarihinde, kültür ve edebiyat alanındaki rolü ne olduğuna da değinen Mostafavi, resmi tarihi bir kenara bırakıp insanların gerçek yaşamına bakarsak bambaşka bir tablo ortaya çıktığını ifade etti:

“Resmi tarih çoğunlukla gücün tarihidir, kaydetme imkânı olanların tarihidir. Ancak yaşamın tarihi, çoğu durumda evlerde, hafızalarda, ailelerde ve taşıyıcısı kadınlar olan anlatılarda korunmuştur.

Yani kadınlar, Afganistan kültürünün en büyük koruyucuları ve muhafızları olagelmiştir. Ana dili, ninniler, gece masalları, halk şiirleri, kültürel kutlamalar, ailevi gelenekler, savaş ve göç hatıraları ile toplumun pek çok ahlaki değeri kadınlar aracılığıyla nesilden nesile aktarılmıştır. Çağdaş edebiyatta da kadınlar sadece kadınlar hakkında yazmadılar; savaşı, aşkı, yoksulluğu, göçü, umudu, korkuyu, yenilgiyi ve geleceği yazdılar.

Kadınların Afganistan edebiyatındaki varlığı, sadece kadın yazar sayısının artmasından ibaret değildi, Afgan insanına bakışın yeni bir tarzda sahneye girişiydi. Ben resmi tarihe her zaman temkinle bakarım; çünkü pek çok dönemde kadınlar bu tarihte ya yok sayılmış ya da göstermelik bir varlık göstermişlerdir. Kadın özgürlüğünden söz edildiğinde bile bu özgürlük zaman zaman kadınların kendi tercihlerinden ziyade, egemen güçlerin bir projesi olarak tanımlanmıştır. Tıpkı bugün kadınların toplumdan silinmesinin bir başka güç tarafından uygulanması gibi…

Her iki durumda da tehlike şudur: Kadın, tarihsel irade sahibi bir birey olarak görülmek yerine, başkalarının kararlarının nesnesi haline getirilir. Fakat ben kadınların gerçek tarihinin bir ‘var oluş’ tarihi olduğunu düşünüyorum, kaydedilmediğinde bile var olan bir mevcudiyet.”

Taliban’ın kadınlara yönelik kısıtlamalarının Afganistan’daki kültürü etkileyip etkilememe meselesinin sadece kadın hakları konusu değil, kültürün ve insani toplumun niteliğiyle ilgili bir mesele olduğunu belirten Mostafavi, bir toplumun kültürünün o toplumdaki kadınların katılım düzeyinden okunabileceğini savundu:

“Toplum sadece bireylerin birleşimi değildir, insanların birbirini gördüğü, konuştuğu, deneyimlerini paylaştığı ve anlam ürettiği ortak bir dünyadır. Kadınlar üniversiteden, medyadan, sanattan, edebiyattan ve kamusal alandan silindiğinde, nüfusun sadece yarısı bir kenara atılmış olmaz; toplumun kendisini tanıdığı o dünyanın bir parçası daraltılmış olur. Şunu da eklemeliyim ki kültürü hükümetler yaratmaz; kültür insanlar arasında, diyalogda, farklılıkta, çeşitli deneyimlerin ve anlatıların yan yana gelmesinde şekillenir.

Toplumun ana seslerinden biri olan kadın susturulduğunda, kültür de giderek tek sesli ve sığ bir hal alır. Kendine sadece tek bir açıdan bakan bir toplum, er ya da geç kendi hakikatinin bir parçasını kaybedecektir.

Kadınların kendi aralarında kullandığı çok güzel bir söz vardır: ‘Evimin ışığını açık tutuyorum.’

Bu sade cümlenin çok derin bir anlamı var. Bu ışık, karanlık bir gecede sadece bir odayı aydınlatan bir lamba değildir; yarının ışığıdır. Çocukların, ailenin ve toplumun hâlâ nefes alma imkânına sahip olacağı bir yarının…

Ne acı ki kadınlar, yukarıdan aşağıya dayatılan kısıtlamalarla ve kendi iradeleri dışında, evlerinin ışığını açık tutmaktan alıkonuluyorlar. Oysa ev, sadece dört duvardan ibaret değildir; ev “hafıza”dır. Ev; dilin, kültürün, masalın, sevginin ve insani deneyimin kuşaktan kuşağa aktarıldığı yerdir. Bu çarkın tamamen durduğunu hayal edin; işte o zaman toplum zifiri bir karanlığa ve kültürel bir yoksulluğa gömülür. Bu kadar basit: Kadınların sistemli bir şekilde yok sayılması sürecinin tekrarlanması, Afganistan toplumunun kültürünü ve sosyal kimliğini doğrudan etkiler; tek kutuplu, ideolojik, dinamizmden ve gelişimden uzak bir toplum yaratır. Karanlık, kadın düşmanı, eril, durgun ve kapalı bir toplum meydana getirir.”

Mostafavi, her toplumun kendi anlatıları sayesinde yaşayıp ölümsüzleştiğini hatırlatarak milletlerin kendileri hakkında anlattıkları hikayelerle kendilerini inşa ettiklerine dikkat çekti. Mostafavi eğer kadınlar kendi deneyimlerini kaydedemezlerse, gelecek nesil Afganistan hakikatinin sadece bir kısmını tanıyabileğini söyledi ve “Kadın sesinin olmadığı bir tarih, sayfalarının yarısı yok olmuş ve çürümüş bir kitaba benzer” ifadelerini kullandı.

Mostafavi, bugün daha karmaşık bir durumla karşı karşıya olduğumuzu da ekledi:

“Dünya kamuoyunun büyük ölçüde savaşlara, küresel krizlere ve gelecek kaygısına odaklandığı bir ortamda, sessiz sedasız sistemli bir yok etme süreci devam ediyor. Bir grup, toplumun yarısını kamusal alandan uzaklaştırmayı başardı. Fakat unutmamalıyız ki edebiyat bu silinmeye karşı direnmektedir; Afgan kadınlarının edebiyatı, ‘Ekmek, İş, Özgürlük’ edebiyatıdır ve kadınların geniş mücadelesinin sesidir.

Kısıtlamalara karşı duran ve kendi deneyimlerini kaydeden kadınların sesi, sadece bireysel bir protesto değildir; çok değerli bir tarihsel dönemin belgelenmesidir. İktidardaki erkekler tarafından unutturulma çabası biz kadınların varlığını bir süreliğine kısıtlayabilir ama insani deneyimi yok edemez. Çünkü insanlar, iyisiyle kötüsüyle, kadınlardan dünyaya gelmiştir. Kadın köktür, asıldır; köke ne kadar balta vururlursa vurulsun kurumaz, yeniden tohum verir ve yeniden boy gösterir. Belki bu dönem sancılı geçebilir ama hakikate dönme imkânı her zaman vardır ve kadınların bu kez de kazanacağına inanıyorum.

Ülkemiz geçmiş yıllarda pek çok fırsata sahipti; ancak bazen iktidar gürültüsü, projeler, dış yardımlar ve siyasi rekabetler arasında derinlemesine düşünme fırsatını kaçırdık ve hepimiz bir boşlukta kaldık. Belki de tarihimizin en acı fırsatlarından biri tam da bu andır; yokluktan ve boşluktan doğan bir an… “Biz neydik? Ne olduk? Ve ne olacağız?” sorularını sormak için bir fırsat.”

Kadınların son yirmi yılda, Afganistan kültür ve edebiyatının en önemli üreticilerinden biri olduğunun altını çizen Mostafavi, Afganistan deneyiminin yeni bir boyutunu dile getirmeyi ve tanıtlmayı başaran pek çok kadın şair, yazar ve araştırmacının doğuşuna tanıklık ettiğini hatırlattı.

Mostafavi, sözlerine şu şekilde devam etti:

“Ancak bugün yaşanan bu zorunlu duraklamayı sadece bir son olarak görmemek gerekir; tarih bazen duraklama anlarında yeniden doğma imkânı bulur. Anka kuşunun kendi küllerinden yeniden doğduğunu duymuşsunuzdur. Bu efsane, Afganistan toplumunda gerçeğe dönüşen acı tarihsel tecrübelerden biridir. Umuyorum ki Afganistan bu kez ‘yıkanıp temizlendikten sonra kirli elbiselerini yeniden giymez.’

Eğer bir kız çocuğu bugün uyandığında kendisini kısıtlamaların, bekleyişin ve tükenmişliğin tekrarlanan çarkında buluyorsa, bilmelidir ki tam da bu an, tarihsel bir deneyimi kaydetmenin başlangıcı olabilir. Yazsın; sadece bugün için değil, yarın için yazsın. Belki bugün kimse onun yazdıklarını okumayacak ama yine de yazsın; çünkü insan kendi deneyimini kaydetmediğinde, tarihsel varlığının bir parçasını yitirir. Yazının kusursuz, eksiksiz ve yayımlanmaya hazır olmasını beklememek gerekir. Bazen sade bir not, kısa bir cümle veya kişisel bir hatıra, yüzlerce resmi metinden daha fazla tarihsel değer taşır. Bana göre yazmak, insanın varlığını ilan etmesidir ve işte bu varlık, Afgan kadınının anlatısını silinemez ve tarihsel kılar.”

Gülistan Doku soruşturması kapsamında 15 ilde 18 gözaltı

Gülistan Doku dosyasında kolluk görevlilerine yönelik bir operasyon dalgası daha gerçekleştirildi. Akın Gürlek, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada 15 ilde düzenlenen eş zamanlı operasyonlarda 18 kişinin gözaltına alındığını duyurdu.

Fotoğraf: Elif Tuna / csgorselarsiv.org

Munzur Üniversitesi öğrencisi Gülistan Doku’nun 5 Ocak 2020’de kaybolmasına ilişkin yürütülen soruşturma kapsamında bugün (27 Temmuz) bir gözaltı operasyonu daha gerçekleşti. Operasyon sırasında soruşturma sürecinde görev alan 18 kolluk personeli gözaltına alındı.

Erzurum ve Dersim Cumhuriyet Başsavcılıklarının koordinasyonunda, Erzurum İl Jandarma Komutanlığı ekipleri sabah saatlerinde Nevşehir, İstanbul, Isparta, Bilecik, Bursa, Çanakkale, Ordu, Aydın, Diyarbakır, Kayseri, Ankara, Erzincan, Eskişehir, İzmir ve Antalya olmak üzere 15 ilde eş zamanlı baskın düzenledi. Adalet Bakanı Akın Gürlek’in X hesabından yaptığı açıklamaya göre, 21 adreste arama yapıldı ve hakkında gözaltı kararı olan 19 şüpheliden 18’i gözaltına alındı.

Usulsüzlük ve delillere müdahale şüphesi

Yürütülen ifade analizleri ile teknik, dijital ve saha çalışmaları, Dersim’de görev yapmış bazı kolluk personelinin Doku’nun kaybolmasının ardından yürütülen adli süreçteki işlemlerinde usulsüzlük yaptığına ve delillere müdahale ettiğine dair bulgular ortaya koydu.

Gözaltına alınanlar arasında 1 emniyet müdür yardımcısı, 1 emniyet amiri, 1 başkomiser, 1 komiser, 1 başpolis memuru, 10 polis memuru, 1 bilgisayar işletmeni ve 3 emekli polis memuru bulunuyor.

Doku’nun kaybolmasının bir cinayetle sonuçlandığı yönündeki iddialara ilişkin soruşturmada, delillerin bazı kamu görevlileri eliyle karartıldığına dair emareler bütün yönleriyle incelendiği bildirdi.

Eski vali Sonel Erzurum Adliyesi’nde

Aynı gün, tutuklu bulunan eski Dersim Valisi Tuncay Sonel ile koruma polisi Şükrü Eroğlu ve emekli polis memuru Gökhan Ertok, yeni deliller kapsamında ifadeleri alınmak üzere Erzurum Adliyesi’ne sevk edildi.

Sonel, Eroğlu ve Ertok, Erzurum Adliyesi’nde görüntülendi

Başsavcılık tarafından yapılan incelemeler sonucu, Sonel ile aynı dosya kapsamında tutuklu bulunan ve ihraç edilen polis memuru Gökhan Ertok arasındaki yazışmaların “suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme”, “kişisel verileri hukuka aykırı ele geçirme”, “kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma”, “kasten yaralama”, “yağma” ve “bilişim sistemindeki verileri yok etme veya değiştirme” suçları kapsamında değerlendirildiği bildirildi.

Gülistan Doku

Ne olmuştu?

Munzur Üniversitesi Çocuk Gelişimi Bölümü ikinci sınıf öğrencisi Gülistan Doku, 5 Ocak 2020’de kaldığı yurttan ayrıldıktan sonra kaybolmuştu. Ailesi ertesi gün İl Emniyet Müdürlüğü’ne kayıp başvurusunda bulunmuştu.

Kameralarda yapılan incelemelerde Doku’nun bir minibüse bindiği görülmüş, ancak nerede indiği tespit edilememişti.

Gülistan Doku kaybolduktan sonra Munzur Çayı ile telefonunun en son sinyal verdiği Dêrsim’deki Uzunçayır Baraj Gölü’nde günlerce arama yapıldı. Ancak göldeki suyun boşaltılmasına rağmen Gülistan’ın izine rastlanmadı.

Gülistan Doku’nun en son görüştüğü kişi olan eski erkek arkadaşı Zeinal Abakarov, olaydan iki sene sonra 2022’de Antalya’da gözaltına alındı ve çıkarıldığı mahkemece adli kontrol tedbiriyle serbest bırakıldı.

Haziran 2024: HSK kararnamesiyle Tunceli Cumhuriyet Başsavcılığı’na atanan Ebru Cansu, dosyayı yeniden ele aldı. JASAT’tan özel bir ekip kuruldu, yaklaşık 700 saatlik güvenlik kamerası (KGYS) görüntüsü ve plaka tanıma sistemi (PTS) kayıtları yeniden incelendi.

2025: Ortaya çıkan bir gizli tanık ifadesi, Doku’nun cesedinin birden fazla kez taşındığını ve valinin oğlunu Gülistan Doku’ya tecavüz ve silahla vurarak öldürmekle suçladığı yazıldı.

14 Nisan 2026: Dönemin Tunceli Valisi Tuncay Sonel, oğlu Mustafa Türkay Sonel, Doku’nun eski erkek arkadaşı Zeinal Abakarov ile anne ve babası, firari şüpheli Umut Altaş’ın anne ve babası, ihraç edilmiş polis memuru Gökhan Ertok, Sonel’in dönemin korumalarından Şükrü Eroğlu, İl Özel İdaresi çalışanı Erdoğan Elaldı, Munzur Üniversitesi’nde kameralardan sorumlu görevliler Savaş Gültürk ve Süleyman Önal gözaltına alındı, Gültürk ve Önal hariç herkes tutuklandı. ABD’de bulunan Umut Altaş hakkında kırmızı bülten çıkarıldı, daha sonra orada yakalanıp tutuklandı.

25 Nisan 2026: Soruşturma kapsamında Dersim Devlet Hastanesi bilgi işlem görevlileri B.Y. ve Y.E, gözaltına alındı.

21 Temmuz 2026: Elazığ, Malatya, Ankara, İstanbul ve Dersim’de eş zamanlı operasyon düzenlendi. 3 doktor, 1 hemşire, 1 bilgi işlem görevlisi, 5 veri giriş personeli, eski Vali Sonel’in eşi Handan Sonel, Doku’nun telefonuna müdahale ettiği değerlendirilen bilişim şirketi sahibi Mehmet Aca, 1 iş insanı ve 2 güvenlik korucusu olmak üzere 15 kişi gözaltına alındı.

24 Temmuz: soruşturma kapsamında gözaltına alınan şüphelilerden korucu Fatih Özmen tutuklanırken, Okan Yarıcı adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı.

25 Temmuz: Tunceli Valisi Tuncay Sonel’in eşi Handan Sonel ile Doku’nun telefonuna müdahale edildiği iddia edilen bilişim şirketinin sahibi Mehmet Aca tutuklandı, korucu Yılmaz Arslan adli kontrolle serbest bırakıldı. Mehmet Aca, Handan Sonel ve Fatih Özmen, kolluk, savcılık ve hakimlik ifadelerinde hakkındaki suçlamaları reddetti.

Tabip Odası üyesi Koyuncu: Kadın sünneti TCK’da “kasten yaralama” suçudur

Ağrı’da kadın sünneti yaptığını duyuran bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanı Dr. Ali Çakır’ın ifşalanmasının ardından İstanbul Tabip Odası Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Benan Koyuncu, kadın sünnetinde rıza olsa dahi sağlık yararı olmayan bu uygulamanın hukuka uygunluk sağlamayacağını vurguladı.

Fotoğraf: Avrupa Konseyi websitesi

Ağrı’da görev yapan bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanı Dr. Ali Çakır, sosyal medya üzerinden kadın sünneti (Kadın Genital Mutilasyonu) yaptığını duyurması üzerine kamuoyu tarafından tepki topladı. Türk Tabipler Birliği (TTB) Kadın Hekimlik ve Kadın Sağlığı Kolu, X hesabı üzerinden kadın sünnetini kabul etmediklerini belirten bir açıklama yayınladı.

Açıklamada “Kadınların bedenine yönelik her türlü şiddetin ve hak ihlalinin karşısında olduğumuzu; tıp etiğini, bilimsel ilkeleri ve insan haklarını savunma sorumluluğumuz gereği bu sürecin takipçisi olacağımızı kamuoyuna saygıyla duyururuz” ifadeleri yer aldı. Ağrı-Kars-Ardahan-Iğdır Tabip Odası söz konusu hekim hakkında idari soruşturma başlattı.

BBC Türkçe’ye açıklamada bulunan Ali Çakır, bu tür bir genital sakatlama işlemini asla uygulamadığını ve uyguladığı işlemin hud derisi alma işlemi olduğunu belirtmişti. Instagram’da “kadın sünneti’ni klinikte yapmaktayım” ifadesiyle paylaşan Çakır, daha sonra gönderisini “hud derisi alma işlemini klinikte yapmaktayım” şeklinde düzenledi.

Eşitlik İçin Kadın Platformu (EŞİK), sosyal medya hesabından her iki işleme de tepki göstererek “Gelen tepkiler üzerine işlemin ‘Hud derisi alma’ olarak adlandırılması niteliğini değiştirmemektedir. Klitoral başlık, anatomik olarak klitorisi koruyan doğal bir dokudur. Kadın bedenine dayatılan bu operasyonlar, ister kâr amacıyla ister dini gerekçelerle yapılsın; ataerkil ve kapitalist bir dayatmadır, suçtur” dedi. EŞİK, açıklamasında Türkiye’nin Birleşmiş Milletler Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Sözleşmesi’ne (CEDAW) taraf olduğunu hatırlatarak devletin bu tür zararlı uygulamaları önleme ve yasaklama yükümlülüğünün yerine getirilmesini de talep etti.

Konuya ilişkin Niha+’ya değerlendirmelerde bulunan İstanbul Tabip Odası Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Benan Koyuncu, kadın cinsel organın sakatlanmasının tıp etiği, uluslararası yasalar ve Türk Ceza Kanunu açısından ihlal oluşturduğunu söyledi.

“Rıza olması hukuka uygun yapmaz”

Koyuncu, bir uzmanın kadın sünneti veya “kadın sünneti” adı altında başka bir işlem yapması halinde, her iki durumun da etik bir işlem olmadığını söyleyerek bunların tamamen bir ceza yargılaması konusu olduğunu belirtti:

“Kadın genital mutilasyonu (FGM), Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından açıkça mahkum edilmiş, hiçbir sağlık yararı bulunmayan bir uygulamadır. Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 86. ve 87. maddeleri kapsamında ‘kasten yaralama’ suçunu oluşturur. Bu uygulamada kişinin rızasının bulunması, bunu hukuka uygun hale getirmez. Hatta mağdur çocuksa ceza oranını artıran nitelikli hal oluşur.”

Dünya Tabipler Birliği: “İnsani açıdan kabul edilemez”

Koyuncu, hekimlerin mesleki deontoloji kurallarına ve uluslararası deklarasyonlara uymakla yükümlü olduğu hatırlatılarak Dünya Tabipler Birliği’nin (WMA) 2016 yılında güncellediği resmi tutum belgesine değindi. WMA’nın kadın sünnetini yalnızca bir tıp etiği ihlali olarak değil, aynı zamanda kadın ve kız çocuklarının en temel insan haklarının gasp edilmesi ve ciddi bir sağlık sorunu olarak nitelendirdiğini hatırlatan Koyuncu, WMA’nın konu hakkındaki çizgilerini şu şekilde sıraladı:

  • Kadın genital mutilasyonu, derecesi ya da yöntemi ne olursa olsun tıbbi ve insani açıdan kesinlikle kabul edilemez bir uygulamadır.
  • Hekimler, kadın sünnetini hiçbir koşulda uygulamamalı, bu uygulamaya aracılık etmemeli veya meşrulaştıracak herhangi bir söylem ya da rol üstlenmemelidir.
  • Kadın sünnetini yasaklayan ulusal ve uluslararası yasaların etkin biçimde uygulanması tıp örgütlerince desteklenmelidir.
  • FGM mağdurlarına kapsamlı tıbbi ve psikolojik destek sunulmalı; erken risk tespiti, eğitim ve toplum liderleriyle iş birliği yoluyla bu hak ihlalinin önüne geçilmelidir.

Kadın sünneti (Kadın Genital Mutilasyonu)

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Birleşmiş Milletler (BM), kamuoyunda “kadın sünneti” olarak bilinen ve uluslararası literatürde Kadın Genital Mutilasyonu / Sakatlaması adıyla geçen uygulamayı, kadın ve kız çocuklarının haklarına yönelik en ağır ihlallerden biri ve açık bir şiddet biçimi olarak tanımlıyor.

Kadın sünneti işlemi, kronik idrar yolu problemleri, ağrılı adet görme, kistler, cinsel ilişki sırasında ağrı, kısırlık, doğum sırasında aşırı kanama riski ve buna bağlı bebek/anne ölümleri, depresyon, anksiyete ve travma sonrası stres bozukluğu gibi birçok sonuca sebep olabiliyor.

Bugün Doğu ve Güney Afrika’da yaşayan yaklaşık 42 milyon kız çocuğu ve kadın, kadın sünnetine (FGM) maruz kalmış durumda, bu rakam küresel toplamın beşte birine yakın bir orana denk geliyor

Kadın sünnetine (FGM) maruz kalmış kız çocuğu ve kadın sayısı

Dogu ve Guney
Afrika
42 milyon
  • Dogu ve Guney Afrika, 42M
  • Etiyopya30M
  • Somali6M
  • Kenya3M
  • Tanzanya Birleşik Cumhuriyeti2M
  • Eritre1M
  • Uganda200B
  • Diger bolgeler
  • Doğu Asya ve Pasifik80M
  • Orta Doğu ve Kuzey Afrika59M
  • Batı ve Orta Afrika49M
  • Dünyanın geri kalanı1M
  • Güney Asya30B

Kaynak: Birleşmis Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), Doğu ve Güney Afrika’da Kadın Sünneti Profili, UNICEF, New York, 2025.

Doğu ve Güney Afrika’dakı topluluklar kadın sünnetinin (FGM) terk edilmesine doğru ilerliyor, ancak bu ilerleme onlarca yılı bulabilir

15-19 yaş arası kız çocukları arasında kadın sünnetine (FGM) maruz kalma oranı

Somali %100 Somali %99 Eritre %93 Eritre %69 Etiyopya %77 Etiyopya %47 Kenya %26 Kenya %9 Tanzanya %17 Uganda %0 Uganda %030 yil once Bugün

* Kaynak grafikte Tanzanya’nın güncel oranı icin sayısal etiket verilmemiştir, çizgi kaynaktakı görsel eğilime göre temsili olarak çizilmistir.

Kaynak: Birleşmis Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), Doğu ve Güney Afrika’da Kadın Sünneti Profili, UNICEF, New York, 2025.

230 milyon kişiye kadın sünneti yapıldı

Afrika ve Ortadoğu’da yaklaşık 40 ülkede yapılan kadın sünneti işlemi, küresel bakımdan bir insan hakkı ihlali olduğu kabul ediliyor. UNFPA / UNICEF tarafından paylaşılan 2025 tarihli ortak rapora göre dünyada 230 milyon kız ve kadın, kadın sünnetine maruz bırakıldı, en az 4.5 milyon kız çocuğu (çoğu beş yaşından küçük) ise risk altında.

UNICEF Genel Direktör Yardımcısı Geeta Rao Gupta’nın 2016 tarihli bir açıklamasında birçok ülkede kız çocuklarının çoğunun beş yaşından önce kesme işlemine maruz kaldığını belirtmişti.

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women) verilerine göre, dünya çapında kadın sünnetinin 92 ülkede uygulanıyor. Bu ülkelerin yalnızca yarısından biraz fazlasında (51 ülkede) kadın sünnetini yasaklayan ulusal yasalar bulunuyor. UN Women’ın paylaştığı bilgilere göre kadın sünnetinin uygulandığı ülkeler şunlar:

Afrika: Benin, Burkina Faso, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Fildişi Sahili, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Cibuti, Mısır, Eritre, Etiyopya, Gambiya, Gana, Gine, Gine-Bissau, Kenya, Liberya, Malavi, Mali, Moritanya, Nijer, Nijerya, Senegal, Sierra Leone, Somali, Güney Afrika, Güney Sudan, Sudan, Tanzanya, Togo, Uganda, Zambiya ve Zimbabve.

Orta Doğu: İran, Irak, Ürdün, Umman, Filistin Devleti, Birleşik Arap Emirlikleri ve Yemen.

Asya: Hindistan, Endonezya, Malezya, Sri Lanka, Bangladeş, Tayland, Brunei, Singapur, Kamboçya, Vietnam, Laos, Filipinler, Afganistan, Pakistan ve Maldivler.

Avrupa: Gürcistan, Rusya ve Birleşik Krallık.

Amerika ve Okyanusya: Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda, Kolombiya, Ekvador, Panama ve Peru.

Powered by  GDPR çerez uyumluluğu
Gizliliğe genel bakış

Niha+, bağımsız gazetecilik ilkeleri ve okur mahremiyeti çerçevesinde dijital ayak izinize saygı duyar. Sitemizde gezinirken, sizlere kesintisiz bir okuma deneyimi sunabilmek ve platformumuzun teknik altyapısını güvence altına almak amacıyla çerezler kullanılmaktadır. Sol taraftaki menüyü kullanarak çerez tercihlerinizi dilediğiniz gibi yönetebilirsiniz. Kişisel verilerinizin nasıl işlendiğine dair detaylı bilgi için lütfen Gizlilik Sözleşmemizi ve KVKK Aydınlatma Metnimizi inceleyiniz.