Tuncer Bakirhan: Girtiyên nexweş berdin

Hevserokê Giştî yê DEM Partiyê Bakirhan ragihand ku şert û mercên xebata Abdullah Ocalan hatin guhertin û sekreteriya wî hatiye xurtkirin.

Hevserokê Giştî yê Partiya Demokrasî û Wekheviyê ya Gelan(DEM Partî) Tuncer Bakirhan di komcivîna partiya xwe de li Parlamentoyê axivî.

Hevserokê Giştî yê DEM Partiyê Tuncer Bakirhan bi lêv kir ku bêyî qanûna çarçoveyî jî girtiyên nexweş dikarin bên berdan û wiha got: “Êdî tehamûla me nemaye. Em bang li rayedaran dikin ku demildest girtiyên nexweş berdin. Îro jî li ber Wezareta Dadê çalakiya nobede dê be destpêkirin. Heta girtî bên berdan wê çalakî bidome.”

Tuncer Bakirhan di destpêka axaftina xwe de Abdulvahap Aksoy ku piştî 30 salan di sala 2024an de hat berdan û duh jiyana xwe ji dest da bi bîr anî û ji malbatê û gelê Kurd re sersaxî xwest.

“Divê girtiyên nexweş demildest bên berdan“

Tuncer Bakirhan bal kişand ser rewşa girtiyên nexweş û wiha got:

“Çend roj berê jî girtiyê nexweş Tuncer Saglam jiyana xwe ji dest da. Her wiha girtiya nexweş Newroz Bozkurt jî li nexweşxaneyê tê derman kirin. Teşhîsa nexweşiya pênceşêrê danîn ser girtiya nexweş Evîn Zapsû. Ji bo berdana girtiyê nexweş hewcehî bi qanûna çarçoveyî tine ye. Êdî tehamûla me nemaye. Em bang li rayedaran dikin ku demildest girtiyên nexweş berdin. Îro jî li ber Wezareta Dadê çalakiya nobede dê be destpêkirin. Êdî tehamûla kesî nemaye. Heta girtî bên berdan çalakî wê bidome.”

“Em ê siyasetmedarên Kurd biparêzin“

Tuncer Bakirhan bertek nîşanî desteserkirina Serokê PSKê Bayram Bozyel û siyasetmedarên din ên Kurd da û got ku fikir û ramanên me cuda bin jî ji bo me parastina wan rêgezek e û em vê binçavkirinê şermezar dikin. Tuncer Bakirhan bertek nîşanî tayinkirina qeyimê ser Sozcu TVyê jî da. Tuncer Bakirhan nerazîbûn nîşanî binçavkirina parêzerên endamên ÇHDê da û xwest dawî li sepanên li pêşiya demokrasiyê dibin asteng bê anîn.

Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk

Tuncer Bakirhan bal kişand ser pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk û wiha dirêjî da axaftina xwe:

“Pêvajo bi îradeyeke mezin berdewam dike. Em vê pêvajoyê weke avakirina jiyana hevpar dibînin. Di pêkanîna aştiyê de tişta şaş taloqkirin e. Bêtehamûliya li dijî demokrasiyê ye. Rêveberiya Tevgerê helwesta xwe bi îradeyeke şênber nîşan da. Gotin, îradeya wan a çareseriyê tam e û heke dewlet gavên pêwist biavêje ew amade ne. Pêvajo bi çar merhaleyan pêk tê. Ya yekemîn bidawîkirina ji pevçûnan bû. Ev pêk hat. Ya din muzakere ye û ev jî pêk hat. Ya din jî çarçoveya hiqûqî ye. Ev jî tevî kêmasî û nebasiyan pêk hat û em di nav de ne. Ya din jî demokratîkbûyîn e û ev jî li pêş me ye.”

“Şertên xebata birêz Ocalan guherî“

Tuncer Bakirhan destnîşan kir ku divê qanûna çarçoveyî bikevê meriyetê û wiha pê de çû:

“Birêz Ocalan cihê xwe yê nû bû. Di şert û mercên xebata wî de guhertin hate kirin û sekreteriya wî hatiye xurtkirin. Em van agahiyan cara ewil parve dikin. Em jî dibêjin werin em siberoja Tirkiyeyê bi hev re binivisînin. Divê li şûna çekan hiqûq were bicihkirin. Em bi hev re di deriyê aştiyê de derbas bibin. Bila ev Meclis bibe meclisa çareseriya pirsgirêka sed salan. Me di hevdîtinê de bi birêz Numan Kurtulmuş re jî got mayindêbûna aştiyê bi demokrasiyê pêkan e û divê Komîsyona Meclisê tenê çavderiyê neke û piştgiriya civakîkirina aştiyê bike. Birêz Numan Kurtulmuş jî bi erênî nêzî rexne û peşniyarên me bû. Di vê pêvajoyê de niyeta me ji dil û baş e.”

“DEM Partî li gel karkeran e“

Tuncer Bakirhan diyar kir ku li Tirkiyeyê karker bi mirinê re rû bi rû ne û bertek nîşanî kedxwarina mirina karkeran da û got ku kî dibe sedema mirina karkeran, pereyên ku digirin jî bila wan heram be. Tuncer Bakirhan pirsa “Çima mirin her tim para karkeran e?” kir û karkerên di teqîna HABAŞê de jiyana xwe ji dest dan jî bi bîranî û got ku DEM Partî her tim li rex karkeran e.

Talankirina aboriyê û xwezayê

Tuncer Bakirhan destnîşan kir ku bi gendeliya fonê hinek kes xwe dewlemend dikin û hinek jî nikarin debara xwe bikin û bertek nîşanî polîtîkayên desthilatê yên li ser aboriyê da. Tuncer Bakirhan bal kişand ser qirkirina xwezayê jî û got ku Tirkiye yek ji welatê ku herî zêde xwezayê talan dike ye.

Lûtkeya Avhewayê COP31 a fermî îro dest pê dike

Konferansa 31emîn a Aliyên Peymana Çarçoveya Guherîna Avhewayê ya Neteweyên Yekbûyî (COP31) îro dest pê dike. Konferans dê heta 20ê Mijdarê berdewam bike.

Lijneya giştî ya vekirinê ya COP31ê, wê di saet 10.00î de li Salona Lijneya Giştî ya Anadoluyê ku li Qada EXPOyê ye, pêk were. Ev cara yekem e ku Tirkiye mazûvanî û serokatiya vê lûtkeyê dike.

Tê çaverêkirin ku 102 serokdewlet û serokwezîr beşdarî lûtkeyê bibin. Her wiha dê zêdetirî 300 wezîr jî tevlî lûtkeyê bibin.

Armanca sereke ya konferansê bicihanîna sozên gerdûnî ye. Ev soz ji bo têkoşîna li dijî guherîna avhewayê hatine dayîn. Di civînan de dê gelek mijarên girîng bên nîqaşkirin. Fînansekirina avhewayê, terikandina sotemeniyên fosîl û derbasbûna enerjiya paqij hinek ji van mijaran in. Her wiha dê mijara xwehevguncandina li gel krîza avhewayê jî bê nirxandin.

di roja destpêkê a konferansê de dê mijarên weke ewlehiya xurakê, çandinî, berhemdariya avê û bandorên guherîna avhewayê yên li ser tenduristiyê bên gotûbêjkirin.

Her weha di çalakiyên din ên rojê de, veguherîna enerjiyê ya edil, fînansekirina avhewayê, veguherîna torên ceyranê û erkên dewletan ên di çarçoveya hiqûqa navneteweyî ya avhewayê de dê werin nîqaşkirin.

Lûtkeya Rêberên Cîhanê jî dê 11 û 12ê Mijdarê pêk bê.

Serokatiya Tirkiyeyê

Wezîrê Jîngeh, Bajarvanî û Guherîna Avhewayê yê Tirkiyeyê Murat Kurum serokatiya lûtkeyê dike.

Konferans îro bi beşdariya serokdewlet, birêvebirên payebilind, nûnerên saziyên sivîl û akademîsyenan dest pê dike. Ev lûtke cara yekem sala 1995an li Berlînê hatibû lidarxistin. Welatên peymanê her sal ji bo nirxandina bipêşketinan û dîtina çareseriyên hevpar li hev dicivin.

Di 10 xalan de Lûtkeya COP31ê

1.Mazûvanî û serokatiya Tirkiyeyê

Tirkiye cara yekem e mazûvaniya lûtkeya COPê dike. Wezîrê Jîngeh, Bajarvanî û Guherîna Avhewayê Murat Kurum serokê COP31ê ye.

2. Beşdariya 102 serokdewletan

Li gorî daxuyaniya Murat Kurum, beşdariya 102 serokdewlet û serokwezîran misoger bûye. Tê pêşbînîkirin ku derdora 300 wezîr jî beşdar bibin.

3. Hevkariya Tirkiye û Awistralyayê

Tirkiye mazûvanî û serokatiya giştî ya lûtkeyê dike. Lê Awistralya dê serokatiya dan û standinên fermî bike. Wezîrê Guherîna Avhewayê û Enerjiyê yê Awistralyayê Chris Bowen dê van dan û standinan bi rê ve bibe.

4. Lûtkeya Rêberên Cîhanê (11-12ê Çiriya Paşîn)

Serokdewlet û serokwezîr dê sozên xwe yên neteweyî pêşkêş bikin. Her wiha ew dê pêşniyarên çareseriyê yên ji bo rûbirûbûna krîza avhewayê bînin zimên.

5. Armanca sînordarkirina 1,5 pileyî

Pêkanîna armanca Peymana Avhewayê ya Parîsê ya ji bo rawestandina bilindbûna germahiya gerdûnî di 1,5 pileyî de, dê bibe yek ji xalên herî girîng ên dan û standinan.

Li gorî amarên Neteweyên Yekbûyî, eger hemû sozên niha bi temamî bi cih bên jî germahî dê dîsa zêde bibe. Tê pêşbînîkirin ku heta dawiya sedsalê germahiya cîhanê bi qasî 2,6 pileyî zêde bibe.

6. Fînansekirina avhewayê

Dabînkirina fînansmanê ji bo welatên li jêr pêşketinê yek ji mijarên herî krîtîk e. Armanc ew e ku ev welat karibin xwe li gorî guherîna avhewayê biguncînin, xwe ji karesatan biparêzin û berê xwe bidin enerjiya paqij.

7. Terikandina sotemeniyên fosîl

Kêmkirina bikaranîna komir, petrol û xaza xwezayî wê bi berfirehî bê gotûbêjkirin.

Her wiha zêdekirina veberhênanên enerjiya nûjenbar û çawaniya derbasbûna enerjiya paqij jî dê werin nîqaşkirin.

8. Rojeva çalakiyan a Tirkiyeyê ji bo 2035an

Armancên Tirkiyeyê yên ji bo sala 2035an eşkere ne. Armanc ew e ku rêjeya elektrîkkirina gerdûnî bigihîje ji sedî 35an. Her wiha daxistina çêbûna bermayiyan ji bo nîvî di nav planan de ye.

Kêmkirina xerckirina enerjiyê di avahiyan de bi kêmanî ji sedî 25 û bilindkirina bikaranîna materyalên dubare di hilberînê de ji sedî 15, xalên din ên girîng in.

Her wiha zêdekirina pratîkên çandiniyê yên ku li hemberî avhewayê berxwedêr in û belavkirina Mekanîzmaya Pira Cîbicîkirina Avhewayê ji bo projeyên veberhênanê di nav armancan de ne.

9. Qada 1,1 milyon metreçargoşeyî û 2 milyon serdanker

Tirkiye dê di çarçoveya COP31ê de 20 rojan mazûvaniya nêzîkî 1,5-2 milyon serdankeran bike. Ji bo vê yekê li Antalyayê qadeke 1,1 milyon metreçargoşeyî hat amadekirin.

Çalakî dê li Herêma Şîn û Herêma Kesk pêk werin. Ji bo çûn û hatinê jî dê 630 otobusên hawîrdorparêz û kêm-emîsyon bên bikaranîn.

10. Tedbîrên berfireh ên ewlehiyê

Ji bo parastina ewlehiya lûtkeyê li Antalyayê 27 hezar û 957 xebatkarên polîs, cendirme û ewlekariya peravan hatin erkdarkirin.

Di nav amadehiyan de 5 balafir, 7 wesayîtên deryayî û 26 wesayîtên zirxpoş hene. Her wiha 12 TOMA û gelek wesayît û motosîkletên bejahiyê cih digirin.

Lûtkeya Avhewayê ya Gelan

Di heman rojên COP31ê de, dê li Antalyayê “Lûtkeya Avhewayê ya Gelan” jî pêk bê. Lûtkeya Avhewayê a Gelan di 14ê Mijdarê Roja Çalakiya Cîhanî de dê bi mîtîngek dest pê bike.

Organîzatorên wê dibêjin ev lûtke didomiya hevdîtinên Glasgow û Belemê ye û ew dê dengê jin, karker, gundî û jîngehparêzan bike yek. Rêxistinên wekî Greenpeace, Yekîtiya Bijîşkên Tirk, Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî û sendîkayên girêdayî DÎSKê piştgiriyê didin vê lûtkeyê.

Paşê dê roj bi roj li ser mijarên mîna mafên xwezayê, enerjiya bêfosîl, demokrasî, aştî û serweriya xwirekê bisekinin. Saziyên sivîl û sendîka dê li ser bedela veguherînê, pirsgirêka bermayiyan, zererên şer ên li ser jîngehê û bandora krîza avhewayê ya li ser tenduristiyê nîqaşan bikin.

Lûtkeya gelan di civînan de dê sernavên weke rawestandina mekanizmaya kedmijiyê, birîna enerjiya sîstemê, bêçekkirina parêzvanên pergal û zîhniyeta mîlîter û avakirina sîstemekî xurakê ku li dijî çandiniyê endusturiyel bixin rojevê.

Bernameya Lûtkeya Avhewayê ya Gelan

  • Di navbera 12-14ê Mijdarê de, bi banga Sendikayên ji bo Demokrasiya Enerjiyê (TUED), sendikayên navneteweyî û herêmî ji bo mijarên weke derketina ji sotemeniyên fosîl, mafên karkeran, xizaniya enerjiyê, polîtîkayên enerjiyê yên giştî, demokrasiya enerjiyê û veguherîna adil dê ii Meclisa Kedê bicivin.
  • Di Roja Çalakiya Cîhanî de ku di 14ê Mijdarê de ye, bi banga Hêzên Ked û Demokrasiyê yên Antalyayê, dê bi beşdariya tevgerên civakî yên ji Tirkiyeyê û gelek parzemînan mîtîngekî mezin bê lidarxistin.
  • Di navbera 15-18ê Mijdarê de, rêxistinên civaka sivîl, tevgerên berxwedanê yên herêmî, sendika û rêxistinên jin û ciwanan ên ji çar aliyên cîhanê dê li li Navenda Kongreyê ya Mîmar Sînan bicivin û sedemên sîstematîkî yên krîza avhewayê û pêşniyarên çareseriyê yên gelan dê werin gotûbêjkirin. Her sibehê piştî rûniştinên hevpar ên sê saetî, dê panel, atolye, forum û gotûbêjên tematîk ên hevdem werin lidarxistin.
  • 15ê Mijdarê Yekşem: Mafên Xwezayê yên li Dijî Wêranbûnên Ekolojîk
  • 16ê Mijdarê Duşem: Derketina ji Sotemeniyên Fosil û Demokrasiya Enerjiyê
  • 17ê Mijdarê Sêşem: Demokrasî, Antî-Mîlîtarîzm û Aştî
  • 18ê Mijdarê Çarşem: Serweriya Xurakê û Agroekolojî

Ji bo bernameyê bitikîne

TFFyê piştî maça Eyupsporê ceza li Amedsporê birî

TFFyê piştî maça Eyupsporê bi giştî 780 hezar lîre cezayê pereyan da Amedsporê. Her weha 3 maç û 200 hezar lîre ceza li lîstikvanê Amedsporê Samuel Ballet birî.

Federasyona Futbolê ya Tirkiyeyê (TFF) piştî maça Eyupsporê ceza dan Amedsporê.

Desteya Dîsîplînê ya Futbola Profesyonel (PFDK) ya Federasyona Futbolê ya Tirkiyeyê ji ber bûyerên nav qadê û valanehiştina pêpelûkan bi giştî 780 hezar lîre cezayê pereyan da Amedsporê.

PFDK her wiha li lîstikvanê Amedsporê Samuel Ballet jî 3 maçan ceza û 200 hezar lîre cezayê pereyan birî. Qertên biletên elektronîk ên hinek alîgiran jî hatin blokekirin.

Ji bo Samuel Ballet 3 maç ceza û 200 hezar lîre

Ballet, beriya ku ji lîstikê bê derxistin li hemberî lîstikvanê tîma reqîb tevgerek kiribû. Ji ber vê yekê ji 3 maçan hat menkirin û 100 hezar lîre cezayê pereyan lê hat birîn. Yekser piştî wê, ji ber tevgerên wî yên li dijî werzişvaniyê yên piştî derxistinê, 100 hezar lîreyên din jî ceza girt. Bi vî awayî cezayê Ballet gihişt 200 hezar lîreyî.

PFDKyê, ji ber valanehiştina cihê pêpelûkan 500 hezar lîre cezayê pereyan da Amedsporê. Ji ber bûyerên qadê yên ku alîgir bûn sedem jî 280 hezar lîre cezayê pereyan li tîmê hat birîn.

Bilet hatin blokekirin

Qertên biletên elektronîk ên temaşevanên li bloka hejmar 130î ya Trîbuna Jêr a Rojhilatê jî hatin blokekirin. Ev alîgir tevlî bûyerên qadê bûbûn. Alîgirên li vê blokê dê nikaribin maça bê ya ku Amedspor mazûvan e li trîbunê bişopînin.

PFDKyê ji ber ku di maça Amedspor û Konyasporê de valahiyên pêpelûkan ên li stadyumê vala nehatibûn hiştin, 350 hezar lîreyên Tirk (nêzikî 7 hezar dolaran) ceza li Amedsporê birîbû.

Peymana Mekkeyê li Meclîsê hat pesendkirin

Parlamentoya Tirkiyeyê, pêşnûmeyasaya têkildarî erêkirina Peymana Hevbeş a Parastinê ya Mekkeyê pejirand. Tirkiye, Erebistana Siûdiyê û Pakistanê di meha Tebaxê Peymana Hevbeş a Parastinê ya Mekeyê îmze kiribûn.

Peymana ku di navbera Tirkiye, Pakistan û Siûdiyê de hatibû îmzekirin di Lijneya Giştî ya Parlamentoyê de bi 277 dengên erê li hemberî 118 dengên na hat pejirandin.
Ev peyman di navbera Tirkiye, Pakistan û Erebistana Siûdiyê de hatibû îmzekirin. Peyman avakirina “mekanîzmaya hevbeş a parastin û ewlehiyê” ya di navbera her sê welatan de pêşbînî dike.

Li gorî vê peymanê, êrişeke çekdarî ya derve ya li ser aliyekî wekî ku li dijî hemû aliyan hatiye kirin tê hesibandin. Peyman her wiha pêşbînî dike ku alî ji bo parastina serwerî, serxwebûn û yekparçeyiya axa hevdû hevkariyê bi pêş bixin û li hemberî gefên muhtemel bi hev re gavan bavêjin.

Peyman ji 16 madeyan pêk tê

Her weha Peyman ji 16 madeyan pêk tê û ji aliyê Serokkomarê Tirkiyeyê Recep Tayyîp Erdogan, Şazadeyê Erebistana Siûdiyê Mihemed Bîn Selman û Serokwezîrê Pakistanê Şehbaz Şerîf ve hatiye îmzekirin.

Di nava vê peymanê de madeyên krîtîk cih digirin. Li gorî peymanê, êrişa li ser her endamê vê hevalbendiyê dê wekî êrişa li ser her du welatên din jî bê dîtin.

Rayedar radigihînin ku Peymana Mekeyê bi temamî ji bo armancên parastinê ye û ti welatî nake armanc. Her sê welat di çarçoveya “mafê parastina rewa” yê madeya 51ê ya Peymannameya Neteweyên Yekbûyî (NY) de piştgiriyê didin welatê ku rastî êrişê hatiye. Di vê piştgiriyê de derfet û şiyanên leşkerî jî cih digirin.

Alî piştî ketina meriyetê heta 10 salên ewil nikarin ji peymanê derkevin. Piştî 10 salan jî tenê bi agahdarkirineke nivîskî ya herî kêm 3 mehan berê, dê karibin mafê xwe yê vekişînê bi kar bînin.

Li Tengava Hurmizê agir bi du tankerên petrolê ket

Artêşa Pasdaran a Îranê ragihand ku îro li Tengava Hurmizê agir bi du tankerên petrolê û keştiyeke kaşkirinê ketiye. Li gorî daxuyaniyê, ev bûyer piştî wê yekê rû da ku li başûrê tengavê mayîneke deryayê bi tankerekê ket.

Artêşa Pasdaran a Îranê ragihand ku îro li Tengava Hurmizê agir bi du tankerên petrolê û keştiyeke kaşkirinê ketiye.

Li gorî daxuyaniyê, ev bûyer piştî wê yekê rû da ku li başûrê tengavê mayîneke deryayê bi tankerekê ket.

Artêşa Pasdaran di daxuyaniyekê de eşkere kir ku tankereke petrolê dema xwestiye li başûrê Tengava Hurmizê di rêyeke qedexekirî re derbas bibe, mayîneke deryayê pê de teqiya û agir pê ket.

Her wiha tankereke din jî dema ku ji rêya avî derdiket agir pê ket. Piştre agir derbasî wê keştiya kişandinê bû ya ku ji bo alîkarî û vemirandina agir nêzîkî wê bûbû.

Ev bûyer di demekê de ye ku sibeha çarşemê jî Artêşa Pasdaran ragihandibû ku ji ber mayînan agir bi çar tankerên din ên petrolê ketiye û ew têk çûne. Her wiha wan dest daniye ser du keştiyên din jî.

Her weha Rêxistina Operasyonên Bazirganiya Deryayî ya Brîtanyayê (UKMTO) ragihand ku êvara sêşemê li beravên Omanê, 14 mîlan li bakurê rojhilatê devera Lîmayê, du mûşekên nenas li tankereke petrolê ketine.

UKMTOyê da zanîn ku di wê bûyerê de ti ziyana canî an jîngehî çênebûye.

*Çavkanî: Rûdaw

Di Îlonê de enflasyona salane bûye ji sedî 29,73

Li gorî daneyên TUİKê di meha Îlonê de di xizmetên perwerdeyê de biha di mehekê de ji sedî 14,19 bilind bûye. Zêdebûna mehane ya di xwendina bilind de gihişt ji sedî 25,79an.


Saziya Îstatîstîkan ya Tirkiyeyê (TUİK), daneyên Endeksa Bihayên Xercdaran (TUFE) yên meha Îlona 2026an eşkere kirin.

Bihayên xercdaran di meha Îlonê de li gorî meha borî ji sedî 1,84 û li gorî heman meha sala par jî ji sedî 29,73 zêde bûn.

Zêdebûna di neh mehên destpêkê ên sala 2026an de ji sedî 24,32 e û enflasyon li gorî navgîna 12 mehan jî bû ji sedî 31,49. Navgîna 12 mehan di heman demê de sînorê zêdekirina kirêyan diyar dike.

Enflasyona salane di meha Tebaxê de ji sedî 31,51 bû. Bi vê yekê re, paşveketina di enflasyona salane de di meha Îlonê de jî berdewam kir.

Di nav komên sereke yên xerckirinê de zêdebûna herî bilind a mehane ya bihayan di meha Îlonê de di xizmetên perwerdeyê de hat dîtin. Bihayên perwerdeyê di mehekê de ji sedî 14,19 bilind bûn.

Piştî perwerdeyê; bi ji sedî 3,98an cil û berg û sol, bi sedî 3,40an sîgorta û xizmetên darayî, bi sedî 2,79an veguhastin û bi ji sedî 2,71ê jî xanî, av, elektrîk, xaz û sotemeniyên din hatin.

Di perwerdeyê de ji sedî 48,62 e

Di nav komên sereke yên xerckirinê de koma ku zêdebûna bihaya salane ya herî bilind tê de hatî tomarkirin, bi rêjeya ji sedî 48,62an xizmetên perwerdeyê bûn.

Piştî perwerdeyê; bi ji sedî 43,26an tenduristî, bi sedî 39,99an xanî, av, elektrîk, xaz û sotemeniyên din û bi sedî 35,10an jî veguhastin hat.

Zêdebûna bihaya salane di xwarin û vexwarinên bêalkol de ji sedî 27,62, di xizmetên xwaringeh û hewandinê de ji sedî 29,53, di vexwarinên bi alkol û hilberînên tûtinê de jî wekî ji sedî 31,60 hat tomarkirin.

Rêjeyên İTO, ENAG û Web TUFEyê

Li gorî daneyên ku Odeya Bazirganiyê ya Stenbolê (İTO) di 2ê Cotmehê de aşkere kirin, li bajêr bihayên perakende yên mehane bi rêjeya ji sedî 2,11 û bihayên bikomî ji sedî 1,96 bilind bûn. Zêdebûn li gorî heman meha sala par di bihayên perakende de bû ji sedî 33,55 û di bihayên bi komî de jî bû ji sedî 25,90.

Koma Lêkolîna Enflasyonê (ENAG) ku ji aliyê komek akademîsyen û lêkolîneran ve hatiye damezrandin, Endeksa Bihayên Xercdaran a mehane (E-TUFE) wekî ji sedî 2,10 pîva. ENAGê rêjeya zêdebûna 12 mehan a E-TUFEyê jî wekî ji sedî 46,61 eşkere kir.

Projeya lêkolînê ya çavkaniya vekirî Web TUFE ku armanc dike enflasyona xercdaran a Tirkiyeyê bi metodolojiyeke serbixwe û zelal bipîve, di meha Îlonê de ji sedî 2,29 zêde bû, ya salane daket ji sedî 31,95an.

*Çavkanî: bianet

Rêveberiya Tevgerê: “Li pêşiya azadiya Rêber Apo tu astengî nemane”

Rêveberiya Tevgerê diyar kir ku li gel vekişandina hêzên li nava sînorên Tirkiyeyê ku ne rîsk bûn, wan 4 tunel û çeperên li Metînayê vala kirine û wiha got: “Li pêşiya azadiya Rêber Apo û qanûnên azadiyê êdî tu astengî û hincet nemane.”


Rêveberiya Tevgerê derbarê pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk û rojeva dawî de daxuyaniyeke nivîskî da.

Di daxuyaniyê de hatiye destnîşan kirin ku Hevseroka Konseya Rêveber a KCKê Besê Hozat bi 30 hevalan di 11ê Tîrmeha 2025an de weke sembola îradeya bidawîkirina têkoşîna çekdarî ya li dijî Tirkiyeyê, çek şewitandin û bi vî awayî guherîna me ya stratejîk bi şênberî hate nîşandan û weha hate gotin:

“Di ser pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk re 2 sal derbas bûn ku 23yê Cotmeha 2024an bi bersiva Rêber Apo ya ji bo Devlet Bahçelî dest pê kir ku Rêber Apo gotibû, hêza min heye ku şer bikişînim ser zemîna hiqûqî û siyasî. Rêber Apo di nava van 2 salan de gelekî hewl da û pêvajo gihand vê astê.

Bi banga 27ê Sibata 2025an a Rêber Apo re Tevgera me rawestandina şer îlan kir. Bi Kongreya 12yemîn re ku di navbera 5-7ê Gulanê de lidar xist PKK fesix kir û dawî li têkoşîna çekdarî ya li dijî Tirkiyeyê anî. Di kongreyê de biryar da ku divê pêvajoya aştî û civaka demokratîk bi her alî ji aliyê Rêber Apo ve bê meşandin. Bi vî rengî dilsoziya bi îradeya çareseriya siyasî demokratîk a pirsgirêka Kurd careke din hate destnîşankirin ku Rêber Apo di sala 1993yan de da destpêkirin.

Hevseroka Konseya Rêveber a KCKê Besê Hozat bi 30 hevalan di 11ê Tîrmeha 2025an de weke sembola îradeya bidawîkirina têkoşîna çekdarî ya li dijî Tirkiyeyê, çek şewitandin. Bi vî awayî guherîna me ya stratejîk bi şênberî hate nîşandan.

Piştî biryara me ya ji bo bidawîkirina têkoşîna çekdarî gerîlayên ku li pey hev ji nava sînorên Tirkiyeyê hatin kişandin, di 26ê Cotmeha 2025an de bi endamê Konseya Reveber a KCKê hevalê Sabrî Ok re bi dilsoziya bi têkoşîna siyasî demokratîk a bi bidawîkriina têkoşîna çekdarî ji raya giştî re eşkere kirin. Rêber Apo û Tevgera me gelek caran bi daxuyaniyan bi zimanekî eşkere ragihandin ku li ser bingeha demokratîkbûnê ew çareseriya pirsgirêka Kurd tercîh dikin. Gelê Kurd, raya giştî ya Tirkiyeyê û cîhanê ev helwesta Tevgera me rast dîtin û piştgiriya wê kirin. Destnîşan krin ku helwesta Rêber Apo û PKKê wê ji bo Tirkiye û Rojhilata Navîn serdemeke nû bide destpêkirin. Li Tirkiyeyê 2 sal in qet şer naqewime, ciwanek bi tenê yê Tirk û Kurd jiyana xwe ji dest nade. Ev rewş bi serê xwe qedir û qîmeta pêvajoya aştî û civaka demokratîk radixe pêş çavan.

Ne tenê Kurd, her kesên ku demokratîkbûna Tirkiyeyê dixwazin, baweriya xwe bi wê aniye ku bi serketina pêvajoyê re wê gelên Tirkiyeyê hemû qezenc bikin. Ji ber ku dîtin pirsgirêka Kurd a ku nehatiye çareserkirin çavkaniya pirsgirêkan hemûyan e. Ji herdu aliyan bi deh hezaran mirovî jiyana xwe ji dest dan. Ji bo şer bi trîlyonan dolar hate xerckirin. Ne tenê di polîtîkaya hundirîn de her wiha di polîtîkaya derve de jî ev yek bûye aliyê lawaz ê dewleta Tirk. Ya herî xerab jî qutbûna navbera gelên Kurd û Tirk e ku nêzî hezar sal in weke cîranê hev bi hev re ne. Dijberî û qutbûneke ku bi sedan salan di tu serdemê de nehatiye dîtin, kete navbera Kurdan û dewleta Tirk. Armanc ji pêvajoya aştî û civaka demokratîk ew e ku vê dijberiyê û şerê çekdarî bi dawî bike, bi entegrasyona demokratîk re dawî li qutbûna pir alî ya navbera Tirkiye û Kurdan bîne.

Rêber Apo ev çareserî ne tenê weke tercîheke polîtîk xist rojevê. Bi Manîfestoya Civaka Demokratîk û danezana entegrasyona demokratîk û komara demokratîk hîmên bingehîn ên teorîk û îdeolojîk jî danî. Di vê çarçoveyê de ji bo pêşvebirina pêvajoyê îradeyeke xurt û hewldaneke mezin nîşan da. Tevgera me ya azadiyê jî li gorî pêwîstiyên vê pêvajoya ku Rêberê me dimîne tevgeriya.

Di nava atmosfereke civakî û siyasî de ku bi îradeya Rêber Apo û gavên Tevgera me afirî, li meclîsê di mijara çareseriya demokratîk a pirsgirêka Kurd de komîsyonek hate avakirin. Vê komîsyonê bi gelek kes û derdorên civakî re hevdîtin kir ku piraniya partiyên siyasî endam dan vê komîsyonê. Komîsyonê hevdîtin bi Rêber Apo re kir û raporek amade kir. Li gel kêmasî û şaştiyên xwe yên cidî jî komîsyona li meclîsê hate avakirin têkildarî pirsgirêka Kurd raporek amade kir. Di vê raporê de heta astekê hate destnîşankirin ku pirsgirêka Kurd bi rê û rêbazên çekdarî nikare bê çareserkirin, pirsgirêk bi demokratîkbûnê dikare çareser bibe. Lewma weke asta destpêkê îşaret bi hin gavan kir ku îradeya siyasî dikare biavêje. Lê belê îradeya siyasî hem ev gav neavêt hem jî di mijara demokratîkbûnê de neket nava tu hewldanan.

Rêber Apo derxistina qanûneke çarçoveyê ya ji bo çareseriya pirsgirêka Kurd a li ser bingeha demokratîk bûnê gelekî girîng dît ku weke qanûna kokê jî bilêv kir. Di hevdîtinê bi dewletê hemûyan re li ser girîngiya vê sekinî. Di vê çarçoveyê de diyar kir ku piştî derxistina qanûna çarçoveyê divê qanûnên azadiyê bêne derxistin û her firsendê girîngiya vê yekê destnîşan kir.

Lê belê qanûna çarçoveyê ya hate amadekirin ne li gorî çarçoveya ku Rêber Apo diyar kiribû. Tevgera me ya azadiyê jî nêrîn û pêşniyarên xwe yên li ser vê qanûna çarçoveyê hem ji navbeynkarên navbera me û dewletê, hem jî bi rêya çavkaniyên vekirî bilêv kir. Ev nêrîn û pêşniyar bi esasî li ber çavan nehate girtin. Rêber Apo weke koordînatorê aştî û siyasîbûnê; ji bo karibe di nava mercên azad de kar bike û bi rola xwe rabe, ev qanûn weke gava destpêkê ya hezar gavî nirxand. Tevgera me jî ji ber ku derketina qanûnê ji naveroka mercên siyasî yên heyî cudatir girîng dît, helwesteke dijber nîşan neda. Lê belê destnîşan kir ku qanûn bi rengekî cidî xwedî pirsgirêkan e. Ji ber ku qanûnê Rêberê me û rêveberiya Tevgera Azadiyê li derve hişt û bi vî rengî hîn ji destpêkê ve kete rewşeke zehmet a bicihanînê û bê wate. Weke qanûneke ku îpotek danî ser îradeya meclîsê cihê xwe li nava dîrokê girt ku meclîs ji bo çareseriya pirsgirêka Kurd dikare bibe platformeke bingehîn.

Desthilatdariya AKPê piştî vê qanûnê tu gav neavêt. Di dema amadekirina qanûnê de li gel ku rayedarên dewletê soz dan ku Rêberê me di serî de rojnamevan wê karibe bi gelek derdoran re hevdîtinan bike, di vê mijarê de jî gav nehate avêtin. Ji bilî hevdîtina Îmrali-Heyeta DEM Partiyê tecrîda li ser Rêber Apo dewam kir. Tevgera me ya Azadiyê li gel vê yekê jî, ji bo desthilatdariya AKPê êdî tu bahaneyan nebîne û ji nêzîkatiya kêm a li pêvajoyê re neke hincet, hemû hêzên me yên li nava Tirkiyeyê yên ku tu rîska xwe ya şer tune bû, beriya bi çend rojan bi temamî vekişandiye. Her wiha me 4 tunelên şer û çeperên li Metînayê yên li rojavayê Zapê, li gel ku dûrî sînor e û li ser dewleta Tirk ne gef e, heman rojan vala kir. Bi kurtasî me hemû hêzên xwe yên çekdar ên li nava sînorên Tirkiyeyê û li deverên ku nêzî sînorê Tirkiyeyê vekişandiye. Bi vî rengî hemû pêwîstiyên ji bo bidawîkirina têkoşîna çekdarî ya li dijî Tirkiyeyê û stratejiya me ya têkoşîna siyasî demokratîk bi temamî hatine bicihanîn.

Dewleta Tirk êdî bi tu awayî nikare qala gefeke çekdarî ya li ser Tirkiyeyê bike. Weke Tevgera Azadiyê me gavên welê avêt ku di çareseriya pirsgirêkên bi vî rengî de li devereke din a cîhanê nayê dîtin. Eger wate û qîmeta van gavan neyê zanîn, di serî de azadiya Rêberê me di mijara qanûnên azadiyê de gav neyên avêtin, ev yek wê bê wê wateyê ku dewleta Tirk polîtîkaya înkar û îmhayê ya sed salî dewam dike.

Nêzîkatiya li Rêber Apo û pêkhatina mercên azad ên karkirin û jiyanê yên Rêber Apo bêyî astengiyan, wê bibe nîşaneya nêzîkatiya desthilatdariya AKPê ya li pêvajoyê. Eger di vê mijarê de bêyî derengmayînê gav neyê avêtin, wê fikar û gumanên li nava gelê me û Tevgera me ya Azadiyê ya têkildarî pêvajoyê piştrast bibe, ev jî bi her awayî wê bandorê li helwestan bike. Avaniya me ya rêxistinê beriya her tiştî li ser bingeha nêzîkatiya li Rêber Apo nêzî pêvajoyê dibe. Ji ber ku nêzîkatiya li Rêber Apo weke nêzîkatiya li gelê Kurd û çareseriya pirsgirêka Kurd dibîne.

Li pêşiya azadiya Rêber Apo û gavên ji bo qanûnên azadiyê tu astengî û tu hincet nemaye. Eger dewleta Tirk dixwaze pirsgirêka Kurd a 100 salî ne bi rêya çekê, lê li ser bingeha demokratîkbûnê çareser bike, wê demê ji bo pêşveçûna pêvajoya aştî û civaka demokratîk divê gavên pêwîst bêyî derengketinê biavêje. Pirsgirêka 100 salî ya Tirkiyeyê gelekî girîng e ku nabe li gorî hilbijartinê û polîtîkayên navxweyî yên rojane bê nirxandin. Ne pirsgirêka partiyekê ye, pirsgirêka gelên Tirkiyeyê û hêzên siyasî hemûyan e. Eger desthilatdariya AKPê dibêje, ez ê vê pêvajoyê li demê belav bikim, Tevgera Azadiyê ya Kurd lawaz bikim û di vê mijarê de polîtîkaya berê dewam bikim, ev yek wê bibe şaştiya herî mezin a dîroka Tirkiyeyê. Ev ê bê wateya têkbirina polîtîkayên Rêber Apo û Tevgera me yên ji bo berjewendiyên gelên Tirkiyeyê û Rojhilata Navîn. Bi vî rengî wê nebaşiyeke gelekî mezin li gelên Tirkiyeyê bike. Ji bo rewşeke bi vî rengî dernekeve holê, me bi berpirsyariyeke mezin hewl dan erk û berpirsyariyên xwe bi cih bînin. Eger ev nêzîkatiya Rêber Apo û Tevgera me rast neyê fêhmkirin, her wiha weke lawaziyekê bê dîtin, ji bilî nêzîkatiyeke polîtîk a sivik wê ev yek neyê tu wateyê. Em bang li desthilatdariyê dikin ku dest ji vê nêzîkatiyê berde, her wiha bang li gelên Tirkiyeyê, hêzên demokrasiyê û welatparêzên Tirkiyeyê hemûyan dikin ku ji bo pêvajoya aştî û civaka demokratîk a bi pêşengiya Rêber Apo bi berpirsyariyê rabin. Ji ber ku ev pirsgirêk pirsgirêka partiyekê û desthilatdariyê nîne. Pirsgirêka paşerojeke demokratîk û jiyana azad a gelên Tirkiyeyê ye. Eger pêvajoya aştî û civaka demokratîk tenê weke pirsgirêkek navbera AKPê û Tevgera Azadiyê bê dîtin, ev yek wê bê wateya nedîtina rastiyê. Pirsgirêkên ku gelên Tirkiyeyê jê gilî û gazinan dikin û dixwazin bêne çareserkirin, hemû ji ber neçareserkirina pirsgirêka Kurd e. Ji ber vê yekê divê gelên Tirkiyeyê û hêzên demokrasiyê bi rengekî çalak beşdarî vê pêvajoyê bibin. Ji bo hêzên civakî û tevahiya gelên Tirkiyeyê wezîfe û berpirsyariyeke dîrokî ye astengiyên li peşiya pêvajoya aştî û civaka demokratîk ji holê rakin û bikin ku pêvajoya ji bo gelên Tirkiyeyê firsendeke dîrokî ye bi ser bikeve.”


*Çavkanî: Ajansa Welat

Di cîhanê de yekem profesorê Kirmanckiyê Îlyas Akman e

Kirmanckî / Zazakî wekî yek ji zaravayên zimanê Kurdî ji aliyê UNESCOyê ve di beşa “ziman ûzaravayên di bin metirsiya windabûnê de” hatiye destnîşankirin.

Akademîsyenê Kurd ku xelkê Amedê ye, Îlyas Akman di warê Ziman û Wêjeya Kirmanckî/Zazakî de payeya profesoriyê wergirt û bi vê serkeftina xwe ya mezin, li seranserê cîhanê bû profesorê yekem ê zaravayê Kirmanckî.

Ev gava girîng, ji bo Kirmanckiya ku di lîsteya zimanên di bin metirsiya windabûnê deye, wekî qonaxeke dîrokî hat dîtin.

Kirmanckî wekî yek ji zaravayên zimanê Kurdî ji aliyê UNESCOyê ve di beşa “ziman ûzaravayên di bin metirsiya windabûnê de” hatiye destnîşankirin.

Li gorî pisoran ve di nava şert û mercên wiha hesas de, derketina profesorekî di vî warîde ji bo parastin û bipêşvebirina zaravayê Kirmanckî wekî derfeteke mezin tê nirxandin.

Li gorî nûçeya Rûdawê wergirtina payeya profesoriyê ya di warê Kirmanckiyê de, hem di qada akademîk hemjî di nav civakê de deng veda û bi kêfxweşiyeke mezin hat pêşwazîkirin.

Derbarê Prof. Dr. Îlyas Akmanî de

Îlyas Akman li Amedê ji dayik bûye. Wî li Zanîngeha Dîcleyê beşa Ziman û Wêjeya Tirkîqedandiye û pişt re master û doktoraya xwe jî li heman zanîngehê biriye serî.

Piştî qedandina xwendina xwe ya bilind, wî biryareke girîng da û hemû lêkolîn ûxebatên xwe yên akademîk bi giştî ber bi ziman, wêje û çanda Kirmanckî ve arastekirin.

Prof. Dr. Îlyas Akman bi salan e li ser zimannasî, rêziman û wêjeya Kirmanckî xebatênberfireh kiriye.

Ew bi van xebatên xwe yên zanistî hewl daye ku standardîzasyona zaravayê Kirmanckîbi pêş bixe û berhemên giranbiha ji bo nifşên nû bihêle.

Bi wergirtina vê payeyê tê pêşbînîkirin ku li zanîngehan eleqe û lêkolînên ji bo beşaZiman û Wêjeya Kirmanckî zêdetir bibin.

Vê serkeftina Prof. Dr. Îlyas Akman ji aliyê akademîsyen û rewşenbîrên Kurd ve wekîdestpêkeke nû û geş a ji bo qada akademîk a Kurdî û bi taybetî jî ji bo Kirmanckî hatşîrovekirin.

5EMÎN KONGREYA ASAYÎ A DEM PARTİYÊ

Bakirhan û Hatimogullari dîsa weke Hevserokên Giştî hatin hilbijartin

Di hilbijartinê de nêzî 600 delegeyan deng da û di kongreyê de endamên esil û yedek ên desteyên wekî Meclisa Partiyê (PM) û Desteya Dîsîplînê ya Navendî (MDK) jî hatin hilbijartin. Di PM, desteya dîsîplînê ya navendî û desteya lihevanînê de bi giştî 45 nav guherîn.

DEM Partî 5emîn Kongreya xwe ya Mezin a Asayî li Navenda Çandê ya Nazim Hîkmet a navçeya Yenîmahalleyê ya Enqereyê li dar xist.

DEM Partiyê bi kongreya xwe ya Mezin a Asayî ya 5emîn PMya xwe ya nû jî diyar kir. Di encama hilbijartinê de 80ê endamên esil û 35 jî endamên yedek hatin hilbijartin. Di nava PMê de navên nû jî cih girtin.

Di kongreyê de bi yek lîsteyê hilbijartin pêk hat. Di hilbijartinê de nêzî 600 delegeyan deng da û di encama dengdayînê de Tuncer Bakirhan û Tulay Hatîmogullari ji nû ve weke hevserokên giştî hatin hilbijartin.

Her weha di kongreyê de endamên esil û yedek ên desteyên wekî Meclisa Partiyê (PM) û Desteya Dîsîplînê ya Navendî (MDK) jî hatin hilbijartin. Di PM, desteya dîsîplînê ya navendî û desteya lihevanînê de bi giştî 45 nav guherîn.

Endamên Meclîsa Partiyê

Endamên esil yên PMyê yên di kongreyê de diyarbûn ev in:

  1. Asiye Kolçak
  2. Ayfer Fatma Çelik
  3. Aylin Hacaloğlu
  4. Berdan Gündüz
  5. Berdan Öztürk
  6. Berivan Elter
  7. Berna Çelik
  8. Besriye Tekgür
  9. Beyza Zeyno Bayramoğlu
  10. Burcugül Çubuk
  11. Bülent Uyguner
  12. Canan Çalağan
  13. Canan Kebenç Özkan
  14. Cemile Turhalli
  15. Çiğdem Köse
  16. Derya Arslan
  17. Diyadin Fırat
  18. Doğan Erbaş
  19. Ebru Günay
  20. Ekaterini Nikolaо
  21. Ekrem Baran
  22. Elif Bulut
  23. Elif Çoban
  24. Emin Orhan
  25. Emirali Türkmen
  26. Ender İmrek
  27. Evcil Türker
  28. Eylem Saruca
  29. Fatma Çelik
  30. Fatma Koçyiğit Öner
  31. Fikret Melih Çolakoğulları
  32. Hacı Erdemir
  33. Hakkı Saruhan Oluç
  34. Hasip Şan
  35. Hatice Doğan
  36. Hatice Betül Çelebi
  37. İbrahim Akın
  38. İbrahim Ateş
  39. İdil Uğurlu
  40. İlknur Birol
  41. Mahfuz Güleryüz
  42. Mehmet Saltoğlu
  43. Mehmet Resul Baykara
  44. Mehmet Rüştü Tiryaki
  45. Melis Emine Tantan
  46. Metin Kılavuz
  47. Muhsin Dalfidan
  48. Murad Mıhcı
  49. Musa Piroğlu
  50. Nayif Bulğa
  51. Nevroz Şanlı
  52. Nuray Özdoğan
  53. Ömer Kulpu
  54. Özlem Gündüz
  55. Öztürk Türkdoğan
  56. Perihan Pakize Sinemillioğlu
  57. Recep Demirci
  58. Sabuha Akdağ
  59. Sadet Fırat
  60. Sami Evren
  61. Sedat Şenoğlu
  62. Sema Koç
  63. Semra Kıratlı
  64. Serhat Eren
  65. Servin Kararkoç
  66. Sevda Çelik Özbingöl
  67. Several Ballıkaya Çelik
  68. Sevtap Akdağ Karahalı
  69. Seyfettin Aydemir
  70. Sezai Temelli
  71. Sezgin Kartal
  72. Sinem Seven
  73. Tayip Temel
  74. Turkut Çatar
  75. Umut Vedat Açar
  76. Ümit Küçükbayatlılı
  77. Ünal Yusufoğlu
  78. Vaysi Unat
  79. Yüksel Mutlu
  80. Zeyyat Ceylan

Endamên yedek jî ev in:

  1. Abdulkadir Baydur
  2. Ahmet Altünay
  3. Aziz Akın Gülhan
  4. Bayram Sarı
  5. Ceduh Batur
  6. Ceyhan Akay
  7. Ercan Sevmez
  8. Erkan Şahin
  9. Ertan Hamitoğlu
  10. Ertürk Soysal
  11. Eylem Zengin Çetiner
  12. Güliz Demiroğlu
  13. Haşim Kutluk
  14. Heval Dılbihar
  15. Jiyan Bahadır
  16. Kasım Yıldırım
  17. Mediha Yüksel
  18. Mehmed Ali Yavuz
  19. Mehmet Deniz Büyük
  20. Mehmet Sabri Gül
  21. Murat Yıldız
  22. Naciye İskender
  23. Nebahat Gever
  24. Necla Yıldırım
  25. Nesibe Akdağ
  26. Nurcan Karasu
  27. Orhan Budak
  28. Ramazan Doğru
  29. Rezan Kağanarslan
  30. Sena Ceylan
  31. Sıtkı Güngör
  32. Şevval Dicle Akay
  33. Türkan Poyraz
  34. Zeynep Yaküt
  35. Zeynep Yalçın

Endamên Desteya Dîsîplînê ya Navendî

  1. Bedia Boran Bulut
  2. Cumhur Ege
  3. Emine Akyazılı
  4. Eylem Arzu Kayaoğlu
  5. Hüseyin Gözen
  6. Metayin Demir
  7. Zeynep Nilgün Salmaner

Endamên yedek

  1. Pirozhan Karali Güler
  2. Sedat Bilgin

Endamên Desteya Lihevhatinê

  1. Ayşe Erdem
  2. Fatma Ayparçası
  3. Gonca Yangöz
  4. Mehmet Salih Yıldız
  5. Nevzat Anuk

Endamên yedek:

  1. Deniz Yalçın
  2. Naif Eroğuz

Siyasetmedarê Kurd Mehdî Zana koça dawî kir

Nivîskar, Siyasetmedar û Şaredarê berê yê Amedê Mehdî Zana, li nexweşxaneya ku lê dihat derman kirin, koça dawî kir. Nimêja cenazeyê dê îro di saet 13.00an de li Mizgefta Uluyê bê kirin û piştre dê li Goristana Yenikoyê bê definkirin.

Siyasetmedar û Şaredarê berê yê Amedê Mehdî Zana demeke dirêj bû bi nexweşiya KOAHê ketibû. Zana li nexweşaxaneya ku lê dihat dermankirin di saet 18:35an de koça dawî kir.

Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê bernameya cenazeyê eşkere kir. Di parvekirina li ser hesabê Xê yê şaredariyê de hatiye ragihandin ku ji bo Mehdî Zanayê ku di navbera salên 1977-1980î de şaredarê Amedê bû, dê îro saet di 11.00an de li ber avahiya Şaredariya Bajarê Mezin merasîma bîranînê bê li dar xistin.

Di daxuyaniyê de hat ragihandin ku nimêja cenazeyê dê îro di saet 13.00an de li Mizgefta Uluyê bê kirin û piştre cenaze dê li Goristana Yenikoyê bê definkirin.

Her weha piştî definkirinê dê li Mala Şînê ya Licêyiyan tazîye bên qebûl kirin.

Di daxuyaniyê de weha hat gotin: “Em hemû gelê xwe vedixwînin merasîma bîranînê û birêkirina Mehdî Zana ya ber bi rêwîtiya wî ya dawî.”

DEM Partî: “Serê gelê Kurd sax be”

DEM Partiyê li ser hesabê xwe yê medyaya civakî peyama ser saxiyê belav kir. Di peyamê de weha hatiye gotin:

“Me bi xemgînî bihîst ku siyasetmedarê doza gelê Kurd Mehdî Zana koça dawî kiriye. Serê malbatê û gelê Kurd sax be. Wî di temamê emrê xwe de ji bo aştiyeke birûmet li ber xwe da, berdêlên giran dan. Deynê me ye, em ê aştiya birûmet ava bikin û diyarî giyanî wî bikin.”

Her weha Hevserokên Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan(DEM Partî) Tuncer Bakirhan û Tulay Hatimogullariyê jî ji bo Mehdî Zana peyamên ser saxiyê weşandin.

Peyama Bakirhan weha ye:

“Ji ber wefata Mehdî Zana gelek xemgîn im. Serê malbatê, heval û hogiran sax be. Mehdî Zana têkoşerê demên herî zor û zehmet bû. Ji bo doza gelê xwe berdêlên giran da, jiyana xwe di vê rêyê de derbas kir. Cihê wî bihuşta nûranî be.”

Peyama Tulay Hatimogullariyê jî weha ye:

Em ji ber koça dawî ya Şaredarê berê yê Amedê, siyasetmedarê Kurd ê hêja û çalakvanê dilsoz Mehdî Zana pir xemgîn in. Em ê Mehdî Zana her tim bi têkoşîna wî ya ku ji bo maf û azadiya gelê xwe da û bi mîrateya hêja ya ku li pey xwe hişt, bi bîr bînin.

Ez sersaxiyê li Leyla Zana, malbata wî ya hêja, hezkiriyên wî û gelê Kurd dikim.

Peyama Nêçîrvan Barzanî

Serokê Herêma Kurdistanê Nêçîrvan Barzanî, ji bo koça dawî ya siyasetmedarê Kurd û Serokê berê yê Şaredariya Amedê Mehdî Zana peyameke sersaxiyê belav kir.

Nêçîrvan Barzanî di peyama xwe ya sersaxiyê de wiha got:

“Ji bo koça dawî ya siyasetmedarê naskirî yê Kurd Mehdî Zana, sersaxiyê li xanim Leyla Zanayê û hemû malbat, kes û kar û hevalên wî dikim. Xwedêjêrazî yek ji kesayetiyên diyar ên karwanê xebata siyasî ya Kurdan a li Tirkiyeyê bû. Wî salên dûr û dirêj ji temenê xwe ji bo parastina mafên gelê xwe derbas kirin û di vê rêyê de gelek qurbanî dan. Ez hevparê xema malbat, kes û kar û hevalên wî me. Ji Xwedayê mezin hêvî dikim ku canê wî bi dilovaniya xwe şa bike û sebr û hedarê bide wan hemûyan.”

Peyama Mesrûr Barzanî

Serokwezîrê Herêma Kurdistanê Mesrûr Barzanî ji bo koça dawî ya siyasetmedarê navdar ê Kurd û Serokê berê yê Şaredariya Amedê Mehdî Zana, peyameke sersaxiyê belav kir.

Serokwezîr Mesrûr Barzanî di peyama xwe ya sersaxiyê de wiha got:

“Ez sersaxiyê ji malbata siyasetmedarê Kurd ê navdar Mehdî Zana re dixwazim. Rêz û hurmet ji bo malbata wan a birêz, bi taybetî ji bo xwişka hêja Leyla Zanayê. Mehdî Zana yek ji xebatkarên Kurd ên navdar bû ku jiyaneke dirêj di têkoşîna gelê Kurd de derbas kir. Ruhê wî şad û cihê wî bihuşt be.”

Talebanî: “Mehdî sembola wêrekiya gelê me bû”

Serokê Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê (YNK) Bafil Celal Talebanî, bi boneya koça dawî ya “Mehdî Zana” peyameke sersaxiyê weşand. Talebanî weha got:

“Xanima rêzdar û têkoşer Leyla Zana
Malbata serbilind ê rêzdar Mehdî Zana

Bi bihîstina nûçeya koça dawî ya xebatkarê dêrîn, rêzdar Mehdî Zana, em ji kûrahiya dil xemgîn û dilgiran bûn.
Rêzdar Mehdî sembolekî polayîn yê berxwedêrî, wêrekî û helwesta mêrxasiyê ya gelê me bû û temenekî tijî serwerî di oxira ziman, nasname û mafên rewa yên gelê Kurd de bexşî.
Ji destdana ev zilamê mezin ji bo her Kurdekî xemeke kûr û êşeke mezine. Xebata we ya rêzdar û ya birêz Mehdî rûpelekî tijî rûmete ku tu carî ji dilê vê neteweyê dernakeve.
Em sersaxiyê ji we re dixwazin û wekî hertim em xwe hevparê xema we dibînin. Ji Xwedayê mezin daxwaz dikin ku ruhê pak ê rêzdar Mehdî bi bihuşta berîn şad bike û sebir û aramiyê bide we û malbat û hevalên wî.”

Peyama Qubad Talebanî

Cîgirê Serokê Hikûmeta Herêma Kurdistanê Qubad Talebanî jî bi boneya koça dawiya “Mehdî Zana” peyameke sersaxiyê arasteyî “Leyla Zana” û hemû gelê Kurd kir:

“Mehdî Zana, siyasetmedarekî naskirî û nîştimanperwerekî mezin ê Kurd bû. Bi bihîstina nûçeya koça dawî yê vî têkoşerê aştixwaz ê Kurd, em xemgîn û dilteng bûn. Bi vê boneyê, em ji kûrahiya dil hevxemiya xwe arasteyî hevjîna wî xanim Leyla Zana û hemû gelê Kurd li Bakurê Kurdistanê dikin. Ji Xwedayê mezin daxwaz dikin ku ruhê Mehdî Zana bi bihuşta berîn şad bike û xewn û hêviyên wî ji bo gelê Kurd û çespandina aştiyê li hemû herêmê pêk bîne.”

Mehdî Zana kî ye?

Mehdî Zana di 20ê Kanûna Pêşîna 1940an de li navçeya Farqînê ya Amedê ji dayîk bûye.

Siyasetmedar Mehdî Zana di navbera salên 1977-1980yî de bû Şaredar û Serokatiya Şaredariya Amedê kir. Zana yek ji fîgurên herî girîng ên tevgera siyasî ya Kurdan bû ku weke siyasetmedar, çalakvan û nivîskarekî Kurd dihat naskirin.

Mehdî Zana di sala 1963an de tevlî Partiya Karkerên Tirkiyeyê (TÎP) bû û dest bi kariyera xwe ya siyasî kir. Zana di sala 1965an de bû serokê TÎPê yê navçeya Farqîna Amedê.

Di hilbijartinên herêmî yên sala 1977an de wekî namzedekî serbixwe bû Serokê Şaredariya Amedê. Zana ev peywira xwe heta darbeya leşkerî ya 12ê Îlona 1980yî domand. Piştî darbeya leşkerî ya 12ê Îlonê hat girtin.

Zana di Girtîgeha Amedê ya Bi Hejmar 5an de ma ku bi îşkenceyan dihat naskirin ma. Her weha Zana bi giştî 16 salan di girtîgehan de ma.

Zana ji ber xebatên xwe yên di xeta Partiya Sosyalîst a Kurdistanê (PSK / RêyaAzadî) û DDKOyê de di dozên sereke de hat darizandin.

Piştî ku ji zindanê derket, bi salan wekî penaberekî siyasî li welatên Ewropayê yên wekî Siwêd û Almanyayê jiya. Zana sala 2004an vegeriya Tirkiyeyê.

Mehdî sala 1975an bi Leyla Zanayê re zewicî. Leyla Zana yek ji parlamenterên jin ên Kurd ên yekem ên Tirkiyeyê ye û xwediya Xelata Ramanê ya Sakharovê ya navneteweyî ye. Ji vê zewacê du zarokên wan hene.

Zana gelek pirtûk nivîsandine ku tê de qala bîranînên xwe yên zindanê û têkoşîna siyasî ya Kurdan dike.

Pirtûkên wî ev in:

Li Bendê Be Amed (1991), Rojnivîsa Hovîtiyê – Ji Zindanên Amedê) (1992), Leylaya Delal – Ew Şev Sirgûniyeke Dirêj Bû (1995), Zelal Ji Nû Ve Jidayîkbûn (1996).

Nêrîna giştî ya veşartîtiyê

Niha+, di çarçoveya rêgezên rojnamevaniya serbixwe û mahremiyeta xwendevanan de rêzê li şopa we ya dîjîtal digire. Dema hûn di malpera me de digerin, ji bo ku em ezmûneke xwendinê ya bênavber pêşkêşî we bikin û binesaziya teknîkî ya platforma me ewle bikin, çerez tên bikaranîn. Hûn dikarin bi bikaranîna menuya li aliyê çepê, tercîhên xwe yên çerezan wekî ku hûn dixwazin birêve bibin. Ji bo agahdariya berfireh der barê hîmkarîkirina daneyên we yên kesane de, ji kerema xwe Peymana me ya Veşartîtiyê û Metna Agahdarkirinê ya KVKK’yê binirxînin.