Pêşnûmeya “pêvajoyê” li Komîsyona Dadê hat pesendkirin

8 August 2026 Niha+ Haber Merkezi

Hemû xalên pêşnûmeya “Bihêzkirina Hevgirtina Neteweyî û Yekbûna Civakî” li Komîsyona Dadê ya Parlamentoyê hatin qebûlkirin.

Pêşnûmeya “Bihêzkirina Hevgirtina Neteweyî û Yekbûna Civakî” ya tekildarî pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk di 5ê Tebaxê de bi 367 îmzayên parlamenteran ji Serokiya Meclise re hatibû şandin di Komîsyona Dadê de hat qebûlkirin.

Piştî qebûlkirina xala 10an, hemû projeyasa hat pejirandin. Di civînê de ji ber îtirazên ÎYÎ Partiyê yên li ser xalan alozî zêde bû.

Partiyên siyasî dikarin îro heta saet 11:00an îtirazên xwe yên li ser biryara Komîsyonê bi awayekî fermî pêşkêş bikin.

Civîna ku 18 demjimêran berdewam kir, piştî qebûlkirina hemû xalan bi dawî bû.

Tê pêşbînîkirin ku ev projeyasa piştî 48 demjimêran biçe Civata Giştî ya Parlamentoyê da ku deng li ser were dayîn.

Di 5ê Tebaxê de Serokê Koma AKPê Abdullah Guler aşkere kiribû ku wan bi 360 îmzayan pêşnûmeya bi navê “Bihêzkirina Yekbûna Civakî û Hevgirtina Neteweyî” pêşkêşî Serokatiya Parlamemtoyê kiriye.

Pêşnûme ji 12 xalan pêk tê û qanûn, sûcên avakirin an jî birêvebirina PKK û KCKyê, endamtiya rêxistinê, alîkariya bi zanebûn û propagandaya rêxistinê li xwe digire.

Bihêzkirina Hevgirtina Neteweyî û Yekbûna Civakî

Sedemên giştî

Armanc û erkên sereke yên dewletê; parastina serxwebûn û yekparçeyiya gel, dabeşnebûna welat, komarparêzî û demokrasiyê ye. Her wiha, ewlehî, aramî û bextewariya kesan û civakê misoger dike; hewldana ji bo rakirina wan astengiyên ku maf û azadiyên bingehîn ên takekesî sînordar dikin û bi prensîbên dewleta hiqûqî ya civakî û dadmendiyê re neguncayî ne; her wiha afirandina şert û mercên pêwîst ji bo bipêşketina madî û manewî ya mirov e. Ev berpirsyarî, li gel parastina nîzama giştî, xurtkirina aştiya civakî jî dike yek ji erkên esasî yên dewletê.

Di destpêka sedsala duyemîn a komara me de, welatê me bi nerîneke nû ve ber bi siberojê ve gav davêje ku prensîbên ewlehî, demokrasiyê û dewleta hiqûqê wekî hêmanên temamkerê hev dibîne. Di rastiyê de, ev sedsal ne tenê derbirîna serdemeke nû ye; di heman demê de derbirîna dîtineke wiha ye ku xwezaya demokratîk a dewleta hiqûqê xurtir dike, yekîtî û tifaqa niştimanî pêk tîne, aramiya civakî ber bi berdewamiyê ve dibe û paşeroja hevpar a gelê me misoger dike. Ev dîtin, di çarçoveya yekparçeyiya dewletê li gel welat û gelê wê, prensîba serweriya niştimanî û hişmendiya hevwelatîbûnê de teşe digire; ne tenê parastina nîzama giştî, her wiha xurtkirina hevgirtina civakî û avakirina paşerojeke hevpar li ser bingeheke bihêztir jî pêwîst dibîne.

Tirkiyeyeke ku teror tê de bi temamî bi dawî bûbe; soza paşerojeke bihêztir di warê ewlehî, demokrasî, bipêşketina aborî û dewleta hiqûqê de dide. Arastekirina wan çavkaniyên ku bo ewlehiyê hatine veqetandin ber bi perwerde, zanist, teknolojî, hilberîn, binesazî û bipêşketina civakî ve, wê beşdariyeke girîng bike di xurtkirina atmosfera aramiyê de li her quncikekî welat û piştrastkirina wê yekê ku nifşên paşerojê dûr ji bandora tundûtûjiyê û di nav ewlehiyê de bijîn.

Divê were zanîn ku di pêvajoya têkoşîna bi salan de ne tenê rêkarên ewlehiyê hatine girtin; her wiha siyasetên piralî yên aborî, civakî û demokratîk jî hatine meşandin. Lewra ev pirsgirêk ne tenê li ser bingeha ewlehiyê hatiye nirxandin, her wiha bi hemû reng û aliyên xwe ve hatiye gotûbêjkirin û helwesteke giştgîr hatiye nîşandan. Di vê çarçoveyê de, bi taybetî ji sala 2002an ve, bi mebesta xurtkirina maf û azadiyên bingehîn, xurtkirina pêwendiya navbera dewlet û gel û bilindkirina pîvanên demokratîk, çaksaziyên giştgir hatine kirin. Bi rêya wan guhertinên destûrî û rêziknameyên qanûnî yên ku ji aliyê Parlamentoya Tirkiyeyê û gelê me ve hatine pesendkirin, bipêşketinên girîng di warê dewleta hiqûqê û demokratîzekirinê de hatine bidestxistin.

Di çarçoveya vê têgihiştinê de; li ser bingeha yekparçeyiya dewleta Komara Tirkiyeyê li gel welat û gelê wê, prensîba dewleta hiqûqê, sîstema siyasî ya demokratîk û li ber çav girtina ewlehiya giştî, armanc çespandina berdewamiya aramiya civakî ye. Naveroka vê dîtinê, misogerkirina hevgirtina civakî û parastina nirxên hevpar ên gelê me ye, bi rêya hilweşandina pêkhateyên çekdar û xurtkirina qada siyaseta demokratîk.

Di bin vê ronahiyê de, Komîsyona Yekrêziya Niştimanî, Biratî û Demokrasiyê ku di nava Parlamentoya Tirkiyeyê de hatiye damezrandin, wekî navendeke girîng a şêwirmendî û nirxandinê xizmet kiriye ku beşdarî di anîna holê ya nêrînên siyasî yên cuda, pêdiviyên civakî û nirxandinên hiqûqî li ser zemîneke hevpar de kiriye. Karên komîsyonê rê li ber nirxandina piralî ya pirsgirêkan, diyarkirina qurbaniyan, xurtkirina lihevkirina civakî û gotûbêjkirina giştgir a wan rêziknameyên qanûnî yên pêwîst vekiriye. Bi vî awayî, berpirsyariya destûrî ya Parlamentoya Tirkiyeyê, ku cihê şênberbûna îradeya gel e, di çareserkirina pirsgirêkên civakî de careke din bi kiryar hat piştrastkirin.

Dewleta hiqûqê ne tenê sîstemek e ku cezakirina tawanan bike bingeha xwe. Dewleta hiqûqê derbirîna têgihiştineke piralî ye ku pêkanîna dadmendiyê, parastina ewlehiya giştî, xurtkirina aramiya civakî û ji nû ve girêdana wan kesên ku tawan kirine bi civakê re, li ber çavan digire. Di vê çarçoveyê de, sîstema dadweriya cezayê ne tenê armanca bersivdayîna tawana borî heye, her wiha xizmetê dike ji bo dabînkirina nîzam û ewlehiya giştî, rêgirtina li dûbarebûna tawanê, handana kesê cezakirî ji bo jiyaneke girêdayî qanûnan û xurtkirina aştiya civakî.

Xurtkirin û berdewamkirina wê qonaxa ku em niha gihîştinê, ji bilî domandina bi bandor a rêkarên ewlehiyê, pêwîstiya wê bi bipêşketina sîstema dadweriya cezayê jî heye bi şêwazekî ku di heyama demdirêj de piştgiriyê bide ewlehiya giştî. Di vê çarçoveyê de, bi vê pêşniyara ku hatiye amadekirin; armanc ew e ku rê li ber dubarebûna êşên wiha di paşerojê de bê girtin, parastina destkeftiyan, cîgirkirina bihêztir a ewlehiya giştî, bipêşketina sîstema dadweriya cezayê û di rewşên guncaw de, vegerandina kesên pêwendîdar bo nav civakê wekî kesên girêdayî nîzama yasayî be.

Desthilata nirxandina yasadaner di diyarkirina siyasetên ceza û bicihanîna wan de, desthilateke destûrî ye bi mebesta bidestxistina berjewendiya giştî di nav sînorên prensîbên dewleta hiqûqê de. Bi li ber çav girtina guherîna şert û mercên civakî, asta rêkarên ewlehiyê, encamên bicihanîna sîstema dadweriya cezayê û pêdiviyên nîzama giştî, encamdana rêziknameyên nû di sîstema dadweriya cezayî de, yek ji erkên siruştî û destûrî yên desthilata yasadanînê ye di dewletên hiqûqî yên pêşketî de.

Pêşniyar ne rêziknameyek e ku biryarên cezakirinê red bike, siruşta yasayî ya tawanan biguherîne yan jî berpirsyariya cezayî bi dawî bike. Pêvajoya lêkolîn û dadgehkirinê ya berdewam û biryarên qetî yên cezakirinê bi hemû şopên xwe yên yasayî tê parastin; ti guhertin derbarê sifeta tawanê, biryara cezakirinê yan berpirsyariya cezayî nehatiye pêşbînîkirin. Di vî warî de pêşniyar, di warê siruşta yasayî de, rêziknameyeke qanûnî ya sînordar û mercdar e ku têkildarî sîstema dadweriya cezayê û qanûna bicihanîna cezayî (înfaz) e.

Ji bo ku pêvajoya “Tirkiyeya bê teror” li ser zemîneke saxlem, rastîn û berdewam bê danîn, ezmûnên navneteweyî jî hatine nirxandin. Bi li ber çav girtina ezmûna têkoşîna zêdetirî çil salan, “modeleke tirkî” ya resen teşe girtiye, ku li ser bingeha ezmûna welatê me, rastiya civakî û kevneşopiya dewletdariyê hatiye avakirin. Pêşniyar, ku li ser bingeha wê rapora ku ji aliyê Komîsyona Piştgiriya Niştimanî, Biratî û Demokrasiyê ve bi nerîna pêşîdayîna li hişê hevpar û xalên hevbeş hatiye amadekirin, çarçoveyeke bingehîn pêk tîne ku yekem gava wan rêziknameyên yasayî ye ku di pêvajoyê de hatine pêşbînîkirin.

Bi li ber çav girtina siruşta dînamîk a pêvajoyê, li gorî wan pêdiviyên ku di dema bicihanînê de derdikevin, ezmûnên bidestxistî û guherîna şert û mercan, ji bo misogerkirina bipêşketina pêvajoyê li gorî armanca wê, dibe ku di çarçoveya desthilata nirxandina yasadanînê de maytêkirin di qanûnên pêwendîdar de bê kirin an jî qanûna nû bê derxistin.

Divê were zanîn ku pêvajoyê, ne tenê li welatê me, her wiha bi armanca ji nû ve avakirina aştî û biratiyê ye li temamiya wê erdnîgariya ku welatê me tê de ye. Di vê çarçoveyê de, pêvajoya ku bi hilweşandina rêxistinê û daxistina çekan dest pê dike, bi xistina jêr bicihanîna rêziknameyên yasayî yên pêwîst, dê êdî bibe berhema gel.

Pêşniyar, bi wan sedemên li jor hatine ravekirin hatiye amadekirin.

Xal û navaroka pêşnûmeya pêşnûmeyê weha ye:

Armanc û çarçove

XALA 1 – (1) Armanca vê qanûnê ev e: Piştî ku saziyên ewlehiyê destnîşan dikin ku hebûna fiilî ya rêxistina PKK/KCK û her cure pêkhateyên bi wê ve girêdayî bi dawî hatiye û hemû çek û cebilxaneyên di bin kontrola wê de teslîm kiriye û biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî (MGK) ya ku vê destnîşankirinê pejirandiye di Rojnameya Fermî de weşandiye, karûbarên derengxistina lêkolîn û dadgehkirinan û cîbicîkirina hukmên mehkûmiyetê û karûbarên din ên ku dê bên kirin diyar bike.

(2) Hukmên vê qanûnê, sûcên damezrandin an rêvebirina rêxistina PKK/KCK, endamtiya rêxistinê an jî bi zanebûn û bi dilxwazî alîkariya rêxistinê û propagandakirina rêxistinê û sûcên ku di çarçoveya çalakiyên vê rêxistinê de hatine kirin û sûcên ku di berjewendiya vê rêxistinê de li gorî qanûna pêşîgirtina fînansmanê ya 7/2/2013 bi hejmar 6415 hatine rêkûpêkkirin, digire nav xwe.

Pênase

XAL 2 – (1) Di vê Qanûnê de Rêxistin: Rêxistina PKK/KCK û hemû pêkhateyên wê yên girêdayî,
b) Komîte: Komîteya ku li gorî maddeya 7an a vê Qanûnê dê were damezrandin, diyar dike. Derengxistina lêkolîn û dadgehkirinan

XAL 3 – (1) Bi şerta ku saziyên ewlehiyê destnîşan bikin ku hebûna fiilî ya rêxistinê bi dawî hatiye û hemû çek û cebilxaneyên di bin kontrola wê de teslîm kiriye û biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî ya ku vê destnîşankirinê pejirandiye di Rojnameya Fermî de weşandiye, ji bilî lêkolîn û dadgehkirinên li ser sûcê kuştina bi qestî ya di çarçoveya çalakiyên rêxistinê de û sûcên ku berî 1/6/2005 hatine kirin û cezayê girtîgehê ya jîyanî an jî girtîgehê ya jîyanî ya girantir hewce dikin, lêkolîn û dadgehkirinên li ser sûcên ku di navbera xala 1ê de ne û sînorê jorîn ê cezayê wan 15 sal an kêmtir e, bi 5 salan û yên ku cezayê wan ji 15 salan zêdetir e an jî cezayê girtîgehê ya jîyanî an jî girtîgehê ya jîyanî ya girantir hewce dikin, bi deh salan têne derengxistin. Di dema derengxistinê de dema parastina dadgehê naxebite. Dosyeyên van sûcan û delîlên ku ji bo îspatkirina sûcê bi kêr tên, ji dîroka biryara derengxistinê ve di dema derengxistinê de têne parastin. Li ser tişt û nirxên mal û milk ên ku mûsadereyê digirin, digel biryara derengxistinê biryara tasfiyeyê jî tê dayîn û tên tomarkirin wekî dahata Xezîneyê. Biryar ji kesên ku mafê serlêdanê li rêyên qanûnî heye re tê ragihandin. Di biryarê de mafê serlêdanê û îtîrazê, dem û mercî tê nîşandan.

(2) Kesên ku mafê serlêdanê li rêyên qanûnî heye, dikarin di nav du hefteyan de li dijî biryarên ku li gorî fıkra yekemîn ji aliyê dozgeriyên komarê ve hatine dayîn, li dadweriya ceza ya aştiyê serî lê bidin. Li dijî biryarên dadgehê yên derengxistina dadgehkirinê yên li gorî fıkra yekemîn jî dikarin di nav du hefteyan de îtîraz bikin.

(3) Lêkolînên ku dê li ser sûcên ku berî weşandina biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî di Rojnameya Fermî de hatine kirin û di navbera xala 1ê de ne û piştî vê dîrokê tên destpêkirin, bi destûra Desteya Ewlehiya Neteweyî ve girêdayî ne. Tedbîrên parastinê û dosyeyên di lêkolîna rêya qanûnî de.

XAL 4 – (1) Tedbîrên parastinê yên girtin û kontrola dadgehî yên ku li ser sûcên ku li gorî xala 3yan biryara derengxistinê dê li ser wan were dayîn, ji aliyê dadwer an dadgeha xwedî desthilatî ya qonaxa lêkolîn an dadgehkirinê û dadgeha herêmî ya dadwerî an jî daîreya ceza ya têkildar a Dadgeha Bilind ve têne nirxandin û heke şertên wê hebin, biryara rakirina van tedbîran tê dayîn.

(2) Li ser dosyeyên ku di lêkolîna îstînaf an temyîzê de ne û bi sûcên ku li gorî xala 3yan biryara derengxistinê dê li ser wan were dayîn ve girêdayî ne, biryara betalkirinê tê dayîn.Tomarkirina biryarên derengxistinê û dîsa kirina sûc.

XAL 5 – (1) Biryarên derengxistinê yên ku li gorî xala 3yan têne dayîn, di pergaleke taybet de têne tomarkirin. Ev tomar dikarin tenê dema ku bi lêkolîn an dadgehkirinekê ve girêdayî ji aliyê dozgeriyên Komarê, dadwer an dadgehê ve werin xwestin, ji bo armanca ku di fıkra duyemîn de hatiye diyarkirin, werin bikaranîn.

(2) Heke di dema derengxistinê de, ji dîroka biryara derengxistinê ve, yek ji sûcan were kirin, biryara derengxistinê tê rakirin û lêkolîn û dadgehkirin berdewam dike. Di rewşa mehkûmiyetê de, cîbicîkirina cezayê li gorî xala 6an nayê derengxistin û hemû encamên hukmên mehkûmiyetê çê dibin. Heke dema diyarkirî bê sûckirin derbas bibe, biryara ku ne hewce ye dadgehkirin were kirin an jî biryara ketina dadgehê tê dayîn. Derengxistina cîbicîkirina hukmên mehkûmiyetê.

XAL 6 – (1) Bi şerta ku saziyên ewlehiyê destnîşan bikin ku hebûna fiilî ya rêxistinê bi dawî hatiye û hemû çek û cebilxaneyên di bin kontrola wê de teslîm kiriye û biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî ya ku vê destnîşankirinê pejirandiye di Rojnameya Fermî de weşandiye, ji bilî kesên ku ji ber sûcê kuştina bi qestî ya di çarçoveya çalakiyên rêxistinê de hatine mehkûmkirin û kesên ku ji ber sûcên berî 1/6/2005 hatine kirin cezayê girtîgehê ya jîyanî an jî girtîgehê ya jîyanî ya girantir li ser wan hatiye birîn, ji bo sûcên di navbera xala 1ê de:

a) Cîbicîkirina cezayên kesên ku bi tevahî 15 sal an kêmtir cezayê girtîgehê li ser wan hatiye birîn, bi 5 salan,
b) Cîbicîkirina cezayên kesên ku bi tevahî pênzdeh sal an kêmtir cezayê girtîgehê li ser wan hatiye birîn, bi pênc salan,
b) Cîbicîkirina cezayên kesên ku bi tevahî ji pênzdeh salan zêdetir cezayê girtîgehê an jî cezayê girtîgehê ya jîyanî an jî girtîgehê ya jîyanî ya girantir li ser wan hatiye birîn, bi deh salan,bi biryara dadwerê cîbicîkirinê tê derengxistin. Sepandina vê fıkrayê cîbicîkirina biryarên mûsadereyê asteng nake. Di dema derengxistinê de dema parastina cezayê naxebite.

(2) Li dijî biryarên derengxistinê yên ku li gorî fıkra yekemîn ji aliyê dadwerê cîbicîkirinê ve hatine dayîn, dikare îtiraz were kirin.
(3) Biryarên derengxistinê yên ku li gorî fıkra yekemîn têne dayîn, di pergala ku li gorî fıkra yekemîn a maddeya 5an hatiye damezrandin de têne tomar kirin. Ev tomar dikarin tenê dema ku bi lêkolîn an dadgehkirinekê ve girêdayî ji aliyê dozgerê Komarê, dadwer an dadgehê ve werin xwestin, ji bo armanca ku di fıkra çaremîn de hatiye diyar kirin, werin bikar anîn.
(4) Heke di dema derengxistinê de, ji dîroka biryara derengxistinê ve, yek ji sûcên terorê were kirin, dadwerê cîbicîkirinê biryara derengxistinê radike û biryara berdewamkirina cîbicîkirina cezayê dide. Heke dema diyarkirî bê sûckirin derbas bibe, cezayê dayî wekî hatî cîbicîkirin tê hesibandin. Şopandina biryarên derengxistinê ji aliyê serdozgeriyên Komarê ve tê kirin.Şopandin, hevkarî û sepandin.

XAL 7 – (1) Şopandin û nirxandina sepandina çalakiyên di navbera vê Qanûnê de; piştî weşandina Qanûnê di Rojnameya Fermî de, ji aliyê Desteya Ewlehiya Neteweyî ve tê kirin ku di bin serokatiya Cîgirê Serokkomar de, Wezîrê Dadê, Wezîrê Karûbarên Derve, Wezîrê Karûbarên Navxweyî, Wezîrê Parastinê, Sekreteriya Giştî ya Serokkomariyê, Serokê Teşkîlata Îstîxbarata Neteweyî û Sekreterê Giştî yê Desteya Ewlehiya Neteweyî pêk tê. Heke hewce be, Desteya Ewlehiya Neteweyî dikare komîsyonên jêrîn damezrîne, nûnerên wezaret, sazî û damezrandinan û kesên pêwîst ji bo civînên Desteyê û komîsyonan bixwîne.
(2) Komîte dikare ji bo pêşdebirina pêvajoyê li cem rêxistinê, di komîsyonên jêrîn de wezîfedar bike.
(3) Piştî weşandina biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî ya ku di xala 1ê de hatiye diyarkirin di Rojnameya Fermî de, li gorî armanc û çarçoveya vê Qanûnê; li gorî raporta çavdêriyê ya tasfiyekirina temam a rêxistinê, dikare bi demsalî ji aliyê Desteya Ewlehiya Neteweyî ve nirxandin were kirin. Heke Komîte pêwîst bibîne, dikare li ser rêkûpêkkirinên dadgehî, îdarî û qanûnî daxwazê bike.
(4) Biryarên derengxistinê yên ku li gorî vê Qanûnê têne dayîn, piştî weşandina biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî ya ku di xala 1ê de hatiye diyarkirin di Rojnameya Fermî de, bi demsalî ji aliyê Desteyê ve têne nirxandin û heke pêwîst were dîtin;
(a) Rakirina hemû encamên bêparbûna mafan a ji ber lêkolîn û dadgehkirinan, ji dadweriya ceza ya aşitiyê an dadgehê,
b) Rakirina hemû encamên bêparbûna mafan a ji ber hukmên mehkûmiyetê, ji dadweriya cîbicîkirinê,ji aliyê Desteyê ve tê xwestin. Li ser daxwazê, merciyê têkildar biryar dide. Li dijî van biryaran dikare îtiraz were kirin. Ji bo ku li gorî benda vê fıkrayê daxwaz were kirin, ji bo biryarên derengxistinê yên pênc salî divê du sal û ji bo yên deh salî divê sê sal ji dîroka biryarê ve derbas bûbe.
(5) Komîte bi awayekî birêkûpêk Meclîs li ser xebatên xwe agahdar dike. Ji aliyê Serokatiya Meclisê ve, ji bo şopandina çalakiyên di navbera vê Qanûnê de, Komîsyona Şopandinê tê damezrandin. Komîsyona Şopandinê çalakiyên di navbera vê Qanûnê de dişopîne û dikare pêşniyaran bike.
(6) Xizmetên sekreteryayê yên Desteya Ewlehiya Neteweyî ji aliyê Sekreteriya Giştî ya Serokkomariyê ve tên pêkanîn. Teslîmkirina çek û malzemeyan.

XAL 8 – (1) Çek, cebilxane, alav, amûr, madeyên teqemenî û her cure malzemeyên ku endamên rêxistinê yên di navbera vê Qanûnê de bi xwe re anîne an jî îlan kirine, tên tomarkirin.
(2) Usûl û esasên sepandina vê xalê, bi wergirtina nêrîna saziyên ewlehiyê, ji aliyê Wezareta Karûbarên Navxweyî û Wezareta Parastin ve tên diyarkirin.

XAL 9 – (1) Hukmên vê Qanûnê, piştî weşandina biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî ya ku di xala 1ê de hatiye diyarkirin di Rojnameya Fermî de, di nav şeş mehan de yên ku bi nivîskî li serdozgeriyên Komarê yên cihê xwe an jî saziyên ku ji aliyê Desteyê ve hatine wezîfedarkirin daxwaz dikin ku ji hukmên vê Qanûnê sûd werbigirin, tên sepanandin. Wezîfe û berpirsiyarî.

XAL 10 – (1) Wezîfeyên ku di navbera vê Qanûnê de hatine dayîn, ji aliyê sazî û damezrandinên giştî yên têkildar ve bi lez tên pêkanîn.
(2) Kesên ku wezîfeyên di navbera armanc û çalakiyên vê Qanûnê de pêk tînin, ji ber van wezîfeyên xwe berpirsiyariya hiqûqî, îdarî an jî cezayî nagİrin.

XAL 11 – (1) Ev Qanûn di dîroka weşandina xwe de dikeve meriyetê.

XAL 12 – (1) Hukmên vê Qanûnê ji aliyê Serokkomar ve tên cîbicîkirin.

Îranê li Herêma Kurdistanê êrişî baregeha Komeleyê kir

8 August 2026 Niha+ Haber Merkezi

Îro(8ê Tebaxê) Îranê bi dronên xwekuj êrişî baregehên Komeleya Zehmetkêşên Kurdistanê û Komeleya Şoreşger a Zehmetkêşên Kurdistana Îranê kir.

^{Fotograf: Rûdaw}

Êrişên Îranê ên li ser Herêma Kurdistana Iraqê didomin. Îranê vê siba bajarê Silêmaniyê êrişî baregehên partiyên Rojhilatê kir.

Li gorî nûçeya Rûdawê du berpirsên pilebilind ên Komeleya Zehmetkêşên Kurdistanê û Komeleya Şoreşger a Zehmetkêşên Kurdistana Îranê ragihand ku vê sibehê li nêzîkî Zirgiwêzê û li Kampa Sûrdaşê ya parêzgeha Silêmaniyê bi 4 dronan êrişî wan hatiye kirin.

Endamê Serkirdayetiya Komeleya Zehmetkêşên Kurdistanê Emced Husên Penahî weha gotiye:

“Derdora saet 04:00ê sibehê, xaniyê endamekî ofîsa me ya siyasî ya li Banegewreyê ya nêzîkî Zirgiwêzê bi 2 dronan hat armancgirtin.”

Emced Husên Penahî diyar kir ku di êrişê de zerereke mezin a madî gihîştiye xaniyê wî lê ji ber ku xanî vala bûye ti ziyanên canî çênebûne. Penahî her wiha da zanîn ku vê sibehê bi 2 dronên din êrişî Kampa Sûrdaşê ya li Silêmaniyê jî hatiye kirin.

Li Sûrdaşê 3 partiyên Rojhilatê hene ku navê “Komele” bi kar tînin. Yek ji wan jî Komeleya Şoreşger a Zehmetkêşên Kurdistana Îranê ye.

Endamê Komîteya Navendî ya Komeleya Şoreşger a Zehmetkêşên Kurdistana Îranê Aram Muderesî jî gotiye ku ew cihê li Sûrdaşê hatiye armancgirtin li ba wan bûye. Muderesî eşkere kir ku ji bilî zerera madî ti ziyanên canî çênebûne.

Ji 28ê Sibatê ve bi hincetên cuda zêdetirî 960 mûşek û dronan êrişî Herêma Kurdistanê hatiye kirin. Di van êrişan de 32 kes canê xwe ji dest dane û 154 kes jî birîndar bûne. Di nav wan kesan de 19 Pêşmergeyên 5 partiyên Rojhilatê hene.

SOHR: “Leşkerên Tirk di neh mehan de 9 sivîlên Sûriyeyî kuştin”

3 August 2026 Niha+ Haber Merkezi

Li gorî Çavdêriya Mafên Mirovan a Sûriyeyê (SOHR), ji destpêka sala 2026an ve leşkerên Tirkiyeyê bûne sedema mirina 9 sivîlan û birîndarbûna 41 kesan.

Sînorê Tirkiye û Sûriyeyê, Foto: Wikipedia, (William John Gauthier)

Çavdêriya Mafên Mirovan a Sûriyeyê (SOHR) di daxuyaniyekê de ragihand ku di meha Tîrmeha 2026an de, leşkerên Tirkiyeyê bûne sedema mirina du sivîlên sûriyeyî û birîndarbûna 27 kesan.

Li gorî daxuyaniya SOHRê sivîlên sûriyeyî hewl dane bi awayekî neqanûnî derbasî axa Tirkiyeyê bibin û leşkerên Tirkiyeyê gule bera wan dane yan jî ew îşkence kirine.

Saziyê diyar kiriye ku, li herêma Reqayê 11 kes birîndar bûn, li Hesekê yek kes hat kuştin û 16 kes birîndar bûn, li Helebê jî yek kes hat kuştin.

SOHRê diyar kiriye ku ji destpêka sala 2026an ve leşkerên parastina sînor ên Tirkiyeyê bûne sedema mirina 9 sivîlan û birîndarbûna 41 kesan.

Li gorî agahiyan, ji destpêka salê ve, li Hesekê 2 kes hatin kuştin û 16 kes birîndar bûn, li Reqayê 2 kes hatin kuştin û 24 kes birîndar bûn, li Helebê 5 kes hatin kuştin.

SOHRê di daxuyaniya xwe de bang kir ku êrişên li dijî sivîlên li ser sînor rawestin û rêz li mafên mirovî û standardên navneteweyî yên parastina sivîlan were girtin.

SOHRê her wiha bikaranîna hêza zêde li dijî sivîlên ku hewl didin sînor derbas bikin şermezar kir û daxwaz kir ku hemû kesên berpirsiyarê binpêkirinên li dijî sivîlan in, bila li gorî qanûnan werin lêpirsîn.

Sînorê Sûriye-Tirkiye: Binpêkirinên mafên mirovan (2014–2026)

Bûyerên ku ji aliyê rêxistinên mafên mirovan û çavdêrên serbixwe ve hatine belgekirin

Li gorî Çavdêriya Mafên Mirovan a Sûriyeyê (SOHR), ji destpêka sala 2026an ve leşkerên parastina sînorê Tirkiyeyê bûne sedema mirina 9 sivîlan û birîndarbûna 41 kesan.

2014

Zarokê 14 salî li Qoserê hate gulebarankirin

Dema ku malbatek sûriyeyî ji Şamê reviyabû û dixwest ji navçeya Qoserê ya Mêrdînê derbasî Tirkiyeyê bibe, ji ber gulebarana li ser wan kurê wan ê 14 salî ji piştê serê xwe birîndar bû.

Çavkanî: Bianet

2014

Saada Darwich li sînorê Cizîrê hate kuştin

Di dema hewildana derbasbûna ji Derika Rojava ber bi aliyê Tirkiyeyê ve de, Saada Darwich a 28 salî di encama gulebaranê de li ber çavên zarokên xwe can da.

Çavkanî: Bianet

2016

HRW: 5 kes hatin kuştin, 14 kes birîndar bûn

Rêxistina Çavdêriya Mafên Mirovan (HRW) di rapora xwe ya sala 2016an de ragihand ku di mehên Adar û Nîsanê de hêzên parastina sînorê Tirkiyeyê gule bera sivîlên sûriyeyî dane.

Çavkanî: Human Rights Watch

2016

SOHR: 8 sivîl, di nav de 4 zarok, hatin kuştin

SOHRyê ragihand ku di dema revîna sivîlan ji şerên Minbicê de 8 kes, di nav de 4 zarok, li ser sînor hatin kuştin. Koalîsyona Neteweyî ya Sûriye jî hejmara miriyan 11 ragihand.

Çavkanî: SOHR

2018

HRW: Gulebaran, muameleya xirab û vegerandin

HRWyê di rapora xwe de derbarê gulebarana li dijî kesên ku dixwestin derbasî Tirkiyeyê bibin, muameleya xirab û vegerandina zorê de belge dan.

Çavkanî: Human Rights Watch

2023

HRW: 234 sivîl mirin, 231 birîndar

Li gorî daneyên ku HRW bikar anîn, di navbera 2015 û Nîsana 2023an de bi kêmanî 234 sivîl hatin kuştin û 231 kes birîndar bûn.

Çavkanî: Human Rights Watch

2023

SOHR: Parêzerê sûriyeyî li sînor hate kuştin

SOHR ragihand ku parêzerekî sûriyeyî ku dixwest ji Idlibê derbasî Tirkiyeyê bibe, ji ber gulebarana parastina sînorê Tirkiyeyê mir.

Çavkanî: SOHR

2026

Rojnamevan Nujan Mala Hassan hate gulebarankirin

Li gorî Federasyona Navneteweyî ya Rojnamevanan (IFJ), rojnamevan Nujan Mala Hassan dema ku protestoyên li ser sînor dişopand, ji ber guleya rast hate birîndarkirin.

Çavkanî: IFJ

2026

SOHR: 9 mirî, 41 birîndar

SOHR ragihand ku ji destpêka sala 2026an ve 9 sivîl hatine kuştin û 41 kes jî birîndar bûne. Rêxistinê bang kir ku bikaranîna hêza zêde li dijî sivîlan were rawestandin.

Çavkanî: SOHR

Hejmarên sereke

234

Sivîlên kuştî (HRW)

231

Birîndar (HRW)

Kuştî di 2026an de (SOHR)

Birîndar di 2026an de (SOHR)

Çavkanî: Human Rights Watch (HRW), Suriye İnsan Hakları Gözlemevi (SOHR), International Federation of Journalists (IFJ), Bianet.Ev hejmar li gorî rapor û daxuyaniyên van saziyan hatine dayîn.

Şaredariya Stenbolê kurdî jî li xizmetên ALO 153yê zêde kir

31 July 2026 Niha+ Haber Merkezi

Navenda Çareseriyê ALO 153 ya ÎBBê ku beriya niha bi zimanên Tirkî, İngilîzî, Erebî xizmetê dida, zaravayê kurmancî ye kurdî jî li zimanên xizmetê zêde kir.

Şaredariya Bajarê Mezin a Stenbolê(İBB) şêwezarê kurmancî yê kurdî jî li xizmetên xwe yên pirzimanî zêde kir.

Navenda Çareseriyê ya ALO 153 ya girêdayî Serokatiya Daîreya Têkiliyên bi Gel re ye heta niha bi zimanên Tirkî, Ingilîzî û Erebî xizmetê dida welatiyan.

Her weha ji îro û pê de Navenda Çareseriyê ALO 153 dê bi zarevayê kurmancî yê kurdî dê xizmetê bide Kurdan.

Her roj hezaran welatî û şêniyên li Stenbolê dijî bêyî ku biçin li avahiyê Şaredariyê xeta ALO 153 digerin, gilî, daxwaz û pêşniyarên xwe ji reyedaran re radigihînin. Ji îro û pêde welatiyên Kurd jî dê bikaribin ji xizmetên şaredariyê bi zimanê xwe sûdê bigirin.

Di qonaxên berê de jî ev mijar ketibû rojeva Şaredariya Bajarê Mezin a Stenbolê.

PKK: “Heta Rêber Apo bi xwe pêvajoyê birêve nebe, ne mimkun e ku qanûna derdikeve were bicîanîn”

30 July 2026 Niha+ Haber Merkezi

Rêveberiya Tevgerê derbarê qanûna ku derdikeve de daxuyaniyeke nivîskî weşand û got, “Weke ku me berê jî gelek caran diyar kiriye, em ê nêzîkatî û helwesta xwe ya bingehîn piştî dîtina qanûnê diyar bikin.”

Rêveberiya Tevgerê derbarê qanûna ku derdikeve û naveroka wê de daxuyaniyeke nivîskî weşand.

Rêvebiriya Tevgerê diyar kir ku heta Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan nekeve dewrê û pêvajoyê ew bi xwe bi rê ve nebe, biryarên hatine girtin û pêwîstiya qanûnan bê derxistin, nikare bi cih werin.

Daxuyaniya Rêveberiya Tevgerê weha ye:

“Nîqaşên li ser qanûna kokê ku paşeroja gelên Tirkiyeyê eleqedar dike bi şêweyên cuda dewam dike û li nava raya giştî jî belav dibe. Dema mirov bala xwe didin ser nîqaşan û agahiyên ji çavkaniyên vekirî belav dibin, di mijara nêzîkatiya cidî ya li ser vê qanûnê de dikevin nava fikaran.

Rêber Apo di hevdîtina 20ê tîrmehê de destnîşan kiribû ku qanûna bê derxistin divê sivik, teng nebe, divê ne bi wî şêweyî be ku xizmetê ji siberojê re neke û li gorî hesasiyetên herdu aliyan bê amadekirin. Ji ber ku tê hêvîkirin ev qanûn ji bo bidawîkirina qutbûna sed salî ya navbera gelê Kurd û dewleta Tirk bibe gaveke girîng. Lewma girîng e qanûn xwedî wê taybetmendiyê be ku aştiyê ji xwe re bike armanc.

Weke ku li her devera cîhanê bû, aştî beriya her tiştî ji ziman dest pê dike. Ji bo rêxistineke ku xwe fesix kiriye û têkoşîna çekdarî ya li dijî Tirkiyeyê bi dawî kiriye bikaranîna têgehên ‘teror’, ‘rêxistina terorê’ ji destpêkê ve vê pêvajoya li ser siberoja gelên me dixe nava pirsgirêkan. Hîn ji destpêkê ve hesasiyet li ber çavan nayê girtin. Bi kurtasî ji bo pêvajo bi pêş ve biçe gelekî girîng e ku ziman, pênase û naverok li gorî armanca wê be.

Bêguman dema mijar çareserkirina şer be, gavên alî biavêjin divê maqûl û bicihanînê de bin. Rêber Apo û Tevgera me di vê mijarê de baldar e. Eger pêvajo wê ne mijûlkirin lê çareserî be, hingî nêzîkatî jî divê bi vî rengî be.

Weke Tevgera Azadiyê me destnîşan kir ku ji bo pêwîstiyên banga aştî û civaka demokratîk bi cih bê anîn divê Rêber Apo karibe bi rola xwe rabe. Me di her firsendê de anîn ziman ku ji bo vê jî divê statuya Rêber Apo diyar be û azadiya wî pêk were. Heta ku Rêber Apo nekeve dewrê û vê pêvajoyê bi xwe bi rê ve nebe, nepêkan e ku biryarên hatine wergirtin û pêwîstiyên qanûna bê derxistin bi cih bêne anîn.

Di mijara statuya Rêber Apo de Devlet Bahçelî gotibû, divê bibe koordînatorê aştî û siyasîbûnê. Di nîqaşên li Îmraliyê de jî hatibû qebûlkirin ku Rêber Apo bibe koordînatorê aştî û siyasîbûnê, di bicihanîna qanûna bê derxistin de rola Rêber Apo hatibû diyarkirin. Li gorî agahiyên ji çavkaniyên vekirî hatin belavkirin, eger statuya Rêber Apo di qanûnê de li ber çavan neyê girtin, hîn ji destpêkê ve wê li pêşiya pratîkbûnê bibe asteng. Ji ber vê yekê girîng e ku statuya Rêber Apo zelal bibe ku muxatab û muzakerevanê sereke ye.

Li aliyê din, li gorî ruhê vê pêvajoyê nîne ku pêvajoya aştî û civaka demokratîk tenê di asta bêçekbûnê de bê nîşandan. Bilêvkirina qanûna kok an jî qanûna çarçoveyê tê wê wateyê ku piştî vê qanûnê wê qanûnên din bêne derxistin û gav bêne avêtin. Ji ber vê yekê eger bê destnîşankirin ku qanûna bê derxistin wê qanûna kokê be, pêvajo wê piştre bi qanûnên demokratîkbûnê yên ji bo çareserkirina pirsgirêkan pêvajo bê pêşvebirin, wê dilê gelên Tirkiyeyê rehet bibe û baweriya bi pêvajoyê zêde bike.

Weke ku me beriya niha gelek caran destnîşan kir, em ê nêzîkatiya xwe ya esasî piştî dîtina qanûnê diyar bikin. Bêguman eger qanûn erênî be em ê bêhtir teşwîq bikin û berpirsyariya xwe bi cih bînin.”

Pêvajoya Civaka Demokratîk û Aştiyê di meha Sibatê ya 2025an de, bi banga Rêberê PKKê Abdullah Ocalan dest pê kir. Her weha di Gulana 2025an de, PKKê kongreya xwe li dar xist û biryara hilweşandina rêxistinê û bidawîanîna têkoşîna çekdarî ragihand. Di 11ê Tîrmeha 2025an de, weke temsîlî komeke endam û rêvebirên PKKê merasîmek li dar xist û çekên xwe şewitandin. Piştî vê li Meclîsê komîsyoneke taybet ji bo çavdêrîkirina pêvajoyê û derxistina qanûnan ava bû. Ev demeke lê bendê ne di çarçoveya pêvajoyê de qanûnek were derxistin.”

Lîstika “Peyv Link” li benda kurdîhezan e: 200 hezar peyvên kurdî li xwe digire

21 July 2026 Niha+ Haber Merkezi

Lîstika peyvan a kurdî ‘Peyv Link’ ku zêdetirî 200 hezar peyvan li xwe digire li ser Google Playê li benda kurdîhezan e.

Lîstika peyvan a dîjîtal “Peyv Link” ku wekî versiyona kurdî ya lîstika navdar Scrabble hatiye amadekirin, di platforma Google Playê de li benda lîstikvanan e.

Lîstika ku di ferhenga wê de zêdetirî 200 hezar peyvên kurdî û wateyên wan cih digirin. Bikarhêner dikarin di lîstikê de hem li dijî hişê çêkirî (AI) hem jî bi awayekî online bibin hevrikên lîstikvanan.

Ji bo hişê kurdewar pratîkek baş

Peyv Link tenê wekî lîstikeke peyvan namîne; di heman demê de ji bo xurtkirina hişî û pêşxistina hişmendiya zimanê zikmakî wekî pratîkek zihnî ye. Girêdanên ku di navbera peyvên kurdî de tên çêkirin, ferhenga lîstikvanan bi awayekî sîstematîk fireh dike û hişê wan çalak dihêle.

Bikarhênerên ku dixwazin lîstikê li ser amûrên xwe yên mobîl bar bikin, dikarin di Google Playê de peyva “Peyv” an jî “Peyv Link” binivîsin û lîstikê daxin.

*Çavkanî: Ajansa Welat

Abdullah Ocalan: Divê hiqûqa negatîf veguhere hiqûqa pozîtîf

21 July 2026 Niha+ Haber Merkezi

Li gorî daxuyaniya Heyeta Îmraliyê ya DEM Partiyê Ocalan di hevdîtinê de diyar kiriye û gotiye, “Biryardariya me ya ji bo avêtina gavên li ser bingehê ruhê banga 27ê Sibatê û çareserkirina pirsgirêkê di nav hiqûqa xwişk û biratiyê de berdewam dike.”

Endamên Heyeta Îmraliyê ya Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan (DEM Parti) Pervin Buldan, Mithat Sancar û Ozgur Faik Erol, piştî hevdîtina 5 saetan a di 20ê Tîrmehê de ku li Girava Îmraliyê bi Ocalan re kiribûn, daxuyaniyek dan.

Heyetê hevdîtina xwe ya herî dawî di 24ê Gulanê de bi Abdullah Ocalan re kiribû. Di wê hevdîtinê de jî nîqaşên li ser “qanûna çarçoveyê” hatibûn kirin.

Ocalan di 27ê Sibata 2025an de ji bo PKKê banga danîna çekan kiribû.

PKKê di Gulana 2025an de ragihandibû ku wan xwe fesix kiriye û di Tîrmeha 2025an de jî merasîmeke sembolîk a şewitandina çekan li dar xistibû.

Di peyama nû ya Ocalan de hatiye gotin ku “Êdî dema wê hatiye ku li gorî hesasiyetên her du aliyan zemînekî qanûnî bê amadekirin.”

Heyeta Îmraliyê ya DEM Partiyê di daxuyaniyê de destnîşan kiriye û gotiye, “Piştî demeke dirêj me bi Birêz Abdullah Ocalan re hevdîtineke berfireh pêk anî. Di civînê de mijarên; bûyerên siyasî yên li herêmê, avakirina civaka demokratîk, qonaxa heyî ya pêvajoya aştiyê û rê, rêbaz û şêweyê qanûna çarçoveyê bi berfirehî hate nirxandin.”

Li gorî daxuyaniyê Ocalan ev nirxandin kiriye:

“Biryardariya me dewam dike ku li gorî ruhê banga 27’ê Sibatê gavê biavêje û pirsgirêkê di nava hiqûqa xwişk û biratiyê de çareser bike. Em li ber wê qonaxê ne ku hevgirtin û tifaqa dîrokî ya Kurd-Tirk derbasî ser zemîneke hiqûqî bikin ku ev tifaq li Anatoliyê heqîqeteke dîrokî ye û di hemû qonaxên krîtîk de ji hev cuda nebû. Heqîqeta ‘Eger tu Kurd ji Tirk cuda bike Kurd namîne, eger tu rabe Tirk ji Kurd cuda bike Tirk namîne’ afirandina hiqûqa wekheviyê û jiyaneke hevpar ferz dike.

Dem hatiye ku zemîneke qanûnî bê ava kirin ku hesasiyeta aliyan li ber çavan digire. Em zanibin ku vekirina vê rêyê ya bi sebir firsendeke dîrokî ye nêzîkatiyên ji rêzê, sivik, teng û xizmetê ji paşerojê re nakin biterikînin û bi hev re jiyana hevpar ava bikin. Di çarçoveya rapora ku Komîsyona Demokrasî, Xwişk-Biratî û Piştevaniya Mîllî ya li TBMM’ê hate amade kir, ji bo pêvajoyeke qanûnî û hiqûqî destpê bike, ji bo şer û çek bi temamî ji dewrê bêne derxistin, ji bo rûpeleke nipînû bê vekirin çi ji destê kê tê divê bike.

Tifaqa Kurd-Tirk kevirê esasî yê paşeroja hevpar a Anatoliyê ye. Di her gava ku bê avêtin de divê em çanda vê xakê ji xwe re bikin esas. Pêkan e ku bi sererastkirinên qanûnî ev tifaq bi garantiya hiqûqî bê mayindekirin û li komareke demokratîk bi rengekî azad û wekhev bijîn. Divê hiqûqa negatîf veguhere hiqûqa pozîtîf.

Dîrok firsendekê dide me ku em jiyaneke hevpar ava bikin, di nava edalet û wekheviyê de rûpelekî nipînû vekin. Baweriya min tam e ku em ê bi hev re vê firsendê bi kar bînin, binirxînin.”

Di dawî ya daxuyaniyê de heyetê weha gotiye:

“Weke heyet em vê banga dîrokî ya Birêz Ocalan dîrokî dibînin û careke din destnîşan dikin ku em bi biryar in ku di serî de Meclîs bi hemû saziyên pêwendîdar re diyaloga çêker dewam bikin, pêvajoyê ji bo wergirtina encamê bi pêş ve bibin û li ser bingeha hiqûqa xwişk û biratiyê bigihêjin çareseriyeke mayinde.”

Doza Gulistan Dokuyê: Hevjîna walî Sonel jî di nav de 15 kes hatin desteserkirin

21 July 2026 Niha+ Haber Merkezi

Di nav kesên ku hatin desteserkirin de 3 doktor, hemşîreyek, peywîrdarek karên agahiyan, 5 karmendên berhevkirina daneyan, hevjîna Tuncay Sonel, Handan Sonel, xwediyê şîrketa teknolojiyê ku tê îdiakirin mudaxileyî telefona Dokuyê kiriye, karsazek û 2 cerdevan hene.

Di lêpirsîna xwendekara zanîngehê Gulistan Dokuyê de operasyonek nû pêk hat. Di encama operasyonê de 15 kes hatin desteserkirin.

Di çarçoveya lêpirsîna ku Serdozgeriyên Komarê yên Erzirom û Dêrsimê bi rê ve dibin de li Xarpêt, Meletî, Enqere, Stenbolê û Dêrsimê operasyonên hemwext hatin kirin.

Di serdegirtinên malan de di nav kesên hatine desteserkirin 3 doktor, hemşîreyek, peywîrdarek karên agahiyan, 5 karmendên berhevkirina daneyan, hevjîna Tuncay Sonel, Handan Sonel, xwediyê şîrketa teknolojiyê ku tê îdiakirin mudaxileyî telefona Dokuyê kiriye, karsazek û 2 cerdevan jî hene.

Li gorî nûçeya Ajansa Welat kesên hatine desteserkirin birine rêvebiriyên emniyetan.

Çi bûbû?

Xwendekara Zanîngeha Mûnzûrê Gulîstan Dokû di 5ê Kanûna Paşiya 2020an de venagere wargeha ku lê dimîne.

Hevalên Dokûyê yên wargehê piştî nikarin têkiliyê bi Dokûyê re daynin serî li Rêvebiriya Emniyeta Dersîmê didin û malbata wê agahdar dikin.

Malbata Dokûyê tên bajêr û di 6ê Kanûna Paşiyê de serî li Rêvebiriya Emniyeta Dersîmê didin ku keça wan wenda bûye.

Polîsan ji bo Gulistan bê dîtin bi hevalên wê re hevdîtin dike, sînyalên telefona wê dişopîne û qeydên MOBESEyê yên bajêr lêdikol in.

Di lêkolînan de diyar dibe ku Dokû di saet 11.29an de li wêstgeha wesayîtan ya Kolana Ataturkê li wesayita ku diçe zanîngehê sûwar dibe.

Piştre îfadeya seyaqê wesayîtê tê girtin ku seyaq dibêje ew nizan e Dokû li kîderê li wesayîtê peya bûye.

Piştî îfadeya seyaq hatiye pêşbînîkirin ku Dokû li ser Pireya Sari Saltûk peya bûye ku li wir jî kamera tune ye.

Jinan û malbata Dokûyê ji bo ku Gulistan bê dîtin têkoşiyan e. li ser vê yekê biryara valakirina bendavê hatiye girtin.

Di 17ê Hezîrana 2020an de ji bo ku Zeynal A. weke gumanbar were girtin daxwazname ji bo Serdozgeriya Komarî a Dersîmê hatiye dayîn.

Serdozger Ebru Cansu ya ku di sala 2024an de li Serdozgeriya Komarê ya Dêrsimê hatibû erkdarkirin, dosye ji nû ve vekir.

Li gorî nûçeyên di çapemeniyê de cih girtine, di destpêka vê salê de şahidekî nepen li dijî kurê walî îfade daye û lêpirsîn li ser vê geşedanê kûr bûye. Her weha çapemeniyê nivîsîbû ku şahedê nepen gotiye, kurê walî tecawiz li Gulistan Dokuyê kiriye û piştre bi çekê kuştiye.

Li ser vê geşedanê, dozgeriyê derbarê gelek navan de biryara desteserkirinê da. Bi fermana dozgeriyê di 13ê Nîsana 2026an de li heft bajaran bi awayekî hemwext operasyon hatin kirin.

Wezîrê Dadê Akın Gurlekê ku di Sibata 2026an de dest bi wezîfeyê kir, got ku “divê heta dawiyê lêpirsîn bê kolandin.” Di dema windabûna Dokuyê de Suleyman Soylu wezîr bû. Piştî wî Ali Yerlikaya hatibû tayînkirin.

Piştî 6 salan di çarçoveya lêpirsînê de di 13ê Nîsana 2026an de 13 kes hatin desteserkirin.

Kesên hatin desteserkirin ev in:

Zeinal Abakarov, Engin Yucer (zirbavê Zeinal ku polîsê berê ye), Cemîle Yucer (dayika Zeinal), Ugurcan Açikgoz (hevalê Mûstafa Turkay Sonel), Erdogan Elaldi (Wê demê xebatkarê Îdareya Taybet a Bajar bû), Mûstafa Turkay Sonel, Gokhan Ertok (polîsê berê bû ku hatibû îxrackirin, di pêvajoya lêpirsîna der heqê walî û parastvanê wî de eleqeya wî hebû;), Savaş Gulturk (Kesê ji kamerayên Zanîngeha Munzurê berpirsyar), Suleyman Onal (kesê li Zanîngeha Munzurê ji kamerayan berpirsyar), Celal Altaş, Nûrşen Arikan, Şukru Eroglû (Parastvanê walî Tuncay Sonel).”

Qurbaniyên Komkujiya Pirsûsê li gelek bajaran hatin bibîranîn

20 July 2026 Niha+ Haber Merkezi

Ji bo 33 kesên ku di Komkujiya Pirsûsê de can dane, li Navenda Çandê ya Amarayê bernameya bîranînê pêk hat. Her weha li Amed, Stenbol, Enqere, Hatay, Dersim û gelek bajarên din komkujî hate bibîranîn.

Qurbaniyên Komkujiya Pirsûsê di 11em salvegera xwe de li gelek bajaran hate bibîranîn.

Di 20ê Tîrmeha 2015an de li ser banga Federasyona Komeleyên Ciwanên Sosyalîst (SGDF), li bajarên cûda 300 ciwan ji bo alîkariya mirovî û pêlîstokên zarokan bibin Kobaniyê, berê xwe dan Rihayê. Dema ciwanan li Pirsûsê, li Navenda Çandê ya Amarayê civîneke çapemeniyê li dar xist, êrîşeke bombeyî pêk hat û di encama êrîşê de 33 ciwan mirin û bi dehan jî birîndar bûn.

Bajarên ku îro lê bîranîna komkujiyê lê hat kirin ev in:

Riha

11em Salvegera Bîranîna Komkujiya Pirsûsê bi pêşengiya Înîsiyatîfa Malbatên Pirsûsê li ber Navenda Çandê ya Amarayê ya li navçeya Pirsûsa Rihayê pêk hat. Di bîranînê de birîndarên komkujiyê, nûnerên SGDFê, ESPê, Platforma Saziyên Demokratîk, Cîgirê Serokê Koma Partiya DEMê Sezaî Temellî û gelek welatî amade bûn.

Hevserokê DEM Partiyê yê Rihayê Nîhat Demîrbîleklî di bîranînê de axivî û bal kişand ser Şoreşa Rojava û wiha got:

“33 rêwiyên me yên xeyalan dixwestin biçin Kobanê û ji zarokan re pêlîstok û şekir bibin. Lê rasterast bûn armanca komkujiyê. Di wê demê de dayikekê gotibû ‘Xwezî li şûna wan em bimirana, em fêrî êşê bibûn lê wan êş nedîtibû.’ Ev gotin bi xwe nîşaneya biratiya gelan e. Em ê têkoşîn û xeyalên wan pêk bînin.”

Li ser navê SGDFê Aslı Demîr jî diyar kir ku beriya 11 salan ji bo avakirina Kobanê ketine rê û ev tişt anî ziman:

“Rêwîtiya wan ji bo biratiya gelên Kurd û Tirkiyeyê bû. Berpirsyarê vê komkujiyê dewlet e ku beriya teqîna bombeyan astengî çênedikir. Qatil hîn nehatine darizandin. Îro şahidên Pirsûsê salvegera komkujiyê li zindanan pêşwazî dikin. Em ê şehîdên xwe çi li zindanan çi li derve bînin ziman.”

Endamê MKYya ESPê Okan Daraci da zanîn ku ew daxwaza aştiyeke adil, wekhev û demokratîk dikin û wiha got: “Li vê baxçeyî xeyalên me veşartî ne. Daxwaza gelan a ji bo azadî û aştiyê qetil kirin. Lê em bin neketin. Aştiyeke ku li ser teslîmiyetê bê ferzkirin em qebûl nakin.”

Wekîlê Serokê Koma DEM Partiyê Sezaî Temellî jî destnîşan kir ku Kobanê hêviya gelan bû û ev tişt vegot: “Hêzên tarî û barbar hevalên me li vir qetil kirin. Rêya wan rêya demokrasiyê, sosyalîzmê û komara demokratîk e. Ji bo pêkanîna xeyalên 33 rêwiyên xeyalan em ê têkoşîna xwe hîn bêtir bilind bikin.”

Amed

Bi pêşengiya Federasyona Komeleyên Ciwanên Sosyalîst (SGDF) cangoriyên Komkujiya Pirsûsê Veysel Ozdemir û Nazli Akyurek, li ser gorên xwe yên li Goristana Yenîkoyê û Goristana 450 Evlerê yên li Amedê hatin bibîranîn.

Parlamenter û rêveberên DEM Partiyê, rêveberên MEBYA-DERê, nûnerên rêxistinên sosyalîst, Dayikên Aştiyê, nûnerên saziyên sivîl û û malbatên cangoriyan tev li bernameyên bîranînê bûn. Di bîranînan de ji bo cangoriyan rêz hate girtin. Pêşî bernameya bîranînê li ser gora Veysel Ozdemîr a li Goristana Yenîkoyê pêk hat. Paşê jî bernameya bîranînê li ser gora Nazli Akyurek a li Goristana 450 Evlerê pêk hat. Di her du bernameyan de jî axaftin hatin kirin.

Endamê SGDFê Devrîm Altinkaynak axivî û wiha got: “Sosyalistên welatparêz ji aliyê AKPê ve bi destê DAIŞê hatin qetilkirin.” Devrîm Altinkaya qala armqanca ciwanan kir û destnîşan kir ku ev ciwanên çepgir û şoreşger di oxira ku di navbera gelê Kurd û Tirk de bibin pir canê xwe ji dest da.

Paşê Hevserokê MEBYA-DERa Amedê Ramazan Dengîz jî axivî û komkujiyên 5ê Hezîranê û 10ê Cotmehê ji bir xist û wiha got: “Bi êrişan pêşiya aştiyê girtin. Ji bo hestên ciwanan em bi cih bînin, ev pêvajo dema wê ye. Divê em li gorî ruhê demê xeyalên qurbaniyan bicih bînin.”

Parlamenterê DEM Partiyê yê Amedê Serhat Eren jî diyar kir û got: “Heta ku hemû komkujiya neyên zelalkirin, ew hêzên li pişt wan komkujiyan neyên darizandin, aştiyek mayînde nayê ser vê axê. Demildest em daxwaz dikin ku hemû hêzên li pey van komkujiyan derkevin holê û kujer bên cezakirin.”

Stenbol

33 kesên ku di Komkujiya Pirsûsê de canê xwe ji dest dabûn, li Kadıkoya Stenbolê hatin bibîranîn. Di bîranînê de ji malbatên Pirsûsê Bayram Boyraz û Ali Sadet, Hevseroka Federasyona Komeleyên Ciwanên Sosyalîst (SGDF) Berfin Polat û Parlamentera Stenbolê ya DEM Partiyê Kezban Konukçu axavîn. Peyamên ji girtîgehan hatibûn yên parêzera Platforma Ji Bo Pirsûsê Edalet Sezin Uçar, Ugur Ok û Hevserokên Partiya Sosyalîst a Bindestan(ESP) Hatice Deniz Aktaş û Murat Çepni di bîranînê de, hatin xwendin.

Daxuyaniya bi sernavê “Ji bo Pirsûsê Adalet, Ji bo Her Kesî Adalet” ku li ser navê Înisiyatîfa Malbatên Pirsûsê hatibû amadekirin, ji aliyê Merve Nur İşleyici ve ku ji komkujiyê bi birîndarî rizgar bûbû, hat xwendin.

Di daxuyaniyê de weha hat gotin: “Beriya 132 mehan, bi sedan kes ku piranî xwendekarên zanîngehê bûn û ji bo avakirina bajarekî wêranbûyî keti bûn rê, li navçeya Pirsûsa Rihayê ku ji bo bêhnvedanê rawestiyan bûn, bûn armanca êrîşa bombeyî ya xwekujî ku ji aliyê DAİŞê ve hat encamdan. Di vê êrîşê de 33 rêwiyên me yên xeyalan nemir bûn û bi sedan hevalên me birîndar bûn. Di nav van 11 salên derbasbûyî de, di serî de Halitaga, bajar bi bajar, kolan bi kolan û qad bi qad me ji têkoşîna xwe ya adaletê bîhnokekê jî paşde gav neavêt. Ev 11 sal in em heman pirsan dipirsin, heman daxwazan tînin ziman û 33 rêwiyên xwe yên xeyalan bi bîr tînin. Lê tevî van hemû salan, ji bo ronîkirina Komkujiya Pirsûsê yek gava bi tenê jî nehatiye avêtin. Çawa ku kujer û berpirsiyarên rastî nehatin derxistin holê, di dirêjahiya doza komkujiyê de ti daxwazên ku me wekî malbat û parêzer anîn ziman nehatin qebûlkirin. Wekî din di dawiya 11 salan de daxwaza me ya adaletê wekî suç hat dîtin; bi hincê ‘heqaret li dadgehê hatiye kirin’ cezayên girtîgehê dan malbatên me.”

Îzmîr

Rêxistinên ciwanan û Înisiyatîfa Malbatên Pirsûsê yên Îzmîrê di 11emîn salvegera Komkujiya Pirsûsê de daxuyaniyek dan û meşek li dar xistin. Di daxuyaniya ku li ber Navenda Çandê ya Turkan Saylanê hat dayîn de, pankarta bi nivîsa “Dê tu xewn nîvco nemîne” û wêneyên kesên di komkujiyê de jiyana xwe ji dest dane hatin hildan. Her wiha gelek caran dirûşmên “Pîrsûsê ji bîr neke, nede bîr kirin”, “Kujer DAIŞ, hevkar AKP” û “Hesabê Pîrsûsê wê bê pirsîn” hatin berzkirin. Daxuyaniya Înisiyatîfa Malbatên Pîrsûsê Onder Aktaş û daxuyaniya Rêxistinên Ciwanan jî Beliz Karapinar xwend.

Enqere

Hezên Ked û Demokrasiyê yên Enqereyê û Rêxistinên Ciwanan di 11emîn salvegera komkujiya Pirsûsê de qurbaniyên komkujiyê bibîranîn. Bîranîna li Rêya Yukselê ya navçeya Çankaya ya Enqereyê pêkhat gelek kes tevlî bûn. Girseyê, bi pankarta li ser wêneyên kesên di komkujiyê de hatine kuştin li kolana Konurê heta cihê bîranînê meşiyan. Di meşe de girsê bê navber dirûşmeyên, “Ji bo Pirsûsê edalet û ji bo hemû kesan edalet”, “Bijî berxwedana Rojava” û “Kujer ÎŞÎD û hevkar jî dewletê” berzkirin.

Metna hevpar a daxuyaniyê ji aliyê Hevserokê Giştî yê SYKPê Mertcan Tîtîz ve hat xwendin.

Şirnex

Li navçeya Cizîrê ya Şirnexê cangoriyên komkujiya Pirsûsê li ser gora Hogir Ozkan a li Goristana Eslî hatin bîranîn. Malbata Hogir Ozkan, rêveber û endamên partiyên siyasî û saziyên civakî û gelek welatî tev li bîranîna bûn. Destpêka bîranînê ji bo cangoriyên Pirsûsê û hemû cangoriyên azadiyê deqeyek rêz hat girtin.

Piştî rêzgirtinê bavê Hogir Ozkan, Mehmet Ozkan ku ji ber nexweşiya xwe nekarî tev li bîranînê bibe bi rêya telefonê got ku wan 2015an Hogir Ozkan weke cejnekî şandiye Pirsûsê lê xwînxwaran nehişt zarokên wan pêlîstokan bigehînin destê zarokên Kobanê.

Hevserokê DEM Partiyê yê Şirnexê Ramazan Ûysal destpêka axaftina xwe de cangoriyên Pirsûsê bi bîr anîn û wiha got: “Beriya 11 salan 33 canên me xistin bin axê, em wan bi rêzdarî bi bîr tînin. Wan ji bo aştiyê û zarokên Kobanê berê xwe dabû Pirsûsê. Ev ax êdî ji xwînê têr bûye, divê em ji çar aliyên ve ji bo aştiyê bixebitin ku êdî xwîn nerije. Divê em li Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk derkevin ku em pêvajoyê bi awayek serkeftî bibin heya serî. “

Hatay

Li navçeya Antakyayê ya Hatayê, ji qurbaniyan Okan Pîrînç li ser gora xwe hate bîranîn. Malbata wî û endamên Platforma Ked û Demokrasiyê ya Antakyayê beşdarî bîranînê bûn. Hevserokê DEM Partiyê yê Hatayê Naîm Ozbek axivî û diyar kir ku wê têkoşîna xwe ya ji bo aştî û demokrasiyê dewam bikin û polîtîkayên înkar û faşîzmê ji holê bêne rakirin. Bîranîn piştî ku qurnefîl li ser gor hate danîn, bi dawî bû.

Dêrsim

Li navçeya Pulur a Dersimê, Çagdaş Aydin li ser gora xwe hate bîranîn. Bavê wî Fethî Aydin li bîranînê axivî û anî ziman ku destnîşan kir ku wê dest ji têkoşînê bernedin. Bîranîn piştî xwendina helbestên li ser Komkujiya Pirsûsê bi dawî bû.

Mêrdîn

Li navçeya Qoser a Mêrdînê Mûrat Yûrtgul û Emrûllah Akhamûr li ser gora xwe hatin bîranîn. Hevserokê Şaxê Mêrdînê yê MEBYA-DER’ê Salîh Kûday li bîranînê axivî û destnîşan kir ku wê têkoşîna cangoriyan dewam bikin. Dayika Mûrat Yûrtgul, Şemsa Yûrtgul jî bi bîr xist ku li gel 11 sal di ser komkujiyê re derbas bûne berpirsyar hîn nehatine darizandin û anî ziman ku wê lêgerîna xwe ya li edaletê dewam bikin.

Bîranîn piştî ku qunefîl li ser gorên cangoriyan hate danîn bi dirûşmên “Şehîd namirin” û “Pirsûsê ji bîr neke, nede jibîrkirin” bi dawî bû.

*Çavkanî: Ajansa Mezopotamya, Ajansa Welat

Îranê êrişî Herêma Kurdistanê kir: 9 pêşmerge mirin

17 July 202617 July 2026 Niha+ Haber Merkezi

Hêzên Îranê vê sibehê bi zêdetirî 5 dron û mûşekan êrişî Hewlêr, paytexta Herêma Kurdistana Iraqê kir. Di encamê de 8 pêşmerge mirin û gelek kes jî birîndar bûn. Her weha Îranê êrişî Kuweyt, Behreynê û Sûriyeyê jî kir.

Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) û Îsraîlê di 28ê Sibata 2026an de li dijî Îranê şer ragihandibûn û dest bi êrişan kiribûn. Li hember êrişên DYAyê û Îsraîlê, weke bersiva van êrişan Îranê jî êrişî baregehên DYAyê yên li welatên Kendavê û Herêma Kurdistana İraqê ne, kir û her weha Îran van êrişan hê jî didomîne.

Di roja yekem a êrîşan de, Rêberê Olî ê Îranê Elî Xameneyî jî di nav de gelek berpirsên payebilind ên Îranê hatibûn kuştin. Amerîkayê êrîşên xwe yên li dijî Îranê wekî “Operasyona Hêrsa Dîrokî” û Îsraîlê jî êrişên xwe wekî “Operasyona Gurandina Şêr” bi nav kir. Îranê jî di bin navê “Operasyona Soza Rastîn-4” de êrişên bersivdayînê da dest pê kirin.

Ji 28ê Sibatê ve ji destpêka şerê DYA û Îsraîlê yê bi Îranê re heta beriya agirbestê bi sedan êriş li dijî Herêma Kurdistanê hatin kirin.

Herêma Kurdistanê: Di dema şerê Îranê de zêdetirî 700 caran êrîş pêk hatine

Di 8ê Nîsana 2026an de Serokê DYAyê Donald Trump ragihand ku wan bi Îranê re bi şertê ku Tengava Hurmuzê bi tevahî jinûve were vekirin, agirbesteke ji bo du hefteyan qebûl kiriye.

Her weha tevî ku agirbest hat ragihandin jî Îranê bi tu awayî êrişên xwe yên li dijî kurdan ranewestan. Ji 28ê Sibata 2026an heta 8ê Nîsanê roja agirbestê Îran û rêxistinên di bin banê wê de bi zêdetirî 700 dron û mûşekan êrişî Herêma Kurdistana Iraqê kiribûn. Piştî agirbestê Îranê êrişên xwe yên li dijî Herêma Kurdistanê berdewam kirin.

Mirî û birîndar hene

Li gorî RojNewsê vê sibehê, Îranê bi zêdetirî 5 dron û mûşekan êrişî sînorê Hewlêra paytexta Herêma Kurdistanê kir. Her weha êriş ji aliyê sîstema parastina hewayî ve hate têkbirin.

Li gorî agahiyan, di saetên vê sibehê de dengê teqînan li sînorê bajarê Helebceyê jî hate bihîstin. Sedema wê bi fermî nehate eşkerekirin, lê tê gotin êriş bi droneyê pêk hatiye.

Her wiha li gorî nûçeya Rûdawê vê sibehê bi dronan êrişî baregehên partiyên Kurd ên Rojhilatê yên li sînorê Rizguwêz a Silêmaniyê ne kirin e û şewat derketiye.

Berpirsekî Komeleya Şoreşger a Zehmetkêşên Kurdistana Îranê ragihand ku ji ber êrişên berê vê sibehê yên li baregeheke wan a li parêzgeha Silêmaniyê, mirî û birîndarên wan hene.

Endamekî Komîteya Navendî ya Komeleya Şoreşger a Zehmetkêşên Kurdistana Îranê li ser êrişên bi dron û mûşekan ên li ser kampên wan ji Rûdawê re axivî ye û gotiye:

“Navenda me ya sereke ya li Zirgiwêzeleya Silêmaniyê bi 6 mûşekan hat bombebarankirin û agir pê ket. Li gorî daneyên destpêkê herî kêm 9 şehîdên me hene û îhtimal heye ku ev amar zêdetir bibe. Hejmarek birîndar jî hene lê ji ber ku agir didome dane bi awayekî hûr ne diyar in.”

Îranê êrişî Kuweyt, Behreynê û Sûriyeyê jî kir

Artêşa Kuweytê têkildarî êrişên Îranê ên li ser welatê wan li ser hesabê xwe yê fermî yê Xê daxuyaniyek belav kir û got:

“Parastina asmanî ya Kuweytê niha bersiva êrişên mûşekî û dronî yên dijminane dide ku ji ber destdirêjiyên Îranê derketine holê.”

Li Behreynê bangî welatiyan hat kirin

Wezareta Karên Navxwe ya Behreynê ragihand ku li welêt sîrenên hişyariyê lê dane. Wezaretê ji bo parastina jiyana wan bangî welatiyan kir ku bi lez herin stargeh û cihên aram. Medyaya fermî ya Îranê piştrast kir ku artêşa welatê wan li Behreynê baregeheke asmanî kiriye armanc ku balafir û helîkopterên Amerîkayê lê bûne.

Tehranê jî îdia kiriye ku ev êriş “wekî bersivekê ne ji bo kiryarên dijminane yên dijmin ên li binesaziya bajaran û xelkê bêguneh ê Îranê.”

Sûriye

Supaya Pasdaran a Îranê ragihand ku wan di çarçoveya bersivdayîna êrişa li bajarê Bempûrê yê Sîstan û Belûçistana Îranê de, li Sûriyeyê baregeheke leşkerî ya Amerîkayê kiriye armanc.

Supaya Pasdaran a Îranê li ser êrişa li baregeha leşkerî ya Tenefê daxuyaniyek belav kir.

Li gorî daxuyaniyê, di êrişê de gelek leşkerên Amerîkayê hatine kuştin.Di daxuyaniyê de hat diyarkirin ku wan “ji nişka ve” êrişî navenda fermandariya operasyonên taybet a Amerîkayê ya li herêma Tenefê ya Sûriyeyê kiriye.

Li gorî daxuyaniyê, ev êriş wekî tolhildana êrişa Amerîkayê ya li baregeheke leşkerî ya artêşê ya li bajarê Bempûrê yê Sîstan û Belûçistanê hatiye kirin ku di wê êrişê de 7 leşker hatibûn kuştin.

Beşa Pêwendiyan a Supaya Pasdaran a Îranê eşkere kir ku di êrişê de ji bilî têkbirina pergaleke radarê û çend helîkopteran, hejmareke zêde ya leşkerên Amerîkayê jî hatine kuştin.