Tag: sernûçe

Abbas Vali: Piştî şerê Îranê dîzayna Rojhilata Navîn guherî

27 June 202627 June 2026 Ferid Demirel

Prof. Dr. Abbas Valî destnîşan kir ku di şerê dawî de DYA û Îsraîl di warê leşkerî de, lê Îran di warê stratejîk de bi ser ketiye. Valî her weha ji bo siyaseta kurdan got: “Sedsala 21ê nebû sedsala kurdan, serdema şerê çekdarî qediya. Divê kurd berê xwe bidin civaka sivîl.”

Foto: Niha+

Her çend di 17ê Hezîrana 2026an de DYA û Îran gihîştin rêkeftinekê ku li hev bikin, êrîş û pirsgirêkên ji ber şer rû dane, berdewam dike. Bi taybet jî ji ber rewşa Tengava Hurmuzê gelek caran şer û pevçûn rû didin û piştî vê rewşê Serokê DYAyê Donald Trump sefan li Îranê dixwe ku wan ji nav bibe.

Ev rewşa ku di 28ê Sibata 2026an de bi êrîşa Îsraîl û DYAyê ya li dijî Îranê dest pê kir, ne tenê li Îranê her weha hevsengiya li Rojhilata Navîn û welatên Kendavê jî guherand.

Di dema şer de Îsraîl û DYAyê êrîşî Îranê dikir û Îranê jî li beramberî wê êrîşî Qeter, Kuweyt, Erebistana Siûdiyê, baregehên DYAyê yên li Iraqê û çendîn welatên dikir.

Her weha hêzên kurdî yên Rojhilat ên baregehên wan li Herêma Kurdistanê bûn, di bin bombebarana Îranê de man.

Rêkeftina di navbera Îran û DYAyê de herî zêde balê dikişîne ser Tengava Hurmuzê. Li gorî şîroveyan ji ber vê rewşa Hurmuzê, DYA neçar maye ku li hev bike.

Prof. Dr. Abbas Valî jî balê dikişîne ser vê rewşê. Li gorî Valî di encama şer d e DYA û Îsraîl di warê leşkerî de bi ser ketin, lê di warê stratejîk û siyasî de Îran bi ser ket.

Abbas Valî rewşa kurdan a li Îranê jî nirxand û destnîşan kir ku “Di nava opozîsyona Îranê de, tenê hêza ku çekdar e û dikare çek bi kar bîne, opozîsyona Kurdî ye.”

Derbarê Abbas Valî de

Prof. Abbas Valî, teorîsyenekî siyasî yê kurd e ku ji Mehabada Îranê (Rojhilatê Kurdistanê) ye û yek ji lêkolînerên herî pêşeng ên li ser nasname û neteweperweriya kurdî ye. Wî xwendina xwe li Tehran û Londonê kiriye û doktoraya xwe di beşa Sosyolojiya Dîrokî de ji Zanîngeha Londonê wergirtiye. Piştre li Zanîngeha Swanseayê û Zanîngeha Boğaziçiyê ya li Stenbolê ders dane. Her wiha ew serokê damezrîner ê Zanîngeha Kurdistanê ya li Hewlêrê bû. Di nav berhemên wî de pirtûkên bi navê Essays on the Origins of Kurdish Nationalism (Gotarên li ser Kokên Neteweperweriya Kurdî) û Kurds and the State in Iran: The Making of Kurdish Identity (Kurd û Dewlet li Îranê: Afirandina Nasnameya Kurdî) cih digirin.

Piştî Îsraîl û DYAyê ya li ser Îranê ku di 28ê Sibatê de dest pê kiribû û di encama çendîn hevdîtinan roja 17ê Gulanê bi rêkeftinekê derbasî qonaxeke din bû. Dema em li naverok û dema peymanê dinêrin, gelo aliyên şer neçar bûn ku li hev bikin?

Ew ne peyman e. Bi zimanê Îngilîzî jê re dibêjin Memorandum of Understanding, ango hevtêgihiştin û lihevkirin. Wekî din ew ne peyman yan lihevkirineke fermî ye. Ew pevguhertina nameyan e. Nameyekê dinivîsin û îmze dikin, ew jî îmze dikin û dişînin, ya ku me xwend ev bû. Li vir hevtêgihiştin hebû. Li vir divê ez bibêjim ku her du alî, Amerîka û Îran, her çend di warê siyaseta derve de zexteke kêmtir li ser wan hebe jî, di warê siyaseta navxweyî de zexteke mezin li ser wan hebû.

Heke em behsa Îranê bikin, li Îranê qeyraneke sîstemî heye. Hem aborî, hem civakî, hem çandî û hem jî darayî. Lê pirsgirêka bingehîn û qeyrana sereke, qeyrana aborî û darayî ye. Pereyê wê tuneye, hikûmet hema bêje îflas kiriye û têk çûye. Loma pêwîstiya wan bi vê yekê hebû. Ji ber vê qeyrana aborî û darayî, Îranê nedikarî beşeke mezin a siyaseta ku jê re dibêjin Biopolitics ango siyaseta jiyana xelkê îdare bike. Ji ber ku pere û derfetên wê yên aborî tunebûn. Ev jî beşeke bingehîn bû, çimkî ditirsiya ku heke nikaribe di demdirêjiyê de vê yekê îdare bike, îhtîmaleke mezin hebû ku li navxwe serhildaneke din jî rû bide. Ji ber ku serhildana meha Çileyê pir mezin bû. Ev yek.

Diyar e Îran tûşî şerekî bibû, ketibû wî şerî lê beşeke mezin a bernameyên leşkerî, ewlehî û aborî yên Îranê têk çûbûn û hilweşiyabûn. Nedikarî bi vî rengî berdewam bike. Lê belê rewşa ketina Îranê ya nav vî şerî û dema sekinîna şer ji hev gelekî cuda bûn. Dema Îran ket şer merc cuda bûn, lê niha cuda ne. Sedema vê jî du tişt bûn. Yekem, Îranê karîbû berxwedanê bike. Berxwedan û parastineke mezin kir. Bêguman zirareke mezin jî dît. Gelek dever wêran bûn, pirên wan hilweşiyan, fabrîqe û kargeh têk çûn, lê berxwedana xwe kir.

Ya duyem jî ew bû ku Îranê di vî şerî de karîbû Tengava Hurmuzê bigire. Bi vê pêngavê, hesabên şer guherand. Anku ew hevtêgihiştina ku niha heye, li ser pirsgirêka bingehîn a vekirina Tengava Hurmuzê ye. Ev mesele beriya şer tunebû. Di dema şer de derket holê. Xaleke din jî ev e ku Amerîka dixwaze Îran qebûl bike û soz bide dê çeka etomî ango nukleerî çêneke. Ji xwe Îranê ji serî de wiha gotiye. Gotiye em nakin. Di serdema Obama de jî dema peymana wan hebû, Îranê qebûl kiribû ku parzûnkirina, dewlemendkirina uranyumê li dor %3.5ê be, anku ji %4ê kêmtir be. Lê dema di sala 2018an de Trump hat, ew rewş guherand, peyman xera kir û ya hikûmeta Obama têk bir. Wê demê Îranê dest bi parzûnkirina uranyumê kir. Heta ku gihand %60-65ê. Ev jî pir nêzîkî çêkirina bombeya etomî ye.

Niha Amerîka dixwaze ku ew uranyuma parzûnkirî ya nêzî 400-450 kîloyî ye, yan were jinavbirin, yan xestiya wê ango tîrbûna wê were kêmkirin. Yan jî wê bidin Rûsyayê an jî welatekî wek Fransayê daku ew vî karî bikin. Îran jî dibêje ev niha ne di destê min de ye. Ew di nav wan cihan de ye ku hatine bombekirin û heke were derxistin jî em nadin ku bibin derve, em ê bi xwe li vir çareser bikin. Ev gotina Îranê ye.

Prof. Dr. Abbas Valî, Foto: Niha+

Gotina DYAyê çi ye?

Amerîka di pileya yekem de dixwaze ku Tengava Hurmuzê were vekirin. Ji ber ku zexteke mezin li ser Amerîkayê heye. Nirxê petrolê zêde bûye, nirxê xurekê zêde bûye. Ne tenê li Amerîkayê, li Ewropa û her derê, heta li Tirkiyeyê jî nirxê benzînê û bilêtên balafiran biha bûne. Ev hemû biha bûn.

Ew dixwazin ev der were vekirin. Ya duyem jî dixwazin Îran qebûl bike ku dest ji parzûnkirina uranyumê berde, mesele ev e. Lê belê li ser Amerîkayê bi xwe jî zexteke mezin heye. Heke tê bîra we, dema Trump hat ser desthilatê, got “Ez ê bibim serokkomarekî ku şer nake”. Lê şerek da destpêkirin ku niha jî bi rengekî berdewam dike. Ji aliyekî din ve, ew şerê ku Trump kir, ji aliyê pêwîstiyên siyaseta Amerîkayê ve ne hewce bû. Lê beşeke mezin a wî şerî bi handana Îsraîlê bû, Îsraîlê ew neçar kir.

DYA û Îranê li ser çi li hev kirin?

“İsrailê dixwest şer berfireh bibe“

Îsraîlê çi dixwest?

Dema ew şer dest pê kir, armancên Amerîka û Îsraîlê cuda bûn. Amerîkayê dixwest derbeyekê li Îranê bide, di warê leşkerî de wê qels bike û wê neçar bike ku şert û mercên Amerîkayê qebûl bike. Amerîkayê nedixwest rejîma Îranê were guherandin. Amerîkayê nedixwest şerekî demdirêj bi Îranê re bike, yan jî Îran wêran bibe û ji nav biçe. Ji ber ku berjewendiyên stratejîk ên Amerîkayê ji yên Îsraîlê gelekî cuda bûn. Amerîka li Rojhilata Navîn hêzeke mezin a herêmî ye. Li wir tenê mesele Îran nîne, di heman demê de divê berjewendiyên welatên erebî jî li ber çavan bigire.

Berjewendiyên welatên Erebî wek Misir, Erebistana Siûdî, Qeter û yên din. Îranê jî ev yek dizanibû, loma siyaseta Îranê di bingeh de ew bû ku dizanibû Amerîka şerekî sînordar dixwaze lê wê jî dixwest şer berfireh bike.

Kendava Hurmuzê, Foto: Wikipedia

Encama vî şerê mezin çi dibû?

Îranê di warê leşkerî de nikaribû Amerîkayê têk bibe, lê dikaribû li wan welatan bixe yên ku pêgehên leşkerî yên Amerîkayê li wan hene. Mînak li Behreyn, Urdin, Erebistana Siûdî û heta li Mesqet û Omanê. Ji ber vê yekê, Amerîka di vî warî de gelek hesas û xisarbar bû. Trump nedikarî vê yekê tehemûl bike. Ji ber ku yek tiştekî din hebû. Welatên Erebî her tim serdestiya Amerîkayê qebûl kiribûn. Pere dabûn Amerîkayê, veberhênan li wir kiribûn û di heman demê de parastina xwe xistibûn destê Amerîkayê. Lê dema Îranê êrîşî wan kir, Amerîkayê nedikarî wan biparêze û zirareke mezin gihişt wan.

“Îran niha gelekî bihêztir e“

Gelo ew hevsengiya li Kendavê û Rojhilata Navîn hebû piştî şerê Îranê guherî?

Belê, ew hevsengî niha di wî warî de guheriye: Îran niha li herêmê gelekî bihêztir e. Ji ber, nîşan da ku ew tenê welatek e ku dikare li hemberî Amerîka û Îsraîlê bisekine û şer bike. Her weha herêma stratejîk a Hurmuzê jî di bin kontrola wê de ye. Lê heke hûn bala xwe bidinê, berjewendiyên stratejîk ên Îsraîlê cuda bûn. Îsraîlê dixwest heta ku ji destê wê were rejîma Îranê biguherîne. Heke ev jî nebe, dixwest Îranê bi temamî wêran bike û wek Sûriyeyê lê bike. Piştî wê jî, projeya mûşekî ya Îranê, mûşekên balîstîk û krûz ji nav bibe. Şertê çaremîn ê Îsraîlê jî ew bû ku hêzên wekîl ango Proxy powers, ên wekî Heşdî Şeibî, Hizbullah û Hemasê ji nav bibe.

Ew hêz ji nav çûn?

Nexêr. Niha desthilata Îranê ev e ku bi Amerîkayê re danûstandinan dike. Û ew qas desthilata wê heye ku Lubnanê dixe rojeva siyasî ya danûstandinan. Lubnan ne beşek ji Îranê ye lê ji ber ku ev hêza Îranê heye, dikare Lubnanê bixe rojeva muzakereyan. Ev tiştekî wisa ye ku gelekî li dijî berjewendiyên Îsraîlê ye. Heke hûn bala xwe bidinê, ji destpêkê ve berjewendiyên stratejîk ên Îsraîlê û yên Amerîkayê li hev nedikirin. Dema şer dest pê kir, rast e di warê leşkerî de Amerîka û Îsraîl bi hev re bûn, lê armancên wan ên siyasî û stratejîk cuda bûn.

Dema J.D. Vance li benda heyeta Îranê ye, Foto: Nathan Howard-Pool/Getty Images

Di encama şer de ev cudabûn ji holê rabû yan di navbera armancên herdu dewletan de cudahî zêdetir bû?

Heta niha wisa lê hatiye ku J.D. Vance gefan li Îsraîlê dixwe. Ji aliyê Îranê ve jî, niha destûrê nadin ku kesek bibêje “Bimirê Amerîka”. Ev nîşan dide ku wan li hev kiriye. Anku di nav avahiya desthilatiya Îranê de derbeyeke nerm rû da. Ew derbeya nerm bû sedem ku hêzên xwedî desthilat di nav Supaya Pasdaran û beşek ji rêveberiyê de, bi Amerîkayê re li hev bikin. Heke hûn bala xwe bidinê, niha bi Amerîkayê re li hev dikin. Mînak Qalîbaf diçe Pekînê daku ji wan re bibêje “Me bi Amerîkayê re li hev kiriye, lê ev ne li dijî berjewendiyên we ye.” Loma, heke em li helwesta Îran û Amerîkayê binêrin, em ê paradoksekê bibînin: Amerîka û Îsraîl di warê leşkerî de bi ser ketin, lê di warê stratejîk û siyasî de Îran bi ser ket.

“Hêza Kurê Şah tunebû“

Dihate çaverêkirin ku piştî şerê Amerîka û Îsraîlê li dijî Îranê dest pê bike, li nav Îranê xwepêşandan û serhildanek çêbibe daku rejîm hilweşe, lê ev çênebû. Çima çênebû? Çi bû asteng ku ev pêk nehat?

Erê, ew serhildan serhildaneke rastîn û waqihî bû, lê belê serkirdetiya wê tunebû. Ji ber ku ew serhildan ket bin bandora hêzên rastgir, bi taybetî jî monarşîst û paşatîxwazan. Kurê Şah derket û got “Herin qadan, ez ê piştgiriya we bikim.” Trump derket û got “Herin kolanan, şerê hêzên rejîmê bikin, ez ê rejîmê hilweşînim.” Xelk çû, lê alîkarî nehat.

Hêza Kurê Şah hebû ku bikeve nava karekî bi vî rengê?

Hêza Kurê Şah jî tunebû. Li vir rejîmê dizanibû ku ev serhildan gelekî girîng e. Ji aliyekî din ve, ev serhildan berovajî serhildana “Jin, Jiyan, Azadî”, xwedî nasnameyeke demokratîk nebû. Zêdetir armanca wan ew bû ku rejîmê hilweşînin û qala demokrasî û tiştên wisa nedikirin. Dema rejîma Îranê zanî ku destê Amerîka, Îsraîl û Kurê Şah di vê yekê de heye, bi hemû hêza xwe êrîş kir. Di nava 48 demjimêran de nêzîkî 50 hezar kes li Îranê kuştin. Heta Komelgeha Pizîşkî ya Îranê dibêje zêdetirî 65 hezar kes hatine kuştin.

Li vir tiştek heye. Ji ber ku Trump gotibû “Hûn herin, ez ê alîkariya we bikim”, piştî şer dest pê kir, Trump ji bo ku xwe biparêze derket dereweke din kir û got “Me çek da kurdan lê kurd nehatin”. Ev derew e. Di serî de, çek nehatin dayîn ji kurdan re. Ya duyem jî, opozîsyona ku wê demê li Îranê hebû, ne organîzekirî bû û rêxistinbûyîna wê tunebû. Tu yê çek bidî kê? Çek ne tiştek e ku tu bibî li kolanan dabeş bikî. Divê tu bidî rêxistinekê. Rêxistin jî tunebû. Rastgiran rêxistinbûyîn tunebû. Dibe ku rêxistinbûyîneke kêm a demokratxwazan hebûya, lê ew jî di wan şert û mercan de nebûn ku derkevin derve û biçek bibin û şerê rejîmê bikin. Sedema ku Trump ev got ev e: Di nava opozîsyona Îranê de, tenê hêza ku çekdar e û dikare çek bi kar bîne, opozîsyona kurdî ye.

Gelo kurdan çi kir di wê demê de?

Ji xwe çek nedabûn wan. Heta generalê wî demê li dijî Trump daxuyanî da û got “Çek nehatine dayîn ji kurdan re, çek çûne Başûr û di baregehên Amerîkayê de ne.” Du hefte berê, nûnerê wan Tom Barrack jî got “Me çek nedaye kurdan.” Ev dereweke mezin bû ku Trump ji bo xwe-parastinê kir.

Hêzên kurdan ên li Îranê çi diixwestin di dema vî şerî de?

Helwesta wan ev bû; bêguman kêfa wan dihat ku rejîm hilweşe, lê wan digot “Ev ne şerê me ye, em naxwazin beşdarî vî şerî bibin.” Ji ber ku baweriya wan bi armancên Amerîka û Îsraîlê tunebû. Gotina wan rast jî derket. Binêrin, niha Îran û Amerîkayê li hev kiriye û Îsraîl hema bêje ketiye perawêzê. Rast e Îsraîl dîsa vedigere cihê xwe, lê demekê dixwaze. Kurdan di vî warî de gotin em piştevaniya bombebarankirina Îranê nakin û ev karekî baş bû ku piştevaniya wê nekirin.

“Tenê bi şerê asmanî nabe“

Heke piştgirî bikirana wê çi bibûya?

Na axir, ji ber ku hêza parastina asmanî ya xelkê Îranê tunebû, xelk li bin bombebaranê de bû. Ne tenê Kurdistan, li hemû Îranê xelk ji wê bombebaranê aciz bû. Her kes, heta hemû stratejîstan jî dizanin ku rejîma Îranê bi bombebaranê nakeve. Di dîrokê de tu mînakek tuneye ku rejîmek tenê bi bombebaranê hilweşiyabe. Heke Amerîka û Îsraîl bi rastî jî bixwestana rejîmê hilweşînin, diviyabû artêşek bibirina Îranê. Hemû stratejîstan digot ku birina artêşek bo Îranê wekî xwekujiyê ye. Rûberê Îranê 1 mîlyon û 648 hezar kîlometreçargoşe ye, anku bi qasî tevahiya Ewropaya Rojava ye û 95 mîlyon nifûsa wê heye. Heke tu artêşê bibî wê herêmê, dê sed carî ji Iraqê xerabtir be û şer ji kontrolê derkeve. Erdnîgariya wê pir dijwar e. Dema ku êrîşî welatekî tê kirin, hestên neteweperestiyê yên gel radibin. Wek mînak di şerê Îran û Iraqê de. Îranê 8 salan şer kir, mîlyonek û nîv kes hatin kuştin, beşeke mezin a Xuzistan û Luristanê wêran bûn. Lê rejîm neket û bi ser ket. Amerîka û wê demê Sowyet bû, digotin dest bidin rejîma Saddam da ku li ser pêya bimîne. Stratejîstên Amerîkî dizanibûn ku Îsraîl tenê dikare di demdirêjiyê de şerê asmanî bike, lê nikare şerê bejayî bike. Ji ber ku artêşeke biçûk a Îsraîlê heye û welatekî pir biçûk e. 71-72 carî ji Îranê biçûktir e.

Qonaxeke nû li Rojhilat: Partiyên Kurd li eniyeke hevbeş in

“Lihevkirina kurdan baş e lê têrê nake“

Rêkeftinek di navbera hêzên kurdî yên Rojhilat de çêbû. Çendîn partî û hêzên kurdî li hev kom bûn û ev rêkeftin îmze kirin. Bandora vê rêkeftina hêzên kurdî di dema şer de çawa bû û wê piştî şer çawa be?

Ew rêkeftin baş e, pîroz e. Ya ku dibêjin lazim e lê ne kafî ye. Ji ber ku ew rêkeftin binesazî, sazûmaneke operasyonel û pratîkî nîne. Min gelek û gelek caran gotiye ku rêkeftina wan divê binesazî û sazûmaneke operasyonel hebe. Cûreyek qonaxa operasyonel a yekgirtî ya leşkerî-siyasî hebe. Ev nîne. Heta yekgirtiya tiştekî din jî tune ye, yekgirtiya gotarê jî nîne. Nexwe lewma ew rêkeftina wan a niha wek rêxistineke gelek gelek lawaz e. Divê ew binesaziyeke leşkerî-siyasî hebe, divê berî her tiştî hêzeke Pêşmerge ya yekgirtî hebe. Divê di warê fikrî û stratejîk de yekgirtî be. Divê beyannameyên ku didin, anku gotinên wan jî yekgirtî bin. Û ji hemûyan girîngtir, divê bernameyeke siyasî û stratejîk a yekgirtî jê re bê damezrandin ku hêzên siyasî li gorî wê tevbigerin. Ew vî karî nakin.

Ew şerê ku di destpêka sala 2026an de li Rojava pês hat û encamên ku li Rojava derket holê, dibe ku bandor li hêzên kurdî yên Rojhilat kiribe?

Ya ku li Rojava hat pêşiya kurdan, bi taybetî ji bo kurdên Rojhilat gelek girîng bû. Yek; Eger tu bi Amerîkayê re kar bikî, bi Amerîkayê re wekû hêzên Rojava kar bikî, tu divê bibî hevkarê Amerîkayê, ne di bin destê Amerîkayê de. Dûre li Rojava di pêwendiya bi Amerîkayê re, di karkirina bi Amerîkayê re tu cûre serbixwebûneke siyasî nebû.

Di leşkerî de jî nebû. Ji ber ku li wir jî dema ku çek dabûn wan, ew çek di bin kontrola Amerîkayê de bûn. Roja ku Amerîka ji wan re got na, çekên wan jî sekinandin.

We beriya niha behsa wê kir. Mijara çekan di pêvajoya şerê Îranê de jî ji bo kurdan hate rojevê.

Ji bo cara yekem, anku di dîroka Amerîkayê de, diyar e Amerîka gelek caran bi hêzên opozîsyonê re li cîhanê kar kiriye. Lê belê bi şêweyekî veşartî. Ew di bin kontrola CIAyê de bû, di kontrola dezgehên leşkerî yên veşartî de bû. Cara yekem bû ku li Rojava bi şêweyekî eşkere kar kir. Lê Rojava nekarî ji vê yekê sûdê werbigire. Anku ew şerê DAIŞê kir, diwanzdeh hezar kurd, gerîla di wî şerî de hatin kuştin. Lê nekarî kirdebûna xwe ya siyasî bi dest bixe. Ev yek gelekî girîng e. Li Rojhilat jî îhtîmal e Trump her ew yek dixwest. Dixwest kurdan wekî hêzeke taybet bikar bîne.

Nexşeyeke siyasî ya Amerîkayê ji bo kurdan nîne?

Na. Nexşeyeke siyasî nebû. Dema ku hat ew dem bû, Amerîka bi kurdan re kar dikir û bi ‘Heyet Tehrîr el-Şam’ê re jî kar dikir. Û ev yek ji kurdan re nedigot. Heger kurdan ew dem bizanîba, diviyabû helwesta xwe zelal bikirana. Eşkere bû Amerîka û bi taybetî Îngiltere, ji ber ev projeya Îngilîzan e, bi Tirkiyeyê re ew kar kirin. Di dawiyê de gotin fermo ev projeya me ye. Proje Amerîka û Îngiltereyê çêkirin. Ew karê Tirkiyeyê nebû. Tirkiyeyê tenê bikar dianîn. Anku proje, fikir, fikra stratejîk ya Amerîka û Îngiltereyê bû.

Piştî Şer dîzayna Rojhilata Navîn guherî

Gotineke berbelav e, tê gotin ku li Rojhilata Navîn dîzayneke nû heye. Li gor nêrîna we, dîzayneke nû heye li Rojhilata Navîn?

Ew dîzayn hebû, lê ev şerê Îranê ew dîzayn têk da. Niha her cûre dîzaynekê deynin, her cûre hevsengiyeke leşkerî û siyasî deynin, divê hesabê xwe li ser Îranê bikin. Anku wisa bû, wê demê hedef ew bû ku hegemonyaya Amerîkayê, Îsraîlê jî di nav de, ew hegemonyaya leşkerî bihêz bibe. Niha ew hesab nemaye. Anku wî şerî ev têk da. Yek tiştê ku gelek girîng e ew e ku, ew şerê ku hat kirin, sînordariya lîmîtên stratejîk ên hegemonyaya Amerîkayê li Rojhilata Navîn nîşan da. Ev dersa herî mezin e ku divê welat, bi taybetî kurd, werbigirin. Eger li Rojava kurdan di dema xwe de bi durzî û elewiyan re rêkeftin bikirana, bi wan re şer bikirana, ew enî wê neşikesta. Ew kar nekirin. Çimkî dema berevanî hebe, berxwedan hebe, dikarî hesaban biguherînî. Li Rojava hêza wan a leşkerî hebû. Gerîlayên wan hebû, gerîlayên mêr, gerîlayên jin, hemû tiştên wan hebû. Hingê hikûmeta Ahmed Şer xwe negirtibû. Lê belê wan deng nekir. Rûniştin û her tiştê ku Amerîkayê got qebûl kirin. Her tiştê ku Tom Barack ji wan re got “wisa bikin”, wan kir. Bi baweriya min kurdan li Rojava şaşiyeke stratejîk a mezin kir ku encamên wê ne tenê ji bo Rojava bû, encamên xirab ji bo Başûr jî hebûn û ji bo Rojhilat jî hebûn.

“Tirkiye dixwaze Mûsilê kontrol bike“

Piştî şerê li Rojava şîroveyek heye ku dibêjin dibe rewşa Başûr jî biguhere. Nêrîna we li ser vê çi ye?

Niha ew metirsî heye. Amerîka dixwaze wir jî navendî bike. Navendîkirin bi wê wateyê ye ku hikûmeta herêmê yan divê biçûk bibe, yan jî beşeke zêde ya hêzên xwe ji dest bide. Lê hikûmeta herêmê jî nikare. Ji ber ku ne yekgirtî ye. Eger hikûmeteke yekgirtî li herêmê hebûya, ew kar nedihat kirin. Ya rast ew e ku ne tenê Amerîka vî karî dike. Tirkiye jî li pişt e. Îhtîmaleke mezin, Tirkiye bi rastî bixwaze şert û mercek derkeve pêş ku wîlayeta Mûsilê û derdora wê bixe bin kontrola xwe. Amerîkaya Trump di warê stratejîk de xwedî fikreke gelek gelek qels e. Wek mînak, îraniyan di danûstandinan de kesên wisa şandibûn ku fikrên wan gelek baş bûn. Lê Amerîkayê kî şandibû? Jared Kushner şandibû bi (Steve) Witkoff re ku qet nizanin Rojhilata Navîn çi ye. Li Amerîkayê ew baskê rastgir ku Tom Barack jî wisa ye li ser kar e. Ew xwediyê nêrîneke nîjadperestane ye. Ew nîjadperestî wisa dibêje ku, demokrasî û wekhevî ji bo welatên Rojhilata Navîn nabe.

Dibêjin divê hikûmetên navendî yên otorîter li navendê ava bikin. Dixwazin vî tiştî li Sûriyeyê bikin. Heman karî dixwazin li Lubnanê bikin, heman karî dixwazin li Iraqê bikin û wisa dixwazin li Îranê jî bikin ku Îran bixwe xwedî hikûmeteke wisa otorîter e. Êdî ew projeya “Rojhilata Navîn a Nû” nema, niha divê projeyeke din deynin.

“Îranê şerê xwe li dijî azadîxwazan ranewestandiye”

Li beramberî vê rewşê li Başûr kurd çi dikin?

Hêzên kurd li Başûr ne yekgirtî ne. Hêzên kurd li Başûr fikra wan a stratejîk nîne. Eger fikra wan a stratejîk hebûya, hêzên kurd li Başûr kontrola Kerkûkê nedidan tirkmenan. Kontrola Kerkûkê dan tirkmenan, anku qeder û kontrola Kerkûkê dan Tirkiyeyê.

Têkiliya YNK û Tirkiyeyê xirab bû.

Niha baş e.

Çima niha baş e?

Ji ber wê yekê ku Yekîtiya Nîştimanî ji ber hevrikiya bi Partî (PDK) û Hewlêrê re, çû nêzî Tirkiyeyê bû.

Lê belê berovajî têkiliya YNKyê ya PDK û Tirkiyeyê gelek baş bû.

Niha êdî ne wekî berê ye.

Çi guherî?

Ji ber ku rewşa li Iraqê derket pêş, Partî qels bû, hem di hikûmeta Bexdayê de hem jî li Kurdistanê qels bû. Niha YNK hem piştgiriya Îranê distîne hem jî piştgiriya Tirkiyeyê.

We li Başûr behsa rola Tirkiyeyê kir. Di dema şerê Îranê de Tirkiye xwediyê çi helwest û pozîsyonê bû?

Niha van rojan tiştek derket holê ku bi dîtina min mimkûn e rast be. Ew jî ew bû ku tê gotin Trump gotiye: “Heke me alîkarî neda kurdan, ji ber vê yekê bû ku Erdogan gef xwaribû, gotibû eger hûn wî karî bikin ez ê êrîşî Îsraîlê bikim.”

Bi şerê Îranê re gelek kesan êdî ev tişt bi dengekî bilind anî ziman. Li gorî kesên xwediyê vê nêrînê, wê Îsraîl û Tirkiye rojekê şerê hev bikin.

Ew îhtîmal hebû. Heta wê asta ku wan bitirsîne, Gotibû ez bi Îranê re na, bi Amerîkayê re şer nakim, lê belê êrîşî Îsraîlê dikim. Bi wê wateyê ku gava Îran ji Sûriyeyê derxînin, gava dixwazin Îranê ji Lubnanê derxînin, gava dixwazin Îranê ji Iraqê derxînin, ev hemû di berjewendiya Tirkiyeyê de ye. Tirkiyeyê li Sûriyeyê cihê Îranê tije kir. Eynî wî karî mimkûn e li Iraqê jî bike. Çimkî dixwazin Îranê ji Iraqê derxînin. Lê ev yek zehmet e, li Iraqê gelek zehmet e. Ji ber ku piranîya gelê Iraqê şîe ye û nifûza Îranê li wir heye. Nikarin vî karî bikin, bi zehmetiyeke mezin dikarin bikin. Wê şerekî mezin derkeve, Nexwe pirsgirêk ew e, vê carê Barzanî wekî berê nekarî bi asanî bi hêzên şîe re tifaqê bike, lê YNK kir. Ev e pirsgirêka esasî ye.

Rewşa gelê Îranê piştî şerê ji beriya şer baştir e yan xirabtivr e?

Gelek xirab bû. Vî şerî kirdebûna siyasî ya şoreşgeran û xelkê kêm kir. Berî şer, piştî Şoreşa Jîna Amînî, civaka sivîl li Îranê gelek radîkalîze bibû. Lê vî şerî ew yek gelek kêm kir. Niha xelk mijûlî pirsgirêkên ziyanên rojane ye. Anku bihabûn gelek zêde ye, xwarina nan, debara jiyanê gelek zehmet e. Di şert û mercekî wisa de, pratîka siyasî û kirdebûna siyasî ya xelkê kêm dibe. Vî şerî ev yek kêm kir.

Ji bo senaryoyên demên pêş ên li Rojhilata Navîn pêk bên, çi pêşbîniyên we hene?

Bi baweriya min li Rojhilata Navîn niha du hêzên esasî hene, yek Îsraîl e û ya din Îran e. Ez wisa difikirim ku bi van şert û mercên tê re derbas bûn û bi wê rewşa ku pêk hat û bi wê helwesta ku Tirkiyeyê, Misrê û yên din nîşan da, îhtîmala ku welatên Eerebî berê xwe bidin Îsraîlê û bibin endamê “Peymana Îbrahîm” gelekî kêm e. Gelek gelek kêm e. Ez difikirim ku welatên erebî dê hewl bidin zextê li Amerîkayê bikin û bibêjin “bi Îranê re li hev bike”, daku ewlekariyek li herêmê pêk bê û her wiha alîkariyê bikin ku guhertineke baştir li Îranê çêbibe. Da ku Îran aram bibe. Eger Îran aram bibe û neyê tehdîdkirin, wê demê ev herêm dikare bigihîje aramiyê.

Herêma Kurdistanê: Di dema şerê Îranê de zêdetirî 700 caran êrîş pêk hatine

“Kurd niha di rewşa xwe ya herî lawaz de ne“

Di vê senaryoyê de çi rol û pozîsyona kurdan heye? Çi dikeve para kurdan?

Di vê demê de, rewşa kurdan niha li Rojhilata Navîn ji her demê lawaztir û qelstir e. Di demekê de ku bîst sal berê dihat gotin ku wê “sedsala bîst û yekê bibe sedsala kurdan.” Lê sedsala bîst û yekê nebû sedsala kurdan. Wisa çêbû: Xeletiyên li Başûr gelek mezin bûn. Başûr nekarî hikûmeteke neteweyî ya yekgirtî ava bike. Li Başûr hikûmetek heye ku hikûmeteke eşîrî ye. Amerîka jî dizane, Tirkiye jî dizane, Îran jî dizane. Ew dizanin ku dijminatiya di navbera Barzanî û Talebanî de ji her tiştî zêdetir e. Başûr nekarîbû. Rojava jî, di wan şert û mercên ku derketin holê de nekarî çekan bi dest bixe. Rojhilat jî niha wisa ye. Kurd bi tenê, anku tenê kurd bixwe, nikarin karekî wisa bikin. Eger kar bikin, divê bi hêzên demokratîk ên Îranê re bikin. Lê ew jî ne amade ne hemû daxwazên kurdan qebûl bikin. Ji ber vê yekê divê kurd niha bi rastî di nêrîn û stratejiya xwe de vekolîneke stratejîk bikin.

Ew jî ev e ku niha derketiye holê, bi nêrîna min, stratejiya şerê çekdarî li Rojhilat rastî têkçûnê hat. Divê rêyeke din bigirin ber xwe, bizanibin ku dê çawa xwe kom bikin, çawa yekgirtinekê ava bikin û çawa bingeheke yekgirtinê di nav civaka sivîl a Kurdistanê de pêk bînin. Heqîqeta wê ew e ku eger guhertineke stratejîk li Kurdistana Rojhilat bê kirin, divê bêjin ku şerê çekdarî bi dawî bû. Ji ber ku şerê çekdarî stratejiyek e. Eger derfetên wê nemînin, ew stratejî nikare bidome. Niha ew derfet nemane.

Yek tiştekî din jî heye, niha teknolojiya leşkerî guheriye. Niha wek mînak li Bakur jî beşa herî zêde ya hêzên PKKyê di bin erdê de ne. Anku teknolojiya şer wisa ye. Niha Tirkiyeyê, nizanim çend hezar baregehên leşkerî hene. Gelek in. Ew baregeh hemû bi hev ve girêdayî ne. Ew şer şerê dronan e, şerê asmanî ye, ew şer ne şerê kalaşnîkovê ye. Lê şerê kurdan bi rastî şerê kalaşnîkovê ye. Ji ber wê, ji bo Rojhilat jî divê ev stratejî biguhere, anku divê tu bizanibî ku giraniya vê stratejiyê ji çiyê derbasî bajaran dibe. Anku ji çiyê diçe nav civaka sivîl. Lewma divê stratejiya kurdî fokusa xwe li ser wê yekê deyne ku çawa xwe li bajaran, li nava civaka sivîl bi cih bike. Baş e, kurd dibêjin hikûmeta Îranê hikûmeteke dîspotîk e, dikuje. Ev hemû rast in. Lê li çiyê man jî naçe ti cihî, li çiyê man nabe çareserî. Ev e. Dema ku stratejî tê guhertin, navenda kar û xebatê jî tê guhertin.

JinMap: Li Stenbolê li şaredariyan ji bo jinan piştgiriya bi Kurdî nîne

23 June 202623 June 2026 Ferid Demirel

Ji 59 Navendên Şêwirmendiyê yên Jinan ên IBB û 39 şaredareyên navçeyan tenê li du navçeyan bi kurdî xizmetê didin jinan, ew jî sînordar e. Ji ber vê rewşê Komeleya Dema Jinan sepaneke mobile ya bi navê JinMapê amade kir.

JinMap

Komeleya Dema Jinan, ji bo alîkarî û piştgiriya jinên kurd ên li Stenbolê bike, sepaneke mobile ya bi navê JinMapê amade kir. JinMap, dixwaze jinên kurd ên li Stenbolê dijîn, dema pêwîstî pê çêbibe, xwe bi zimanê xwe yê zikmakî bigihînin mekanîzmayên tundkariya li ser jinan dibe.

Di nexşeyê de diyar dibe ku bê ka li ku kîjan navend hene û xizmetên wan çi ne. Her weha jin dikarin bibînin bê ka li van navendan alîkarî û piştgiriya bi kurdî heye yan na.

Ji ber ku li Stenbolê ev mekanîzma bi zimanê dayikê nayê dayîn, komeleyê ev sepan amade kir.

Ji Komeleya Dema Jinan Derya Aslanê pêvajoya amadekirina JinMapê, armanc ê bikaranîna wê ji Niha+ê re vegot.

Endama Lijneya Rêveber a Komeleya Dema Jinan, Derya Aslan

Komeleya Dema Jinan, di sala 202an de ango di dema pandemiyê de vebûye. Komek jinên Kurd, bi armanca piştgirîdayîna jinên Kurd ên ku li Stenbolê dijîn û nikarin bi zimanê xwe yê zikmakî xwe bigihînin mekanîzmayên têkoşîna li dijî tundiyê, ev komele saz kiriye. Di nava wan de sosyolog, psîkolog, xebatkarên civakî, parêzer, doktor, hemşîre û rojnameger hene. Komele, di serî de tundî, li ser gelek mijarên ku eleqedarî jinan in, li gel atolyeyan gelek çalakiyan jî li dar dixin. Her wiha di bûyerên weke tundiya mêran de tevlî pêvajoyên şopandina dozan dibe, daxuyaniyên çapemeniyê pêk tîne û bi rêxistinên din ên jinan re çalakiyan organîze dike û beşdarî çalakiyan dibe.

“Piştgiriya bi kurdî ji bo jinan tune bû”

Ji endamên desteya rêveberiya komeleyê Derya Aslanê diyar kir û got, ji ber li Stenbolê saziyên ku piştgiriya kurdî didin jinan nînin, wan komele ava kiriye:

“Stenbol metropoleke mezin e ku gelek koçberên ji Kurdistanê lê hene. Li vir rewşeke wisa hebû ku gelek jinên kurd ên li vir dijîn nedikarîn xwe bigihînin mekanîzmayên tundiyê. Nebûna saziyên civaka sivîl ên ku xizmeta duzimanî didin, di qada tundiyê de bi awayekî profesyonel dixebitin û piştgiriya kurdî didin jinan, sedema bingehîn bû ku em xistin nava tevgerê. Di vê qadê de em li Stenbolê saziya yekane ne. Dema ku me rêveberiya xwe ava kir, em bi wan jinan re derketin rê ku hişmendiya wan a jinê bilind e, paradîgmaya jinan pejirandine û di qada tundiyê de dixebitin. Ji ber, îdiayeke me ya afirandina qadekê hebû ku jinên kurd bikaribin xwe lê rihetir hîs bikin, kurdbûna tîma me ji bo me gelek girîng bû.”

Aslanê destnîşan kir ku wan xwestiye zemînekê ji bo jinên li stenbolê pir tên bêdengkirin biafirînin û bikaribin li wir behsa xwe bikin û bikaribin bibêjin ‘saziyeke min a bi zimanê min diaxive û dixwaze bi min re xebateke kolektîf bimeşîne heye”. Her weha diyar kir ku dema wan komele ava kiriye ji ber, li ser tundî an jî mafên huqûqî dane û lîteratureke kurdî tune bû, wan materyalên xwe bi pisporên zimanê kurdî re amade kirine. Komple hemû xebatên xwe bi du zimanan dikin.

Li gorî zanyariyên Aslanê dan, di serlêdanan de ew dibînin ku tundiya hêzên ewlekariyê, tundiya civakî, zexta ziman an jî tundiya dîjîtal gelek zêde ne. Wê qala girîngiya piştgirîdayîna bi kurdî ya ji bo jinan kir, ji ber ku dema van pêvajoyan dişopînin di darazê de, di nava hêzên ewlekariyê de an jî di jiyana rojane de rastî bertekeke mezin a li hemberî bikaranîna kurdî tên:

“Dema dayikek dixwaze mafê keça xwe ya hatiye qetilkirin bi kurdî biparêze, ji aliyê heyetê ve tê bêdengkirin û jê re tê gotin ‘Li vir zimanek tenê heye, ew jî tirkî ye. Em nikarin parastina te bi vî rengî bigirin’, ev yek mînakeke şênber a wê tundiya darazê ye ku em dijîn.”

Di şaredariyan de xizmeta bi kurdî tune ye

Komeleya Dema Jinan bi armanca şopandina polîtîkayên zimanê zikmakî yên rêveberiyên herêmî yên li Stenbolê lêkolîneke berfireh dimeşîne. Di encama vê xebatê de diyar dibe ku ji 59 Navendên Şêwirmendiya Jinan ên li 39 navçeyan tenê li diduyan xizmeta bi kurdî tê dayîn:

“Ji ber ku stargeha me tune ye, em neçar dimînin daxwazên piştgiriya civakî an jî yên stargehê yên ji me re tên, beralî Şaredariya Bajarê Mezin a Stenbolê (ÎBB) an jî şaredariyên navçeyan bikin. Lê belê, daneyên fermî yên ku me di pêvajoya şopandinê de bi zehmetî bi dest xistin, nîşan da ku rewş gelek xirab e. Me planên çalakiya wekheviyê û belgeyên vîzyonê yên 59 Navendên Şêwirmendiya Jinan ên li 39 navçeyên Stenbolê nihêrî. Me dît ku derbarê xizmeta pirzimanî de tu îdiayên wan tune ne. Li bajarekî ku bi milyonan kurd lê dijîn, ji van 59 navendan tenê didu, Avcilar û Baxcilar, piştgiriyê bi kurdî didin. Her çend xeta ‘Alo Şiddet’ (Alo Tundî) ya ÎBByê îdia bike ku ew piştgiriya bi kurdî dide jî, gava ez bi xwe lê geriyam, min dît ku xizmeteke wiha tune ye û polîtîkayeke wan a baş ji bo jinên rastî tundiya piralî tên, tune ye.”

5 şaredarî hatin diyarkirin

JinMap

Ji ber ku di daneyên fermî de derbarê nifûsa kurdan de agahî tune ne, Komeleya Dema Jinan, ji lêkolînên saziyên civaka sivîl û şîrketên lêkolînê derdixe ku li Stenbolê herî kêm milyonek jinên kurd dijîn. Ji ber ku ÎBB û ji 39 şaredariyên navçeyan tenê du şaredarî xizmeta kurdî didin û ev hejmar nikare pêdiviya jinên kurd pêşwazî bike, ew biryarê digirin ku zincîreyek hevdîtinan pêk bînin:

“Piştî van tesbîtan, me analîza daneyanya me amade kiribû, bi xwe pêşkêşî şaredariyên Arnavutkoy, Beyoglu, Avcilar, Sancaktepe, Ataşehîr û ÎBByê kir ku nifûsa kurdan li van deran zêde ye. Me pêşniyarên polîtîkayên şênber ragihandin, wekî; li navendên şêwirmendiya jinan karkirina personelên pispor ên ku bi kurdî dizanin, peydakirina piştgiriya wergêran a ku 7/24 mirov dikare xwe bigihînê, dayîna perwerdeyên xizmeta bi zimanê zikmakî û amadekirina broşurên kurdî yên derbarê stargehan de. Her wiha me destnîşan kir ku qeydnekirina daneyên tundiyê yên derbarê jinên penaber an jî jinên kurd ên ji nasnameyên cuda yên etnîkî de pirsgirêkeke mezin e û me daxwaz kir ku ev dane werin qeydkirin.”

“Nebûna ziman sedema tundiya piralî ye”

Derya Aslanê got, “Dema ku jin hewl dide ji mekanîzmaya tundiyê derkeve, nebikarîna axaftina bi zimanê xwe, wê di saziyên dewletê de rastî tundiya piralî tîne û travmayê dubare dike.” Li gorî wê li edliyeyan piştgiriya wergêr ji bo vê yekê têr nake:

“Wergêr hebe jî gelek notên çewt tên girtin, çîrok vediguhere tiştekî din û jin nikare mafê xwe biparêze. Li nexweşxane û saziyên ewlekariyê qet wergêr tune ne. Jina ku diçe qereqolê, ji ber ku nikare derdê xwe vebêje, tê îknakirin û dubare tê şandin malê. Fatma Altinmakas a ku ji ber nekarî bi kurdî îfadeyê bide hat şandin malê û hat qetilkirin, mînaka herî bi êş a vê yekê ye. Çîrokên jinên ku dibêjin ‘Dema ez bi kurdî diaxivim ez ez im, lê gava min alîkarî xwest ji min hat payîn ku ez zimanê xwe ji bîr bikim. Ji bo başbûna min pêdiviya min bi kurdî hebû’, bi eşkereyî nîşan dide ku wergêr bi tenê têr nake, pêdiviya jinan bi mekanîzmayên serbixwe heye ku bikaribin xwe bi zimanê xwe îfade bikin. Dema ev yek bi polîtîkayên desthilatdariyê yên malbat-navendî ku jinê ji qada giştî dikişîne û mehkûmî malê dike re dibe yek, jin bêçare dimînin û neçar dimînin vegerin wî cihê lê rastî tundiyê hatine. Asta ziman, bi serê xwe tundiyeke nû diafirîne.”

Konferansa Jinan: Em ê têkoşîna ‘Jin, Jiyan, Azadî’ mezin bikin”

Sakîna Têyna: “Sûret” çîroka jiyana min e

21 June 202621 June 2026 Ferid Demirel

Sakîna Têyna di albûma “Sûret” de 9 stranên bi kurmancî, zazakî û soraniya kurdî ne strane û berê guhdaran dide ber çîrokên kesên di “sûret”an de ciwan in û wê her ciwan bimînin.

Foto: Derya Schubert Gülcehre

“Sûret, çîroka fotografekî, çîroka rûyekî ye. Çîrokeke ku her wiha çîrokên bêdeng ên wan rûyên li dîwarên hema bêje her maleke Kurdistanê daliqandî, an jî di rûpelên bêdeng ên albûmên wêneyan de hatine veşartin, dipisipise. Hin kes tenê serdaneke pir kurt li cîhana zindiyan dikin, ew beriya ku berbang vebe, beriya ku navên wan bi berfirehî werin bilêvkirin, beriya ku rûyên wan di bîranînên kesên din de bineqişin, koç dikin. Rû hene ku hîn wext nedîtine mora xwe li cîhanê bixin, lê di hişê wan kesên ku li pey xwe hiştine de, kêliyên bêhejmar, pêwendiyên bêhejmar, dîmenên bêhejmar hene. Çîrokên wan ên nîvco, sîwanên (siyên) pir dirêjtir ji temenê wan li pey xwe dihêlin.”

Têynayê çend roj beriya niha yekem strana albûma xwe ya bi navê “Sûret” weşand. Ev nivîsa li jor, beşek ji nivîsa danasîna albûma nû ya Sakîna Têynayê ye. Sakîna Têynaya ku bi salan e bi muzîkê re mijûl e, ji ber “sûret”ekî xwe yê dema zanîngehê, ber bi rêwîtiyeke kûr û dûr derketiye. Wê bi vê albûmê xwestiye guhdaran ber bi rêwîtiya ciwanên niha ne di nava me de ne. Ew “Ciwanên ku di sûretan de mane û temenê wan heman dimîne.”

Ekîb

Sakîna Têyna – vokal

Mahan Mirarab – guitar

Dalina Ugarte – violin

Nora Romannof Schwarzberg – viola

Ivan Turkalj – cello

Marko Ferlan – double bass

Amir Wahba – percussion

Misagh Joolaee – kamancheh (track 4)

Arrangements & musical direction: Mahan Mirarab

Di berdewamiya nivîsa danasînê de niha gotiye Sakîna Têynayê:

“Bi salan e Kurdistan bûye xaka koçkirinên bêwext. Her windahiyekê ne tenê valahiyek li pey xwe hişt, di heman demê de birînên kûr û şopên mayînde jî vekirin. Ev albûm, stranên dengên koçkirî yên ku di valahiyê de winda bûne, distirê. Sûret, ji şîna rûyên ku di demê de asê mane ji dayik bûye. Rûyên ku dê tu carî zêde nebin, rûyên ku dê her tim di wî temenî de bimînin dema ku wêneyên wan hatine girtin. Ew bi sozên ku ji wan re hatine dayîn, bi bîranînên hevpar, bi hêviyên ku hîn jî nefesê digirin û bi berxwedana li dijî zilmê têne xwedîkirin û bi vî rengî heta hetayê zindî dimînin.”

Ji bo van “Sûret”an bide guhdarkirin ji serê vê heyva Hezîranê ve li Osnabrück, Köln û Frankfûrta Almanyayê û li Vîena Awistiryayê konser li dar xistin.

Me beriya konseri 19ê mehê ya li Vîenayê bi rêya telefonê xwest Sakîna Têyna behsa van “Sûret”an bike.

Di albûmê de 3 stranên zazakî/dimilkî, 5 stranên kurmancî û yeke soranî heye. Têynayê di 6 stranan de yan gotin bi xwe nivîsîne û yan jî ji bo gotinan muzîk saz kiriye. Her weha stranek a Mamlê, yek ya Pervin Gürsoy yek jî ya Ali Hazır Beyazyıldırım e. Di stranên din de alîkariya aranjorê albûmê Mahan Mirarab heye.

Di vê albûma xwe de weke ku te şêweyê muzîka xwe guherandibe. Her çend demeke dirêj e di nava muzîka te de reng û dengên caz û muzîka klasîk hebe jî, di vê albûmê de weke ev cûre serdest bûne.

Eva bi “Sakina & Friends” me dest pê kiribû ji xwe. Ez li vê derê bi muzîkjenên caz û klasîk re kar dikim. Bêguman ew bandora xwe li ser muzîka min jî çêdike. Tê de gelek nuansên cuda hene. Tu dikarî tê de hem bandora cazê bibînî, hem jî bandora muzîka klasîk a rojavayî bibînî. Lê ez hîn jî îdia dikim ku tê de koka me heye. Di strangotinê de bi qasî ji destê min hat min koka xwe parast. Lê bandora van muzîkên biyanî jî li ser muzîka min bêguman heye. Çimkî muzîka eksperîmental tê de heye û ceribandinên cuda tê de hene.

Ev weke tercîhekê ye, an ji ber şert û mercên welatê ku tu lê dijî û bandora muzîka wan welatan û derdorê ye?

Ev tercîha min e. Çimkî ez dibînim, di vê demê de bi rêya tiştên hişê çêkirî, tiştên dijîtal, gihîştina her tiştekî gelekî hêsan e. Û tiştên hêsan xelk dixwaze guhdar bike. Di vê muzîka ku em çêdikin de, hevalê min ê ku aranje çêkirine bi rastî gelekî hûr fikirine. Kedeke mezin tê de heye û her tiştek pir bi ziravî hatiye fikrandin. Û guhdarkirina wê nerehet e, ez dizanim. Yanî muzîka ku wisa rehet bigihîje însanan nîne. Lê ez dixwazim bi vî hawî, rêyekê herim. Bila qedrê kedê hebe, bila hinekî sebir hebe ji bo guhdarkirina tiştan. Yanî ev tercîha min e.

Gelo îhtîmal heye ku ev guhertin bandorê li kesên ku heta niha li te guhdar dikirin jî bike? Tirsa te heye ku ji ber guhertina şêweya te ya muzîkê, kesên berê li te guhdar dikirin ew profîl biguhere an hejmara wan kêmtir bibe?

Na, tirseke min tune ye. Tişta ku min tecrûbe kiriye, dema ez vê muzîkê bi awayekî dijîtal digihînim xelkê û zindî derdikevim pêşberî wan, reaksiyonên heman kesan cuda dibin. Heman kes van stranan di platformên dijîtal de guhdar bikin hesteke cuda digirin, lê li ser sahnê me zindî bibînin tiştekî cuda dibe. Ji xwe muzîka me zindî ye. Hêja ye mirov bêje ku ev 9 stranên me di vê albûmê de cih dayê, tev zindî hatine tomarkırın. Em heft kes bi hev re ketin stûdyoyê. Me bi hev re stran gotin û wisa qeyd kir. Tê de tiştekî sûnî tune ye. Bêguman mîks û masterîng hatiye çêkirin, lê me bi hev re lêxistiye.

Derbarê Sakîna Têynayê de

Sakîna Têyna, li navçeya Gimgimê (Varto) ya Mûşê di nava malbateke elewiyên kurd de ji dayik bûye. Di salên xwe yên ciwaniyê de wê bi koro û komên muzîkê yên tirkî re dest bi strangotinê kiriye. Naskirina muzîka Kurdî û biryardayîna wê ya sekinîna li dijî asîmîlasyona çandî, rastî salên wê yên zanîngehê tê. Di sala 1991an de wekî vokalîst tevlî Navenda Çanda Mezopotamyayê (NÇM) ya li Stenbolê bûye ku piştgiriyê dide çanda kurdî. Mîna gelek muzîkjenên din ên kurd, ew jî neçar ma ku ji bo karê muzîka xwe derbasî xebatên veşartî bibe û di demeke kurt de ma di navbera huner û aktîvîzma siyasî de hilbijartinekê bike.

Heta sala 2006an ku weke penabereke siyasî çû Awisturyayê, wê nekarî muzîkê bi temamî wekî mijûlbûneke sereke bidomîne. Fêkiyê yekem ê hewldanên wê yên afirîner ên xurt, bi albûma wê ya yekem a solo “ROYÊ MI” hate weşandin.

Sakîna bi piyanîst Nazê Îşxan û kemanjen Nurê Dilovanî re mil da hev û koma “Trio Mara” ya ku tenê ji jinan pêk tê ava kir.

Komê, bi giranî sûd ji stranên gelêrî yên Kurdî girt ku ji aliyê jinan ve dihatin gotin û ji nifşekî derbasî nifşekî din dibûn û ev berhem bi nêzîkatiyên muzîka klasîk a rojavayî û nûjen dewlemend kirin.

Sakîna ya ku ji sala 2013an ve bi Anadolu Quartet re kar dike, li Awisturya û Almanyayê derdikeve turneyan. Her weha Sakînayê koma “Sakina & Friends” a ku navenda wê Vîenayê ye ava kir ku tê de muzîkjenên ji Îran, Spanya, Awisturya û Tirkiyeyê cih digirin.

Sakîna Têyna ku bi rêkûpêk li seranserê Awisturyayê derdikeve ser dîkê, ji piştgirîdayîna hunermendên din qet naweste û di gelek projeyên albûman û bernameyên konseran de cihê xwe digire.

Ev amadekariyek bû. Bi mehan me ked da ku em stranên xwe çêkin û bi hev re provayê bikin da ku em bikaribin hev ra di nava sê rojan de qeyd bikin. Di du rojan de me temam kir. Roja sêyem perkusyon dixwest careke din hinek tiştan biceribîne, me ew li ser zêde kir. Wekî din tiştek tune ye. Niha wexta heman xelk li me zindî guhdar dikin, mesela di wan sê cihên ku me konser çêkirin de, mirov gelekî hestiyar bûn. Bala min li ser xelkê bû ka reaksiyona wan dê çawa be. Min reaksiyonên gelekî baş girtin. Heta niha kesekî negotiye te çima muzîka xwe wisa kiriye. Bêguman dîsa jî dixwazim ji min “Gula min” guhdar bikin.

“Em dixwazin bi hev re muzîkê çêbikin”

Bi te didin xuyakirin dema ku li te guhdarî dikin?

Bêguman ez wê hîs dikim. Lê tişta ku min di destpêkê de got ev bû: Mixabin şansê min tune ku ez bi guhdarên xwe re rû bi rû di salonekê de muzîka xwe parve bikim.

Çima wisa ye?

Wexta xelk me bi çavên xwe li ser dîkê dibîne, têkiliya min û hevalên min ên muzîkjen dibîne, bandoreke mezin digire. Mesela ew jina ji Brîtanyayê ku hatibû festîvalê, ji min re got: “Mirov dikare hezkirina di navbera we de gelekî kûr û bi bandor hîs bike.” Hevalên min ne tenê muzîkjenên baş in. Em dixwazin bi hev re muzîkê jî çêbikin. Ev ne ji bo pereyan e. Bi rastî dixwazin vê muzîkê bi min re bikin, lewma ev hest derbasî xelkê jî dibe. Em ji bo xwe muzîkê çêdikin, bi hev re dikin û ev digihîje xelkê. Bejan Matur jî ji min re gotibû: “Sakîne wexta ez zindî li te guhdar dikim, hesteke cuda bi min re çêdibe.” Ji ber vê min got hezar mixabin ku em nikarin rasterast bigihîjin xelkê xwe û ev dezavantajeke mezin e. Ez hêvîdar im ev muzîk bigihîje guhdarên xwe, lê dizanim her kes wê jê hez neke. Çimkî di nav enstrumanên me de gîtara fretless ango bêperde û dengên mîkrotonal hene. Hevalên ku lê dixin ji cihên cuda ne. Yek ji Îranê, yek ji Awisturyayê, nîvek ji Misrê, yê din ji Venezuelayê, yê din ji Slovakyayê û yek jî ji Xirvatistanê ye. Em li ser muzîkê zû digihîjin hev û hestên min fêm dikin. Ez bawer im em lihevhatineke xweş çêdikin, lê helbet teqdîra guhdaran dê cuda be û ez nikarim wê biguherînim.

Te di axaftina xwe de behsa teknolojiya dijîtal a di muzîkê de tê bikaranîn jî kir. Gelo ev tarza ku tu diceribînî, weke israreke li beramberî sîstema muzîkê ya bi “hişê çêkirî” (AI)? Di van demên dawî de di nav kurdan de jî muzîk bi hişê çêkirî tên çêkirin û belav dibe.

Ez li hemberî tiştekî israr nakim. Ez di ya xwe de israr dikim. Ji wan tiştan ez dûr ketim êdî. Kesên din çi karî dikin, bi çi şêweyî dixwazin muzîka xwe pêşkêş bikin, ne karê min e ku ez rexne bikim. Ew karê rexnegirên muzîkê ye. Ez muzîkjen im û dixwazim di ya xwe de israr bikim. Kesên din bi çi hawî muzîka xwe belav dikin, teqdîra wan e. Beriya ku înternet evqas pêş bikeve mirovan name dinivîsandin, êdî ew tune ye. Pirtûk dixwendin, tune ye. Diçûn salonan li muzîkê guhdarî dikirin û keda ku dihate dayîn qedirgir bû. Niha gihîştina her tiştî pir zû ye. Ji bo wan “story”yên ku li ser Instagramê parve dikin, sebreke deh saniyeyan tune ye. Ev hemû pirsgirêkên vê demê ne. Mixabin em rastî vê demê hatin. Gelek tişt êdî maneya xwe diguherînin. Dibe ku gelek xelk min klasîk bibînin, lê ez hinekî romantîk im û dixwazim di ya xwe de bimînim. Bila ked tê de hebe. Bêgûman tiştên nû tê de hene. Em dikarin elektronîkê an înprovîzasyonê bi kar bînin. Muzîk sînorekî wê tune ye. Lê biryara kesên din tercîha wan e.

Komên muzîka Kurdî yên ku mohra xwe li salên 90î xistin

“Min ‘Xewn’ di xewna xwe de dît”

Straneke te bi navê “Bêrîvan” heye ku te berê jî ev strabû. Ev weke girêdaneke di navbera şêweyê te yê berê û yê niha de çêdike?

Çîroka wê gelek hêsan e. Hevalê min, dîrektorê muzîkê yê vê albûmê, Mahan Mirarab, ev stran ji bo Orkestraya Metropol a Berlînê aranje kiribû û me li wir gotibû. Ew aranjeya wî pir bi dilê min bû. Mahan got “Sakîna, ez dixwazim Bêrîvan jî tê de hebe” û me cih dayê. Eger tu balê bikişînî ser gotinên stranan, yên hatine hilbijartin, hem di wan de, hem di tiştên ku min bi xwe çêkirine de, girêdaneke min a xurt bi paşerojê û bi hevalên ku min winda kirine re heye. Mesela strana “Xewn” min di xewna xwe de dît. Ez ji xew rabûm, ew melodî di mejiyê min de bû û min bi telefonê qeyd kir. Pirtûkeke Nuray Şen li gel min hebû, gotinên wê bandor li min kirin û min jê îlham wergirt. Min destûr jê xwest û navê wê li ser albûmê nivîsand. Min peyv bi peyv jê negirtiye, lê bandora xwe çêkiriye.

“Ew tim wekî sûret ciwan in”

Navê albûma te û yekem strana ku te ji albûmê belav kirî “Sûret” e. Sûret weke rewşa albûmê jî diyar dike. Sûretê ku tu qala wê dikî sûretekî çawa ye?

Muzîka stranê ne ya min e. Gotinên wê yên min in. Rojekê min li beşa wê ya enstrumental guhdar dikir ku Mahan çêkiribû. Sûretek hate bîra min. Sûretê dema me li zanîngehê dixwend ku hevala min Sakîne Yaylagül jî tê de bû. Min navê wê girtiye. Navê min ê li ser nasnameya min cuda bû. Min mêzeyî wî sûretî dikir. Di wî sûretî de çar hevalên me êdî tune bûn, şehîd ketibûn. Ez fikirîm ku ew ê tim wekî wî sûretî ciwan bimînin û sûretê wan pîr nebin. Çend sûret bi dîwarên dilê me ve hatine daliqandin, hezar bîranînên me bi wan re hene lê kes wan nabîne. Em tenê wan dibînin û nikarin ji bîr bikin. Ez ketim nav hesteke wisa: Kurdistan bûye welatê sûretên ku êdî nayên dîtin. Ciwanên ku di sûretan de mane û temenê wan heman dimîne. Welatê wan ciwanan wan îsnanan e. Çûyînên bêwext. Ev hest her tim bi min re ye, lê carna gelek xurt dibe.

Strana “Ez Son” jî ya ku Qemer Soylemez nivîsîbû, deh sal bû li gel min bû. Dema wext hat, bi temamî înprovîzasyon derket holê. Qala rêwîtiya jinekê dike û dibêje, “Min bikujin jî min tenê bihêlin, ez ser rêya xwe diçim.” Yanî ew dinyaya durû min eleqedar nake, ez ê herim. Çûyin carna mirov dibe bire dimire, carna jî mirov li ser rêya xwe diçe û bedelan dide lê tenê dimîne. Bi naverok û hemî stranên xwe bi giştî naveroka vê albûmê çîrok û tecrûbeya jiyana min e. Biryarê ku ez gihîştime, Ez van distirêm tê de.

“Jin, Jiyan, Azadî” ku dirûşmeke salên dawî ye û li cîhanê belav bûye, navê stranekê ye jî. Çîroka wê bi rojevê re girêdayî ye an ji bo te çîrokeke wê ya taybet heye?

Dema tevgera Jin, Jiyan, Azadî derket û Jîna Emînî hate kuştin, durûtiya cîhanê gelek ez êşandim. Jinên kurd ji dawiya salên 1990’î ve ev dirûşm di têkoşîna xwe de bi kar tînin. Lê dema populer bû, gelek kesan xwest jinên kurd qet bi lêv nekin. Weke ku keda jinên kurd tune be. Zimanê wê kurdî ye, ne farisî ye. Min bi hevalên xwe yên îranî re nîqaş kir, ew ne nasyonalîst in û wan ev qebûl dikir. Min xwest têkoşîna paşerojê û ya îroyîn bigihînim hev da ku keda jina kurd winda nebe. Bêguman jinên îranî û afgan jî ked didin û têkoşînê dimeşînin. Divê ev jî bê dayîn. Min ev stran wê demê ji bo konsereke mezin a li Londonê amade kiribû û zindî gotibû. Guhertoya herî dawî kete nav vê albûmê.

“Ez hunermendeke polîtîk im”

Tu hem wek muzîkjenekê hem jî wek çalakvanekê di gelek tevgerên mafên jinan de cih digirî. Ev têkilî di navbera te, muzîka kurdî û wan derdoran de çawa ye?

Li dinyayê hîn jî di danasîna nasnameya me de pirsgirêk hene. Dema min vedixwînin, ez dixwazim pir zelal nasnameya min wek “stranbêja kurd” bê nivîsandin. Ev helwesteke polîtîk e. Carna organîzator ji ber kêmasiya agahiyên polîtîk dixwazin muzîka min têxin bin navê Tirkiyeyê. Ez yekser sererast dikim. Ez dibêjim ji kerema xwe sererast bikin. Dijminatiya min bi ti zimanî re tune ye. Lê nasnameya min divê serbixwe bê qebûlkirin. Hûn min bikujin jî hûn nikarin vê ji min bigrin. Ev weke helwesteke polîtîk e. Ez dixwazim ew nasnameya min qebûl bikin. Çima ji festîvalan re dibêjin “Festîvala Anatolyayê”? Bila bêjin “Kurdistan”. Sekneke min heye, ez dixwazim biparêzim. Ez ne siyasetmedar im, lê ez hunermendeke polîtîk im. Nêrîneke min li cîhanê heye. Ne ku têxim çavê xelkê. Tiştekî ez veşêrim tuneye. Ev ji bo min gelek girîng e.

Foto: Victoria Nazarova

Niha em hem koçber in li vir. Koçberiya me li Ewropayê barekî giran dixe ser milê me. Em dixwazin cihekî di muzîka cîhanî de ji xwe re vekin. Li vir jî koşe ji aliyê zihniyeta spî ve hatine girtin. Zîhniyeta serdest naxwaze zû rê veke. Muzîka ku tu çêdikî herçend standartên wê bilind be jî naxwazin qebûl bikin. Em têkoşîna hebûn û tunebûnê li vir jî dimeşînin. Yek jî nasnameyên em xwediyê wan in ew jî bi ser de tên. Kurd bûna me di her deverê de gelekî zahmet e. Rastî neteweperestiya wan kesên ku welatê te dagir kirine tê. An organîzator dixwazin te bi kolonyalîstê te bidin nasîn. Weke tu ji wan civakan hatî bidî nasîn. Tu bi her awayî weke li ser têla yî. Tu pir bi dîqqetî. Ev yek qet nade hîskirin ku mirov azad e. Ez carna dibêjim xwezî yê me jî problemê me neba û me ji xwe re stranên vala bigota. Lê mixabin ne wisa ye. Gelek caran wexta ewropî bi min re roportajê çêdikin ez ji wan re jî dibêjim. Min jî dixwest ku ez muzîkekê wisa bikim ku bê mîsyon, bê barekî bigre ser xwe be. Ez vê pir bi zanabûn jî nakim. Lê tiştekî xwezayî hedî li cem me çêbûye. Ji ber ku tekoşineke berdewam heye û nasnameya me di bin xeterê de ye. Tekoşina hebûn û tunebûnê dewam dike. Şer naqede. Tu bi xwe berpirsiyariyê digirî ser milê xwe û ev, bandorê li gotin û muzîka te dike.

Muzîkjenên kurd gavên baş diavêjin

Te gelek festîvalên navneteweyî dîtine, muzîkjenên cîhanî bi çi çavî li muzîka kurdî dinêrin? Muzîka kurdî çiqas tê naskirin?

Di salên dawî de hevalên me gelek çalak in. Êdî li cîhanê karên gelek baş dikin. Em gotina “World Music” Muzîka Cîhanê qebûl nakin. Zîhniyeta ewropî wexta vê bikar tîne, cudaxwaziyê dike. Ew muzîka xwe dikin klasîk an caz, lê muzîka me dikin “World Music”. Çima? Klasîkên kurdan, farsan û tirkan jî hene. Em li hemberî vê zîhniyeta kolonyal disekinin. Muzîka kurdî hîn jî weke xezîneyeke nehatiye keşfkirin li pêşiya etnomuzîkologên cîhanê disekine. Dengên mîkrotonal ku berê di muzîka rojavayî de hebûn lê hatin avêtin, hîn di muzîka me de hene. Meqam û şêweya qirika me bala wan pir dikişîne. Mûzîkjenên ku ez pê re me, gelek di bin bandorê de dimînin. Em bi hev re distirên, ew bi kurdî distirên û em zimanê hev distirên. Muzîk dîsîplîneke pir bi avantaj e. Tu ziman nizanibî jî dema ji ber paceyekê derbas dibî, ew muzîk bandorê li te dike. Mûzîkjenên xurt ên kurd gavên gelek baş diavêjin û wê muzîka kurdî bêhtir bê naskirin.

Di albûmê de 5 stranên kurmancî, 3 jê zazakî/dimilî û yek jî soranî ye. Strana soranî ya Mamlê ya bi navê “Car Cara” ye ku Mamlê yek ji girîngtirîn stranbêjên soranîbêj e. Tu dixwazî çi bibêjî ji bo vê stranê?

Erê. Dema min destûr ji malbata Mamlê xwest, gotin: “Em gelek kêfxweş in. Bavê me gotiye ku min hemû stranên xwe bexşî kurdan kiriye. Her kurdek dikare stranên min bêyî pirsgirêk bêjin. Mîrasa xwe ji kurdan re hiştiye.” Min stran stra û deng ji wan re şans. Paşê guhdar kirin û gotin: “Em te gelek pîroz dikin. Ruhê bavê min ji Mahabadê rabû, gihîşt Silêmaniyê, û ji wir jî gihîşt Amedê.” Ev ji bo min tiştekî gelek hêja ye.

Hesabên Xê yên ku ji bo mafên LGBTÎ+yan parvekirinan dikin, hatin astengkirin

20 June 2026

Hat ragihandina ku li ser platforma medyaya civakî Xê, hesabên ku derbarê mafên LGBTÎ+yan de parvekirinan dikin, ji aliyê BTKyê ve hatin astengkirin.

Saziya Teknolojiyên Agahdariyê û Ragihandinê (BTK), li Tirkiyeyê hesabên Xê yên komeleyên LGBTÎ+yan û saziyên sivîl ên ku têkildarî mafên LGBTÎ+yan weşanan dikin, asteng kirin.

Platforma medyaya civakî Xê bi e-mailan biryara qedexekirinê ji saziyan re ragihand. Di nav saziyan de saziyên weke Komeleya 17ê Gulanê, GALADER, Genc LGBTÎ+, HEVÎ LGBTÎ+, LambdaÎstanbul, LÎSTAG, Muamma LGBTÎ+, Pembe Hayat, SPoD û Kirmizi Şemsiye hene.

Li gora nûçeya Kaos GLyê, hesabên hatine astengkirin parvekirinan li ser mafên LGBTÎ+yan dikin, çalakiyên Hefteya Rûmetê radigihînin û derbarê rêziknameyên dijî LGBTÎ+yan ên di 12emîn Pakêta Darazê de naverokan hildiberînin. Hejmara teqez a hesabên ku biryara astengkirinê ji bo wan hatî dayîn, hêj nayê zanîn.

Her weha hesabê Xê yê rojnameger û xêzkar Asli Alparê jî, bi hinceta parvekirineke ku peyva “LGBTÎ” tê de derbas dibe, hatiye astengkirin.

Hesabên Xê yên Kaos GLyê bixwe jî, ji Hezîrana 2025an û vir ve li Tirkiyeyê hatiye astengkirin.

BTKyê daxwaza qedexekirina hesaban kir

Xê di e-mailên ji saziyan re şandine de diyar kiriye ku biryara astengkirina gihîştinê li ser daxwaza BTKyê hatiye girtin. Hat ragihandin ku ev biryar li ser bingeha xala 8/A ya Qanûna bi Hejmar 5651an (Qanûna Rêkûpêkkirina Weşanên Înternetê û Têkoşîna Dijî Sûcên Înternetê) hatiye girtin.

Daxuyaniya Xê

Xê di e-maila ku ji komeleyan re şandiye de diyar kir ku agahdarkirina bikarhêneran a derbarê daxwazên astengkirina gihîştinê de polîtîkaya şîrketê ye û weha gotiye:

“X di wê baweriyê de ye ku divê nêrînên bikarhêneran werin parastin û rêz lê were girtin. Ji ber vê yekê, gava ku ji saziyeke rayedar (wekî hêzên ewlehiyê an jî saziyeke dewletê) daxwazeke hiqûqî ya ji bo astengkirina gihîştinê ji me re bê, agahdarkirina bikarhênerên me polîtîkaya me ya bingehîn e.”

Sazî û komeleyên ku BTKê hesabên wan asteng kirine ev in:

“17 Mayıs Derneği, 7 Tepe 7 Renk, Ankara Feminist Gece Yürüyüşü, Ankara Kadın Platformu, Ankara Pride, Antalya Biz LGBTİ+, Aralık Feminist Kolektif, Arya’ya Ne Oldu İnisiyatifi, Aslı Alpar, Barış İçin LGBTİ+ İnisiyatifi, Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği, Çatlak Zemin, Demir Leblebi, Ekmek ve Gül, EŞİK, Feminist Duyuru, Feminist Genç, Feminist Gündem, GALADER, Genç LGBTİ+ Derneği, HEVİ LGBTİ+ Derneği, İnsan Hakları Derneği, İstanbul Feminist Gece Yürüyüşü, İstanbul Pride, Kadının İnsan Hakları Derneği, Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu, Kadın Savunma Ağı, Kadınlar Birlikte Güçlü, Kampüs Cadıları, Kaos GL, Kırmızı Şemsiye Cinsel Sağlık ve İnsan Hakları Derneği, Kırkyama Kadın Dayanışması, Kızıl Parti, Kuir AYBÜ, Kuir Baykuş, Kuir Tıp Öğrencileri Ağı, Kuşadası Renkli Güvercin LGBTİ+ İnisiyatifi, Lambdaİstanbul, Lavender, LİSTAG, MEF LGBTİ+, Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı, Mor Dayanışma, Muamma LGBTİ+, Pembe Hayat, Pozitif Dayanışma, Queer Deer, Sosyalist Kadın Meclisleri, Sara Kolektif, SPoD, TİP LGBTİ+ Bürosu, Trans Pride İstanbul, Trans Yaşam Desteği, Velvele ve Yeni Demokrat Kadın.”

Li Farqînê tabelaya bi navê Rojîn Kabaişê gulebaran kirin

20 June 2026

Hevşaredarê Farqînê Kadri Esen, ji bo êrîşa li dijî tabelaya Parka Rojîn Kabaişê daxuyaniyek da û got, “Ev êrîş li dijî hemû jinan hatiye kirin”.

Li navçeya Farqîna Amedê, tabelaya li Parka Rojîn Kabaişê ji aliyê kes ango kesên nenas ve hat gulebarankirin. Di vê êrîşê de tabelaya ku bi wêneya Rojîn Kabaişê hatiye çêkirin zirar dît. Sazî û welatiyan bertek nîşanî vê yekê dan.

Rojîn Kabaîş li Zanîngeha Yuzuncu Yilê ya Wanê xwendekar bû û dî 27ê Îlona 2024an de winda bûbû. Piştî 18 rojan cenazeyê Rojîn Kabaîş li qeraxa Behra Wanê hate dîtin. Mirina Kabaişê biguman bû û doza wê hê jî berdewam dike.

EV BI FARQÎNÊ NAKEVE

Êrîşa ku li Parqa me ya Rojîn Kabaîş li wêneyê jina ciwan Rojîn hatiye kirin di şexsê Rojîn de li hemû jinan hatiye kirin. Kes ango kesên vê êrîşê pêk anîne bi tundî şermezar dikim.

Divê ku rêz li jinan; kar û xebatên di encama têkoşîna jinan de li… pic.twitter.com/MC8O9hbykj
— Kadrî Esen (@kadriesen1) June 17, 2026

Têkildarî mijarê Hevşaredarê Farqînê Kadrî Esen bertek nîşan da û li ser hesabê xwe yê Xê ev peyam parve kir:

EV BI FARQÎNÊ NAKEVE

Êrîşa ku li Parqa me ya Rojîn Kabaîş li wêneyê jina ciwan Rojîn hatiye kirin di şexsê Rojîn de li hemû jinan hatiye kirin. Kes ango kesên vê êrîşê pêk anîne bi tundî şermezar dikim.

Divê ku rêz li jinan; kar û xebatên di encama têkoşîna jinan de li Rêveberiyên Herêmî tên kirin bê girtin.

Farqîn ne ev e, ev bi Farqînê nakeve!

Biryar bi yekdengî hatibû girtin

Navê parka navborî di 12ê Mijdara 2024an de, di Meclîsa Şaredariya Farqînê de bi biryara hevpar a hemû endamên meclîsê wekî “Parka Rojîn Kabaiş” hatibû diyarkirin.

Ev biryar li ser pêşniyara endamên meclîsê yên jin û bi armanca avakirina hişmendiyekê ya li dijî tundiya li dijî jinan hatibû rojevê; ji ber vê yekê navê parkê di meclîsê de bi yekdengî hatibû qebûlkirin.

Kurdên Almanyayê: Ezmûna Kurdan a bi perwerdeya Kurdî re

16 June 202616 June 2026 Ferid Demirel

Amarên Almanyayê nîşan didin ku nêzîkî 3 hezar û 500 xwendekar dersên kurdî werdigirin. Koordînatora Yekmalê Günay Darıcıyê bal kişand ser mafên zimanê zikmakî, pirsgirêkên di pratîkê de û amadekariyên xwe yên ji bo vekirina dibistaneke seretayî ya duzimanî.

Zaroxaneya Yekmalê, Foto: Yekmal

Li gorî amarên nefermî li Almanyayê nêzîkî milyon û nîv kurd dijîn. Ji ber ku di sîstema Almanyayê de kesên penaber an jî koçber li gorî welatên jê hatine tên tomarkirin, hejmareke zelal a kurdan nîne. Digel vê hejmarê li Almanyayê li heft herêman dersên zimanê kurdî bi awayekî fermî tên pêşkêşkirin û nêzîkî 3 hezar û 500 xwendekar beşdarî van dersan dibin. Her weha çend sazî hene ku kursên zimanê kurdî li dar dixin û beşek ji civakê li van deran dersên kurdî dibînin. Yekmal (Yekîtiya Malbatên ji Kurdistanê li Almanyayê) yek ji van saziyan e.

Koordînatora Yekmalê Günay Darıcı, rewşa zimanê kurdî ya li dîasporayê û sîstema Almanyê nirxand û zanyarî derbarê saziya xwe de dan Niha+ê.

“Em ne reşbîn in”

Günay Darıcıyê di nirxandinên xwe yên derbarê zimanê kurdî û helwesta civaka dîasporayê de bal kişand ser potansiyela heyî. Wê diyar kir ku tevî astengî û asîmîlasyona dîrokî jî, civaka kurd ji xebatên perwerdeyê re vekirî ye û piştgiriyê dide projeyên biqelîte:

“Helbet em dizanin bi taybetî li ser kurdên Bakur asîmîlasyoneke pir zêde heye ku sed sal e berdewam dike. Her wiha kêmasiya me jî heye ku me bi salan têra xwe girîngî neda ziman û nasnameya xwe. Lê ez qet ne pesîmîst im, ez optîmîst im. Gava mirov karekî baş, biqelîte û pedagojîk derxe holê, malbatên kurd ên ji her çar parçeyan eleqeyeke mezin nîşan didin.”

Günay Darici

Darıcıyê destnîşan kir ku nêzîkatiya dewleta Alman a li hemberî ziman û nasnameya kurdî jî ber bi başiyê ve diguhere. Wê anî ziman ku berê kurd û kurdî qet nedihatin dîtin, kurdên ji Tirkiyeyê wekî tirk, yên ji welatên din wekî ereb û fars dihatin hesibandin. Lê îro, li baxçeyên zarokan û di xebatên perwerdeyê de kurdî wekî zimanekî serbixwe rêzê dibîne.

Di dibistanan de astengiya pergalê

Tevî van pêşketinên erênî, Darıcıyê kêmasiyeke mezin a qanûnî û statîstîkî jî bi bîr xist û diyar kir ku nasnameya kurdî hê jî bi awayekî fermî li Almanyayê nayê naskirin. Li Almanyayê eger 12 malbat daxwaz bikin, dewlet neçar e ku dersa zimanê zikmakî veke. Lê Darıcıyê bal kişand ser astengiyên di pratîkê de:

“Pergalê bi salan xwe wisa ava kiriye ku qaşo ‘hemû kesên ji Tirkiyeyê hatine, tirk in’. Di formên dibistanan de tirkî û erebî hene, lê kurdî tune ye. Ji xeynî vê, carinan malbatên tirkan ên nijadperest li dijî zarokên kurd cudakariyê dikin û hin rêveberiyên dibistanan jî ji ber ku naxwazin ‘zehmetî derkeve’, zimanê kurdî paşguh dikin.”

Li hemberî van astengiyan, Darıcıyê bang li malbatan kir: “Dema ku malbatên kurd bêjin ’em li malê bi kurdî diaxivin û em perwerdeya kurdî dixwazin’, ew derfet û maf di dibistanan de heye. Dema malbat xwedî li vî mafî derkevin, destê me û yê saziyên kurdî jî xurttir dibe.”

Derbarê Yekmalê de

Sazî di 9ê Gulana 1993yan de li Berlînê hat damezrandin. Ji ber zêdebûna daxwazan, di sala 2020an de rêziknameya xwe guherand û wekî “Yekîtiya Malbatên ji Kurdistanê li Almanyayê – Yekmal” dest bi xebatên xwe di asta tevahiya Almanyayê de kir.

Niha li çar eyaletên Almanyayê (Berlîn, Nordrhein-Westfalen, Rheinland-Pfalz û Bremen) wekî hevkareke siyaset û hikûmetê dixebite. Navenda giştî ya saziyê li Berlînê ye. Li derdora 130 xebatkarên bi mûçe û bi giştî dora 220 kes bi wan re kar dikin. Xebatên Yekmalê ji aliyê Senatoya Berlînê, şaredarî û dewleta Almanyayê ve tên fînansekirin.

Komele gelek xizmet, piştgirî û înîsiyatîfan pêşkêşî civakê dike:

Akademiya Yekmalê (Yekmal Akademie gGmbH): Ev enstîtuya ku bi Yekmalê ve girêdayî ye, li ser pirzimaniyê pispor e. Akademî xizmetên wergera profesyonel pêşkêş dike, materyalên perwerdeyê amade dike û ezmûna ziman a standardkirî ya bi navê “TESTKURD”ê pêk tîne.

Xebatên Malbat û Şêwirmendiyê: Ji bo pirsgirêkên rojane û rewşên krîzê, piştgiriyê dide zarok, ciwan û malbatan. Di vê çarçoveyê de komên dêûbav-zarok, şêwirmendiya perwerdeyê, serdanên pedagojîk ên li malan û navendên hevdîtinê yên vekirî bi rê ve dibe. Niha 4 navendên malbatan û 2 baxçeyên zarokan ên duzimanî di bin sîwana Yekmalê de kar dikin. Her wiha beşeke wan a taybet li dijî nijadperestî û cudakariyê jî çalak e.

Perwerde û Kurs: Sazî ji bo pêşxistina zimanê zikmakî, ji bo zarokan “Dibistanên Şemiyê” organîze dike û ji bo mezinan jî di astên cuda de kursên zimanê kurdî (kurmancî, zazakî, soranî) li dar dixe.

Wê dibistana seretayî vekin

Li ser bingeha vê potansiyela civakî û tecrubeya saziyê, Yekmal niha amadekariya gava herî mezin a di warê perwerdeyê de dike. Koordînatora Yekmalê destnîşan kir ku wan di salên 2014 û 2016an de du baxçeyên zarokan vekiribûn û malbatan her tim daxwaza dibistanekê dikir. Li ser vê yekê, ji sala 2021ê ve projeya vekirina dibistaneke seretayî li Berlînê dane destpêkirin.

Dibistana nû dê li gorî qanûnên Berlînê bê avakirin û rasterast bi pergala perwerdeyê ya Almanya û Berlînê ve girêdayî be. Dibistan dê duzimanî be, Hemû dersên mîna zanîna jiyanê, spor û muzîkê dê him bi kurdî him jî bi almanî bên fêrkirin. Darıcı hêvî dike ku di pêşerojê de li kêleka kurmancî, perwerdeya soranî û zazakî jî li vê sîstemê bê zêdekirin.

Xebatên Yekmalê yên ji bo zarokan, Foto: Özgür Politika

Dixwazin lîseyekê jî vekin

Darıcıyê diyar kir ku di warê dersdaran de tu pirsgirêkên wan nînin, gelek dersdêrên ku li welêt xebitîne, zimanê kurdî baş dizanin û li Almanyayê fêrî almanî bûne, ji bo dersdayînê amade ne.

Perwerdeya li dibistanê dê di sala 2027an de dest pê bike. Ji ber ku komel serbixwe ye, dê di destpêkê de bi qasî 24 zarokan dest pê bikin û lêçûnên du salên destpêkê, mûçeyê dersdaran, kirê û tiştên din dê ji aliyê Yekmalê ve bên dayîn. Piştî du salan, eger serkeftî bibin, dê Senatoya Berlînê ji sedî 95ê mesrefan bigire ser milê xwe. Darıcıyê got, ew plan dikin ku piştî rûniştina dibistana seretayî, dixwazin Gymnasium ango lîseyê jî vekin û heman projeyê bibin bajarên din ên wekî Kölnê ku hejmara kurdan lê zêde ye.

Maçên Kupaya Cîhanê dê îşev dest pê bike

11 June 2026

Maçên Kupaya Cîhanê ya 2026an wê di 11 Hezîranê de dest pê bike û 19ê Tîrmehê de bi dawî bibe. Her weha 48 tîmên neteweyî ji bo kupayê beşdar dibin.

Maça despêkê a Kupaya Cîhanê ya 2026an îşev dest pê dike. Wê Meksîka û Afrîkaya Başûr bên beramber hev.

Di Kupaya Cîhanê ya vê carê de, cara yekem di dîrokê de 48 tîmên neteweyî beşdar dibin û li ser 12 koman hatine dabeşkirin ku di her komekê de 4 tîm hene.

Ji Kupayên Cîhanê yên borî cudatir, di qonaxa yekem de yekem û duyemên hemû koman li gel çar baştirîn sêyeman derbasî qonaxa duyem dibin.

Qonaxa duyem dibe qonaxa 32yan û ji wê qonaxê ve qonaxa derxistinê dest pê dike û her tîmeke ku têk biçe dê xatir ji Kupaya Cîhanê bixwaze.

3 welat dê mazûvaniyê bikin

Amerîka, Meksîka û Kanada mazûvaniya Kupaya Cîhanê dikin û vê carê Kupaya Cîhanê li 3 welatên cuda bi rê ve diçe. Heta ku digihêje dawiyê 104 lîstik tên lîstin û 16 bajarên cuda yên li her 3 welatan mazûvaniya lîstikan dikin.

Hezar û 248 lîstikvan dixwazin nûnertiyeke rasteqîn û hêja ya welatên xwe bikin ji bo hevrikiya li ser birina kupaya zêrîn a Kupaya Cîhanê.

Bi lîstika di navbera tîmên neteweyî yên Meksîka û Afrîkaya Başûr de, meheke tijî hevrikî, kelecan û liv û tevgera werzişî li ser asta hemû cîhanê dest pê dike. Lîstik li Mexico Cityê li Stadyuma Aztekê tê kirin.

Ev stadyum dibe stadyuma yekem a dîrokê ku 3 caran lîstikên Kupaya Cîhanê tê de hatibin lîstin. Beriya destpêkirina lîstikê nîşandaneke tijî reng û deng û peyamên kûr tê nîşandan.

Alejandro Fernandez, Belinda, Danny Ocean, J Balvin, Lila Downs, koma Los Angeles Azulesê, koma Mana û Thaliayê dê ji bo destpêka Kupaya Cîhanê stranan bibêjin.

Kupaya Cîhanê li Mexico Cityê dest pê dike û ew dibe senfoniya notên wê turnuvaya ku cîhan 4 salan carekê li benda wê ye. Kupaya Cîhanê dê 19ê Tîrmehê li New Jerseya Amerîkayê bi dawî bibe û di dawiyê de tîmeke neteweyî dibe şampiyon kupayê bilind dike.

UNHCR: 5,4 milyon kes ji ber şer û tundkariyê koçber bûne

11 June 2026

Li gorî rapora UNHCRê hejmara penaberan li seranserê cîhanê ji sedî 3 kêm bûye û gihiştiye 41.6 milyonî. Her wiha nêzî 46 hezar kes bêwelat in û li 24 welatên cuda hemwelatîbûn bi dest xistine.

Komîserê Bilind ê Penaberan ê Neteweyên Yekbûyî (UNHCR) raporek têkildarî koçberiyê weşand. Di raporê de hatiye gotin ku li tevahiya cîhanê koçberiya bi darê zorê sala borî yekem car kêm bûye.

Li gorî raporê, sala borî 5.4 milyon kes ji ber şer, tundkarî, zilm û binpêkirina mafên mirovan neçar mane ku ji malên xwe derkevin. Her weha rêjeya vegera ji bo welatê xwe jî zêde bûye.

Bi tevahî 14.7 milyon kes vegeriyan e welat an herêmên xwe yên ku lê dijîn. Ji van, 4.4 milyon penaber in û 10.3 milyon kes jî ji welatên xwe koçber bûne ne.

Li gorî raporê hejmara penaberan li çaraliyê cîhanê ji sedî 3 kêm bûye û gihiştiye 41.6 milyonî. Her wiha nêzî 46 hezar kesên bêwelat li 24 welatên cuda hemwelatîbûn bi dest xistine.

Komîserê Bilind ê Penaberan ê Neteweyên Yekbûyî (UNHCR) bang li civaka navneteweyî kir ku piştgiriyê bide destpêşxeriyên nû yên ku armanca wan çareserkirina pirsgirêka demdirêj a koçberiyê ye û diyar kir ku koçberî pir caran rêbazek ji bo jiyanê ye, lê heke çareseriyên domdar neyên dîtin, ew dikare bibe şêwazek jiyanê ya mayînde.

Vegera bi dilxwazî

Di raporê de hat destnîşankirin ku vegera bi dilxwazî rêbaza herî bibandor e di çareserkirina krîzên penaberan de û rê li ber vegera bi milyonan kesan vedike da ku bi ewlehî û rumet vegerên malên xwe.

UNHCRê teqez li ser pêwîstiya zêdekirina gihîştina penaberan bo perwerde, lênihêrîna tenduristiyê, xizmetguzariyên darayî û bazarên kar kir û diyar kir ku ev gav dê alîkariya penaberan bikin ku bibin xwedî dewlet û beşdarî aboriya welatên mêvandar bibin.

Mekanîzmayên çareseriyên mayînde

UNHCR bal kişand ser barê zêde yê li ser welatên ku penaberan dihewînin û ji civaka navneteweyî piştgirî û veberhênana darayî ya mezintir xwest. Rêxistinê her wiha diyar kir ku divê mekanîzmayên çareseriya mayînde yên wekî bernameyên ji nû ve bicihkirinê, yekbûna malbatan, destûrên kar û alîkariyên perwerdehiyê werin berfirehkirin.

Her wiha rêxistinê teqez kir ku penaberî û parastina navneteweyî mafên bingehîn ên mirovan in û di heman demê de hişyarî da ku bi milyonan mirov hîn jî di salên nezelaliyê de ji bo jiyanê têdikoşin.

WHO: 304 mîlyon koçber hene

Li gorî daneyên Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanî (DSÖ/WHO), li seranserê cîhanê 304 mîlyon koçberên navneteweyî hene û ji wan 170 mîlyon karkerên koçber in.

Nêzîkî 117 mîlyon kes bi neçarî ji cîh û warên xwe bûne. Hat diyarkirin ku ji wan 49 mîlyon zarok in û 2,3 mîlyon kes jî wekî penaber hatine dinyayê.

Li gorî daneyên DSOyê yên ku ji 93 welatan berhev kirine; tenê di ji sedî 42yê welatan de ji bo koçber û penaberan planên amadekariyê yên rewşa lezgîn hene. Tenê ji sedî 40ê wan, derbarê xizmeta entegrasyona çandî de perwerdeyê didin xebatkarên tenduristiyê. Rêjeya welatên ku daneyên tenduristiyê yên girêdayî koçberiyê bi awayekî sîstematîk kom dikin, di asta ji sedî 37an de dimîne.

Li gorî daneyên Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî (UNHCR), ji plana sala 2025an a ku bi 10,6 mîlyar dolarî hatibû amadekirin, tenê ji sedî 23yê wê hat fînansekirin. Hat destnîşan kirin ku ev rewş dibe sedem ku zêdetirî 12,8 mîlyon kes mafê gihîştina xizmetên tenduristiyê yên jiyanî winda bikin.

Li Fransayê bi hezaran kes li dijî tundkariyê meşiyan

9 June 2026

Li Fransayê piştî kuştina Lyhanna ya 11 salî, li seranserî welêt çalakî hatin lidarxistin û zêdeyî 60 hezar kes ji bo tundkariya li dijî jin û zarokan meşiyan.

Piştî kuştina Lyhanna ya 11 salî li seranserî Fransayê şeva Duşemê, 216 xwepêşandan hatin lidarxistin. Bi giştî 60 hezar û 400 kes beşdarî xwepêşandanan bûn.

Lêbelê li gorî daneyên Wezareta Karên Navxweyî, di çalakiyên li paytext Parîsê de nêzî 2 hezar û 900 kes cih girtine.

Xwepêşanderan diyar kirin ku giliyên ji ber tundiya li hemberî jin û zarokan zêde nayên cidîgirtin û bang li saziyên dewletê kir ku berpirsyarî bigirin.

Piştî cînayeta Lyhanna, Serokwezîrê Fransayê ragihand ku ew ê hevdîtinên têkildarî pêşnûme qanûneke ji bo têkoşîna li dijî tundiya zayendî, bi lez bikin.

Hat ragihandin ku hikûmet wê ji bo nirxandina tedbîrên nû yên têkildarî parastina zarokan, di asta wezîran de civînan li dar bixe.

Wê giliyê dewletê bike

Li aliyê din, dayika mexdûrekê ku beriya niha ji ber îstismara li zarokekê giliyê bersûc kiribû, diyar kir ku ew ê giliyê Wezîrê Dewlet û Edaletê jî bike.

Konseya Darazê ya Bilind a Fransayê jî li ser zêdebûna rexneyên ji bo saziyên darazê, daxuyaniyek da. Konseyê ji ber bûyerê hedefgirtina hemû endamên darazê rexne kir û diyar kir ku dadger di bin şert û mercên zehmet de, wezîfeyê dimeşînin.

Çi bûbû?

Lyhanna zarokekê 11 salî bû û di 29ê Gulana 2026an de li bajaroka Fleurance ku Başûrê Rojavayê Fransayê ye winda bûbû. Her weha piştî hefteyekê cenazeyê wê di sîloyeke genim de hate dîtin. Têkildarî bûyerê mêrekî bi navê Jerome Barella ku 41 salî ye hate desteserkirin.

Di dema lêpirsînê de derket holê ku navê Barella berê jî di îdîayên îstismara zayendî ya li ser zarokan de derbas bûye. Li gorî belgeyên dozgeriyê, di salên 2017 û 2022an de têkildarî heman mijaran giliyê Barella hatiye kirin, lêbelê bêencam mane.

Her weha hat destnîşankirin ku di Tebaxa 2025an de, bi îdîaya ku Barella zarokekî 10 salî îstismar kiriye giliyê wî hatiye kirin. Tevî ku dosya ji aliyê polîsan ve di meha Kanûna Paşîn de ji dozgeriyê re hatibû şandin jî, hat zanîn ku gumanbar heta roja windabûna Lyhannayê li ber lêpirsînê neketîye.

Piştî belavbûna van hurgiliyên nerazîbûnên gel li dijî pergala dadweriyê dest pê kir û li gelek deveran xwepêşandan hatin kirin.

Ocalan: Mezinkirina yekîtiyê berpirsiyariya me hemûyan a hevpar e

6 June 2026

“Mezinkirina lêgerîna Kurdan a ji bo yekîtiya demokratîk, parastina destkeftiyên neteweyî û bihêzkirina nirxên civaka demokratîk berpirsiyariya me hemûyan a hevpar e.“

Lijneya Giştî ya 24emîn a Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê (KNK) ku dê du rojan berdewam bike, li bajarê Venlo yê Hollandayê dest pê kir. Lijne bi dirûşma “Yekitiya Neteweyî ya Demokratîk” tê lidarxistin.

Zêdetirî 300 delegeyan beşdarî lijneyê bûn ku tê de ji hemû beşên Kurdistanê û ji dervayî welat siyasetmedar, nûnerên saziyan, rewşenbîr û nivîskar hatine cem hev. Civîn bi xwendina sirûda neteweyî Ey Reqîb û rêzgirtinê dest pê kir. Piştî vê yekê, Hevserokên KNKê Ahmet Karamus û Zeyneb Murad axaftina vekirinê kirin.

Her weha Rêberê PKKê Abdullah Ocalan jî peyamek ji 24emîn Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê (KNK) re şand.

Ocalan di peyama xwe de destnîşan kir ku her nîqaşek ku li ser paşeroj, yekîtiya neteweyî, mafên demokratîk û vîna hevpar a gelê Kurd tê kirin, di meşa dîrokî ya gelê me de xwedî cihekî girîng e.

Her weha Abdullah Ocalan diyar kir ku berî her tiştî, pêşxistina çanda diyalog, guftûgo û xebata hevpar di navbera Kurdan de erkekî dîrokî ye.

Peyama Abdullah Ocalan wiha ye:

“Welatparêzên hêja, nûnerên qedirbilind, mêhvanên birûmet;

Berî her tiştî ez 24emîn Civata Giştî ya Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê bi hestên xwe yên herî ji dil silav dikim û vê hevdîtina we ya bi wate û 27 saliya KNKê pîroz dikim. Di avakirin û damezrandina Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê (KNK) de, min jî ji aliyê xwe ve ked da û piştgirî lê kir. Li zindanê be jî, gorî derfetan, min xebata we şopand û dem dem jî pêşniyarên xwe ji we re şandin.

Her nîqaşek ku li ser paşeroj, yekîtiya neteweyî, mafên demokratîk û vîna hevpar a gelê Kurd tê kirin, di meşa dîrokî ya gelê me de xwedî cihekî girîng e.

Gelê Kurd îro di qonaxeke pir girîng a dîroka xwe de derbas dibe. Kurdên ku bi sedsalan rûbirûyê polîtîkayên înkar, tunekirin, parçekirin û bêstatûbûnê hatin hiştin, bi berdêlên mezin vîna xwe ya azadiyê parastin, şiyana xwe ya siyasî pêş xistin û bûn yek ji dînamîkên civakî yên herî girîng ên Rojhilata Navîn. Êdî ne pêkan e ku mirov qala hevkêşeyeke Rojhilata Navîn bike ku tê de Kurd neyên hesibandin û vîna wan tune bê zanîn.

Ev rastî ji bo Kurdan berpirsiyariyên nû jî tîne. Berî her tiştî, pêşxistina çanda diyalog, guftûgo û xebata hevpar di navbera Kurdan de erkekî dîrokî ye. Yekîtiya neteweyî ya Kurdan ne armanceke ku tenê tevgerek, partiyek an jî aliyekî siyasî bi tena serê xwe pêk bîne. Ev yekîtî dikare bi keda hevpar a hemû hêzên siyasî, rewşenbîr, jin, ciwan û dînamîkên civakî yên Kurd ava bibe.

Yekîtiya demokratîk a navbera Kurdan, ne pejirandina cudahiyan e; berevajî vê, gihîştina cudahiyan e li ser zemîneke demokratîk. Armanc ne yekdengî ye, armanc ew e ku mirov di mijarên neteweyî yên hevpar de vîneke hevpar nîşan bide. Pêşxistina helwesteke hevpar di mijarên sereke yên ku berjewendiyên gelê me de ne, rênedana bikaranîna Kurdan a li dijî hev û parastina destkeftiyên neteweyî bi hişmendiyeke hevpar, divê di nav prensîbên bingehîn ên yekîtiyê de bin.

Ji ber vê yekê, pêşxistina pêvajoyeke berfireh a diyalog û muzakereyê di navbera Kurdan de xwedî girîngiyeke mezin e. Rêya derbaskirina xeyîdandin û veqetînên borî ne şer e; axaftin, nîqaşkirin û dîtina çareseriyên hevpar e. Fikra kongreyeke neteweyî ya demokratîk jî divê wekî îfadeya saziyî ya vê hewceyiyê bê dîtin.

Ligel vê yekê, pêşeroja gelê Kurd tenê bi yekîtiya neteweyî ve girêdayî nîn e, di heman demê de bi têgihîştina civaka demokratîk ve jî girêdayî ye. Nêrîna civaka demokratîk esas digire ku pirsgirêk ne bi şer û tundûtûjiyê, belê bi siyaset, hiqûq û guftûgoya demokratîk çareser bibin. Ev nêrîn wekheviya gelan, demokrasiya herêmî, rêxistinbûna azad û jiyana hevpar diparêze.

Hilbijartina dîrokî ya li pêşiya gelê Kurd tenê nîqaşeke statûyê nîn e. Mijara sereke ew e ku dê jiyaneke civakî ya çawa bê avakirin. Têgihîştina civaka demokratîk, azadiya gelê me bi azadiya gelên din re dinirxîne; armanca wê ne şer e jiyana hevpar e, ne parçekirin e yekîtiya demokratîk e.

Tişta ku îro pêdiviya me pê heye; ruhê yekîtiya neteweyî ya bihêz di navbera Kurdan de, piştevaniya demokratîk bi gelên Rojhilata Navîn re û dîtineke hevpar a paşerojê ye ku li ser bingeha azadiyê ava bibe. Ji ber vê yekê, mezinkirina lêgerîna Kurdan a ji bo yekîtiya demokratîk, parastina destkeftiyên neteweyî û bihêzkirina nirxên civaka demokratîk berpirsiyariya me hemûyan a hevpar e.

Bi van hest û ramanan ez civîna we careke din silav dikim û hêvî dikim ku nîqaş û encamên ku dê derkevin holê, xizmeta yekîtî, azadî û paşeroja demokratîk a gelê me bikin.

Ez serkeftinê dixwazim û hemû beşdaran bi rêz silav dikim.”

Derbarê KNKê de

Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê(KNK) hevpeymaniya partî û rêxistinên civaka sivîl ên ji Kurdistanê û diyasporaya kurdan de ku di 24ê gulana 1999an de di civîneke giştî de bi amadebûna 700 nûner û mêvanên kurd û biyanî li bajarê Amsterdam a paytexta Holendayê, bi navê KNK, Kongra Neteweyî ya Kurdistan hatiye avakirin.

Erka kongreyê ya sereke pêşxistina yekîtiya neteweyî yê di navbera gelê Kurd û di asta navneteweyî de nûnertiya berjewendiyên gelê Kurd dike. Navenda KNKê li Brukselê ye û ofîsên KNKê li Hewlêr (Herêma Kurdistanê) û Qamişlo (Rojavayê) hene.

Kongreya KNKê di 26ê Gulana sala 1999an de di civîna damezrandina rêxistinê de hatiye pejirandin û zanyar Îsmet Şerîf Wanlî wekê serokê yekem hatibû ragihandin. Peymana kongreyê herî dawî di civîna nehan de ku di Kanûna sala 2008an de hatiye lidarxistin, hatiye guhertin.

Di salên dawî de konferansên ku ji aliyê komê ve hatine lidarxistin, daxwaza kongreyê ji nû ve dubare kirin ku nasnameya neteweyî ya kurdan were naskirin.

361 kes ku gelek ji wan nûnertiya rêxistinên ji Kurdistanê û diasporaya kurd dikin bi fermî wekê endamên KNKê hatine diyar kirin. Bi tevahî KNK ji zêdetirî 70 partiyên siyasî û rêxistinên civaka sivîl ên ji her beşên Kurdistanê û diasporayê pêk hatiye. Konseya rêveberiyê dezgeha herî bilind ê KNKê ye. Endamên konseyê ji aliyê civata giştî ya KNKê ve ji bo demek du salan têne hilbijartin.