Hat ragihandina ku li ser platforma medyaya civakî Xê, hesabên ku derbarê mafên LGBTÎ+yan de parvekirinan dikin, ji aliyê BTKyê ve hatin astengkirin.
Saziya Teknolojiyên Agahdariyê û Ragihandinê (BTK), li Tirkiyeyê hesabên Xê yên komeleyên LGBTÎ+yan û saziyên sivîl ên ku têkildarî mafên LGBTÎ+yan weşanan dikin, asteng kirin.
Platforma medyaya civakî Xê bi e-mailan biryara qedexekirinê ji saziyan re ragihand. Di nav saziyan de saziyên weke Komeleya 17ê Gulanê, GALADER, Genc LGBTÎ+, HEVÎ LGBTÎ+, LambdaÎstanbul, LÎSTAG, Muamma LGBTÎ+, Pembe Hayat, SPoD û Kirmizi Şemsiye hene.
Li gora nûçeya Kaos GLyê, hesabên hatine astengkirin parvekirinan li ser mafên LGBTÎ+yan dikin, çalakiyên Hefteya Rûmetê radigihînin û derbarê rêziknameyên dijî LGBTÎ+yan ên di 12emîn Pakêta Darazê de naverokan hildiberînin. Hejmara teqez a hesabên ku biryara astengkirinê ji bo wan hatî dayîn, hêj nayê zanîn.
Her weha hesabê Xê yê rojnameger û xêzkar Asli Alparê jî, bi hinceta parvekirineke ku peyva “LGBTΔ tê de derbas dibe, hatiye astengkirin.
Hesabên Xê yên Kaos GLyê bixwe jî, ji Hezîrana 2025an û vir ve li Tirkiyeyê hatiye astengkirin.
BTKyê daxwaza qedexekirina hesaban kir
Xê di e-mailên ji saziyan re şandine de diyar kiriye ku biryara astengkirina gihîştinê li ser daxwaza BTKyê hatiye girtin. Hat ragihandin ku ev biryar li ser bingeha xala 8/A ya Qanûna bi Hejmar 5651an (Qanûna Rêkûpêkkirina Weşanên Înternetê û Têkoşîna Dijî Sûcên Înternetê) hatiye girtin.
Daxuyaniya Xê
Xê di e-maila ku ji komeleyan re şandiye de diyar kir ku agahdarkirina bikarhêneran a derbarê daxwazên astengkirina gihîştinê de polîtîkaya şîrketê ye û weha gotiye:
“X di wê baweriyê de ye ku divê nêrînên bikarhêneran werin parastin û rêz lê were girtin. Ji ber vê yekê, gava ku ji saziyeke rayedar (wekî hêzên ewlehiyê an jî saziyeke dewletê) daxwazeke hiqûqî ya ji bo astengkirina gihîştinê ji me re bê, agahdarkirina bikarhênerên me polîtîkaya me ya bingehîn e.”
Sazî û komeleyên ku BTKê hesabên wan asteng kirine ev in:
“17 Mayıs Derneği, 7 Tepe 7 Renk, Ankara Feminist Gece Yürüyüşü, Ankara Kadın Platformu, Ankara Pride, Antalya Biz LGBTİ+, Aralık Feminist Kolektif, Arya’ya Ne Oldu İnisiyatifi, Aslı Alpar, Barış İçin LGBTİ+ İnisiyatifi, Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği, Çatlak Zemin, Demir Leblebi, Ekmek ve Gül, EŞİK, Feminist Duyuru, Feminist Genç, Feminist Gündem, GALADER, Genç LGBTİ+ Derneği, HEVİ LGBTİ+ Derneği, İnsan Hakları Derneği, İstanbul Feminist Gece Yürüyüşü, İstanbul Pride, Kadının İnsan Hakları Derneği, Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu, Kadın Savunma Ağı, Kadınlar Birlikte Güçlü, Kampüs Cadıları, Kaos GL, Kırmızı Şemsiye Cinsel Sağlık ve İnsan Hakları Derneği, Kırkyama Kadın Dayanışması, Kızıl Parti, Kuir AYBÜ, Kuir Baykuş, Kuir Tıp Öğrencileri Ağı, Kuşadası Renkli Güvercin LGBTİ+ İnisiyatifi, Lambdaİstanbul, Lavender, LİSTAG, MEF LGBTİ+, Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı, Mor Dayanışma, Muamma LGBTİ+, Pembe Hayat, Pozitif Dayanışma, Queer Deer, Sosyalist Kadın Meclisleri, Sara Kolektif, SPoD, TİP LGBTİ+ Bürosu, Trans Pride İstanbul, Trans Yaşam Desteği, Velvele ve Yeni Demokrat Kadın.”
Hevşaredarê Farqînê Kadri Esen, ji bo êrîşa li dijî tabelaya Parka Rojîn Kabaişê daxuyaniyek da û got, “Ev êrîş li dijî hemû jinan hatiye kirin”.
Li navçeya Farqîna Amedê, tabelaya li Parka Rojîn Kabaişê ji aliyê kes ango kesên nenas ve hat gulebarankirin. Di vê êrîşê de tabelaya ku bi wêneya Rojîn Kabaişê hatiye çêkirin zirar dît. Sazî û welatiyan bertek nîşanî vê yekê dan.
Rojîn Kabaîş li Zanîngeha Yuzuncu Yilê ya Wanê xwendekar bû û dî 27ê Îlona 2024an de winda bûbû. Piştî 18 rojan cenazeyê Rojîn Kabaîş li qeraxa Behra Wanê hate dîtin. Mirina Kabaişê biguman bû û doza wê hê jî berdewam dike.
EV BI FARQÎNÊ NAKEVE
Êrîşa ku li Parqa me ya Rojîn Kabaîş li wêneyê jina ciwan Rojîn hatiye kirin di şexsê Rojîn de li hemû jinan hatiye kirin. Kes ango kesên vê êrîşê pêk anîne bi tundî şermezar dikim.
Têkildarî mijarê Hevşaredarê Farqînê Kadrî Esen bertek nîşan da û li ser hesabê xwe yê Xê ev peyam parve kir:
EV BI FARQÎNÊ NAKEVE
Êrîşa ku li Parqa me ya Rojîn Kabaîş li wêneyê jina ciwan Rojîn hatiye kirin di şexsê Rojîn de li hemû jinan hatiye kirin. Kes ango kesên vê êrîşê pêk anîne bi tundî şermezar dikim.
Divê ku rêz li jinan; kar û xebatên di encama têkoşîna jinan de li Rêveberiyên Herêmî tên kirin bê girtin.
Navê parka navborî di 12ê Mijdara 2024an de, di Meclîsa Şaredariya Farqînê de bi biryara hevpar a hemû endamên meclîsê wekî “Parka Rojîn Kabaiş” hatibû diyarkirin.
Ev biryar li ser pêşniyara endamên meclîsê yên jin û bi armanca avakirina hişmendiyekê ya li dijî tundiya li dijî jinan hatibû rojevê; ji ber vê yekê navê parkê di meclîsê de bi yekdengî hatibû qebûlkirin.
Amarên Almanyayê nîşan didin ku nêzîkî 3 hezar û 500 xwendekar dersên kurdî werdigirin. Koordînatora Yekmalê Günay Darıcıyê bal kişand ser mafên zimanê zikmakî, pirsgirêkên di pratîkê de û amadekariyên xwe yên ji bo vekirina dibistaneke seretayî ya duzimanî.
Zaroxaneya Yekmalê, Foto: Yekmal
Li gorî amarên nefermî li Almanyayê nêzîkî milyon û nîv kurd dijîn. Ji ber ku di sîstema Almanyayê de kesên penaber an jî koçber li gorî welatên jê hatine tên tomarkirin, hejmareke zelal a kurdan nîne. Digel vê hejmarê li Almanyayê li heft herêman dersên zimanê kurdî bi awayekî fermî tên pêşkêşkirin û nêzîkî 3 hezar û 500 xwendekar beşdarî van dersan dibin. Her weha çend sazî hene ku kursên zimanê kurdî li dar dixin û beşek ji civakê li van deran dersên kurdî dibînin. Yekmal (Yekîtiya Malbatên ji Kurdistanê li Almanyayê) yek ji van saziyan e.
Koordînatora Yekmalê Günay Darıcı, rewşa zimanê kurdî ya li dîasporayê û sîstema Almanyê nirxand û zanyarî derbarê saziya xwe de dan Niha+ê.
“Em ne reşbîn in”
Günay Darıcıyê di nirxandinên xwe yên derbarê zimanê kurdî û helwesta civaka dîasporayê de bal kişand ser potansiyela heyî. Wê diyar kir ku tevî astengî û asîmîlasyona dîrokî jî, civaka kurd ji xebatên perwerdeyê re vekirî ye û piştgiriyê dide projeyên biqelîte:
“Helbet em dizanin bi taybetî li ser kurdên Bakur asîmîlasyoneke pir zêde heye ku sed sal e berdewam dike. Her wiha kêmasiya me jî heye ku me bi salan têra xwe girîngî neda ziman û nasnameya xwe. Lê ez qet ne pesîmîst im, ez optîmîst im. Gava mirov karekî baş, biqelîte û pedagojîk derxe holê, malbatên kurd ên ji her çar parçeyan eleqeyeke mezin nîşan didin.”
Günay Darici
Darıcıyê destnîşan kir ku nêzîkatiya dewleta Alman a li hemberî ziman û nasnameya kurdî jî ber bi başiyê ve diguhere. Wê anî ziman ku berê kurd û kurdî qet nedihatin dîtin, kurdên ji Tirkiyeyê wekî tirk, yên ji welatên din wekî ereb û fars dihatin hesibandin. Lê îro, li baxçeyên zarokan û di xebatên perwerdeyê de kurdî wekî zimanekî serbixwe rêzê dibîne.
Di dibistanan de astengiya pergalê
Tevî van pêşketinên erênî, Darıcıyê kêmasiyeke mezin a qanûnî û statîstîkî jî bi bîr xist û diyar kir ku nasnameya kurdî hê jî bi awayekî fermî li Almanyayê nayê naskirin. Li Almanyayê eger 12 malbat daxwaz bikin, dewlet neçar e ku dersa zimanê zikmakî veke. Lê Darıcıyê bal kişand ser astengiyên di pratîkê de:
“Pergalê bi salan xwe wisa ava kiriye ku qaşo ‘hemû kesên ji Tirkiyeyê hatine, tirk in’. Di formên dibistanan de tirkî û erebî hene, lê kurdî tune ye. Ji xeynî vê, carinan malbatên tirkan ên nijadperest li dijî zarokên kurd cudakariyê dikin û hin rêveberiyên dibistanan jî ji ber ku naxwazin ‘zehmetî derkeve’, zimanê kurdî paşguh dikin.”
Li hemberî van astengiyan, Darıcıyê bang li malbatan kir: “Dema ku malbatên kurd bêjin ’em li malê bi kurdî diaxivin û em perwerdeya kurdî dixwazin’, ew derfet û maf di dibistanan de heye. Dema malbat xwedî li vî mafî derkevin, destê me û yê saziyên kurdî jî xurttir dibe.”
Derbarê Yekmalê de
Sazî di 9ê Gulana 1993yan de li Berlînê hat damezrandin. Ji ber zêdebûna daxwazan, di sala 2020an de rêziknameya xwe guherand û wekî “Yekîtiya Malbatên ji Kurdistanê li Almanyayê – Yekmal” dest bi xebatên xwe di asta tevahiya Almanyayê de kir.
Niha li çar eyaletên Almanyayê (Berlîn, Nordrhein-Westfalen, Rheinland-Pfalz û Bremen) wekî hevkareke siyaset û hikûmetê dixebite. Navenda giştî ya saziyê li Berlînê ye. Li derdora 130 xebatkarên bi mûçe û bi giştî dora 220 kes bi wan re kar dikin. Xebatên Yekmalê ji aliyê Senatoya Berlînê, şaredarî û dewleta Almanyayê ve tên fînansekirin.
Komele gelek xizmet, piştgirî û înîsiyatîfan pêşkêşî civakê dike:
Akademiya Yekmalê (Yekmal Akademie gGmbH): Ev enstîtuya ku bi Yekmalê ve girêdayî ye, li ser pirzimaniyê pispor e. Akademî xizmetên wergera profesyonel pêşkêş dike, materyalên perwerdeyê amade dike û ezmûna ziman a standardkirî ya bi navê “TESTKURD”ê pêk tîne.
Xebatên Malbat û Şêwirmendiyê: Ji bo pirsgirêkên rojane û rewşên krîzê, piştgiriyê dide zarok, ciwan û malbatan. Di vê çarçoveyê de komên dêûbav-zarok, şêwirmendiya perwerdeyê, serdanên pedagojîk ên li malan û navendên hevdîtinê yên vekirî bi rê ve dibe. Niha 4 navendên malbatan û 2 baxçeyên zarokan ên duzimanî di bin sîwana Yekmalê de kar dikin. Her wiha beşeke wan a taybet li dijî nijadperestî û cudakariyê jî çalak e.
Perwerde û Kurs: Sazî ji bo pêşxistina zimanê zikmakî, ji bo zarokan “Dibistanên Şemiyê” organîze dike û ji bo mezinan jî di astên cuda de kursên zimanê kurdî (kurmancî, zazakî, soranî) li dar dixe.
Wê dibistana seretayî vekin
Li ser bingeha vê potansiyela civakî û tecrubeya saziyê, Yekmal niha amadekariya gava herî mezin a di warê perwerdeyê de dike. Koordînatora Yekmalê destnîşan kir ku wan di salên 2014 û 2016an de du baxçeyên zarokan vekiribûn û malbatan her tim daxwaza dibistanekê dikir. Li ser vê yekê, ji sala 2021ê ve projeya vekirina dibistaneke seretayî li Berlînê dane destpêkirin.
Dibistana nû dê li gorî qanûnên Berlînê bê avakirin û rasterast bi pergala perwerdeyê ya Almanya û Berlînê ve girêdayî be. Dibistan dê duzimanî be, Hemû dersên mîna zanîna jiyanê, spor û muzîkê dê him bi kurdî him jî bi almanî bên fêrkirin. Darıcı hêvî dike ku di pêşerojê de li kêleka kurmancî, perwerdeya soranî û zazakî jî li vê sîstemê bê zêdekirin.
Xebatên Yekmalê yên ji bo zarokan, Foto: Özgür Politika
Dixwazin lîseyekê jî vekin
Darıcıyê diyar kir ku di warê dersdaran de tu pirsgirêkên wan nînin, gelek dersdêrên ku li welêt xebitîne, zimanê kurdî baş dizanin û li Almanyayê fêrî almanî bûne, ji bo dersdayînê amade ne.
Perwerdeya li dibistanê dê di sala 2027an de dest pê bike. Ji ber ku komel serbixwe ye, dê di destpêkê de bi qasî 24 zarokan dest pê bikin û lêçûnên du salên destpêkê, mûçeyê dersdaran, kirê û tiştên din dê ji aliyê Yekmalê ve bên dayîn. Piştî du salan, eger serkeftî bibin, dê Senatoya Berlînê ji sedî 95ê mesrefan bigire ser milê xwe. Darıcıyê got, ew plan dikin ku piştî rûniştina dibistana seretayî, dixwazin Gymnasium ango lîseyê jî vekin û heman projeyê bibin bajarên din ên wekî Kölnê ku hejmara kurdan lê zêde ye.
Maçên Kupaya Cîhanê ya 2026an wê di 11 Hezîranê de dest pê bike û 19ê Tîrmehê de bi dawî bibe. Her weha 48 tîmên neteweyî ji bo kupayê beşdar dibin.
Maça despêkê a Kupaya Cîhanê ya 2026an îşev dest pê dike. Wê Meksîka û Afrîkaya Başûr bên beramber hev.
Di Kupaya Cîhanê ya vê carê de, cara yekem di dîrokê de 48 tîmên neteweyî beşdar dibin û li ser 12 koman hatine dabeşkirin ku di her komekê de 4 tîm hene.
Ji Kupayên Cîhanê yên borî cudatir, di qonaxa yekem de yekem û duyemên hemû koman li gel çar baştirîn sêyeman derbasî qonaxa duyem dibin.
Qonaxa duyem dibe qonaxa 32yan û ji wê qonaxê ve qonaxa derxistinê dest pê dike û her tîmeke ku têk biçe dê xatir ji Kupaya Cîhanê bixwaze.
3 welat dê mazûvaniyê bikin
Amerîka, Meksîka û Kanada mazûvaniya Kupaya Cîhanê dikin û vê carê Kupaya Cîhanê li 3 welatên cuda bi rê ve diçe. Heta ku digihêje dawiyê 104 lîstik tên lîstin û 16 bajarên cuda yên li her 3 welatan mazûvaniya lîstikan dikin.
Hezar û 248 lîstikvan dixwazin nûnertiyeke rasteqîn û hêja ya welatên xwe bikin ji bo hevrikiya li ser birina kupaya zêrîn a Kupaya Cîhanê.
Bi lîstika di navbera tîmên neteweyî yên Meksîka û Afrîkaya Başûr de, meheke tijî hevrikî, kelecan û liv û tevgera werzişî li ser asta hemû cîhanê dest pê dike. Lîstik li Mexico Cityê li Stadyuma Aztekê tê kirin.
Ev stadyum dibe stadyuma yekem a dîrokê ku 3 caran lîstikên Kupaya Cîhanê tê de hatibin lîstin. Beriya destpêkirina lîstikê nîşandaneke tijî reng û deng û peyamên kûr tê nîşandan.
Alejandro Fernandez, Belinda, Danny Ocean, J Balvin, Lila Downs, koma Los Angeles Azulesê, koma Mana û Thaliayê dê ji bo destpêka Kupaya Cîhanê stranan bibêjin.
Kupaya Cîhanê li Mexico Cityê dest pê dike û ew dibe senfoniya notên wê turnuvaya ku cîhan 4 salan carekê li benda wê ye. Kupaya Cîhanê dê 19ê Tîrmehê li New Jerseya Amerîkayê bi dawî bibe û di dawiyê de tîmeke neteweyî dibe şampiyon kupayê bilind dike.
“Mezinkirina lêgerîna Kurdan a ji bo yekîtiya demokratîk, parastina destkeftiyên neteweyî û bihêzkirina nirxên civaka demokratîk berpirsiyariya me hemûyan a hevpar e.“
Lijneya Giştî ya 24emîn a Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê (KNK) ku dê du rojan berdewam bike, li bajarê Venlo yê Hollandayê dest pê kir. Lijne bi dirûşma “Yekitiya Neteweyî ya Demokratîk” tê lidarxistin.
Zêdetirî 300 delegeyan beşdarî lijneyê bûn ku tê de ji hemû beşên Kurdistanê û ji dervayî welat siyasetmedar, nûnerên saziyan, rewşenbîr û nivîskar hatine cem hev. Civîn bi xwendina sirûda neteweyî Ey Reqîb û rêzgirtinê dest pê kir. Piştî vê yekê, Hevserokên KNKê Ahmet Karamus û Zeyneb Murad axaftina vekirinê kirin.
Her weha Rêberê PKKê Abdullah Ocalan jî peyamek ji 24emîn Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê (KNK) re şand.
Ocalan di peyama xwe de destnîşan kir ku her nîqaşek ku li ser paşeroj, yekîtiya neteweyî, mafên demokratîk û vîna hevpar a gelê Kurd tê kirin, di meşa dîrokî ya gelê me de xwedî cihekî girîng e.
Her weha Abdullah Ocalan diyar kir ku berî her tiştî, pêşxistina çanda diyalog, guftûgo û xebata hevpar di navbera Kurdan de erkekî dîrokî ye.
Berî her tiştî ez 24emîn Civata Giştî ya Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê bi hestên xwe yên herî ji dil silav dikim û vê hevdîtina we ya bi wate û 27 saliya KNKê pîroz dikim. Di avakirin û damezrandina Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê (KNK) de, min jî ji aliyê xwe ve ked da û piştgirî lê kir. Li zindanê be jî, gorî derfetan, min xebata we şopand û dem dem jî pêşniyarên xwe ji we re şandin.
Her nîqaşek ku li ser paşeroj, yekîtiya neteweyî, mafên demokratîk û vîna hevpar a gelê Kurd tê kirin, di meşa dîrokî ya gelê me de xwedî cihekî girîng e.
Gelê Kurd îro di qonaxeke pir girîng a dîroka xwe de derbas dibe. Kurdên ku bi sedsalan rûbirûyê polîtîkayên înkar, tunekirin, parçekirin û bêstatûbûnê hatin hiştin, bi berdêlên mezin vîna xwe ya azadiyê parastin, şiyana xwe ya siyasî pêş xistin û bûn yek ji dînamîkên civakî yên herî girîng ên Rojhilata Navîn. Êdî ne pêkan e ku mirov qala hevkêşeyeke Rojhilata Navîn bike ku tê de Kurd neyên hesibandin û vîna wan tune bê zanîn.
Ev rastî ji bo Kurdan berpirsiyariyên nû jî tîne. Berî her tiştî, pêşxistina çanda diyalog, guftûgo û xebata hevpar di navbera Kurdan de erkekî dîrokî ye. Yekîtiya neteweyî ya Kurdan ne armanceke ku tenê tevgerek, partiyek an jî aliyekî siyasî bi tena serê xwe pêk bîne. Ev yekîtî dikare bi keda hevpar a hemû hêzên siyasî, rewşenbîr, jin, ciwan û dînamîkên civakî yên Kurd ava bibe.
Yekîtiya demokratîk a navbera Kurdan, ne pejirandina cudahiyan e; berevajî vê, gihîştina cudahiyan e li ser zemîneke demokratîk. Armanc ne yekdengî ye, armanc ew e ku mirov di mijarên neteweyî yên hevpar de vîneke hevpar nîşan bide. Pêşxistina helwesteke hevpar di mijarên sereke yên ku berjewendiyên gelê me de ne, rênedana bikaranîna Kurdan a li dijî hev û parastina destkeftiyên neteweyî bi hişmendiyeke hevpar, divê di nav prensîbên bingehîn ên yekîtiyê de bin.
Ji ber vê yekê, pêşxistina pêvajoyeke berfireh a diyalog û muzakereyê di navbera Kurdan de xwedî girîngiyeke mezin e. Rêya derbaskirina xeyîdandin û veqetînên borî ne şer e; axaftin, nîqaşkirin û dîtina çareseriyên hevpar e. Fikra kongreyeke neteweyî ya demokratîk jî divê wekî îfadeya saziyî ya vê hewceyiyê bê dîtin.
Ligel vê yekê, pêşeroja gelê Kurd tenê bi yekîtiya neteweyî ve girêdayî nîn e, di heman demê de bi têgihîştina civaka demokratîk ve jî girêdayî ye. Nêrîna civaka demokratîk esas digire ku pirsgirêk ne bi şer û tundûtûjiyê, belê bi siyaset, hiqûq û guftûgoya demokratîk çareser bibin. Ev nêrîn wekheviya gelan, demokrasiya herêmî, rêxistinbûna azad û jiyana hevpar diparêze.
Hilbijartina dîrokî ya li pêşiya gelê Kurd tenê nîqaşeke statûyê nîn e. Mijara sereke ew e ku dê jiyaneke civakî ya çawa bê avakirin. Têgihîştina civaka demokratîk, azadiya gelê me bi azadiya gelên din re dinirxîne; armanca wê ne şer e jiyana hevpar e, ne parçekirin e yekîtiya demokratîk e.
Tişta ku îro pêdiviya me pê heye; ruhê yekîtiya neteweyî ya bihêz di navbera Kurdan de, piştevaniya demokratîk bi gelên Rojhilata Navîn re û dîtineke hevpar a paşerojê ye ku li ser bingeha azadiyê ava bibe. Ji ber vê yekê, mezinkirina lêgerîna Kurdan a ji bo yekîtiya demokratîk, parastina destkeftiyên neteweyî û bihêzkirina nirxên civaka demokratîk berpirsiyariya me hemûyan a hevpar e.
Bi van hest û ramanan ez civîna we careke din silav dikim û hêvî dikim ku nîqaş û encamên ku dê derkevin holê, xizmeta yekîtî, azadî û paşeroja demokratîk a gelê me bikin.
Ez serkeftinê dixwazim û hemû beşdaran bi rêz silav dikim.”
Derbarê KNKê de
Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê(KNK) hevpeymaniya partî û rêxistinên civaka sivîl ên ji Kurdistanê û diyasporaya kurdan de ku di 24ê gulana 1999an de di civîneke giştî de bi amadebûna 700 nûner û mêvanên kurd û biyanî li bajarê Amsterdam a paytexta Holendayê, bi navê KNK, Kongra Neteweyî ya Kurdistan hatiye avakirin.
Erka kongreyê ya sereke pêşxistina yekîtiya neteweyî yê di navbera gelê Kurd û di asta navneteweyî de nûnertiya berjewendiyên gelê Kurd dike. Navenda KNKê li Brukselê ye û ofîsên KNKê li Hewlêr (Herêma Kurdistanê) û Qamişlo (Rojavayê) hene.
Kongreya KNKê di 26ê Gulana sala 1999an de di civîna damezrandina rêxistinê de hatiye pejirandin û zanyar Îsmet Şerîf Wanlî wekê serokê yekem hatibû ragihandin. Peymana kongreyê herî dawî di civîna nehan de ku di Kanûna sala 2008an de hatiye lidarxistin, hatiye guhertin.
Di salên dawî de konferansên ku ji aliyê komê ve hatine lidarxistin, daxwaza kongreyê ji nû ve dubare kirin ku nasnameya neteweyî ya kurdan were naskirin.
361 kes ku gelek ji wan nûnertiya rêxistinên ji Kurdistanê û diasporaya kurd dikin bi fermî wekê endamên KNKê hatine diyar kirin. Bi tevahî KNK ji zêdetirî 70 partiyên siyasî û rêxistinên civaka sivîl ên ji her beşên Kurdistanê û diasporayê pêk hatiye. Konseya rêveberiyê dezgeha herî bilind ê KNKê ye. Endamên konseyê ji aliyê civata giştî ya KNKê ve ji bo demek du salan têne hilbijartin.
Hevserokên Giştî yên DEM Partiyê Tuncer Bakirhan û Tulay Hatimogullari nameyek ji Komîteya Wezîran a Konseya Ewropayê re şand û jê xwestin mijara “Mafê Hêviyê” ya ji bo Abdullah Ocalan bigire rojeva civîna xwe.
Hevserokên Giştî yên Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan(DEM Partî) Tulay Hatimogullari û Tuncer Bakirhan bi boneya ku Komîteya Wezîran a Konseya Ewropayê, mijara “Mafê Hêviyê” ya ji bo Rêberê PKKê Abdullah Ocalan bigire rojeva civîna xwe, ji komîteyê re nameyek şand.
Komîte hefteya bê dê civîna xwe li dar bixe. DEM Partiyê derbarê şandina nameyê de li ser hesabê xwe yê medya civakî daxuyaniyek kurt belav kir.
Peyama DEM Partiyê bi vî rengî ye:
“Hevserokên me Tulay Hatimogullari û Tuncer Bakirhan derbarê biryara Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê (DMME) ya li ser binpêkirina Mafê Hêviyê di doza Birêz Abdullah Ocalan de, ku dê di rojeva civîna Komîteya Wezîran a hefteya bê de be, nameyek ji Komîteya Wezîran re şandin.
Di nameyê de hat xwestin ku Komîteya Wezîran bi cidî biryarê binirxîne û di demek zûtirîn de ku dibêje Birêz Abdullah Ocalan jî divê ji Prensîbên Nelson Mandela û prensîba Mafê Hêviyê, ku her du jî biryarên girêdayî yên Neteweyên Yekbûyî ne, sûd werbigire, bi dawî bike.
Her wiha hat destnîşankirin ku ev mijar bi Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk a li Tirkiyeyê ve girêdayî ye, divê ji hêla Komîteya Wezîran ve bi awayekî avaker û pabendbûna bi prensîbên bingehîn ve were nirxandin.”
Konferans dê li Navenda Çandê ya Cem Karaca ya li navçeya Bakirkoya Stenbolê di 13-14ê Hezîranê de bê lidarxistin.
Bernameya “Konferansa di Sedsaliya Duyemîn de Veguherîne Komara Demokratîk” a ku dê li Stenbolê di 13-14ê Hezîranê de bê lidarxistin diyar bû.
Konferans dê li Navenda Çandê ya Cem Karaca ku li Bakirkoyê, navçeya Stenbolê ye were birêvebirin. Di konferansê de wê siyasetmedar, rewşenbîr, hunermend û akademîsyen li ser mijarên weke pirsgirêka Kurd û veguherîna komarê bi axivin.
Kesên ku îmzeya wan li bin metna bangawaziya konferansê bûn ev in:
Mijara sereke ya konferansê di sedsala duyemîn de avakirina komara demorkatîk e. Di çarçoveya vê sernavê de, raborî û pêşeroja pirsgirêka Kurd, pêşniyarên ji bo çaresiyê dê bên gotûbêjkirin. Herwiha dê hemwelatiya wekhev û pergalek demokratîk bê nîqaşkirin.
Bernameya konferansê weha ye:
13ê Hezîranê
Axêverên destpêkê: Gulten Kişanak û Riza Turmen
Axêverên vexwendî: Burhan Sonmez (Vekirina Pencerek bo Dadahtûyê)
Hevbendiya Hêzên Siyasî yên Kurdistanê ji ber li Îranê darvekirin û êrîşên li ser hêzên kurdî berdewam dikin bang li raya giştî ya navnetewî kir ku “zextên pirtir bixin ser rejîmê û pêwendiyên dîplomatîk ên li gel wê ragirin.”
Êrîşên Îranê yên li ser partiyên kurdî
Piştî şerê 28ê Sibatê yê di navbera Îsraîl-DYA û Îranê de, hevdîtinên agirbestê di navbera van hêzan de destpêkiribûn û di 7ê Nîsanê de agirbest hatibû ragihandin. Ev agirbest heta îro berdewam e.
Lê di demeke wiha de, rêveberiya dewleta Îranê, dest ji darvekirinên kurdan û mixalifên din ên rejîma Îranê û êrîşên li ser hêzên kurdî berdewam dikin..
Ji ber vê rewşê Hevbendiya Hêzên Siyasî yên Kurdistana Îranê daxuyaniyeke nivîskî weşand.
Hevbendiyê di daxuyaniya xwe de diyar kir ku “Dezgeha tepeserkirinê ya Komara Îslamî, ji bo veşartina şikestên xwe yên siyasî, leşkerî û ewlehiyê, pêleke nû ya îdamkirina girtiyên siyasî li Îranê, bi taybetî li Rojhilatê Kurdistanê dest pê kiriye.”
Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê (KDP-Î), Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê (PJAK), Partiya Azadiya Kurdistanê (PAK), Komela Xebatkarên Kurdistana Îranê û Rêxistina Têkoşîna Kurdistana Îranê (Xebat) di 22ê Sibata 2026an de Hevpeymaniya Hêzên Siyasî yên Kurdistana Îranê damezrandin.
Hevpeymanî armanc dike ku ji bo hilweşandina Komara Îslamî ya Îranê têbikoşe, mafê çarenivîsê yê gelê Kurd bi cih bîne û li Rojhilatê avahiyeke demokratîk û neteweyî saz bike ku xwe dispêre îradeya siyasî ya netewa Kurd.
Hevpeymanî di demeke wisa de ava bû ku Îranê navendên partiyên Kurdan li Başûrê Kurdistanê bi fûze û dronan dikir armanc. Hevpeymanî, hewldana dîrokî ya yekîtiyê ya tevgera siyasî ya Rojhilatê ku bi dehsalan perçebûyî ma, xurt û berbiçav dike. Partiya Komela ya di bin serokatiya Abdullah Mohtadî de, destpêkê neket nava hevpeymaniyê. Lê di 4ê Adara 2026an de beşdarî hevpeymaniyê bû.
Hevbendiyê darvekirin û êrîşên nû bi gotina “pêla nû ya tepeserî û zordariyê ya li dijî têkoşerên azadîxwaz bi taybetî di girtîgehan de” binav kir û got ku “ev ne bûyereke asayî ye û divî neyê hiştin ku wekî tiştekî normal bê dîtin. Ew îdam û kuştinên siyasî, komkujiyeke rêkxistî ne û ji bo hemûyan eşkere ye ku Komara Îslamî van îdaman ji bo tirsandina zêdetir a civakê û wekî mertalekê ji bo mayîna xwe ya di desthilatê de bi kar tîne.”
Di daxuyaniyê de bal kişand ser êrîşên li dijî partiyên siyasî yên li Herêma Kurdistanê û wiha berdewam kir:
“Tepeserkirin û îdamên di nava welat de û berdewamiya mûşekbarankirina partiyên siyasî yên li Herêma Kurdistanê, di demekê de zêdetir dibin ku rejîm li qada navneteweyî û di şer û aloziyên li gel Amerîka û Îsraîlê de rastî şikestên stratejîk û qelsbûna kûr a ewlehiyê bûye. Lewma, wekî her car, stûyê xwe li bin qeyranan kiriye û li derveyî welat bi afirandina aloziyan û li navxweyê welat jî bi kuştin û zordariya zêdetir hewl dide xwe rizgar bike.”
“Çeka tolhildanê ye”
Daxuyaniya Hevbendiyê bi van gotinan berdewam dike:
“Di heman demê de, berdewamiya tawanên Komara Îslamî, ew jî di dema agirbesteke demkî ya li gel Amerîka û Îsraîlê de, belgeyeke bêguman e ku rejîmê şerê xwe yê li dijî azadîxwazan, mafxwazan û neraziyên navxweyî ne tenê ranewestandiye, belkî hemû derfetan, bi taybetî vê agirbestê jî, ji bo jinavbirina fîzîkî ya neyarên xwe bi kar tîne.
Hevbendiya Hêzên Siyasî yên Kurdistanê bawer dike ku bilindkirina darên sêdareyê ji bo kesên ku bi tohmetên bêbingeh ên “sîxûriyê” ji bo biyaniyan yan “şerê çekdarî” li dijî rejîmê hatine girtin, di rastiyê de çeka tolhildanê ye li dijî xelkê têkoşer û mafxwaz. Ev rejîma xwînmêj di hemû temenê xwe de hewl daye bi îdamkirina têkoşerên siyasî, berdêla têkoşîn û berxwedanê li dijî desthilata xwe ya hovane zêde bike û mafxwaziya neteweyên Îranê û bizavên siyasî û medenî bitewîne. Lewma divê civaka navneteweyî îdamkirina sedan girtiyan di salekê de li Îranê tenê wekî «binpêkirina mafên mirovan» nebîne; pêwîst e van kiryaran wekî “tawana şer” û “tawana li dijî mirovahiyê” nas bike û helwest û biryarên bi-kereste (pratîk) li dijî van cinayetên rejîmê hebin.
“Biryarên tund li dijî rejîmê derxin”
“Hevbendiya Hêzên Siyasî yên Kurdistanê herwiha radigihîne ku her dîplomasî, her gotûbêj û her cure agirbestek li gel Komara Îslamî, eger pêşî li zordariya navxweyî ya li Îranê û îdaman û binpêkirina sîstematîk a mafên mirovan ji aliyê vê rejîmê ve negire, ne tenê dibe handan ji bo Komara Îslamî ku berdewam be li ser siyaseta kuştin û qirkirina xelkê azadîxwaz, lê derfetê ji bo dirêjkirina temenê wê rejîma xwînmêj û tepeserker jî çêdike.
Hevbendiya Hêzên Siyasî yên Kurdistanê daxwazê ji Rêxistina Neteweyên Yekbûyî (NY), Parlamentoya Ewropayê û hikûmetên demokratîk dike ku ji bo rawestandina tawan û cinayetên Komara Îslamî, zextên pirtir bixin ser rejîmê û pêwendiyên dîplomatîk ên li gel wê ragirin. Herwiha pêwîst e pirsa tepeserkirina navxweyî ya li Îranê û îdaman bibe mijareke bingehîn di Encûmena Ewlehiyê ya NY de û biryarên tund li dijî rejîmê bên derxistin. Bêguman, eger berdêla îdaman û zordariya navxweyî li ser Komara Îslamî -çi siyasî û çi aborî- zêde nebe, reftar û siyaseta rejîmê li navxweyê welat nayê guhertin.
Hevbendiya Hêzên Siyasî yên Kurdistanê herwiha daxwazê ji neteweyên Îranê û partî û aliyên siyasî yên opozîsyona Komara Îslamî dike ku bi yekrêzî û komxebatiya xwe ya di kiryarê de, polîtîkayên rejîmê paşve bixin. Em piştrast in ku xelkê Kurdistanê jî bi rêkxistina pirtir a rêzên xwe û bi têkoşîn û berxwedana xwe, wekî her car bersiva polîtîkayên rejîmê didin.”
Kûpaya Cîhanê ya FIFAyê, ew qada herî mezin û bi prestîj a futbolê ye ku bi milyonan mirovên ji çar aliyê cîhanê tîne cem hev. Ev rêxistina mezin a ku di sala 1930an de dest pê kiriye û ji xeynî Şerê Cîhanê yê Duyemîn her çar salan carekê tê lidarxistin; ne tenê bi şampiyoniyan, her weha bi trajediyên li qadan rû dane, bi golên nayên jibîrkirin, rasthatinên balkêş û bi skandalên ku arasteya dîroka futbolê guhertine, tije ye.
Kaptanê tîma netewî yê Arjantînê Maradona, kûpaya şampinoyayê hildigire, 1986
Kûpaya Cîhanê ya ku îsal wê ji bo 23yemîn car bê lidarxistin, 11ê Hezîranê dest pê dike. Maçên îsal wê li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA), Kanada û Meksîkayê werin lîstin.
Di vê turnuvaya herî bi prestîj a futbola cîhanê de, wê serketiyê kûpayê di fînala 19ê Tîrmehê de diyar bibe. Kûpaya Cîhanê ya 2026an, berevajî turnuvaya çar sal berê ya li Qeterê ku 32 tîm beşdar bibûn, bi beşdariya 48 welatan wê bibe rêxistina herî berfireh a heta niha.
Li her sê welatan di 16 stadyuman de wê bi giştî 104 maç werin lîstin. Turnuva wê li 16 bajaran pêk bê; ji van 11 li DYAyê, sê li Meksîkayê û du jî li Kanadayê ne. Turnuvaya ku wê di navbera 11ê Hezîranê û 19ê Tîrmehê de bê lîstin, wê 39 rojan dewam bike û bi vî awayî wê bibe rêxistina herî dirêj di dîroka Kûpaya Cîhanê de.
Turnuvayên 2022yan 29 roj, yên 2014 û 2018an jî 32 rojan dewam kiribûn. Di qonaxa koman de ji 72 maçan 35 maç wê li gorî saeta Tirkiyeyê di navbera 02.00 û 07.00an de werin lîstin.
Her weha 12 maçên koman jî wê li gorî saeta Tirkiyeyê saet di 22.00an de werin lîstin. Vê havînê çar welat wê yekem car di Kûpaya Cîhanê de cih bigirin.
Curaçaoya ji Karîbîpyanê, wê bibe welatê herî biçûk ê di dîroka turnuvayê de. Ew bi Almanya, Peravên Diranfîlê û Ekvadorê re di heman komê de ne. Ev girava ku 60 kîlometre dûrî peravên Venezuelayê ye, di sala 2010an de di nava Keyaniya Holandayê de statuya welatbûnê wergirt.
Destpêkirina şampiyonayê
Fikra Kûpaya Cîhanê, bi hewldanên Serokê FIFAyê yê wê demê Jules Rimet ket meriyetê. Ev yek, bi fikra Rimet a “rêxistineke futbolê ku hemû tîmên cîhanê bikaribin beşdar bibin û ji Olimpiyatan serbixwe be” dest pê kir û hat biryardayîn ku 2 sal piştî Olimpiyatên Holandayê yên 1928an, li Uruguayê were lîstin.
Di sala destpêkê de mafê her welatekî girêdayî FIFAyê hebû ku beşdar bibe. Lê ji Ewropayê tenê 4 û bi giştî jî 13 tîm beşdar bûn; welatên din ên Ewropayê bi hinceta dûrî û aboriyê nekarîn biçin. Ji ber vê jî tûra palaftinê çênebû. Mêvandar Uruguayê, Arjantîn 4-2 têk bir û kûpa qezenc kir. Atmosfera maçê gelekî aloz bû. Hakem, berî maçê ewlehiya canê xwe xwest û piştî ku ev yek pêk hat, wî qebûl kir maçê bi rê ve bibe.
Jules Rimet
Herdu turnuvayên piştre li Îtalya û Fransayê hatin lidarxistin û di herduyan de jî Îtalya bi ser ket. Turnuvaya 1934an, bi beşdariya Misirê bû yekemîn turnuva ku welatekî Afrîkî tê de cih girt.
Kûpaya Cîhanê ya FIFAyê ku bi milyaran mirovên ji çar aliyê cîhanê li dora gogekê dicivîne, ne tenê rêxistineke sporê ye, di heman demê de neynika dîroka siyasî û civakî ya sedsalên 20 û 21ê ye.
Di bin siya şer û siyasetê de
Salên destpêkê yên Kûpaya Cîhanê, ji atmosfera siyasî ya aloz a wê demê ne qut bûn. Kûpaya ku di 1934an de li Îtalyayê hat lidarxistin, veguherî qada pesndayîna siyaseta faşîzan. Uruguayê jî Ewropiyên ku nehatibûn turnuvaya berê boykot kir û tev li turnuvayê nebû. Di 1938an de turnuvaya li Fransayê di bin dengê pêlavên şer ê ku nêzîk dibû de hat lîstin. Bi dagirkirina Awusturyayê ya ji aliyê Hîtler ve, hejmara tîmên di turnuvayê de daket 15an. Ji ber Şerê Cîhanê yê Duyemîn, di salên 1942 û 1946an de ev rêxistin nehat lidarxistin.
Yek ji wan demên herî balkêş ku siyaset daket qadê, di 1978an de li Arjantînê pêk hat. Di turnuvaya ku veguherîbû amûra propagandaya rejîma cuntayê de, demek dirêj hat axaftin ku efsaneyê Holandî Johan Cruyff ji bo şermezarkirina rewşa siyasî tev li kûpayê nebûye. Lê wî paşê eşkere kir ku ji ber hewldaneke revandinê ya li dijî malbata wî ew neçûye.
Di 1982yan de jî Serokê Federasyona Futbolê ya Kuweytê Şêx El Sabah, ji bo îtîrazkirina gola Fransayê daket qadê û gola wan bi hakem da betalkirin; bi vî rengî ew derbasî dîroka turnuvayê bû.
Trajediyên nayên jibîrkirin
Kêliyên herî dramatîk ên dîroka futbolê jî li ser vê dika hanê hatin nivîsandin. Di 1950yî de li Stadyuma Maracanã ya Brezîlyayê, li ber çavên nêzî 200 hezar temaşevanan gihîştina şampiyoniya Uruguayê, bû sedem ku li welatê mêvandar Brezîlyayê kesek dawî li jiyana xwe bîne û 3 kes jî krîza dil derbas bikin. Ev bûyer bi navê “Maracanazo” (Karesata Maracanayê) kete dîrokê.
Lê yek ji bûyerên herî bi êş piştî Kûpaya Cîhanê ya 1994an a DYA’yê rû da. Andres Escobar ê ku bi avêtina golê ya qeleya xwe bû sedema têkçûna Kolombiyayê, piştî vegeriya welatê xwe hat kuştin û vî tiştî cîhana futbolê bi kûrahî hejand.
Pêşhateyeke din a hejîner jî ew bû ku di 2014an de mêvandar Brezîlyayê, di nîvfînala ku li ber çavên temaşevanên xwe lîst de, 7-1 li hemberî Almanyayê têk çû û yek ji şokên herî giran ên dîroka kûpayê derbas kir.
Zayîna efsaneyan
Kûpaya Cîhanê, rêgezên futbolê û stêrkên wê ji nû ve afirandin. Di 1958an de Brezîlyayî Pele yê ku hîn 17 salî bû derket qadê û dîroka futbolê guhert. Di 1974an de Holandaya bi pêşengiya Johan Cruyff bi “Futbola Total” lîstik ji nû ve pênase kir. Di 1986an de jî Diego Armando Maradona, bi du golên ku avêtin Îngiltereyê mohra xwe li maçê xist. Yek ji wan gola wî ya bi fêlbazî avêtibû ango “Destê Xwedê” bû; ya din jî “Gola Sedsalê” bû ku wî ji nîvê qadê herkes çelîm kiribû û avêtibû.
Tiştên ku qaîdeyên futbolê guhertin
Geşedana futbolê ya di nava demê de, yekser bandor li turnuvayên Kûpaya Cîhanê jî kir. Rêxistin yekem car di 1954an de di televizyonê de hat weşandin. Di 1970yî de jî maç yekem car zindî û bi rengîn derketin ser ekranan. Guhertina lîstikvanan û bikaranîna kartên zer û sor, yekem car di turnuvaya Meksîkayê ya 1970yî de hatin bikaranîn. Karta sor a yekem di dîroka Kûpaya Cîhanê de, di sala 1974an de ji aliyê hakemê ji Tirkiyeyê Doğan Babacan ve, ji lîstikvanê Şîliyî Carlos Caszely re hat nîşandan.
Skandal
Di 1966an de berî turnuvaya li Îngiltereyê Kûpaya Jules Rimet hat dizîn. Kûpaya zêrîn çend roj bi şûn de li parkekê, ji aliyê kûçikê bi navê Pickles ve di nava rojnameyan de pêçandî hat dîtin.
Di 2006an de stêrka Fransayê Zinedine Zidane, di maça kariyera xwe ya dawî de (fînala Kûpaya Cîhanê) serî li lîstikvanê Îtalyan Marco Materazzi xist û bi qerta sor ji qadê derket. Di heman salê de maça di navbera Portekîz û Holandayê de hat lîstin ku tê de bi tevahî 16 qertên zer û 4 qertên sor hatin derxistin, weke maça herî tund a dîroka kûpayê derbasî qeydan bû.
Înada futbola pêxwas
Dîroka Kûpaya Cîhanê ne tenê dîroka yên beşdar bûne, di heman demê de dîroka wan kesan e jî ku ji ber sedemên balkêş nekarîne beşdar bibin. Tevî ku Hîndistanê mafê beşdarbûna turnuvaya sala 1950yan a li Brezîlyayê bi dest xistibû jî, ji ber ku daxwaza wan a bi pênxasî (lingên tazî) derketina maçan ji aliyê FIFAyê ve hat redkirin, wan biryara vekişîna ji turnuvayê da.
“Şerê 100 saetî”
Yek ji isbatên herî bi êş e ku futbol ne tenê lîstikek e… Bûyerên ku di maçên di navbera Honduras û El Salvadorê de di dema palaftinên Kûpaya Cîhanê ya Meksîkayê (1970) de rû dan, ji kontrolê derketin. Alozî ewqasî bilind bû ku, bi tevlîbûna artêşan re, di navbera herdu welatan de 100 saetan pevçûnên germ (çekdarî) qewimîn.
“Îtalyan nikarin têkevinê”
Turnuvaya 1962yan ku Şîliyê mêvandariya wê dikir, bû qada tundiyeke bêhempa. Tenê di 12 maçên destpêkê yên kûpayê de tam 37 futbolvan seqet bûn. Bi taybetî piştî maça di navbera mêvandar Şîlî û Îtalyayê de ku bi faulên sert derbas bû, krîz derbasî kolanan bû; esnafên li Şîliyê li ser camên dikanên xwe tabloyên “Îtalyan nikarin têkevinê” daliqandin.
Trajediya Cezayîrê
Li Spanyayê sala 1982yan, yek ji maçên dîroka Kûpaya Cîhanê ku herî zêde hat nîqaşkirin û bû sedema guherîna rêgezê hat lîstin. Almanyaya Rojava û Awusturya, di maçên xwe yên dawî yên komê de hatin hemberî hev. Serketina Almanan a 1-0 herdu tîman bi hev re ji komê derdixist û Cezayîra ku heman pûanê wê hebû ji turnuvayê diavêt. Gava maç tam bi vî skorî bi dawî bû, aliyê Cezayîrê bi mafdarî îtîraza şîkeyê (fêlbaziyê) kir, lê encam neguherî.
Lîstikvanê ku rutbeya “General”iyê wergirt
Di Kûpaya Cîhanê ya 1990î ya li Îtalyayê de, Kamerun weke yekemîn welatê Afrîkayê yê ku derket çaryek fînalê dîrok nivîsand. Yek ji mîmarên vê serketinê Roger Milla yê 38 salî, piştî herdu golên ku avêtin Romanyayê, li welatê xwe bi rengekî gelekî balkêş hat onorekirin û rutbeya “General”iyê dan wî.
Heta roja îro 22 turnuva hatin lidarxistin û tenê 8 welatên cuda karîn şabûna şampiyoniyê bijîn. Brezîlya (5), Îtalya û Almanya (her yek 4) dikişînin pêş; Arjantîn (3), Fransa û Uruguay (her yek 2), Îngiltere û Spanya jî her yek carekê kûpaya herî mezin a futbolê birin muzeyên xwe.
Amarên Kûpaya Cîhanê
Kûpaya Cîhanê ya 2026an – Formata Nû û Kom
Mêvandar: DYA, Kanada, Meksîka
Hejmara Tîman: 48 (Di Dîrokê De Yekem Car)
Hejmara Koman: 12 Kom (Ji A’yê heta L’yê çar tîm)
Tevahiya Hejmara Maçan: 104 Maç
Yekemînên Di Dîrokê De û Rekorên Tîman
Yekemîn Kûpaya Cîhanê
1930 (Uruguay)
Yekemîn Maç
Fransa 4-1 Meksîka (13ê Tîrmeha 1930an)
Yekemîn Gol
Lucien Laurent (Fransa)
Yekemîn Şampiyon
Uruguay
Yekemîn Qerta Sor
Carlos Caszely / Şîlî (1974 – Hakem: Doğan Babacan)
Li dijî biryara girtina Zanîngeha Bîlgiyê ya Stenbolê, xwendekar, akademîsyen û xebatkar sê roj in çalakî li dar dixistin. Duh bi şev dîsa bi biryara Serokomar, biryara girtina zanîngehê betal bû.
Ji çalakiya xwendekaran a Zanîngeha Bilgiyê
Di şeva 22ê Gulanê de bi biryara Serokomar Recep Tayyip Erdoğan Zanîngeha Bilgiyê ya Stenbolê hate girtin. Biryar di Rojnameya Fermî de hatibû weşandin lê ji xwendekar, akademîsyen û xebatkaran re tiştek nehatibû gotin. Piştî vê biryarê di nava kampusa zanîngehê de çalakiyên protestoyî dest pê kiribûn. Sê roj piştî girtina zanîngehê, uh bi şev dîsa bi biryareke din a Serokomariyê zanîngeh dîsa hate vekirin. Di van sê rojan de çi qewimî?
Roja yekem (22ê Gulanê)
Di 22ê Gulanê de bi şev di Rojnameya Fermî de biryara girtina Zanîngeha Bilgî ya Stenbolê hat weşandin. Ev biryara ku li gorî madeya 11an a pêvek a Qanûna Xwendina Bilind a bi hejmara 2547an hatiye dayîn, pêşbînî dike ku eger kêmasiyên di asta perwerde û hîndekariyê yên saziyên xwendina bilind ên ku ji aliyê weqfan ve hatine avakirin ji aliyê Desteya Xwendina Bilind (YÖK) ve werin tespîtkirin û tevî hişyariyan neyên sererastkirin, xebatên van saziyan ji aliyê YÖKê ve werin rawestandin.
YÖK û rêveberiya zanîngehê di saetên serê sibehê de daxuyanî dan ku dê tu mexdûriyet çênebe. Piştevaniya Xwendekaran a Zanîngeha Bilgiyê, piştî daxuyaniyê bi demeke kurt, diyar kir ku kartên xwarinê û sîgorteyên tenduristiyê yên taybet ên xebatkaran hatine betalkirin.
Xwendekar, akademîsyen û xebatkar, bi armanca protestokirina biryarê heman rojê di saet 14.00an de li Kampusa Santralê hatin cem hev. Ketina kampusê ji aliyê hêzên ewlehiyê ve bi barîkatan hat astengkirin, deriyê dîrokî yê zanîngehê hat girtin. Hêzên ewlehiyê yên ku xwendekar girtin kampusê, di destpêkê de destûr nedan ku derçûyî têkevin kampusê. Lê paşê di navbera derçûyî û endamên sendîkayan de hevdîtin pêk hatin û di encamê de gelek kes karîbûn têkevin kampusê. Gelek sendîkayên wekî Sendîkaya Mamosteyên Dibistanên Taybet û Eğitim-SEN li kampusê bûn.
Xwendekar, akademîsyen û xebatkar meşiyan û çûn ber Rektoriyê. Li ber avahiyê daxuyaniyên çapemeniyê dan û piştre li kampusê çalakiya rûniştinê ya bêdem hat destpêkirin.
Xwendekaran ber bi êvarê ve forumek li dar xist. Piştî forumê her kesê li kampusê wê şevê li zanîngehê man. Di vê navberê de hevdîtin bi Rektoriyê re pêk dihatin. Di encama hevdîtinên bi Rektoriyê re, biryar hatin girtin ku ji bo xwendekarên dê bimînin cihê mayînê bê peydakirin, konê çalakiyan bê vekirin, destûr ji bo ketin û derketina xwarin/avê bê dayîn, xwendekarên li hundir dernekevin derve û piştî cejnê perwerdeya rûbirû berdewam bike.
Foto: Doğa Tekneci/Niha+
Roja duyem (23ê Gulanê)
Di saet 14.00an de hemû kes li kampusê civiya. Vê carê destûr nehat dayîn ku derçûyî û endamên sendîkayan têkevin hundir. Ji aliyê hêzên ewlehiya taybet ve lingê akademîsyenekî sendîkayî di derî de hat asêkirin. Di encama hevdîtinan de ew karîbûn bikevin hundir.
Xwendekaran bi armanca ku di nava sê rojan de dest deynin ser zanîngehê û wê bikin aîdê civakê û dest bi xebatên xwe bike, daxuyaniyek dan çapemeniyê. Sloganên wekî “Bilgî ya me ye, wê ya me bimîne”, “Bilgî li vir e li cem dersdarên xwe ye”, “Bijî piştevaniya xwendekaran” hatin avêtin. Heta ber bi avahiya rektoriyê ve meşiyan û li ber avahiyê çalakiya rûniştinê û forum pêk hat. Di dema forumê de hin akademîsyenên ku axivîn û Rektor Ege Yazgan soz dan ku mafê her kesê di bin banê Zanîngeha Bilgî de wê bê parastin.
Akademîsyen û xwendekarên Beşa Muzîkê ya Zanîngeha Bilgiyê ya Stenbolê konser dan. Xwendekaran şev dîsa li dibistanê derbas kirin.
Ber bi saetên şevê ve hejmara hêzên ewlehiyê û wesayîtên binçavkirinê yên li otoparka dibistanê bi awayekî berçav zêde bû. Ji saet 12ê şevê pê ve Rektor Ege Yazgan ragihandin ku kampus dê bi awayekî pratîkî bê girtin. Dema ku ketina xwendekar, akademîsyen û derçûyan hat qedexekirin, hat destnîşankirin ku dê xwarin û av ji derve neyê xistin û biryar bi awayekî pratîkî hatin bicihanîn.
Roja sêyem (24ê Gulanê)
Polîs û hêzên ewlehiya taybet destûr nedan ku xwendekar û xebatkar ji derve têkevin hundir. Kesên li derve, ji ser têlan re xwarin û xurek avêtin ji xwendekarên li hundir re.
Xwendekarên di hundirê kampusê de bi îşkenceyê hatin derxistin. Polîsan li dijî xwendekaran tundiya fîzîkî û gaza çavşewitandinê bi kar anî. Gelek xwendekarên ku birîndar bûn, bi rêya nûçegihanên ku nûçe dişopandin gotin ku wan îşkence dîtiye. Diyar bû ku rû, mil û lingên hin xwendekaran birîn bûne.
Piştî midaxeleya polîsan a li ser xwendekaran, di derdora saet 17.00an de xwendekar û xebatkar bi pankarta “Ji bo Bilgiyê li kornê bixe” bang li erebeyên ku di kolanê re derbas dibûn kirin. Piştî ku hemû kes bi zorê ji kampusê hat derxistin, çalakiya rûniştinê ya li ber dibistanê berdewam kir.
Di saetên şevê de di Rojnameya Fermî de biryareke nû ya Serokomar ha weşandin. Li gorî vê biryarê, girtina Zanîngeha Bilgiyê bi biryara Serokkomar ve hat paşvekişandin.
Serokê YÖKê Erol Özvar îro serê sibê (25ê Gulanê) di daxuyaniya xwe ya li ser hesabê xwe yê medyaya civakî de derbarê mijarê de wiha got: “Biryara yekem, karekî hiqûqî yê neçarî bû ku diviya di çarçoveya mewzuata derbasdar de bihata cih. Lê belê, di çarçoveya raporên ku piştre hatin pêşkêşkirin û nirxandinên rewşa rojane de, Birêz Serokkomarê me, wekî her carê bi hesasiyet daxwazên xwendekar, malbat û xebatkarên zanîngeha me li ber çavan girtiye.”
