Li gorî daxuyaniya saziya polîsan, di nava salekê de penaban zêdetirî 47 hezar caran hewl dane ku sînorê Almanyayê derbas bikin.
Foto: BMI
Li Almanyayê di nava salekê de bi kontrolên tund ên li ser sînoran rê li ber 35 hezar penaberan hatiye girtin.
Li ser kontrolên tund ên sînoran ên ku ev salek e li Almanyayê tên kirin, amarên nû hatin belavkirin.
Wezîrê Karên Navxwe yê Almanyayê Alexander Dobrindt par dema dest bi kar kir biryar dabû ku kontrol zêde bibin. Ev gav li gorî biryara nû ya Yekîtiya Ewropayê ya derbarê penaberan de hate avêtin.
Armanca sereke ya vê pêngavê, kêmkirina derbasbûna koçberan an jî penaberan û têkoşîna li dijî bazirganiya mirovan e.
Zêdetirî hezar û 400 qeçaxçî hatin desteserkirin
Li gorî amarên Wezareta Karên Navxwe ya Federal a Almanyayê, ji Gulana 2025an ve nêzîkî 35 hezar kes li ser xeta sînor an jî di dema derbasbûna qeçax de hatine sekinandin û vegerandin.
Polîsan di vê demê de zêdetirî 47 hezar hewlên derbasbûna qeçax qeyd kirine. Di dema van kontrolan de hezar û 415 qeçaxçiyên mirovan hatine desteserkirin. Her wiha 8 hezar û 842 kesên ku biryara girtina wan hebû, hatin girtin û radestî dadgehan hatin kirin.
Hêzên Polîsên Federal ên ku ewlehiya sînoran diparêzin, her wiha navên hezar û 581 kesên radîkal jî qeyd kirine. Li gorî dîtina Hikûmeta Almanyayê ev encam nîşan didin ku kontrolên wan ên li dijî torên sûcan bi bandor in.
Amarên Sînor ên Almanyayê (2025-2026)
35.000Kesên hatine vegerandin
47.000Hewlên derbasbûnê
1.415Qeçaxçiyên hatine girtin
Danasîna Operasyonel û Ewlehî
Girtinên bi ferman: 8.842 kesên ku biryara girtina wan hebû hatin desteserkirin.
Şopandina Radîkalizmê: Navên 1.581 kesên radîkal hatin qeydkirin.
Polîtîkaya Nû: Tenê daxwazên nexweş, jinên ducanî û kesên parastina taybet hewce dikin têne qebûlkirin.
Dema Guhertinê: Kontrolên sînoran dê di 12ê Hezîrana 2026an de bi pergala nû ya Yekîtiya Ewropayê re bêne nirxandin.
Çavkanî: Wezareta Karên Navxwe ya Federal a Almanyayê (BMI) / Amarên Gulan 2026
Şertên daxwaza penaberiyê girantir bûne
Almanyayê niha mercên daxwaza penaberiyê jî girantir kirine. Li gorî rêzikên nû, tenê daxwazên kesên nexweş, jinên ducanî yan jî yên ku pêwîstiya wan bi parastineke taybet heye hatine qebûlkirin. Daxwazên din yekser li ser sînor hatine redkirin.
Meha Nîsanê, hejmara daxwazên penaberiyê yên li Almanyayê li gorî par cara yekem kêm bûye. Ev yek li gorî rewşa giştî ya Ewropayê jî wisa ye.
Almanya li bendê ye ku bi pergala nû ya penaberiyê ya Yekîtiya Ewropayê re di dema bê de kontrolên sînoran hêdî hêdî rake ku dê 12ê Hezîrana 2026an dest pê bike.
Di rewşên asayî de, li welatên herêma Schengenê kontrolên sînoran nayên kirin. Lê Almanyayê ev çend sal bûn ku ev rêbaz bi awayekî demkî sînorên xwe kontrol dike.
Partiya Komunîstan a Yewnanistanê (KKE) ji bo 200 komunîstên yewnanî yên ku di sala 1944an de Naziyan ew qetil kiribûn bernameyeke bibîranînê li dar xist. Wêneyên ku nîşan didin komunîst hatine gulebarankirin, di meha Sibatê de derketibûn holê.
Cihê ku bername lê hate lidarxistin
Piştî ku di meha Sibatê de wêneyên komkujiya 200 komunîstên Yewnanî yên di sala 1944an de li Atînayê ji aliyê Naziyan ve hatibûn gulebarankirin derketin holê, cara yekem merasîmeke bibîranînê hat lidarxistin.
Çalakî li Polîgona Gulebaranê ya Kesarianî ya ku komkujî lê pêk hatibû li dar ket. Partiya Komunîstan a Yewnanistanê (KKE) ev bername birêxistin kir. Ji bilî komunîstên yewnanî, kurd û tirk jî di nav de ji gelên din kes beşdar bûn.
Serenavê bernameyê “Xwendina dîroka cîhanê di ser navên piçûk re” bû û Sekreterê Giştî yê Komîteya Navendî yê KKEyê Dimitris Kutsumbas bal kişand ser weşandina fotografan ên demên dawî yên komunîstan nîşan didin. Kutsumbas destnîşan kir ku dîmen di nav civakê de bandoreke kûr çêkirine.
Kutsumbas diyar kir ku ev çalakî ne tenê însiyatîfeke partiyê ye, di heman demê de bersivek e ji bo rûmet, wêrekî û serbilindiya 200 komunîstên ber bi mirinê ve diçûn. Wî got ku yên hatine qetilkirin ne fîgurên rabirdûyê ne, ew beşek ji têkoşîna dîrokî û çînî ya ku îro jî berdewam dike ne û mafdarî di dawiyê de dê bi serkeftina gel pêk were.
Bernameya bîranînê piştî çalakiya muzîkê bi dawî bû.
Wêneyên komkujiyê bi tesadufî hatin dîtin
Di sala 1944’an de dema ku Yewnanistan di bin dagirkeriya Naziyan de bû, piştî partîzanên Artêşa Rizgariya Gel a Yewnanistanê li Nîvgirava Morayê tûmgeneralê Nazî Franz Krech kuşt, Naziyan wekî tolhildanê di 1ê Gulanê Roja Karkeran de li Atînayê 200 komunîstên yewnanî gulebaran kirin. Komkujiya ku li Polîgona Gulebaranê ya Kesarianî pêk hat, di nav giranatrin sûcên mirovahiyê de ye ku di dema dagirkeriya Almanyayê de li Yewnanistanê hatine kirin.
Foto: Greece at WWII Archives
Berevajî çalakiyên bîranînê yên her sal, çalakiya îsal hem qerebalixtir û hem jî bi xemgîntir derbas bû. Sedem ev bû ku; di meha sibata borî de, cara yekem ev komkujî di wêneyên ku ji aliyê koleksiyonerên belçîkayî yên pisporê kelûpelên bîranînê yên leşkerên alman ve hatibûn firotin de hate belgekirin. Wêneyên ku di albûmeke aîdî çawîşê Nazî Hermann Hoyer de hatibûn dîtin, li Yewnanistanê dengvedaneke mezin çêkiribû.
Tê diyarkirin ku di nava wêneyan de, kêliyên girtî di deriyekî re derbas dibin û li ber dîwar têne rêzkirin hene. qetlîama li Kaisarianî, wekî yek ji giranbihatirîn komkujiyên ku di serdema dagirkeriya Naziyan de li Yewnanistanê hatine kirin, tê qebûlkirin.
Foto: Greece at WWII Archives
Li dijî çalakiyan înfaza rehîneyan
Ev bûyera ku li Atînayê wekî “Komkujiya 200an” tê naskirin, ne tenê komkujiya Almanyaya Nazî bû. Di dema dagirkeriya almanan de ango di Şerê Cîhanê yê Duyemîn de, nêzî 600 girtiyên siyasî ji Akronaúpliayê sewqî kampên li Larisa, Vonitsa û Korfuyê hatin kirin. Di seranserê dagirkeriyê de ev kes wekî rehîne li dijî çalakiyên berxwedanê hatin bikaranîn. Wekî mînak, di Hezîrana 1943an de piştî sabotaja rêhesinê ya li Kournovoyê 106 girtî hatin înfazkirin.
Foto: Greece at WWII Archives
Kuştina 200an a li Kesarianî jî di 27ê Nîsana 1944an de piştî êrîşa yekîneyên Artêşa Rizgariya Gel a Yewnanistanê ya li ser tûmgeneralê Alman Franz Krech pêk hat. Piştî ku Krech hat kuştin, rêveberiya Naziyan biryara tolhildaneke tund girt û ragihand ku dê 200 girtiyên ji Kampa Komkirinê ya Haydarî werin gulebarankirin. Haydarî, kampeke ku bi îşkence û şert û mercên xwe yên giran navdar bû.
Foto: Greece at WWII Archives
Yek ji sembolên şerê navxweyî ye
Kuştina li Kaisarianî, wekî yek ji bûyerên herî krîtîk ên di dema dagirkeriya Naziyan de tê dîtin. Tê diyarkirin ku ev bûyer di hafizeya civakî ya şerê navxweyî de (yê ku piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn di navbera hêzên hikûmetê yên bi piştgiriya Rojava û komên komunîst de heta sala 1949an berdewam kir) xwedî cihekî girîng e. Abîdeya 200an, ne tenê ya 200 girtiyên komunîst e, lê bûye sembola hemû berxwedêrên ku di dema dagirkeriyê de hatine îdamkirin û qetilkirin. Her sal di 1ê Gulanê de sendîka, partiyên çep û rêxistinên civakî yên sivîl li vir merasîmên bîranînê li dar dixin.
Çîroka Yusuf Dağlayanê ku li Îzmîtê ji ber peyva “Kürt böreği” hatiye dadgehkirin, li Frankfurta Almanyayê, li dikaneke borekan berdewam dike.
Foto: Ferid Demirel
Li bajarê Frankfurtê yê Almanyayê dikaneke borekan a bi navê Frankfurt Börekçilik heye. Dikan li ser Battonstrasse û Langestrasse, li cihê ku herdu kolan digihêjin hev e. Navê xwediyê dikanê Yusuf Dağlayan e û ew bi xwe xelkê Çewligê ye. Çîroka Yusuf Dağlayan mînakeke balkêş e ji nîqaşên derbarê Kurdan û borega Kurdan a li Tirkiyeyê.
Li Frankfurtê, rojekê ez li cihekî vekirî digeriyam ku taştêyekê lê bixwim. Li serê kolanê min dikanek dît ku li se wê Frankfurt Börekçilik dinivîsand. Min derî vekir û ketim hundir. Digel ku serê sibê bû, li dikanê kesek nebû. Mêrek li pişt dezgeh sekinî bû. Min ji xwe re got ev mêrê porê wî weşiyayî, zikê wî mezin û navsere hebe nebe wê xwediyê dikanê be. Dema dît ez ketim hundir bi Almanî bixêrhatina min kir.
Me li ser lingan li hev pirsî. Ji min re got ew ji Çewligê ye. Min ji xwe re börek xwest û ez çûm li ser maseyekê rûniştim. Yusuf Dağlayanê ku li pişt dezgehî karê xwe qedand, hate li beramberî min rûnişt. Ji min re got navê wî Yusuf e û behsa çîroka xwe kir. Wan rojan dîsa mijara Kürt Böreği û “Küt Böreği” li Tirkiyeyê di rojevê de bû. Piştî ewqas salan li Tirkiyeyê hinek derdor rabûn û gotin navê wê boregê ne Kurd e lê Kut e. Min ev tişt ji Yusuf Dağlayan re pirsî. Ka ew çi difikire. Wî ji min re behsa serpêhatiyeke xwe kir ku di sala 1987an de li Îzmîta Tirkiyeyê di ser serê wî re derbas bûye. Di wê salê de wî li Îzmîtê dikaneke borekan vekiriye û li ser jî Kürt böreği nivîsiye. Ji ber vê nivîsê doz lê vebûye.
Dema wî behsa vê serpêhatiyê kir, meraqa min zêde bû û min destûr jê xwest ku ez dengê wî qeyd bikim û paşê vê serpêhatiyê bikim nivîs. Wî destûr da û min pê li bişkoka cîhaza xwe ya dengqeydkirinê kir:
Navê min Yusuf Dağlayan e. Ez ji gundikê Baxkiyan ê me. Girêdayî gundê Bileceyê ye. Gund di navbera Gexî û Pulumurê de ye. Du nikarî bibêjî Çewlik e. Gexî bi Dêrsimê me ve girêdayî ye. Piştî 1948ê bi Çewligê ve girê didin. Pulumur û Dêrsîmê bêhtir nêzîktirî me ne. Bakioğlu kalikên me ne. Em bi Kurdî dibêjin Silê Baqî. Ez di sala 1982yan de hatim girtin. Îşkence li min kirin. Di 12ê Îlonê de. Him ez him jî bavê min. Wê gavê dawa çep û rast hebû. Beriya PKKyê. Birayê min xwendekar bû. Ji ber ew reviya ji derveyî welêt, dewletê zext li me kir. Me bir hundir. Ji ber wê ez neçar mam di sala 1984an de bêm Îzmîtê. Min kar mar peyda nekirin. Min dest pê kir û li ber febrîqeya Sekayê tebleyek danî û borek firotin.
Pereyê me nebû. Bi tenê borek hebû. Me Kürt böreği çêkir. Roja destpêkê li min dan. Gotin tu nikarî tebleya xwe li vir deynî, nikarî bifiroşî. Roja piştî wê me şerekî giran kir. Em neçar man me kêr bikar anî. Paşê ew der kete destê me. 10 hazar kes derdiketin, 10 hazar kes dikedin. Ew der mezintirîn fabrîkeya qaxizan bû. Paşê me karê xwe mezin kir, me dikanek vekir. 5 tebleyên me û cihê çêkirina börekin vekir.”
Dema sohbeta me dewam dikir, yek kete hundir. Silav li Yusuf Dağlayanî kir. Hat li ser masaya me rûnişt. Nasê hev bûn. Rûnişt û tevlî sohbeta me bû.
Yusuf devam kir.
Li Îzmîtê jê navê Kürt Yusuf lê dikin. Ew behsa sala 1987an dike. Piştî vekirina dikanê bi çendakî, dadgeh dişîne dû wî:
“Ez çûm dadgehê. Dadwer got, te çima li ser tebleyê û di menuyê de Kürt böreği nivîsiye. Min got, gundiyekî me heye navê wî Mihemed e. Çûye Stenbolê. Em Kurdên Elewî her sala nû perxeyê çêdikin. Ji bo Xizir. Ev bi don e. Didin xelkê. Misilman qurbanan serjê dikin. Em jî vê çêdikin. Ji min re got hûn cudaxwaz in. Min got, Laz böreği heye, Çerkes heye, Boşnak heye, çima Kürt böreği nebe?”
Foto: Ferid Demirel
Yusuf Dağlayan dîsa vegeriya ser çîroka Mihemedê Kurd ê borekçî ku li dadgehê jî vegotibû. Ew Mihemedê ku di van salên dawiyê de ji ber gûrbûna nîqaşa Kürt böreği, dîsa navê wî bûye rojev:
“Mihemed Kurd bû. Çûye Stenbolê. Feqîr bûye. Bi keştiyê çûye Kasımpaşayê. Li wir hemaltî kiriye. Li malê ji xwe re perxe çêkiriye da ku bixwe. Li ber Pira Galatayê. Mirov hatine li xwarina wî nêrîne. Pere dane wî kilora wî jê stendine. Yê hatiye pere daye wî û kilora wî biriye. Ew birçî maye. Neheriye ku gelek pereyên wî çêbûne. Paşê çûye dîsa perxe çêkiriye û vê carê firotiye. Sed du sed heb firotine. Dîtiye ku ji pereyên hemaltiyê zêdetir qezenc dike. Dest pê kiriye û kilor li wir firotiye. Paşê ew dikana yekî Trabzonî kirê kiriye. Ew dikana ku hîna li Karakoyê ye. Paşê li bir firneyek jê çêkiriye. Ew bi xwe ji zû de ye miriye. Navê wî Mihemedê Kurd e. Xelkê jê re digot Rengo. Beriya niha bi 250 salî.”
Dema wî behsa vê çîrokê kiriye û xwe parastiye, dadwerî 10 deqîqe navber daye. Piştî wê jî jê re gotiye, “Tu dikarî biçî” û ew serbest kiriye. Lê piştî 4-5 mehan careke din bang lê kirine:
“Ez careke din çûm. Wê carê dadwerekî din hebû. Ji min re got, tu cudaxwazî. Li ser erebeya te kesk û sor û zer heye. Ev rengên cudaxwaz in. Propagandaya PKKyê ye. Min jî got, wisa nebêje. Min got, ger ev reng cudaxwaz bin, ji Trakyayê ta Qersê, ji Trabzonê ta Antalya û Îzmîrê ma dewlet jî cudaxwaz e?” Got “Çawa?” Min got, min li her derê lembeyên trafîkê dîtin, min got ev reng gelekî xweşik in û ew reng li ser dikana xwe danîn. Ger ez cudaxwaz bim, dewlet jî cudaxwaz e. Ji min re got, tu dikarî biçî. Dosya girtin. Lê paşê em hatin girtin.”
Kürt Yusuf heta sala 1993yê karê borekcîtiyê dewam dike. Di sala 1993yê de ji ber dozên siyasî operasyonekê li dijî wî pêk tînin. Ew jî direve û pênc mehan firar dimîne.
Berê xwe dide Ewropayê. 15 hezar markan dide û diçe Bûlgaristanê. Ji wir derbasî Romanya, paşê Macaristan û Awistiryayê dibe. Her cihê ku diçeyê, li gorî gotina wî beşdarî nava xebatên siyasî dibe. Dema derbasî Almanyayê dibe, li ser otobanê tê girtin.
Foto: Ferid Demirel
Di sala 1994an de vê carê li Almanyayê li rawestgeha trênan ji xwe re dikaneke börekin vedike:
“Yekî bi navê Şükrü hebû ji Meletiyê bû. Li paş Bahnhofê restoranteke wî hebû. Li pêş wê av û ava fêkiyan û tiştên vexwarinê difirotin. Li paş wê cihekî wî yê biçûk hebû. Firneyeke wî li wir bû. Lê ew naxebitîne. Min got Şükrü, pereyê min nîne. Ez birî me. Pere bi min re nîne. Min got, wir bi kirê bide min. Sê meh bûne ku ez hatime Almanyayê. Min îltîca kiriye. Got temam. 2 hezar û 500 mark ji min west. Min çû, kelûpel kirîn. Rohn, ard û sinî. Kesekî ji Erzeromê hebû. Min borek birin li dikana wî danîn. Paşê ez ketin karê çêkirina lehmecûnan. Min cihekî mezintir kirê kir. Min di 5 mehan de 150 hezar mark derxistin. Lê ez qaçax im. Li Tirkiyeyê li min digerin. Min di mehê de 60 70 hazar mark derdixistin. Ji salekê zêdetir min milyon û 200 hazar mark kom kirin.”
Çîroka Kürt Yusuf li vir naqede. Li Almanyayê tiştên nehatine serê wî nîne. Ew niha li dikana xwe ya Frankfurtê behsa serpêhatiyên xwe dike û roja xwe dibuhirîne.
