Kayyım yönetimindeki Mardin Büyükşehir Belediyesi’ne ilişkin hazırlanan 2025 Yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda, belediyenin sosyal yardım adıyla 34.500 kişiye dağıtım yapması ve dört ilçeye ölçütsüz bir şekilde 445 milyon TL aktarması gibi birçok ihlal kayda geçti.
Sayıştay Başkanlığı tarafından kayyım yönetimindeki Mardin Büyükşehir Belediyesi’ne dair hazırlanan 2025 Yılı Denetim Raporu yayımlandı.
2025 raporunda 24 hukuka aykırı bulgu tespit edilirken, 2024 raporundaki 18 hukuka aykırı bulgudan 17’sinin hala “yerine getirilmediği”, biri için ise “kısmen yerine getirildiği” kaydı düşüldü. 68 sayfalık raporda, belediyenin kaynaklarının AK Partili belediyelere usulsüz bir şekilde aktarıldığı, ihalelerin hukuka aykırı yapıldığı birçok duruma dikkat çekildi.
AKPli belediyelere 444,7 milyon TL “yardım“
Rapora göre kayyım yönetimindeki Mardin Büyükşehir Belediyesi, AKP’li belediyeler arasından Midyat’a 180 milyon, Savur’a 62 milyon, Yeşilli’ye 40 milyon ve Ömerli’ye 35 milyon TL, toplam 317 milyon TL nakdi yardım yaptı. Yardımlar için ilçelerin yatırım programları istenmediğini not düşen Sayıştay, aynı ilçelere ayrıca protokolle 113,9 milyon TL’lik yol yapımı ve 13,7 milyon TL’lik iş makinesi kiralama gideri karşılandığını da ekledi. Bu şekilde belediyelere aktarılan toplam miktar 444,7 milyon TL oldu.
31 MART 2024 · YEREL SEÇİMLER
MARDİN’İN DÖRT İLÇESİNDE AK PARTİ KAZANDI
MİDYAT
%30,36
15.905 oy · Kazanan aday
Veysi ŞahinAK PARTİ
SAVUR
%49,57
6.015 oy · Kazanan aday
Engin Uğur HamidiAK PARTİ
YEŞİLLİ
%53,17
3.372 oy · Kazanan aday
Hayrettin DemirAK PARTİ
ÖMERLİ
%41,97
3.070 oy · Kazanan aday
Hüsamettin AltındağAK PARTİ
Seçim sonucu ve kayyım
Bu dört ilçe belediyesinde 31 Mart 2024 seçimlerinde AK Parti adayları kazandı. Mardin Büyükşehir Belediyesi’nde ise DEM Partili Ahmet Türk’ün görevden alınmasının ardından 4 Kasım 2024’te kayyım görevlendirildi.
KAYNAK: 31 Mart 2024 Mahalli İdareler Genel Seçimleri sonuçları
Sayıştay, söz konusu ilçe belediyelerinin yatırım programları alınmadığı için mükerrerlik riskine de dikkat çekerek aynı durumun tekrarlanabileceğini raporda kayda geçti.
34.500 gıda kolisi için kayıt yok
2025’te alınan 41 bin gıda kolisinin 34.500’ü, başvuru ve sosyal inceleme yapılmadan kaymakamlıklara bağlı vakıflar ve ilçe belediyeleri üzerinden dağıtıldı. Bu kişiler için belediyede dosya, puanlama ya da arşiv kaydı olmadığını aktaran raporda şu ifadeler yer aldı:
“2025 yılında alınan 41.000 gıda kolisinden yaklaşık 800 adetinin depoda olduğu 40.200’ünün dağıtıldığı, dağıtılan gıda kolilerinden sadece 5700 adetinin Büyükşehir Belediyesince dağıtıldığı geri kalan 34.500 adetin ise kaymakamlıkların bünyesinde yer alan sosyal dayanışma vakıflarına ve ilçe belediyelerine aktarıldığı görülmüştür. Sosyal yardım alan 34.500 kişi ile ilgili idarece herhangi bir başvuru, sosyal inceleme, değerlendirme ve kriter puanlaması yapılmamıştır. Bu kişilere ait idarede herhangi bir dosya, arşiv kaydı bulunmamaktadır.”
Sayıştay’a göre 2024’te ise 75 bin kişiden yalnızca 4.400’ünü belediye kendisi belirledi.
Belediyenin Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ihale usullerine uymayarak, ihaleleri kısımlara böldüğü ve parasal limitin altında kalarak doğrudan temin usulüyle gerçekleştirildiği tespitine yer verildi. 17 Ocak 2025 ile 28 Kasım 2025 tarihleri arasında yapılan 18 işlem için Sosyal Hizmetler, Ulaşım Dairesi ve Destek Hizmetleri daire başkanlıkları üzerinden 14 milyon 981 bin 373 TL harcandı.
Ayrıca rapor, Mardin 1969 Spor Kulübüne nakdi yardımın da usule aykırı yapıldığı belirterek 18 milyon 700 milyon TL tutarında “forma alımı” adı altında yardım yapıldığını aktardı.
Çöp tesislerinin payı ödenmedi
Çevre temizlik vergisinin %20’si çöp imha tesislerinde kullanılmak üzere belediyeye aktarılmak zorunda. Rapora göre MARSU ve beş ilçe belediyesi bu payları yatırmadı. Alacak miktarı 2024 sonunda 5,43 milyon TL iken 2025’te 10,68 milyon TL’ye yükseldi.
Borcun %88’i, yani 9,41 milyon TL, büyükşehrin kendi bağlı kuruluşu MARSU’ya ait. Verilere göre Kızıltepe 566.535 TL, Artuklu 353.727 TL, Dargeçit 169.631 TL, Nusaybin 165.648 TL, Yeşilli 11.573 TL borçlu. Büyükşehir, MARSU alacağını mahsup yoluyla tahsil ettiğini bildirdi, diğer idarelerden tahsilat yapılacağını söyledi.
Sayıştay, bu paylar ödenmezse çöp tesislerinin işletilmesinde ve atık yönetiminde aksama yaşanabileceğini ve halk sağlığının olumsuz etkilenebileceğini belirtti.
Üniversite öğrencilerinin eylemleri ve sonrasında seçime girme kararlarıyla şekillenen Sırbistan genel seçimlerinde sandıktan değişim çıktı. Vučić’in 14 yıllık otoriter iktidarı Öğrenci Listesi’yle son buldu ve “öğrenciler kazandı.”
Öğrenci Listesi’nin seçim zaferi sonrası Belgrad’daki Slavija Meydanı’nda toplanan halk, Foto: N1
Sırbistan’da 25 Ekim’de yapılan erken genel seçimde, üniversite öğrencilerinin öncülüğünde iki yıla yakın süren hükümet karşıtı eylemlerin neticesinde oluşturulan “Öğrenci Listesi” (Studentska Lista) tarihi bir zafer kazandı. Cumhuriyet Seçim Kurulu’nun (RIK) yayımladığı ön sonuçlara göre “Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanıyor” (Studentska Lista – Studenti Pobeđuju) oyların yüzde 52,5’ini alırken, Aleksandar Vučić’in liderliğindeki sağ popülist “Birleşik Sırbistan” (Ujedinjena Srbija) listesi yüzde 39,3’te kaldı. Bağımsız gözlem kuruluşu CeSID’in verilerine göre öğrencilerin desteklediği liste, 250 sandalyeli parlamentoda 140 sandalyeyle tek başına çoğunluğu elde ederken, Vučić’in Sırp İlerici Partisi (SNS) 103 sandalyede kaldı.
2012’den bu yana iktidarda olan SNS’in ve 2014-2017 arasında başbakan, 2017-2026 arasında ise cumhurbaşkanı olarak ülkeyi yöneten Vučić’in 14 yıllık iktidarı sona erdi. Yugoslavya’nın dağılmasından bu yana oy kullanımının en yüksek seyrettiği seçimde katılımın yüzde 70’e yaklaştığı belirtildi.
Vučić sayımın erken saatlerinde kameralar karşısına geçerek “Bu seçimleri kaybettiğimiz açık, Öğrenci Listesi kazandı,” ifadeleriyle yenilgiyi kabul etti. Açıklamanın hemen ardından başkent Belgrad’da on binlerce kişi sokaklara döküldü. Kornalar ve şarkılar eşliğinde kutlama yapan halk, “Bitti” ve “Zafer” sloganları attı. Gecenin sembolik anlarından biri ise meclis binasının karşısındaki Pionirski Park’ta yaşandı. Kalabalık, iktidar destekçilerinin bir buçuk yılı aşkın süredir işgal ettiği ve halk arasında “Ćacilend” olarak bilinen çadır kampının çitlerini yıktı, çadırları söktü.
Öğrenci Listesi nasıl doğdu?
1 Kasım 2024’te Sırbistan’ın ikinci büyük kenti olan Novi Sad’da kısa süre önce yenilenen tren istasyonunun beton sundurması çökmüş ve 16 kişi hayatını kaybederken yapılan renovasyonla ilgili yolsuzluk iddiaları kısa sürede ülke gündemine oturmuştu. Üniversite öğrencileri ilk haftalarda fakülteleri işgal ederek hükümetten dört talepte bulundu: Renovasyona ilişkin tüm belgelerin yayımlanması, protestoculara saldıranların yargılanması, gözaltına alınan öğrencilere yönelik suçlamaların düşürülmesi ve yükseköğretim bütçesinin yüzde 20 artırılması. Aralık ortasına gelindiğinde ülkedeki yükseköğretim kurumlarının büyük bölümü öğrenci ablukası altındaydı.
Öğrenci Hareketi’ni Sırbistan’daki önceki protesto dalgalarından ayıran özellik ise lidersiz ve partilerden bağımsız yapısı oldu. Kararlar, her öğrencinin söz alabildiği “Plenum”larda (fakülte genel kurulları) tartışılarak alındı. Bu model zamanla kampüslerin dışına taşındı. Mahallelerde, kasabalarda ve köylerde “zbor” adı verilen yurttaş meclisleri kuruldu. Çiftçilerden oyunculara, avukatlardan öğretmenlere kadar toplumun geniş kesimleri harekete katıldı. Bu gelişmeler karşısında Başbakan Miloš Vučević Ocak 2025’te istifa etti. 15 Mart 2025’te Belgrad’daki Slavija Meydanı’nda ülke tarihinin en büyük hükümet karşıtı gösterisi gerçekleştirildi.
Öğrenci eylemleri, Foto: FoNet / Zoran Mrda
Taleplerinin karşılanmadığını söyleyen öğrenciler, 5 Mayıs 2025’te erken genel seçim çağrısı yaptı ve bu çağrının ardından öğrenciler kendi listeleriyle seçime gireceklerini, ancak bu listede öğrencilerin bulunmayacağını açıkladılar. Öğrenciler mevcut muhalefet partilerinden yer istemek yerine onlardan seçime girmemelerini ve seçmenlerini Öğrenci Listesi’ne yönlendirmelerini istedi. Aylar süren tartışmaların sonunda Demokrat Parti, Özgür Yurttaşlar Hareketi ve Yeşil-Sol Cephe’nin de aralarında bulunduğu onlarca parti ve hareket kendi listelerini çekerek öğrencilere destek verdi.
Liste, “plenum”lardan çıktı
Öğrenci Listesi’ndeki 250 kişi, üniversite merkezleri arasında öğrenci sayılarına göre paylaştırıldı. Ülke genelinde 80’den fazla fakülte plenumu listeye aday önerdi. Adaylık kriterleri arasında adayların öğrenci olmaması, hiçbir zaman iktidardaki SNS’e üye olmamış olmak ve muhalefet partilerinde yöneticilik yapmamış olmak gibi özellikler bulunuyordu. Aday önerme sürecinin ardından önerilen tüm isimler ortak bir listede toplanarak bütün fakültelerin incelemesine açıldı.
Listenin başına geçmesi beklenen Belgrad Üniversitesi Rektörü Vladan Đokić, Eylül başında 43’e 42 gibi kıl payı bir oylamayla veto edildi. Oyuncu ve akademisyen Bojana Maljević ise veto sistemini eleştiren bir mektupla listeden çekildi. Sonunda listenin başına Novi Sad Tıp Fakültesi’nden kardiyolog Ilija Srdanović getirildi. Öğrenciler bununla birlikte listenin bir lideri olmadığını, Srdanović’in “eşitler arasında birinci” olduğunu vurguladı. Listede eski Merkez Bankası Başkanı Dejan Šoškić, EuroLeague Başkanı ve eski basketbolcu Dejan Bodiroga, oyuncu Tihomir Stanić ve sosyolog Jovo Bakić gibi tanınmış isimlerin yanı sıra profesörler, doktorlar, öğretmenler ve bir maden işçisi de yer aldı.
Vučić’in 9 Eylül’de meclisi feshederek erken seçim kararı almasıyla öğrenciler aylardır hazır bekleyen planlarını devreye soktu. Aynı gün, aralarında rektör, akademisyen, lise öğretmeni ve Kolubara maden havzasından bir işçinin de bulunduğu 14 kişi “Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanıyor” adlı yurttaş grubunu kurdu. Ertesi gün kampanya, her şeyin başladığı kent olan Novi Sad’da yaklaşık 6 bin kişinin katıldığı bir mitingle başladı. Tüm bunlar olurken listenin adına çok benzeyen üç “sahte dernek” aynı kişi tarafından kayda geçirildi. Öğrenciler bunun iktidar tarafından desteklendiğini ve seçmeni yanıltmaya yönelik bir girişim olduğunu söyledi. 14 Eylül’de Belgrad’da düzenlenen bir yürüyüşün ardından yaklaşık 70 bin imza Cumhuriyet Seçim Kurulu’na teslim edildi. Kurul ertesi gün 69 bin 99 imzayı geçerli sayarak, yasal eşiğin yaklaşık yedi katı desteğe ulaşan listeyi oy pusulasında 3 numaradan resmen yarışa dahil etti.
Öğrencilerin simgesi: Tri poljupca za sreću
Öğrenci Listesi’nin oy pusulasındaki numarasının “3” olarak belirlenmesinin ardından öğrenciler, kampanyalarını bu sayı üzerinden geliştirmeye başladı. Snežana Savić’in “Tri poljupca za sreću” (Şans getirmesi için üç öpücük) adlı şarkısı öğrenci yürüyüşlerinde ve mitinglerinde en çok çalınan şarkılardan biri oldu.
Vučić’in hamleleri
Öğrenciler seçime hazırlanırken Aleksandar Vučić de iktidarını korumak için farklı bir yol izledi. Vučić uzun süre erken seçim taleplerine karşı direndi. Haziran 2025’te seçimin ancak Aralık 2026’da, 2027’de Belgrad’da düzenlenecek EXPO fuarına yönelik hazırlıklar tamamlandığında yapılacağını söylemişti. Ancak bağımsız kamuoyu araştırmaları aylardır Öğrenci Listesi’ni SNS’in önünde gösteriyordu. Bunun üzerine Vučić beklenmedik bir manevra yaptı ve Anayasa nedeniyle üçüncü kez cumhurbaşkanlığına aday olamayacağı için partinin seçim listesinin başına geçti ve başbakan adayı oldu. 9 Eylül’de meclisi feshederek seçim tarihi olarak 25 Ekim’i ilan etti. 27 Eylül’de de görev süresinin dolmasına yedi aydan fazla zaman varken cumhurbaşkanlığından istifa etti ve görevi, eski Başbakanlarından olan meclis başkanı Ana Brnabić’e vekâleten devretti. Vučić’in bu planı, Sırbistan’da resmi olarak cumhurbaşkanından daha fazla yetkiye sahip olan başbakanlık koltuğuna geçerek iktidarda kalmaya ve partisinin öğrencilere karşı şansını artırmaya yönelik bir adım olarak yorumlandı.
Vučić kampanyaya “hiçbir makamı olmayan sıradan bir vatandaş” olarak gireceğini söyledi. Gerçekte ise kampanya, tamamen onun kişiliği etrafında şekillendi. Keza, seçim listesi de Vučić’in adını taşıyordu: “Aleksandar Vučić – Birleşik Sırbistan.” Škoda marka eski bir arabayla köy köy dolaşan, istifasının ardından sosyal medyadan neredeyse hiç düşmeyen Vučić’in kampanyası, muhalefete göre devletin olanaklarından da yararlandı.
İktidarın en somut eylemi, ekonomik vaatler ve seçim öncesi ödemeler oldu. Ağustos’ta emeklilere, aldıkları aylığa göre 20 bin ile 35 bin dinar arasında tek seferlik ödeme yapıldı. Çocuk yardımı, sosyal yardım ve gazi ödeneği alanlara 25 bin dinar verildi. Yürürlüğe giren yasayla tüm yetişkin vatandaşlara 6 bin dinar ödeme de öngörüldü. Vučić seçim ilanının hemen ardından emekli aylıklarına yeni bir zam açıkladı. Mitinglerde ortalama emekli aylığının 2027 sonunda 600 avroya, görev süresi dolmadan da 750 avronun üzerine çıkacağını vaat etti.
Vučić: “Öğrenciler, dış güçlerin bir projesi”
Vučić kampanya boyunca öğrenci hareketini dış güçlerin bir projesi olarak tanımladı. 3 Ekim’de Belgrad Arena’da, ülkenin dört bir yanından otobüslerle getirilen binlerce destekçisine seslenirken, herhangi bir kanıt sunmadan hareketin yabancı ajanlarca desteklendiğini öne sürdü ve “Bir istihbarat servisinin müdahalesi olmazsa onları yeneceğiz,” dedi. Öğrenci Listesi’nin seçim videosunu “kendileri gibi karanlık” olarak niteledi. Vučić, listede “ne işçi ne çiftçi” bulunduğunu, adayların yalnızca koltuk ve kişisel çıkar peşinde olduğunu savundu. Vučić ayrıca listenin perde arkasında Demokrat Parti’nin eski yöneticileri Bojan Pajtić ve Dušan Petrović’in bulunduğunu iddia etti ancak Pajtić bu iddiaları yalanladı.
Vučić, öğrencilerin liste başı olan Srdanović’i defalarca canlı yayında tartışmaya da davet etti. Srdanović ise davetleri reddetti. Vučić’in kendisini listenin tek lideri gibi göstererek seçimi iki kişi arasındaki bir kavgaya indirgemeye çalıştığını belirten Srdanović, “Bu benimle onun arasındaki kişisel bir kavga değil, Sırbistan ile mafya arasında bir tercihtir,” dedi.
Vučić’in bir seçim afişi, Foto: Marija Janković
Vučić, 9 Ekim’de Kragujevac’ta 150 bin oy farkla kazanmayı beklediğini söyledi. Birkaç gün önce ise yarım milyon oyluk bir fark hedeflediğini açıklamıştı. Seçimden kısa süre önce de 4,1 milyon kişinin sandığa gitmesini ve listesinin oyların yarısından fazlasını almasını beklediğini, yüzde 63’ü aşan bir katılımın kendi lehine olacağını öne sürmüştü. Sonuçta katılım bu eşiğin çok üzerine çıktı, ancak yüksek katılım Vučić’in değil öğrencilerin lehine oldu.
Diğer partiler ve “sahte azınlık listeleri”
Uzun süredir Vučić’e yakın olan Ivica Dačić’in Sosyalist Partisi (SPS), “İstikrar Faktörü!” adıyla ayrı bir liste çıkardı. Dragan Đilas’ın liderliğindeki Özgürlük ve Adalet Partisi (SSP), Sırbistan’ın Merkezi (SRCE) ve Dayanışma hareketi ise öğrencilerin çağrısına rağmen seçime girmeyi tercih ederek “Avrupa Sırbistan” koalisyonunu kurdu. Sağda ise Sırbistan Yeni Demokrat Partisi (NDSS) öncülüğündeki “Otantik Sağ” yarıştı.
Ayrıca yazar Lily Lynch’in aktardıklarına göre azınlık listelerinin yüzde 3’lük barajdan muaf olmasından yararlanan bazı şüpheli listelerin, seçimden sonra SNS’in çoğunluk için ihtiyaç duyabileceği ek sandalyeleri sağlamak amacıyla kurulduğu ileri sürüldü. Bunlar arasında “Rus Partisi – BRICS’te Sırbistan” ve “Rus-Sırp Birliği Partisi – Rusya ve Sırbistan Sonsuza Dek Kardeş” gibi iki “Rus azınlık” listesi ile Vučić’e yakınlığıyla bilinen Slovak listesi “Ana Sırbistan – Gruda” da vardı. 25 Ekim gecesindeki sonuçlar ise bu planı boşa çıkardı ve bu listelerin hiçbiri yüzde 0,2’yi geçemedi. SPS de yüzde 2,2 ile meclis dışında kaldı.
SPS, 1990’da Slobodan Milošević tarafından Sırbistan Komünistler Birliği’nin devamı olarak kuruldu. Parti, Yugoslavya’nın dağılma sürecindeki savaşlar, uluslararası yaptırımlar ve 1999’daki NATO bombardımanı boyunca ülkeyi yönetti. Milošević, 5 Ekim 2000’deki halk ayaklanmasıyla iktidardan düştü ve ardından Lahey’deki savaş suçları mahkemesine teslim edildi. 2006’da karar çıkmadan önce gözaltında öldü. Aynı yıl partinin başına, 1990’larda Milošević’in sözcülüğünü yapmış olan Ivica Dačić geçti. Parti, 2012’den bu yana da Vučić’in küçük ortağı olarak neredeyse kesintisiz biçimde iktidarda kaldı ve Dačić bu dönemde başbakanlık, dışişleri ve içişleri bakanlığı gibi görevler üstlendi.
Seçim arifesinde Belgrad Barosu, Belgrad Yüksek Mahkemesi’nin kalem işlerinin seçim nedeniyle mesai saatleri dışında da açık tutulacağını duyurmuş ve bunu “beklenen gözaltı ve tutuklamalarla” ilişkilendiren acil bir uyarı yayımlamıştı. Seçim günü 16.00’da Kızılyıldız futbol takımının Belgrad’da maçı vardı. Bu da Vučić’le yakın ilişkileri belgelenmiş olan ve 1990’lardan bu yana zaman zaman iktidarın “gayriresmi güvenlik gücü” gibi kullanılan Kızılyıldız tribün grubu Delije’yle ilgili güvenlik endişelerini artırdı.
Sandıklarda uzun kuyruklar oluştu
Seçim günü Novi Sad’da seçmenler sandıklar açılmadan iki saat önce, sabah 5 civarında kuyruk oluşturmaya başladı. Belgrad’da kuyruklar okul bahçelerine kadar taştı. Eski cumhurbaşkanı Vučić, Belgrad’da oy kullanmak için yaklaşık iki saat sıra bekledi. Katılım oranı ise gün boyunca rekor düzeyde seyretti. Cumhuriyet Seçim Kurulu’nun verilerine göre katılım, nihai olarak yüzde 68,8 oldu ve 4,2 milyondan fazla seçmen oy kullandı.
Akşam saatlerinde ise Belgrad’ın merkezinde gerginlik hakimdi. Toplumsal olaylara müdahale araçları ve tam teçhizatlı jandarma birlikleri, Cumhuriyet Seçim Kurulu binasının, meclisin ve devlet televizyonu RTS’nin önüne konuşlandırıldı. Sandıklar kapanmadan birkaç saat önce, iktidar destekçilerinin bir buçuk yıldır kamp kurduğu Pionirski Park’a kamyonlarla yeni çadırlar getirildi.
Sandıklar saat 20.00’de kapandığında ilk sonuçlar iktidarı önde gösteriyordu ve sandıkların yalnızca yüzde 2’si açıldığında Vučić’in listesi yüzde 55’in üzerinde oy alıyordu. Yaklaşık bir buçuk saat sonra Vučić, partisinin kendi tahminlerine dayanarak SNS genel merkezinde kameralar karşısına geçti. Kendi listesinin yaklaşık 1,7 milyon, öğrencilerin ise 2,2 milyon oy aldığını söyleyen Vučić, yenilgiyi kabul etti. Vučić, öğrencilerin 135 ile 140 arasında, kendi partisinin ise yaklaşık 105 sandalye kazanacağını tahmin ettiğini belirtti.
Yenilgiyi kabul eden Vučić, kampanya boyunca dile getirdiği iddialardan ise geri adım atmadı. Vučić, Öğrencilerin isimsiz “Avrupa ülkeleri ve Amerikan derin devleti” tarafından desteklendiğini yineledi ve destekçilerine öğrencilerin “düşündüklerinden daha hızlı” yenileceğini söyledi. Reuters’a göre ise Vučić, hareketin Hırvatistan ve Karadağ’daki yabancı ajanlarca finanse edildiğini iddia etti. Ayrıca, Vučić’in yenilgiyi kabul etmesinin ardından polis sokaklardan çekildi.
Polis sokaklardan çekilirken Öğrenci Listesi destekçisi seçmenlerin tepkileri de kameralara yansıdı:
Resmi sayım ise gece boyunca Vučić’in öngördüğü tabloya doğru ilerledi. Sandıkların yaklaşık üçte biri açıldığında Öğrenci Listesi öne geçti. Sabaha doğru fark 13 puana çıktı. Son gelen verilere göre Öğrenci Listesi yüzde 53,3, Vučić’in listesi ise yüzde 39,7 oy aldı.
Vučić’in açıklaması Öğrenci Listesi’nin merkezinde coşkuyla karşılandı. Öğrenciler adına konuşan Belgrad Üniversitesi Kimya Fakültesi profesörü Radomir Saičić, “Sevgili Sırbistan, bu gece halkın sesi duyuluyor. Bu gece zaferi kutluyoruz, yarın geleceği inşa ediyoruz,” dedi. Liste başı Ilija Srdanović’in gözyaşlarını tutamadığı kameralara yansıdı. Başbakanlık için adı geçen eski Merkez Bankası Başkanı Dejan Šoškić ise vatandaşları sükûnete ve düzeni korumaya çağırdı ve seçim sürecindeki “medeni tutumları” için de seçmenlere teşekkür etti.
Vučić yenilgiyi kabul ediyor, Foto: FoNet Ognjen Stevanović
Kısa süre içinde Belgrad’dan Novi Sad’a, Niš’ten Novi Pazar’a kadar ülkenin dört bir yanında kutlamalar başladı. Belgrad’da öğrencilerin son iki yılda en büyük protestolarını düzenlediği Slavija Meydanı’nda on binlerce kişi toplandı. Bazı kişiler listenin oy pusulasındaki numarası olan “3” şeklinde balonlar uçurdu. Toplanan on binler, hep bir ağızdan şarkılar söyledi.
Öğrenci Listesi’nin seçim zaferi sonrasında pek çok kesimden tebrik mesajları paylaşıldı. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Genişlemeden Sorumlu Komiser Marta Kos Öğrenci Listesi’ni kutladı. Von der Leyen, “Sırbistan’ın Avrupa Birliği’ndeki geleceğini ilerletmek için birlikte çalışmaya hazır olduklarını” belirtti. Macaristan Başbakanı Péter Magyar da öğrencileri selamladı ve ülkesinin desteğini iletti. Hırvatistan Başbakanı Andrej Plenković, liste başı Srdanović’le telefonda görüştü.
Vučić’le uzun zamandır yakın ilişkilerde bulunan ve Bosna-Hersek Cumhurbaşkanlığı Konseyi’nin eski üyesi ayrılıkçı Bosnalı Sırp lider Milorad Dodik’de Öğrenci Listesi’ni tebrik etti. Almanya Başbakanı Friedrich Merz de öğrencilerin hukukun üstünlüğü, yolsuzlukla mücadele ve temel özgürlükler taleplerinin halka ulaştığını belirterek Almanya’nın Sırbistan’ın Avrupa yolunu aktif olarak destekleyeceğini açıkladı.
Yurtdışı oylar bazı ülkelerde gece saatlerinde kullanıldı
Cumhuriyet Seçim Kurulu, önceki seçimlerden farklı olarak yurtdışındaki sandıkların o ülkenin yerel saatine göre değil, Sırbistan saatiyle 07.00-20.00 arasında açık kalmasına karar verdi. Bu karar, Amerika kıtasındaki seçmenlerin gece yarısında oy kullanmak zorunda kalmasına sebep oldu. New York’ta sandık yerel saatle sabaha karşı 02.00’de açıldı. Bazı seçmenler sandığa sabahlık ve pijamayla geldi. Toronto’da sabaha karşı 04.00’te uzun kuyruklar oluştu. California, Teksas ve Arizona’dan gelen seçmenler Los Angeles’taki sandığa konvoy halinde gitti. Seçim Kurulu üyesi hukukçu Sofija Mandić, Ekim başında Vreme’ye yaptığı açıklamada sandık yerlerine ve oy saatlerine ilişkin verilen kararları açık bir engelleme girişimi olarak değerlendirdi.
Overseas Serbians in Chicago and Slovenia queued up to vote in their home country's snap election where student-led protesters are seeking to unseat longtime leader Aleksandar Vucic https://t.co/KNLwgoi2kQpic.twitter.com/xK7yZ6SDUa
Öğrenci Listesi’nin seçim kampanyasının omurgasını, Eylül ortasında duyurulan 11 maddelik “Öğrenci Planı” oluşturdu. Planın üç ana başlığı şunlardan oluşuyordu: “Sırbistan ya da mafya”, “Güç bilgidedir”, “Sırbistan bizimle büyür”. Öğrencilerin yayımladığı tam program, ekonomiden sağlığa, dış politikadan çevreye kadar yaklaşık yirmi alanı kapsıyor. Programın nihai hedefi olarak iktidardan ayrıldıklarında kurumların ve yurttaşların kendilerini yönetecek güce kavuşmuş olması belirtiliyor. Belgede ayrıca listenin bir lideri olmadığı ve tüm adayların eşit olduğu bir kez daha vurgulanıyor.
Programın iç politika vaatlerinin merkezinde şeffaflık ve hesap sorma yer alıyor. Öğrenciler, Vučić döneminin yabancı yatırımcılara ucuz iş gücü sunmaya dayanan modelinin tükendiğini savunurken bunun yerine ücretleri yükselten yatırımların destekleneceğini, stratejik devlet şirketlerinin ise satılmayacağını vaat ediyor. Devletin imzaladığı her sözleşmenin kamuya açılacağını, tartışmalı projelerin denetleneceğini, kamu şirketlerinin partili yöneticilerinin bir yıl içinde görevden alınacağı belirtiliyor. Ayrıca, insan hakları ihlali yapan kamu görevlileri için bireysel ve AİHM standartlarına uygun bir mekanizma kurulacağı, kalıcı ve bağımsız bir seçim komisyonu kurulacağı, seçmen kütüklerinin baştan sona denetleneceği ve seçim yılında tek seferlik nakit yardımların yasaklanacağı da vaatler arasında bulunuyor. Program ayrıca oy pusulalarında parti liderlerinin adının yer almasının da yasaklanmasını öngörüyor.
Öğrenci Listesi adayları seçim zaferini kutluyor, Foto: FoNet/Zoran Mrđa
Program, Sırbistan’da azınlık haklarının “kâğıt üzerinde kaldığını” savunarak somut adımlar vaat ediyor. Azınlık dillerinin resmî olduğu belediyelerde tüm hizmetler bu dillerde de sunulması, Roman dilinin (Romani) devlet kurumlarında resmî dil olması, ülkedeki 18 ulusal azınlığın her biri için bir kültür enstitüsü kurulması ve Roman çocukların ayrı okullarda eğitim görmesine son verilmesi gibi maddelerin yanı sıra toplumsal cinsiyet eşitliği alanında kadın cinayetlerinin yasada ayrı bir suç olarak tanımlanması, eşit işe eşit ücret ilkesinin hayata geçirilmesi ve babaların da izin kullanmasını teşvik eden uzun bir ebeveynlik izni getirilmesi de öngörülüyor. Program ayrıca kişilerin cinsel yönelimini ya da cinsiyet kimliğini değiştirmeyi amaçlayan “dönüşüm terapisi” uygulamalarını yasaklamayı vaat ediyor. Yıllardır protestolara konu olan Jadar lityum projesi için yürütmeyi durdurma ve izinlerin iptali gibi önlemler alınacağı da programda belirtilirken suyun özelleştirilmesinin yasaklanacağı ve küçük hidroelektrik santrallere son verileceği belirtiliyor.
Kosova konusunda Vučić’in bile sağı
Seçim öncesinde öğrencilerin en çok eleştirildiği alanların başında dış politika konusunda “sessiz kaldığı” iddiaları gelmekteydi. Programa göre Sırbistan askerî tarafsızlığını koruyacak. Kosova konusundaki tutum ise Vučić’inkinden bile daha sert bir dille ifade ediliyor. Kosova’nın Sırbistan Anayasası ve BM Güvenlik Konseyi’nin 1244 sayılı kararı çerçevesinde Sırbistan’ın parçası olarak kalması için mücadele edileceği, bağımsızlığına ve uluslararası örgütlere üyeliğine karşı çıkılacağı belirtiliyor. Ayrıca, Kosova’daki Sırp nüfusun yaşadığı yerlerin idari olarak birleştirilmesi ve Priştine’ye karşı mümkün olan en geniş özerkliği elde etmesi de hedefler arasında.
Bosna-Hersek konusunda program, Republika Srpska’nın anayasal statüsünün ve ortak kurumlardaki veto hakkının korunması gerektiğini belirtirken Yüksek Temsilci’nin “Bonn yetkileri” olarak bilinen yetkilerinin sorgulanacağını da ekliyor. Karadağ ve Hırvatistan’daki Sırpların haklarının savunulacağı da ayrıca vurgulanıyor.
“Filistin halkının sistematik olarak yok edilme girişimine” ortak olmayacağız”
Programda Avrupa Birliği (AB), Sırbistan’ın en önemli ekonomik ortağı olarak tanımlanıyor. Hukukun üstünlüğü ve temel haklar alanlarında ilerleme sağlanarak AB müzakerelerinde ileri bir aşamaya geçilmesi hedefleniyor. Rusya konusunda ise program, Vučić döneminin çizgisini sürdürüyor. Moskova ile “geleneksel ortaklığın” korunarak Rusya’ya yaptırım uygulanmaması “ilkesel bir tutum” olarak sürdürülecek. Aynı zamanda Ukrayna’nın toprak bütünlüğüne saygı gösterileceği ve savaşın sona ermesi için çaba harcanacağı belirtiliyor.
ABD ile de stratejik diyaloğun devam edeceği ifade edilen programda, Sırbistan’ın, İsrail’in Filistin halkını “sistematik olarak yok etme girişimine” ortak olmayacağı ve insani yardımı artıracağı da belirtiliyor.
Sandžak: Boşnak oylarında bölünme
Boşnak nüfusun çoğunlukta olduğu ülkenin güneybatısındaki Sandžak bölgesinin merkezi Novi Pazar’da Öğrenci Listesi, Cumhuriyet Seçim Kurulu’nun verilerine göre 19 bin 238 oyla yüzde 40,1’e ulaşarak birinci oldu. Uzun yıllar Vučić’in koalisyon ortağı olan Rasim Ljajić’in listesi yüzde 21,4 ile ikinci sırada kaldı. 2023’teki genel seçimde kentte birinci çıkan Vučić’in listesi ise yüzde 19,6 ile üçüncülüğe geriledi. Sandžak siyasetine on yıllardır hakim olan üç Boşnak partisi [Ljajić’in Sandžak Demokrat Partisi (SDP), Sulejman Ugljanin’in Sandžak Demokratik Eylem Partisi (SDA) ve Usame Zukorlić’in Adalet ve Uzlaşma Partisi (SPP)] toplamda öğrenci listesinden daha az oy aldı.
Tablo bölgenin her yerinde aynı değildi. Sjenica’da Öğrenci Listesi yüzde 25,4 ile Vučić’in listesinin yalnızca 75 oy gerisinde kalırken, 2023’te kenti kazanan SPP yüzde 17’ye geriledi. SDA’nın geleneksel kalesi Tutin’de ise ilk sonuçlara göre SDA birinciliğini korurken Öğrenci Listesi ikinci sıraya yerleşti. Sonuçta SDA ve Ljajić’in listeleri meclise birer milletvekili gönderirken SPP meclis dışında kaldı. SPP lideri Zukorlić bu kadar kötü bir sonuç beklemediğini söyleyerek Öğrenci Listesi’ni tebrik etti.
Novi Pazar’da öğrenci eylemleri, Foto: 020media.rs
Bu sonucun arkasında ise Novi Pazar Devlet Üniversitesi (DUNP) öğrencilerinin protestolar boyunca üstlendiği sembolik rol yatıyor. Ocak 2025’te üniversitelerini abluka altına alan Novi Pazarlı öğrenciler, kısa sürede hareket içinde görünür bir hale geldi. Hükümete yakın çevreler tarafından 2025 yazında kentteki Boşnak nüfusu hedef alan bir kampanya yürütüldü. Vučić, üniversitenin ve belediyenin devlet desteğini kesmekle tehdit etti. Sandžak Müftüsü Muhamed Demirović de öğrencilerin Boşnaklarla Sırpların birlikte mücadele edebileceğini gösterdiğini söyledi. Ekim 2025’te Novi Pazarlı öğrenciler, facianın birinci yıldönümü için “16 gün, 16 kurban” sloganıyla 340 kilometrelik yolu yürüyerek Novi Sad’a ulaştı. Kente ilk varan grup olan öğrencilere sembolik olarak şehrin anahtarları teslim edildi.
Ayrıca, Novi Pazarlı siyaset bilimci Adem Mavrić listenin altıncı sırasında, yine Novi Pazarlı avukat Mirza Ramusović ise 38. sırada kendine yer buldu. Son sonuçlara göre her iki ismin de meclise girmesi bekleniyor. Mavrić, kampanyanın açılış mitinginde “Novi Pazar’dan Novi Sad’a yürünen her kilometrenin yıllarca körüklenen önyargıya, bölünmeye ve nefrete indirilmiş bir darbe olduğunu” söylemişti.
Arnavut Koalisyonu 2 vekil çıkardı
Bujanovac, Preševo ve Medveđa’daki Arnavut partileri, Eylül sonunda Kosova Başbakanı Albin Kurti’nin Priştine’deki arabuluculuğuyla, ilk kez bir ortak listede birleşti. Demokratik Eylem Partisi (PDD) lideri Šaip Kamberi’nin başında olduğu “Arnavut Koalisyonu” güncel sonuçlara göre 27 bin 664 oy alarak iki milletvekilliği kazandı. Bujanovac’ta Arnavut Koalisyonu yüzde 57 ile birinci olurken, Vučić’in listesi yüzde 27 ile ikinci, Öğrenci Listesi ise yüzde 10,1 ile üçüncü sırada kaldı. Kamberi sonucu “tarihi bir başarı” olarak nitelendirirken Kurti ise sonucu olağanüstü buldu.
Seçim sonrası beklentiler
Öğrenci Listesi’nin zaferi sandıkta netleşse de yeni dönemin nasıl şekilleneceği henüz belirsiz. Hükümeti kimin kuracağı henüz belirsizliğini korurken lidersiz bir hareketten doğan liste, kampanya boyunca bir başbakan adayı açıklamamıştı. Liste başı Ilija Srdanović’in bu göreve gelmesi beklenmezken eski Merkez Bankası Başkanı Dejan Šoškić, Sırbistan medyasında Başbakanlık için adı geçen isimlerin başında bulunuyor. Kilit konumdaki bakanların kim olacağı ve yolsuzlukla mücadele ile hukukun üstünlüğü vaatlerinin nasıl hayata geçirileceği de belirsizliğini koruyor. Plenumlarda kolektif kararlarla şekillenen bir hareketin, günlük devlet yönetimine ve hızlı karar alma süreçlerine nasıl uyum sağlayacağı da bilinmiyor.
Vučić’in Eylül’deki istifasının ardından cumhurbaşkanlığı görevini vekâleten yürüten Ana Brnabić’in görev süresi en fazla üç ay sürebiliyor. Bu nedenle Aralık sonuna kadar cumhurbaşkanlığı seçiminin yapılması gerekiyor. Öğrencilerin bu seçimde kimi destekleyeceği ise henüz bilinmiyor. Şu an Öğrenci Listesi için öngörülen 140 sandalye, hükümet kurmak için yeterli, ancak anayasa değişikliği için gereken üçte iki çoğunluğa, yani 167 sandalyeye erişilemedi. Bu durumun, programdaki bazı köklü reformların SNS’in desteği olmadan hayata geçirilmesini zorlaştırabileceği yorumları da yapılıyor. Polis, güvenlik servisleri ve bakanlıklarda Vučić’e yakın isimlerin tasfiye edilmesi de bekleniyor.
Bütün bu belirsizliklere rağmen, Novi Sad’daki bir istasyon sundurmasının çökmesiyle başlayan ve fakülte işgallerinden sokak eylemlerine, oradan da sandığa uzanan iki yıllık bu süreç, Balkanlar’da son yılların en uzun soluklu iktidarlarından birini sona erdirdi.
Kaynak:N1 Beograd, Vreme, Danas, Reuters, Lily Lynch, BBC
Türkiye’nin ev sahipliğinde 9-20 Kasım tarihlerinde Antalya’da düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nda (COP31) Cengiz Holding, zirvenin “uygulama ortağı” ve “sürdürülebilir dönüşüm ortağı” olacak. Sık sık ağaç kesimleriyle, iptal edilen ve birkaç ay sonra yeniden onaylanan ÇED başvurularıyla, doğaya zararlı santral ve maden ocaklarıyla gündeme gelen Cengiz Holding, gerçekten “Sürdürülebilir Dönüşüm Ortağı” mı?
Fotoğraf: Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği
9-20 Kasım’da Antalya’da yapılacak BM İklim Değişikliği Konferansı’nın (COP31) kurumsal ortakları arasında Cengiz Holding de yer alıyor. Listede Koç Holding “Küresel İş Ortağı”, Cengiz Holding “Uygulama Ortağı” olarak geçiyor. Limak, IC Holding ve Sinpaş ise “iklim destekçisi” olarak listeleniyor. Şirket, iptal edilen ÇED kararları, kapasitesi artırılmak istenen bir kömürlü termik santral ve yerel halkla yıllardır süren çatışmalarla sık sık gündeme gelmeye devam ediyor.
COP31 Türkiye, 22 Ekim 2026’da sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Cengiz Holding’in “Sürdürülebilir Dönüşüm Ortağı” olduğunu duyurdu.
We are delighted to welcome Cengiz Holding as the Sustainable Transformation Partner of #COP31.
As we prepare to host COP31 in Antalya, we are bringing together the public and private sectors, civil society, and the financial world to demonstrate Türkiye’s unwavering commitment… pic.twitter.com/UaKpd7x3Jj
Sık sık ağaç kesimleriyle, iptal edilen ve birkaç ay sonra yeniden onaylanan ÇED başvurularıyla, doğaya zararlı santral ve maden ocaklarıyla gündeme gelen Cengiz Holding, gerçekten “Sürdürülebilir Dönüşüm Ortağı” mı?
İliç’teki maden Cengiz’e geçti
Kanada merkezli maden şirketi SSR Mining, ortağı olduğu ve 9 işçinin hayatını kaybettiği İliç’teki Çöpler Altın Madeni’ndeki hisselerinin yüzde 80’ini 1.5 milyar dolar karşılığında Cengiz Holding’e devretti. Haziran 2026 itibarıyla hisse devir işlemi tamamlandı. Kalan yüzde 20’lik pay ise Çalık Holding’e bağlı Lidya Madencilik’te kalmaya devam etti. Cengiz Holding‘in, Çöpler Altın Madeni’ni satın almasının ardından aynı bölgede altın üretimini başlatmak üzere resmi başvuru yapması gündeme gelmişti.
Cengiz Karabiga’da yeni ünite kuracak
Şirketin en tartışmalı dosyalarından biri Çanakkale Karabiga’daki Cenal Termik Santrali. Alarko’nun payını devretmesiyle santral 16 Haziran 2026’da tamamen Cengiz’in kontrolüne geçti. Mehmet Cengiz’e ait olan şirket şimdi 1320 MW’lık mevcut kapasiteye 1050 MW’lık yeni bir ünite ekleyerek 2370 MW’a çıkmayı hedefliyor. Çevre örgütleri bunu “kapasite artışı” değil, fiilen yeni bir ithal kömürlü santral olarak nitelendiriyor. Bölgedeki Lapseki istasyonu, 2022’de DSÖ’nün PM2.5 sınır değerlerini aşan ilk 10 istasyon arasında yer almıştı. Santral yılda 10 milyon ton CO2 eşdeğeri sera gazı emisyonuna neden oluyor.
İklim ve çevre alanında çalışan 15 sivil toplum kuruluşu, konuya ilişkin yayınladıkları ortak açıklamada şunları söylemişti:
“Bilimsel veriler, iklim krizini başlıca nedeninin fosil yakıtlar yani kömür, gaz ve petrol olduğunu gösteriyor. Buna rağmen yeni ithal kömürlü termik santral yatırımlarının planlanması, Türkiye’nin 2053 net sıfır hedefiyle, ithal kaynaklara bağımlılığın ve dış borcun azaltılması stratejisiyle çelişiyor.“
Santralin geçmişi de sorunlu. Projenin ÇED Olumlu Kararı mahkemelerce dört kez iptal edildi, santral inşaat sırasında mühürlendi. 2018’deki iptalden yalnızca 42 gün sonra, yeni bir ÇED Olumlu Kararı verildi.
2026 yılı ortalarında yapılan varlık paylaşımı anlaşması ve Rekabet Kurulu onayı ile iki holding yollarını ayırmıştır. Anlaşma uyarınca Cenal Karabiga Termik Santrali tamamen Cengiz Enerji’nin mülkiyetine geçti. Projeye 1050 MW gücünde yeni bir ünite eklenmesini içeren kapasite artırımı için 30 Haziran 2026 tarihinde Halkın Katılımı Toplantısı (HKT) düzenlendi. Projenin yargı süreci şu an Danıştay’da.
Halilağa Maden Projesi:“Kazdağları’ndan defol Cengiz”
Tablo yalnızca Karabiga’yla sınırlı değil. Çanakkale’nin Bayramiç ilçesinde Cengiz Holding bünyesindeki Truva Bakır A.Ş tarafından yürütülen Halilağa Bakır Madeni Projesi, yaklaşık 51 bin 660 dönüm (7 bin 380 futbol sahası) büyüklüğündeki ormanlık alanı risk altında bırakıyordu. Proje için 14 Mart 2023 tarihinde “ÇED olumlu” kararı verildi. Karara karşı bölge halkı ve yaşam savunucuları dava açtı. Bilirkişi raporunun yurttaşlardan yana olmasına rağmen mahkeme, kararını şirketin lehine kullandı.
Ardından madenin işletme izni Çanakkale 2’nci İdare Mahkemesi tarafından Ocak 2026’da iptal edildi. Kazdağları Ekoloji Platformu başta olmak üzere çok sayıda çevre savunucusu, “Kazdağları’ndan Defol Cengiz” sloganlarıyla maden sahalarında kitlesel buluşmalar ve protestolar düzenlendi.
Kazdağları Ekoloji Platformu, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada şunları söylemişti:
“Çanakkale’nin Çan ilçesinden Bayramiç ilçesine kadar uzanan 50 kilometrelik hat parsel parsel altın arama şirketlerine parsel parsel satıldı. Kimler yok ki aralarında; Cengiz Holding, Alamos Gold, Park Teknik, TÜMAD, CVK Madencilik, Koza Altın… Biga Yarımadası ve Kuzey Ege’yi kapsayan yaklaşık 1 milyon 700 bin hektarlık Kaz Dağları yöresinin yüzde 79’u maden ruhsatlarıyla kapatılmış durumda.”
Kazdağları Kardeşliği, X hesabından Kazdağları’ndaki maden projelerinin 50 kilometre boyunca olan bir alanı kapladığını, harita üzerinden göstermişti.
Fotoğraf: Kazdağları Kardeşliği X hesabı
İkizdere’de taş ocağı projesine “iptal” kararı
2021’de Rize İkizdere’deki taş ocağı, ormanları, dereleri ve yerel geçim kaynaklarını tehdit ettiği gerekçesiyle protesto edildi. İkizdere’deki Eskincedere Vadisi’nde yapımı süren taş ocağı için verilen “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değil” kararı 2023’te Rize İdare Mahkemesi tarafından iptal edilmesine rağmen Cengiz İnşaat bu kararı dikkate almadan çalışmalarını sürdürdü. İkizdere halkı ise şirkete karşı protestolarına devam etti. İkizdere Çevre Derneği, yapılan orman kesimlerinin ve yolların doğayı talan ettiğini ve ekolojik yaşamı bozduğunu sık sık vurguladı.
Cengiz İnşaat’ın taş ocağı projesi için aldığı 21 Ocak 2021 tarihli “Çevresel Etki Değerlendirmesi gerekli değildir” kararına karşı Rize İdare Mahkemesi’ne açılan dava ise sonuçlandı. Rize İdare Mahkemesi taş ocağı için Haziran 2024’te “iptal” kararı verdi.
Cerattepe’de 30 yıllık mücadele
Artvin Cerattepe’de 1993’te Cominco Madencilik şirketinin bakır, altın, gümüş ve çinko çıkarma ruhsatı alarak bölgede sondaj çalışmasına başlamasının ardından 30 yılı aşkın süredir bölgede altın ve bakır madenine karşı mücadele yürütülüyor. Cengiz Holding iştiraki Eti Bakır’ın Cerattepe’deki projesi için verilen “Çevresel Etki Değerlendirme olumlu” kararları, halkın ve çevre örgütlerinin açtığı davalar sonucunda yargı mercileri tarafından defalarca iptal edildi.
2012’de bölgedeki maden işletme ruhsatını devralan Cengiz Holding, merkez ilçe Taşlıca köyündeki Kuvap mevkiinde 61,67 hektarlık alanda yeraltı bakır madeni kurmak istiyor.
Eti Bakır, Cerattepe için Bakanlığa ilk başvurusunu 2014 yılında yapmıştı. 10 yılı aşkın süredir mücadele eden ve şirketin araçlarının bölgeye girmesini engelleyen yaşam savunucularına jandarma defalarca kez saldırmış, ilerleyen yıllardaysa eylemlere katılanlara da hapis cezaları verilmişti. Bir yandan da şirketin maden projesi için 2015 yılında alınan ÇED olumlu kararı hakkında hukuki mücadele yürütülmüştü. AYM Mayıs 2024’te şirketin bölgedeki faaliyetleri için “hak ihlali” kararı verdi. Ardından Rize İdare Mahkemesi ÇED olumlu kararını 11 Temmuz 2024’te iptal etti ve Artvin Valiliği faaliyetin durdurulması için uyarı yazısı gönderdi.
İptal kararının üzerinden sadece üç ay sonra şirket, yine Artvin merkeze bağlı Taşlıca köyünde aynı proje için 1500 sayfalık ÇED raporuyla yeniden başvurmuş ve ÇED süreci başlatılmıştı. Artvin halkı, 3 Ekim 2024’te ÇED süreci kapsamındaki halkın bilgilendirilmesi toplantısını protesto etti.
5 Ağustos 2025 tarihinde kamuoyunun görüşüne açılan yeni ÇED raporuna karşı Yeşil Artvin Derneği ve Artvin halkı, 8 Ağustos 2025 tarihinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne itiraz dilekçelerini vererek yargı sürecini yeniden başlattı. Cerattepe’deki hukuki süreç hala devam ediyor.
Elazığ’da yürütmeyi durdurma kararı bozuldu
Cengiz Holding bünyesindeki Port Madencilik, 2022 yılında Elazığ Maden’deki dev maden sahasını 2 milyar 205 milyon TL bedelle satın aldı. Alanda bakır, altın, çinko ve kobalt rezervleri bulunuyor. Bu ihale, halkın tepkisiyle birlikte Elazığ Mermer ve Madenciler Derneği tarafından yargıya taşındı.
Ankara 10. İdare Mahkemesi tarafından yürütmeyi durdurma kararı verilmişti. Yapılan itiraz sonrasında Danıştay 13. Dairesi’nin maden ihalesinde verilen yürütmeyi durdurma kararını bozduğu öğrenildi.
19 Nisan 2026’dan itibaren bölgede ağaç kesimleri yapılıyor. Port Madencilik şirketinin bu maden sahasından çıkarılacak ürünler için Hazar Gölü Havzası ve Gezin beldesini lojistik ve sevkiyat merkezi olarak planlaması bölgede büyük tepki topladı.
Mardin’de su seviyesi yüzde 60 azaldı
Mardin’in Mazıdağ ilçesinde Cengiz Holding bünyesindeki Eti Bakır A.Ş.’nin neden olduğu doğa talanı artıyor. Bölgedeki fosfat yataklarının 1950’lerde Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü’nün (MTA) tespitiyle başlayan endüstriyel süreç, 2011 yılında özelleştirme yoluyla Cengiz Holding bünyesindeki Eti Bakır A.Ş.’ye devredildi. Kırsal Têznê Mahallesi’nde bulunan özel Endüstri Bölgesi içinde 3 yeni tesis kurulması için çalışmalar başlatıldı. Yüksek saflıkta kobalt tuzları, çinko sülfat monohidrat ve üretim tesislerinden oluşan bu 3 yeni tesisin bedeli ise 450 milyon TL olarak açıklandı.
Mardin Ekoloji Derneği ile Mardin Emek ve Demokrasi Platformu’nun, Cengiz Holding bünyesindeki Eti Bakır A.Ş.’nin Mazıdağı’ndaki faaliyetleri ve planlanan 3 yeni tesisine karşı başlattığı hukuki süreçte yürütmeyi durdurma talepleri mahkeme tarafından reddedildi.
Mardin Ekoloji Derneği’nin hazırladığı rapora göre, bölgede yeraltı su seviyesi son 5 yıl içinde yüzde 60 oranında azaldı. 2014’te 69 metre olan su seviyesi, 2019’da 27,57 metreye kadar geriledi. Bu düşüşün temel nedeninin endüstriyel su kullanımı olduğuna dikkat çekilen raporda, planlanan yeni tesislerle birlikte saatte 356 metreküp ek su tüketimi öngörülüyor.
Cengiz, Bodrum’daki sit alanına da girdi
İktidara yakınlığıyla bilinen Mehmet Cengiz‘in Yönetim Kurulu Başkanı olduğu Cengiz Holding, Bodrum Cennet Koyu’nda yer alan 678 bin metrekarelik araziyi Özelleştirme İdaresi’nden satın aldı.
Muğla Bodrum‘un Gölköy Mahallesi‘nde yer alan Cennet Koyu’ndaki koruma altındaki 678 bin metrekarelik arazide bulunan turizm konaklama tesisinin kapasitesinin artırılması için yapılan başvuruya, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı “ÇED Gerekli Değildir” kararı verdi.
Akseki’de yaklaşık 60 bin ağaç kesilecek
Konya Seydişehir’deki Eti Alüminyum tesisleri 2005’te özelleştirilerek Cengiz Holding’e geçti. Tesisin hammaddesini karşılayan Antalya Akseki’deki boksit ocağı için ise kapasite artışı projesi hazırlandı ve ÇED süreci yürütüldü. İki yıldır devam eden projeyle ilgili ÇED sürecinde, 21 Mayıs 2026 tarihinde Ankara’da İDK toplantısı yapıldı. ÇED Proje Tanıtım Dosyası’na göre projede yılda yaklaşık 33,8 milyon ton malzeme çıkarılacak, bunun 32,5 milyon tonu pasa olacak, yaklaşık 59 bin 658 ağaç kesilecek. Çıkan cevher kamyonlarla Seydişehir’deki tesislere taşınacak. Proje alanının bir bölümü Gidengelmez Dağı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’nda yer alıyor. Yöre halkı, yerel yönetimler ve STK’lar, ocağın Değirmenlik çevresindeki karstik su kaynaklarını tehdit ettiğini savunarak projeye itiraz etti. Sol Haber’den Yusuf Yavuz’un haberine göre, Eti Alüminyum hazırladığı proje tanıtım dosyasında izinli saha alanını “0,2633 hektar” olarak gösterirken, genişletilmek istenen saha için ise 447,53 hektar olarak gösterdi.
Gidengelmez Dağları bölgesinde 792 hektarlık bir maden ruhsatı verildi, bunun 461 hektarlık kısmı işletme iznine tabi tutuldu. Hazırlanan ÇED raporundaki verilere göre, maden sahası içerisinde karaçam, kızılçam, ardıç, sedir ve meşe başta olmak üzere yakından takip edilen yaklaşık 60 bin ağaç yer alıyor. Bölge halkı ve çevre platformları, maden işletmesi sebebiyle bu ağaçların ve yaban hayatının büyük bir yıkımla karşı karşıya kalacağını belirtiyor.
Ege Çevre ve Kültür Platformu (EGEÇEP), Cengiz dahil beş holdingin sponsorluk ve ortaklık statülerine son verilmesini ve resmi listelerden çıkarılmasını talep ettiği bir açıklama yayınladı. Açıklamada holdinglerin COP31’de yer almasının çelişkili olduğuna dikkat çekildi:
“COP31’in resmî internet sitesinde Limak Holding, IC Holding, Rönesans Holding ve Sinpaş Holding’in ‘iklim destekçisi’, Cengiz Holding’in ise ‘uygulama ortağı’ olarak ilan edilmesi, iklim krizine karşı mücadelenin amacı ve inandırıcılığı bakımından ciddi bir çelişkidir.
Ormanların yok edilmesine, kömür madenciliğinin genişletilmesine, su havzalarının ve doğal yaşam alanlarının tahribine neden olan ya da bu sonuçları doğuran projeleri yürüten şirketlerin, iklim krizine çözüm üretmeyi amaçlayan uluslararası bir konferansta destekçi olarak sunulması kabul edilemez.”
EGEÇEP gibi birçok çevre örgütü, Muğla’daki ve Antalya Akseki gibi bölgelerdeki binlerce ağacın kesilmesine yol açan maden ve altyapı projelerinin sahibi olan bir şirketin “iklim dostu” ve “sürdürülebilirlik” sponsoru yapılmasını “greenwashing” (yeşil aklama) olarak nitelendiriyor.
EGEÇEP: “Akbelen’in sorumluları iklim destekçisi olamaz”
EGEÇEP, açıklamasında COP31’de “iklim destekçisi” ünvanıyla bulunan ” Limak ve IC Holding’in “Akbelen’in sorumluları” olduğunu da hatırlattı:
“Limak Holding ve IC Holding, ortak iştirakleri YK Enerji aracılığıyla Muğla Milas’taki Yeniköy ve Kemerköy kömürlü termik santrallerinin işletilmesinde ve bu santrallere kömür sağlamak amacıyla yürütülen madencilik faaliyetlerinde doğrudan sorumluluk taşımaktadır.
Muğla’daki Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santraller yüzünden yaklaşık 40 yıldır kömür için bölgenin doğasına çok büyük zararlar verilmiştir. Doğal ortamlar, ormanlar, tarım alanları, köyler kömür ocağına dönüşmüştür. Muğla’da 48 köy linyit madeni ruhsat alanları içinde bulunmaktadır. Bugüne kadar linyit maden sahaları için Muğla genelinde toplam 8 köy (mahalleleri ile birlikte 12 yerleşim alanı) ya taşınmış ya da tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bazı köylerde yaşayan yurttaşlar iki kez yer değiştirmek zorunda kalırken (Yatağan – Eskihisar, Tınaz); bazıları ikinci, üçüncü kez yer değiştirme tehdidi ile karşı karşıyadır. (Yatağan – Yeşilbağcılar, Eskihisar; Milas – İkizköy). Milas’ta bulunan linyit madeni ruhsat alanları sınırlarında 21 mahalle bulunmaktadır.
Yeniköy ve Kemerköy termik santrallerine yakıt sağlamak amacıyla işletilen linyit maden sahaları nedeniyle 1979 yılından beri Sekköy, Hüsamlar ve İkizköy Işıkdere mahalleleri tamamen boşaltılmış; bu köylere ek olarak Yeniköy, Karacaağaç, Çakıralan gibi diğer köylerde de maden sahası açmak için arazi kamulaştırması yapılmıştır. Bu ruhsat alanları içindeki yerleşim yerlerinin ve tarım arazilerinin kamulaştırılmasına 2014 yılı sonundaki özelleştirmeden sonra da devam edilmiştir.
2017 yılında İkizköy Mahallesi (Işıkdere mevkii) yerleşim alanı ve tarım arazilerinin/zeytinliklerinin linyit sahası için kamulaştırılması söz konusu olmuştur. Kamulaştırma sonrası ilçe merkezine ya da diğer mahallelere taşınmak ve yeniden ev kurmak durumunda kalan, üstelik tarım ve hayvancılık yaptıkları arazilerinin mülkiyetini de kaybetmiş olan İkizköylülerin çoğu yeniden bir yere yerleşebilmek için banka kredisi alarak borçlanmıştır. İkizköy mahallesi Işıkdere mevkii, köylülerin çoğunluğunun 2017 sonu ve 2018’de taşınması ile birlikte boşaltılmıştır. 2020 yılı başına kadar köyde yaşamaya devam eden 4-5 hane de, Ocak 2020’de Şirket tarafından elektrikleri ve suları kesilerek göç etmek zorunda bırakılmıştır.
Köylülerin ve ekoloji aktivistlerinin hukuksal ve toplumsal mücadelesine rağmen, en temel insan hakları ihlal edilmek suretiyle Akbelen Ormanı’nda 2023 yılında gerçekleştirilen geniş çaplı ağaç kesimi, kömür madenciliğinin orman ekosistemleri üzerindeki yıkıcı sonuçlarını bütün Türkiye’ye göstermiştir.
Bölge halkının, köylülerin ve yaşam savunucularının yıllardır sürdürdüğü mücadeleye rağmen kömür madenciliğinin genişletilmesi, zeytinliklerin, tarım alanlarının, su varlıklarının ve kırsal yaşamın geleceğini tehdit etmeye devam etmektedir.
Son olarak Milas’ın 7 köyünü kapsayan zeytinlikler, tarım alanları, konutların yer aldığı 679 parsel kömür madeni için acele kamulaştırılmıştır. Bölge halkını yerinden edecek bu hukuksuz kamulaştırılmalar uygulanılırsa, maden ocaklarının genişletilmesi ile geri dönüşü olmayacak ekolojik yıkımlar meydana gelecektir.
İklim krizinin başlıca nedenlerinden biri fosil yakıtlara dayalı enerji üretimiyken, kömürlü termik santrallerin faaliyetlerini sürdüren ve bu santraller için yeni maden alanları açan şirketlerin iklim destekçisi ilan edilmesi açık bir tutarsızlıktır.
Akbelen’de kesilen ağaçların, yok edilen yaşam alanlarının ve kömür uğruna feda edilen ekosistemlerin üzeri COP31 sponsorluğu ile örtülemez.”
Sendika liderliğinden Brezilya cumhurbaşkanlığına kadar uzanan kariyerinde Luiz Inácio Lula da Silva, Brezilya’da dördüncü kez başkanlık koltuğuna oturuyor.
Fotoğraf: Juan Barreto/AFP
Brezilya’da seçmenler, ülkeyi derinden bölen seçim kampanyasının ardından solcu mevcut Cumhurbaşkanı Lula ile muhafazakar rakibi Flávio Bolsonaro arasında tercih yapmak üzere pazar günü sandık başına gitti.
Başa baş geçen oy oranlarından sonra, başkanlık koltuğunu yeniden görevdeki Lula da Silva’nın kazandı. Brezilya Yüksek Seçim Kuruluna göre, Lula oyların yüzde 51,79’unu alırken, Bolsonaro yüzde 48,25’ini aldı.
Seçim sonucunun ardından konuşan Lula, “Brezilya kimsenin arka bahçesi değildir” dedi ve şöyle devam etti:
“Büyük bir gurur duyuyorum. Çünkü bu ülkede üniversite diploması olmadan dört kez demokratik yollarla seçilen tek devlet başkanıyım.
Dijital platformlar aracılığıyla yabancı müdahaleyi yendik, onları düzenleyeceğiz. Dijital dünyadaki suçun, gerçek hayattaki suç gibi ele alınma vaktidir.”
İlk turda oyların yüzde 45’ini alan Lula, rakibi Flávio Bolsonaro’nun yüzde 47’lik oy oranının gerisinde kalmıştı. Flávio Bolsonaro, 2019-2022 yılları arasında ülkeyi yöneten aşırı sağcı eski Cumhurbaşkanı Jair Bolsonaro’nun büyük oğlu.
Lula ise São Paulo yakınlarındaki, siyasi kalesi olarak bilinen São Bernardo do Campo’da oyunu kullandıktan sonra, “Brezilyalılar, ulusal bayrağı mı yoksa ABD bayrağını mı savunacakları konusunda seçim yapıyor” dedi. Seçmenlerin “bayrağına saygı duyulan bir ülkeyi” tercih etmesi gerektiğini belirten Lula, rakibini “ABD bayrağıyla ülkeyi yönetmek istemekle” suçladı.
160 milyon seçmen oy kullandı
Yaklaşık 160 milyon seçmen oy kullanmaya çağrıldı. Sandıklar yerel saatle 17.00’de (Türkiye saatiyle 23.00) kapandı.
Ülkenin dördüncü kez cumhurbaşkanı olan Lula, kampanya boyunca kendisini demokrasinin savunucusu ve ABD’nin ticari ve diplomatik baskılarına karşı bir set olarak konumlandırdı. 45 yaşındaki Flávio Bolsonaro ise suçla mücadeleyi sertleştirme ve kamu harcamalarını kısma sözü verdi.
Flávio Bolsonaro, babasının siyasi mirasını sahiplenirken ondan “daha ılımlı” olduğunu savundu. Seçilmesi hâlinde ilk işinin babasını serbest bırakmak olacağını söyledi.
Flávio Bolsonaro, babasına yönelik davayı yürüten Yüksek Mahkeme yargıcı Alexandre de Moraes’in görevden azledilmesini istiyordu.
Lula de Silva kimdir?
Yoksul bir ailede büyüyen Lula, 10 yaşına kadar okuma yazma bilmedi ve çocuk yaşta ayakkabı boyacılığı, seyyar satıcılık gibi işler yaptı. Ailesiyle birlikte São Paulo’ya göç etti ve bir fabrikada metal işçisi olarak çalışmaya başladı. 19 yaşında bir kazada sol elinin serçe parmağını kaybetti. 1980 yılında İşçi Partisi’ni (PT) kurdu. Defalarca başkanlık adayı olduktan sonra 2002’de ilk kez devlet başkanı seçildi.
19 yaşında çalıştığı fabrikada elini kaptırıp kaza geçirdikten sonra Lula, sendikal harekete katıldı. 1969’da São Bernardo do Campo ve Diadema Metal İşçileri Sendikası yönetimine yedek üye seçildi. 1972’de sendikanın birinci sekreteri oldu. 1975 yılında oyların %92’sini alarak yaklaşık 100.000 işçiyi temsil eden bu sendikanın başkanı seçildi ve 1978’de yeniden bu göreve getirildi.
Askeri diktatörlüğün grevleri yasaklamasına rağmen, 1978-1980 yılları arasında ülkeyi sarsan büyük metal işçisi grevlerine öncülük etti.
İlk turda Bolsonaro’yu destekleyen sağcı liderler sessiz kaldı
İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, Lula’nın zaferini “muhteşem bir galibiyet” olarak kutladı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Lula ile daha adil bir dünya için birlikte çalışmaya devam edeceklerini söyledi.
İlk turda kutlanan ise Bolsonaro olmuştu. Arjantin Cumhurbaşkanı Javier Milei, Flávio Bolsonaro’nun ilk turdaki başarısını sosyal medya üzerinden kutlamıştı. Lula’yı “komünist solcu” olarak nitelendiren Milei, sağın yükselişini ekonomik iyimserlikle ilişkilendirdi ve ABD’de Donald Trump’ın kullandığı “MAGA” (“Make America Great Again”) sloganına atıfta bulundu.
Kolombiya Cumhurbaşkanı Abelardo de la Espriella da Bolsonaro’ya desteğini açıklamıştı. De la Espriella, gerçek değişimin solu yenmekten geçtiğini savunarak Brezilya halkına seslendi ve Flávio Bolsonaro’ya desteğini dile getirdi.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da ilk turda elde ettiği başarı nedeniyle Bolsonaro’yu kutladı ve Brezilya’da sağcı bir hükümet kurulması durumunda iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin yeniden öncelikli hale gelmesini istediğini belirtti.
Eski başkan Jair Bolsonaro kimdi?
Eski devlet başkanı Jair Bolsonaro, 2022’de yeniden seçilememesinin ardından iktidarda kalmaya çalıştığı gerekçesiyle aldığı 27 yıllık hapis cezasını ev hapsinde çekiyor.
2019 ile 2023 yılları arasında Brezilya Devlet Başkanı olarak görev yapmış olan Brezilyalı aşırı sağcı siyasetçi ve emekli yüzbaşı Bolsonaro, 2022’deki devlet başkanlığı seçimlerini solcu rakibi Luiz Inácio Lula da Silva’ya kaybettikten sonra, iktidarda kalmak için darbe girişiminde bulunmaktan suçlu bulundu. Eylül 2025’te Brezilya Yüksek Mahkemesi tarafından darbe girişimine liderlik etmek suçundan 27 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırıldı.
Tarafların seçim kampanyaları
İki tur arasındaki dönemde solun düzenlediği kitlesel mitinglerde öne çıkan sloganlardan biri “Bir daha asla Bolsonaro” oldu.
Bolsonaro’nun başkanlığı döneminde Amazon Ormanları’ndaki tahribat hızlanmıştı. Lula döneminde ise dünyanın en büyük tropikal ormanındaki ormansızlaşma son kırk yılın en düşük seviyesine geriledi.
Lula, tam gün eğitimi lise düzeyine kadar yaygınlaştırmayı, ABD merkezli yapay zeka sistemlerine bağımlılığı azaltmak için yenilenebilir enerjiyle çalışan veri merkezleri kurmayı ve ülkeye özgü bir yapay zeka geliştirmeyi hedeflediklerini söylüyor.
İklim değişikliğiyle mücadele ve Amazon Ormanları’nın korunmasına ilişkin ise Lula, ülkede ormansızlaşmayı üst üste dört yıl boyunca azaltmayı başardıklarını söyledi.
Kamu maliyesindeki açığa rağmen solun önde gelen ismi Lula, seçim kampanyası sırasında zaman zaman oldukça maliyetli olabilecek bir dizi sosyal politika önlemi açıkladı.
Dijital platformlardaki sert seçim mücadelesine Meta da dahil oldu. Lula ve destekçileri, WhatsApp, Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta’nın “algoritmik manipülasyon” yoluyla rakibini desteklediğini söyledi. ABD merkezli teknoloji devi suçlamaları reddederken Lula’nın aleyhine sonuçlar doğuran bazı “teknik sorunlar” yaşandığını kabul etti.
Bolsonaro sonuçları kabul etmedi
Sağcı aday Flávio Bolsonaro seçim sonucunu kabul etmeyeceğini ve sonuçların iptali için yargıya başvuracağını söyledi.
Zaman Çizelgesi
Latin Amerika’da soldan sağa: 2023–2026 arası iktidar değişimleri
Arjantin’den Kolombiya’ya, kıtadaki başkanlık seçimlerinin büyük bölümünü sağ ve liberal-muhafazakâr adaylar kazandı. İşte kronolojik tablo.
Sağcı / muhafazakâr
Liberal / piyasa yanlısı sağ
19 Kasım 2023 — 2. tur
ArjantinJavier MileiLiberter / Liberal
Oyların yüzde 55,8’ini alarak seçildi, 10 Aralık’ta göreve başladı. Ekonomist Milei, kendini “anarko-kapitalist” olarak tanımlıyor, devleti küçültme hedefiyle radikal kemer sıkma politikaları uyguluyor, kamu harcamalarını kesip on binlerce kamu çalışanını işten çıkardı. Milei, İsrail’e açık siyasi destek veriyor, onu Arjantin dış politikasının daha geniş kapsamlı bir yeniden hizalanmasının parçası olarak stratejik bir müttefik şeklinde konumlandırıyor. Ayrıca göreve gelir gelmez Toplumsal Cinsiyet ve Çeşitlilik Bakanlığını kapattı ve şiddeti önleme programlarının bütçesini kesti.
Kasım 2023
EkvadorDaniel NoboaSağcı
Erken seçimde sol koalisyon adayı Luisa González’i geride bıraktı. 2025’te de “iç silahlı çatışma” ilanı ve suça karşı sert politikalarla yeniden seçildi. Trump yönetimiyle yakın ilişkileri olan Noboa, suçlulara daha sert cezalar verilmesi, milletvekili sayısının 151’den 73’e düşürülmesi ve sınır güvenliğini artırması gibi politikalara sahip olsa da halk bu politikaların çoğunu referandumlarda onaylamıyor.
15 Ağustos 2023 — göreve başlama
ParaguaySantiago PeñaLiberal / Muhafazakâr
Uzun süredir iktidardaki muhafazakâr Colorado Parti’den, piyasa ekonomisi ve istikrar vurgusuyla seçildi, bölgedeki en köklü sağ-liberal geleneklerden birini sürdürüyor.
4 Şubat 2024
El SalvadorNayib BukelePopülist / Otoriter-liberal
Anayasa tartışmalarına rağmen ikinci döneme yüzde 80’in üzerinde oyla seçildi. Bukele’nin çete şiddetine karşı ilan ettiği olağanüstü hal rejimi, Latin Amerika sağının başlıca referanslarından biri haline geldi. Kitlesel tutuklamalar, dev hapishaneler ve yargı süreçlerinin askıya alınmasıyla kurulan bu model, suç oranlarındaki düşüş iddiasıyla pazarlanıyor. Ayrıca kripto para ve serbest piyasa politikalarıyla da bliniyor.
Mayıs 2024
PanamaJosé Raúl MulinoSağcı
Göç ve güvenlik odaklı kampanyasıyla seçildi. ABD ile sıkı güvenlik ittifakları olan hükümet, Kolombiya sınırında yer alan ve düzensiz göçmenlerin yoğun olarak kullandığı tehlikeli Darién Geçidi ormanlık rotası, asker konuşlandırılarak ve dikenli teller çekilerek kapattı. Emeklilik reformları ve ekonomik kemer sıkma politikaları nedeniyle batı eyaletlerinde patlak veren ölümcül protestolara karşı hükümet yer yer olağanüstü hal (OHAL) ilan etmiş ve sol görüşlü sendika liderlerine yönelik soruşturma süreçleri başlattı.
Mayıs 2024
Dominik CumhuriyetiLuis AbinaderLiberal / Merkez sağ
İlk turda yeniden seçilerek ekonomik istikrar ve piyasa dostu çizgisini sürdürdü.
19 Ekim 2025 — 2. tur
BolivyaRodrigo PazMerkez sağ
Sosyalizme Doğru Hareket’in (MAS) neredeyse yirmi yıllık iktidarına son verdi. MAS parlamentoda yalnızca iki sandalyeyle kaldı. Bolivya’nın yeni Başkanı sözü Donald Trump’a getirerek “Dünyanın en önemli hükümetlerinden biriyle yakın bir ilişki kurmayı, 8 Kasım’dan başlayarak çözümlerin bir parçası olmayı ve Bolivya’nın hidrokarbon sıkıntısı çekmemesini sağlamayı” umduğunu söyledi.
30 Kasım 2025
HondurasNasry AsfuraSağcı
Yüzde 40,3 oyla merkezci rakibi Salvador Nasralla’yı az farkla geçti; sol adayın oyu yüzde 20’nin altında kaldı. Ülkenin rotasını yeniden sağ siyasete, mali kemer sıkma politikalarına ve ABD odaklı dış politikaya çevirdi.
14 Aralık 2025 — 2. tur
ŞiliJosé Antonio KastSağcı
Komünist Parti adayı Jeannette Jara’ya karşı yüzde 58,2 oyla açık farkla kazandı, diğer başkanlar gibi suç ve göçe karşı sert vaatlerle kampanya yürüttü. Aile köklerinde Nazi Almanyası bağları olduğu iddia edilen Kast, 1972 yılında solcu Devlet Başkanı Salvador Allende’ye karşı yapılan CIA destekli kanlı darbeyle birlikte iktidara gelen General Augusto Pinochet’e olan sempatisini gizleme ihtiyacı duymuyor.
1 Şubat 2026
Kosta RikaLaura FernándezSağcı
Egemen Halk Partisi adayı olarak seçimi ilk turda kazandı. Bukele tarzında, ülkede yüksek güvenlikli bir mega hapishane inşa etmeyi planlıyor. İktidara geldikten sonra Küba’daki büyükelçiliğini kapattı ve Kübalı diplomatları sınır dışı etti.
21 Haziran 2026 — 2. tur
KolombiyaAbelardo de la EspriellaAşırı sağcı
Trump’ın “tam ve koşulsuz” desteğini alan Espriella, solcu aday Iván Cepeda’yı yüzde 0,3 farkla (yaklaşık 246 bin oy) geçerek Petro döneminin sonunu getirdi. 7 Ağustos’ta göreve başladı, ABD ve İsrail ile ilişkileri güçlendirme ve mega hapishaneler inşa etme sözü verdi. De la Espriella seçim kampanyasını gerilla grupları ve uyuşturucu suçlarıyla sert mücadele söylemi üzerine kurmuştu.
7 Haziran 2026 — 2. tur
PeruKeiko FujimoriSağcı
Dördüncü adaylığında, solcu Roberto Sánchez’i yaklaşık 50 bin oyla geçerek kazandı. Babası Alberto Fujimori’nin 2000’de görevden ayrılmasının ardından “Fujimorizm”in 26 yıl sonra iktidara dönüşü oldu, 28 Temmuz’da göreve başladı. Fujimori, kampanya boyunca suçla mücadelede sert politikalar izleyeceğini ve bu konuda babasının yöntemlerinden ilham alacağını vurguladı. Alberto Fujimori, görev yaptığı dönemde Maoist örgütlere karşı oluşu ve hiperenflasyonu kontrol altına alması nedeniyle destek toplarken, daha sonra yolsuzluk ve insanlığa karşı suçlardan hüküm giymişti.
Kaynak: Ulusal seçim kurulları, UPI, GIS Reports, Bloomberg, KAS, AA, bianet, Euronews ve ilgili ülkelerin resmi açıklamaları derlenerek hazırlanmıştır.
Cumhuriyetçi Güç Birliği’nin adayı Ümit Kocasakal, İstanbul Barosu’nun 128. Olağan Genel Kurulu kapsamındaki başkanlık seçimlerinde 10 yıl aradan sonra yeniden başkan seçildi. Kocasakal, 2012’de ikince kez başkan seçildiğinde “Anadilde savunmayı asla kabul etmiyorum. Bu, hakkın suistimalidir” diye konuşmasıyla tepki toplamıştı.
İstanbul Barosu’nun 128. Olağan Genel Kurulu kapsamındaki başkanlık ve yönetim organları seçimi 25 Ekim Pazar günü Haliç Kongre Merkezi’nde yapıldı. Henüz resmi olarak duyurulmayan seçim sonuçlarına göre Cumhuriyetçi Güç Birliği İttifakı’nın adayı Av. Prof. Dr. Ümit Kocasakal başkanlığı kazandı.
68 bin 220 avukatın oy kullanma hakkı bulunduğu seçimde 9 aday yarıştı. 172 sandıktan 168’i açıldığında Kocasakal 9 bin 970 oy aldı. Değişim İçin Avukatlar Grubu’nun adayı, 2024’ten beri başkanlık yapan Av. Prof. Dr. İbrahim Özden Kaboğlu ise 6 bin 803 oy aldı. Cumhuriyet Avukatları Grubu adayı Av. Atakan Selanik 3 bin 731 oyla üçüncü oldu. Kalan dört sandığın sonucu değiştirmeyeceği belirtiliyor. Yönetim kurulunun isim listesi kesin sonuçlarla netleşecek.
Kocasakal’ın ittifakı, Önce İlke Çağdaş Avukatlar, Önce Avukat ve İstanbul Milliyetçi Avukatlar gruplarının temmuzda bir araya gelmesiyle kuruldu. Kocasakal, oylamanın ardından yaptığı konuşmada baronun “üniter yapının, Anayasa’nın değiştirilemez ilk dört maddenin gözcüsü ve sözcüsü” olmaya devam edeceğini söyledi:
“İstanbul Barosu geleneksel çizgisine dönmüştür. Bundan sonra İstanbul Barosu değiştirilemez ilk dört maddenin gözcüsü ve sözcüsü olmaya devam edecek. Cumhuriyetin kollayıcısı olmaya devam edecek. Hiç kimsenin kimliğine, siyasi görüşüne bakmaksızın herkesin hakkını, hukukunu korumaya devam edecek.”
Oylama sonrası konuşma yapan 2024-2026 dönemi Baro Başkanı İbrahim Kaboğlu ise şöyle konuştu:
“Baroyu sizlerin katılımıyla, komisyonların, merkezlerin, meclislerin katılımıyla hep birlikte yönetmeye çalıştık. Katılımcı, kolektif, kapsayıcı bir yönetim anlayışını uygulamaya koyduk ve hukukun gelişmesine birlikte katkıda bulunduk. Bizim bu katkımız İstanbul Barosu tarihinde müstesna bir yere sahip olacaktır. Çünkü biz anayasanın ve avukatlık kanununun gereklerini uygulamaya koyduk. Örneğin; komisyonların ve merkezlerin yöneticilerinin seçimle belirlenmesi bu yolla oldu ve bunlar kazanılmış haklardır. Bunlar yasal haklardır. Bundan böyle de böyle devam edeceği konusundaki inancımız tamdır. Hukuk yolunda yolumuz açık olsun.”
Kaboğlu dönemi baskı altında geçmişti
Kaboğlu 2024’te 7 bin 197 oyla seçilmişti. Görev süresi boyunca İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, Kaboğlu ve 10 yönetim kurulu üyesi hakkında görevden alınma talebiyle dava açtı. Gerekçe, yönetimin Aralık 2024’teki bir sosyal medya paylaşımıydı. Baro bunun üzerine olağanüstü genel kurula gitmişti. Kaboğlu ve yönetim kurulu üyeleri daha sonra yargılandıkları davada beraat etti.
İlk gün Genel Kurulda gerilim yüksekti
İlk gün saygı duruşu ve İstiklal Marşı ile başlayan İstanbul Barosu 128. Olağan Genel Kurulu’nda, bir grup avukat “Türküz, Türkçüyüz, Atatürkçüyüz” sloganları attı. Salondaki milliyetçi atmosfer, gün boyu devam etti. Baro Başkanı Prof. Dr. İbrahim Kaboğlu Suriye’de öldürülen gazeteciler Nazım Daştan ve Cihan Bilgin’e dair açıklama yapmasıyla ilgili baro yönetimine açılan davaya ve baskılara ilişkin “Bir baronun yapabileceği en doğal şeyi yapmış, hukuk istemişti. Bunun üzerine hem görevden alma davası, hem ceza davası açıldı. Yasal yoluyla bölünemeyen baro, yargı yoluyla yönetimsiz bırakılmak istendi” diye konuştu.
Ümit Kocasakal ise konuşmasında öldürülen gazeteciler için “Suriye’de ne olduğu belirsiz iki kişi” sözlerini kullanarak Kaboğlu’nu ve özgür basın çalışanlarını hedef aldı. Kocasakal’ın konuşmasının ardından Türkiye bayrağı açıldı ve sloganlar atıldı.
Aynı gün, Bağımsız Avukatlar Grubu Adayı Arife Gökkaya Dinç’in konuşmasının ardından salonda LGBTİ+ bayrakları açıldı ve yükselen “Nefrete İnat Yaşasın Hayat” sloganları atıldı. Bunun üzerine Türk Milliyetçisi Avukatlar Grubu (TÜMAG), bayrak açan avukatlara saldırarak genel kuruldaki gerilimi arttırdı. Kürsüde “Hiçbir avukat düşünceleri yüzünden yargılanmasın” diyen TÜMAG adayı Salih Uçar’ın grubu, “Barış akademisyeni oldunuz Marmara Üniversitesinden uğurladık, Anayasa’ya dokunmaya cüret ettiniz İstanbul Barosundan uğurlayacağız” ifadelerinin yer aldığı bir pankart açarak Kaboğlu’nu hedef aldı.
Ümit Kocasakal kimdir?
Kocasakal 2010’da İstanbul Barosu başkanı seçildi, 2012 ve 2014 seçimlerini de kazanarak altı yıl görev yaptı. 23 Ekim 2016’da yeniden aday olmadı ve görevi kendi yönetiminde de yer alan Mehmet Durakoğlu’na devretti. Sonrasında Türkiye Barolar Birliği delegesi olarak çalışmayı sürdürdü.
Kocasakal, CHP’ye 24 Ekim 2015’te üye oldu. 17 Ocak 2018’de Kemal Kılıçdaroğlu’na karşı genel başkan aday adaylığını açıkladı, ancak gerekli delege imzasına ulaşamadığı için aday olamadı. 2020’de, parti yönetiminin “CNN Türk’e katılmama” boykot kararına rağmen bir programa çıktığı için disipline sevk edildi ve 2 Nisan 2020’de CHP’den ihraç edildi.
Kocasakal, 2012’de ikinci kez seçildiği günkü konuşmasında, “ifadesini Türkçe bilmesine rağmen anadilinde vermekte ısrar edenlerin hakkı kötüye kullandığını” savunmuştu. Konuşmasında, “Anadilde savunmayı asla kabul etmiyorum. Bu, hakkın suistimalidir” diyen Kocasakal’ın sözleri, başta Kürt avukatlar, siyasetçiler ve insan hakları savunucuları olmak üzere, birçok kişi tarafından büyük bir tepkiyle karşılanmıştı.
24-25 Ekim İstanbul Barosu Olağan Genel Kurulu için 9 başkan adayları ve temsil ettiği gruplar:
İstanbul Barosu Başkanı Prof. Dr. İbrahim Kaboğlu (Değişim İçin Avukatlar Grubu)
Eski İstanbul Barosu Başkanı Prof. Dr. Ümit Kocasakal (Cumhuriyetçi Güç Birliği İttifakı)
Hasan Kılıç (Önce İlke Çağdaş Avukatlar Grubu, Önce İlke ÇAG Yükseliş Hareketi Ortak Adayı)
Gazetecilere yönelik gözaltı, tutuklama, baskı ve sansüre karşı 10 ilde sokaklara çıkan basın meslek örgütleri ve gazeteciler, bu uygulamaların onları yıldıramayacağını vurguladı. Basın çalışanlarıyla dayanışmak için yürüyüşe katılan yurttaşlar ise haber alma hakkının gasp edilmesine karşı eyleme katıldıklarını söyledi.
Fotoğraf: Doğa Tekneci
Basın meslek örgütlerinin çağrısıyla bugün İstanbul ve Diyarbakır başta olmak üzere toplam on ilde yürüyüş yapıldı. Gazeteciler, basın emekçileri ve yurttaşlar gazetecilere yönelik gözaltı ve tutuklamalara, haber sitelerine getirilen erişim engellerine ve medya kuruluşlarına atanan kayyımlara karşı “Sansüre hayır, habere özgürlük” şiarıyla 10 ilde sokaklara çıktı.
İstanbul’da Kadıköy Boğa Heykeli önünde buluşan yüzlerce kişi, Diyarbakır’da ise Adliye önünde toplanan kitle “Özgür basın susturulamaz” sloganı attı. 10 şehirde okunan basın açıklamalarında sansürün, otosansürün, kapatmaların ve tutuklamaların sadece gazetecilerin değil bütün toplumun en temel demokratik haklarının engellenmesi olduğuna dikkat çekildi.
“Her an işsiz kalma tehlikesiyle karşı karşıyayız”
İstanbul’daki eylemi Niha+’dan Doğa Tekneci ve muhabiri Gökçe Bayrak takip etti. Eylem, yüzlerce kişinin Boğa Heykeli’nden iskeleye yürümesi ve ardından basın açıklaması okunmasıyla devam etti. Yürüyüş sırasında kalabalıktan sık sık “Basın hürdür, susturulamaz,” “Faşizme karşı omuz omuza,” ve “Sansüre hayır” sloganları yükseldi.
İstanbul’da yürüyüşe katılan gazeteci Banu Güven, Niha+’ya verdiği demeçte basına yönelik baskının biçim değiştirdiğini söyledi. Güven, eskiden televizyonların kapatıldığını, bugün ise el konulduğunu ve iktidar tarafından başka araçlara dönüştürüldüğünü anlattı. Gazetecilerin haksız yere hukuki baskıyla da karşılaştığını belirten Güven, “Meslektaşlarımızla her an işsiz kalma tehlikesiyle karşı karşıyayız” dedi.
Gazeteci Ercüment Akdeniz, Türkiye’de güçlü bir demokratik, devrimci özgür basın geleneği bulunduğunu hatırlatarak “Kalemi yere düşürmeyeceğiz” dedi.
Fotoğraf: Doğa Tekneci
“Hırsızlar dışarıda, gazeteciler içeride”
Yürüyüşe katılan yurttaşlar arasından Yeter Kaya, özgür basına yönelik saldırıların yeni olmadığını vurgulayarak “Hırsızlar dışarıda, gazeteciler içeride” diye konuştu. Bir diğer yurttaş Tülay Özbay ise gazetecilere özgürlük talebiyle alanda olduğunu söyledi. Özbay, “AKP iktidarının nefes kadar ihtiyacımız olan doğru habere ulaşma hakkımızı diğer tüm haklarımız gibi gasp etmesine karşıyım” diyerek basın çalışanlarıyla dayanıştığını ifade etti.
Öğrenci olarak yürüyüşe katılan Doğa, basına yönelik saldırıları AKP iktidarının artık ülkeyi yönetememesinin ve karşısında duran herkesi susturma çabasının sonucu olarak değerlendirdi. Doğa, “Bu sonsuza kadar devam edebilecek bir şey değil, biz aslında bu yüzden buradayız” dedi.
Basın özgürlüğünü savunmak için kedisiyle alanda bulunan Deniz Yücelen de basın çalışanlarını desteklediğini belirterek “Bir sonuca ulaşmadan susmayacağız, her zaman meydanlardayız” ifadelerini kullandı.
Diyarbakır: “Gazeteciler olarak nefes almakta zorlanıyoruz”
Diyarbakır’da basın çalışanlarına ve Medya kuruluşlarına dönük baskılara Karşı bir araya gelen birçok kişi saat 14.00’te adliye önünde buluştu. Diyarbakır’daki eylemi Niha+ muhabiri Yekta Armanc Hatipoğlu takip etti. Sendikalar, gazeteciler ve eyleme katılan yurttaşlar, adliye önünden BTK binası önüne kadar yürüyüş gerçekleştirdi. Yürüyüş sırasında birçok kez erişime engellenen ve çeşitli baskılara maruz kalmış Mezopotamya Ajansı, Ajansa Welat, JINNEWS, Evrensel, Yeni Yaşam, Kısa Dalga, T24 gibi birçok mecranın logosunun olduğu dövizler taşındı.
Fotoğraf: Yekta Armanc Hatipoğlu
Ortak basın metninin Türkçesini Dicle Fırat Gazeteciler Derneği (DFG) Eş Başkanı Selman Çiçek, Kürtçesini ise Mezopotamya Kadın gazeteciler Derneği (MKG) Başkanı Roza Metina okudu.
Diyarbakır’daki eylemde Niha+’ya konuşan DFG Eş Başkanı Selman Çiçek, gazetecilerin “nefes almakta zorlandığını” söyledi. Çiçek, gazetecilerin sosyal medya hesaplarının kapatılmasını, haber sitelerine erişimin engellenmesini ve Halk TV ile birlikte 10 kanala kayyım atanmasını gazetecilerin baskı ve kuşatma altında olduğunun örnekleri olarak sıraladı. Çiçek, “Buna karşı ne yapabiliriz diye düşünerek bugün on ilde sokağa çıkma kararı aldık” dedi.
İlke TV Diyarbakır Temsilcisi Ömer Çelik, 29 meslektaşının halkın haber alma hakkını savunduğu için cezaevinde bulunduğunu, birçok medya kuruluşunun da kayyımlar ve erişim engelleriyle baskı altına alındığını hatırlattı. Çelik, “Bu tek başına gazetecilik meselesi değil, bir bütün olarak toplumun meselesi. Çünkü gazeteciler susmaya başladığında toplum da susturulmaya çalışılmış olur” diye konuştu.
DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Adalet Kaya ise baskıların amacının adaletsizliklerin, yolsuzlukların ve uygulanan haksız politikaların görünmez kılınması olduğunu söyledi. Kaya, “Bunu önleyemezler, bugün halka basının sesini duyurmak için buradayız” dedi.
Sosyalist Kürt şair ve yazar Cegerxwîn, 42 yıl önce yaşamını yitirdi. Cegerxwîn’in medrese yıllarından bir sosyalist olarak Kürt ulusal mücadelesiverdiği yıllara kadar uzanan ömründe “Kî Me Ez,” “Heval Pol Robson“ gibi birçok şiirsığdırdı.
Kürt şair ve yazar Cegerxwîn, bundan 42 yıl önce, 22 Ekim 1984’te, 81 yaşında, İsveç’te hayatını kaybetti.
Cegerxwîn 1903 yılında, o yıllarda Mardin’e, şimdi ise Batman’ın Gercüş ilçesine bağlı Hisar Beldesi’nde Şehmus Hasan olarak dünyaya geldi. 1914 yılında Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla birlikte, Kuzey Suriye’de (Rojava) bulunan Amude şehrine ailesiyle birlikte göç etti, ırgatlık ve çobanlık yaptı.
Diyarbakır’da medrese yılları ve Şeyh Said İsyanı’na katılışı
18 yaşında Diyarbakır’a giden Cegerxwîn, o dönem için bir prestij sembolü olan medresede eğitim veren şeyhlerin yanında din eğitimi gördü. Kürt kültürü ve edebiyatıyla, Diyarbakır’da tanıştı.
Şeyh Said İsyanı’na katıldı. İsyanın bastırılmasından sonra Şeyh Said’in büyük oğlu ve isyanın ikinci lideri olarak bilinen Şeyh Ali Rıza Efendi’nin kadrosuna katılarak önce Irak Kürdistanı’nda bulunan Rewanduz’a ve daha sonra Bağdat’a gittiler. Burada da Şeyh Ali Rıza Efendi’den dinî derseler almaya devam etti.
Daha sonra, çocukluğunun bir kısmını geçirdiği Rojava’da bulunan Amude şehrine yeniden yerleşti. Burada Seydayê Mele Ubeydullah ve Seydayê Mele Fethullah’ın yanında okudu ve ilmi icazet aldı.
“Cegerxwîn” adını aldı
1928 yılında şiirler yazmaya başladı. Hawar dergisine, “yüreği kanlı” anlamına gelen Cegerxwîn adını kullanarak şiirler yazdı.
1937’de Celadet Ali Bedirhan liderliğinde Lübnan’da kurulan Kürt milliyetçisi Hoybûn örgütü içinde yer aldı.
1946 yılında Qamışlo’ya geçen Cegerxwîn, burada da siyasi faaliyetlerine devam etti. Civata Azadî û Yekîtiya Kurd (Özgürlük Meclisi ve Kürt Birliği) adlı siyasi yapılanmanın başında yer aldı.
Suriye Komünist Partisi yılları
1948 yılında Suriye Komünist Partisi’ne üye oldu ve 1954 yılında Suriye Parlamentosu’na girebilmek için bu partiden mebus adaylığını ilan etti. Bu dönemde parti ile birlikte faaliyetler yürüterek 1957 yılına kadar Qamışlo’daki Cizîrê bölgesi içerisinde yer alan Cizîrê için Barış Komitesi adlı kuruluşun başkanlığını yaptı. Ardından 1957’de Suriye Komünist Partisi’nden ayrılarak daha önce kuruluşunda yer aldığı Azadî (Özgürlük) örgütündeki kişilerle birlikte yeni kurulan Suriye Kürdistan Demokrat Partisi’ne katıldı. Burada merkez komitesi üyesi olarak politik faaliyetler sürdürdü.
1959 yılında Irak’a geçti ve Bağdat Üniversitesi’nde Kurmançça lehçesiyle Kürtçe ders veren ilk öğretmen oldu. Kürt dili için çalışmalar yaptı, öğrenciler yetiştirdi. 1963 yılında siyasi faaliyetleri gerekçe gösterilerek Şam’da tutuklandı.
1969 yılında Mustafa Barzani’nin ayaklanmasına destek vermek amacıyla Kuzey Irak’a gitti. 1973 yılında Suriye’yi yöneten Baas Partisi’nin baskıları nedeniyle Lübnan’a geçti. Burada en meşhur şiirlerinden biri olan Kî Me Ez’i (Ben Kimim?) yayımladı.
1979 yılında İsveç’in Stockholm şehrine giden Cegerxwîn, edebi çalışmalarını burada da sürdürdü. Cegerxwîn 1984 yılında 81 yaşında Stockholm’de yaşama veda etti. Cenazesi daha sonra Qamışlo’ya getirilerek defnedildi.
Her ne kadar medrese çıkışlı olsa da Cegerxwîn, II. Dünya Savaşı’nden sonraki şiirlerinde Kürt işçi ve köylülerin yerel burjuva ve toprak ağalarına karşı verdiği mücadeleyi işledi. Şiirleri, Kürt halkının varoluş mücadelesi kadar yoksulluk ve savaş karşıtlığını da konu alıyor.
“Heval Pol Robson”
Cegerxwîn, ABD’li sosyalist şarkıcı Paul Robeson’a, Sewra Azadî adlı derlemesinde Heval Pol Robson isimli bir şiir atfetti. Şiir daha sonra Şivan Perwer tarafından, Robeson’un ölüm yılı olan 1976’da yayımlanan Ey Heval Pol Robson (Ey Yoldaş Paul Robeson) adıyla şarkıya dönüştürüldü.
Nâzım Hikmet de “Korkuyorlar” şiirinde Paul Robeson’a “Bize türkülerimizi söyletmiyorlar Robson/İnci dişli, zenci kardeşim,/Kartal kanatlı kanaryam.” diye seslenir.
İşte Cegerxwîn’in şiiri:
“Ey Robson yoldaş, büyük ozan, Barışın koruyucusu, bilge insan! Bilinçli, yol bilen, Dallas düşmanı Suların üstünden, dağların üzerinden, Senin siyah rengin gözlerimizin önünde, Güzel sesinin ahengi hâlâ kulaklarımızda. Bize heyecan verir haksızlığa karşı mücadelen, İnsanlık içindir haklı kavgan! Korkuttun ağa ve derebeyleri, Para babalarının yüreğini hoplatan, Nasıl da uyandı kara derili insan! El ele tutuşarak başkaldırdılar… Makarti gibi Dallas’ı da korkuttular. Birçok taçla taht sürüklendi ayaklar altında, Kıstırıp kuyruklarını sermaye sahipleri Koşuyorlar, titriyorlar, toplanıp kaçıyorlar Meydanlardan!…
Ey Robson yoldaş! Yalnız kara derili insanlar değil boyundurukta olan, Beyaz deriliyiz ne fark eder, kalmışız biz de perişan: Mazlum, biçare, bilgisiz, kara bahtlı çilekeşiz, Aç ve çıplak, hasta ve açlıktan çöpe dönmüşüz Nedir günahımız, suçumuz, sebepsiz birer mahkûmuz. Düşte boyunduruğa Kürtler Araplar, Zinciler, Hintliler ve tüm perişan insanlar. Düzen, düzen!… Vahşilerin düzeni eğri düzen, Faşist düzendir bizleri hep ezen! Sermayedarla biz köle yaptılar! Çaresiz koyarak aldılar yük altına. İnsanlık adına perişan olduk.
Ey Robson yoldaş! Benimle senin derdin dertlerin en ağırı, Egemenlik başlayalı dünyada Kimi insanlar derebeyi, hanedan oldular, Kimisi de yoksul, perişan, boyundurukta. Marks ile Engels dertlerimize derman oldu, İki bilge insan işçi sınıfına önder oldu. Onlar ki ölümsüzdürler, biz yol gösterdiler, Onların yolunda kavga verilince uyandı işçiler. Gün doğdu… Gün doğdu, Doğu boyunduruktan kurtuldu, Kızıl güneş, sarı güneş Çıktı yola Moskova’dan, Serpti ışığını Balkanlara, Almanya’dan uzandı ta Çin’e, Büyük Çin, güzel güçlü Çin Şavkını vurdu doğunun Hindine Dağıldı, yayıldı dünyanın tümüne.
Ey Robson yoldaş! Uyandı köylüler, işçiler, emekçiler, El ele tutuşup kalktılar tüm ezilenler. Tanklarıyla, toplarıyla gidiyorlar savaşa, Yükseldi sesleri, her yerden haykırıyorlar, Onlar eşitlik, barış, özgürlük istiyorlar. Onlar artık kaçmıyor, kaçmayacaklar!… Şimdi artık düşman kaçıyor, korkudan ölecekler! Zenciler, beyazlar ve dünyada ezilenler Oldular arkadaş, oldular candan yoldaş. Egemenlerin zulmü kalkıyor yavaş yavaş. Kaçıyor her yerden soylu hanedanlar, Onların malları kendi başlarına bela! Tarih zulümleriyle birlikte saplandı göğüslerine, Gözlerine vurdu ve de acımasız yüreklerine Çalı ve dikenler doldu, taş yüreklerine. Yeniliyorlar, kaçışıyorlar savaş alanlarında. Durmayın, kovalayın, bırakmayın onların peşini.
Ey Robson yoldaş! Herkesin insanca yaşadığı bir dünya, Cennet gibi köy ve şehirler, tüm olanaklar Açılsın herkese eşitlik kapıları, Okuyan bilimci, söyleyen ozanla dolsun dünya. Yüce köşklerle güzel bahçeli evlerde Yaşasınlar, dolaşsınlar gönüllerince Akan suların, cıvıldayan kuşların arasında. Göğe uzanan yüce zirvelerden süzülen Güneş ışınları altında mutlu, umutlu Yaşasın herkes özgürce…
Ey Robson yoldaş! Buyrun gidelim, serbestçe dolaşalım, Birlikte okuyup, birlikte görelim, soralım, Zorbaların olmadığı bir dünyada kimden korkulsun? Sınırlar kalkınca ne edelim pasaportu! Kız, kızan, gönülleri hoş birer ozan! Buradan kahvaltı edelim bal ile, Moskova’da öğle, Çin’de ikindi yemeğiyle; New York’ta akşam, Londra’da geceyle. Siyah derililer ile beyaz derililer kirve olalım, Beraber kanatlanalım uçalım Merih gezegenine Şirin ve Zeliha ile el ele tutuşalım. Yanağında bir öpücükle seni emzirsin, Bağrındaki susuzluğu senden gidersin!… Söyle aziz dost söyle, şarkı söyle, Herkes güzel sesini dinlesin, Dinlesin de kendinden geçsin… Ey arkadaş söyle, aziz dost, Sazlı sözlü coşkuyla söyle. Kahrolsun kölecilik, Yıkılsın zorbalık! Yaşasın özgürlük! Yaşasın bağımsızlık!…
Ey Robson yoldaş! Bu güzel dünya yeter hepimize, Siyah ve beyaz deri neyimize! Karnı tok, alnı açık, güler yüz Yaşayalım insanca tümümüz. Ne aç kalsın, ne çıplak, Ve ne de öksüz; Ne ölen, ne öldüren, ne bağıran, ne çağıran Bitsin artık insanlığı yok eden savaşlar!… Çalışalım birlikte, işe gidelim yoldaşça, Sekiz saat, dört saat, ya da iki… Çalışmak çok güzeldir, birbirini ezmeden, Halk için, yurt için, gece gündüz demeden! Her şeyin sahibi olalım, Donatalım kafamızı bilgiyle. Tüm kıskançlıklar yok olur, Herkes eşit kardeşcesine yaşar, Vahşilik tamamen ortadan kalkar. Birlikte bilgili hep beraber bilinçli, Uçuralım barış güvercinini, yücelsin, Yelpaze gibi kanatlarıyla bizi serinletsin. Birlikte paylaştıralım sevgiyi, yaşamı, Ah Cegerxwîn, Bahsettiğin dünya Çok güzel bir dünya!…”
“Pamuk! Bizim toprağın ürünüsün sen/Oysa biz çıplağız ve meteliksiz”
Cegerxwîn, emek ve sınıf mücadelesini konu alan şiirlerinden biri olan “Pamuk Bizim ama Biz Çıplağız” şiirinde ise şunları söylüyor:
“Gözyaşlarımızla sularız seni ey pamuk Bu eller açtırır, bu adımlar güzelleştirir seni, Elde kazma, elde kürek bütün işlerin bizim omuzlarımızda Türküler çağırarak üretiriz seni. Altın babalarına varırsın sonunda. Pamuk! Bizim toprağın ürünüsün sen Oysa biz çıplağız ve meteliksiz Ne kadar yüksekmiş kıymetin bilememişiz Cahil ve köylü olduğumuz içindir bu yoksulluğumuz Yüzde bir kadarını da kazandık mı, razı geliriz.”
Basın meslek örgütleri, gazetecilere dönük gözaltı ve tutuklama kararlarına, kayyım atanmasına ve erişim engellerine karşı 24 Ekim Cumartesi günü İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Eskişehir, Antalya, Adana, Kocaeli, Van ve Diyarbakır’da bir araya geliyor.
Fotoğraf: BirGün
Gazetecilere yönelik gözaltı, tutuklama ve ev hapsi uygulamalarına, medya kuruluşlarına atanan kayyımlara ve erişim engellerine karşı basın meslek örgütleri 24 Ekim Cumartesi günü sokağa çıkıyor.
İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Eskişehir, Antalya, Adana, Kocaeli, Van ve Diyarbakır’da eş zamanlı olarak düzenlenecek eylemlerin çağrısı “Sansüre hayır, habere özgürlük” sloganıyla yapıldı.
Çağrıda Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS), DİSK Basın-İş, Gazeteciler Cemiyeti, Basın Konseyi, Çağdaş Gazeteciler Derneği (ÇGD), İzmir Gazeteciler Cemiyeti (İGC) ve Dicle Fırat Gazeteciler Derneği (DFG) ile alanda çalışan diğer meslek örgütleri yer aldı. Örgütler siyasi partileri, sendikaları, baroları, insan hakları ve sivil toplum kuruluşlarını da eylemlere katılmaya çağırdı.
Eylemlerin yer ve saatleri
İstanbul: Kadıköy Boğa Heykeli, 13.00. Kadıköy Meydanı’na yürüyüş ve basın açıklaması.
Ankara: Kolej Kavşağı, 14.00. Sakarya Caddesi’ne yürüyüş ve basın açıklaması.
İzmir: Alsancak Türkan Saylan Kültür Merkezi önü, 14.00. Kıbrıs Şehitleri Caddesi’nden limana yürüyüş.
Van: Sanat Sokağı, 14.00. Kent meydanına yürüyüş ve basın açıklaması.
Diyarbakır: Adliye önü, 14.00. BTK önüne yürüyüş ve basın açıklaması.
Antalya: Attalos Heykeli önü, 14.00. Cumhuriyet Meydanı’na yürüyüş.
Adana: Sanatçılar Parkı Basın Anıtı önü, 13.00.
Eskişehir: Köprübaşı, 14.00.
Bursa: Osmangazi Şehreküstü Meydanı, 14.00.
Kocaeli: İzmit Uğur Mumcu Parkı, 14.00.
“Gazetecilik suç değildir”
Örgütlerin ortak açıklamasında, haber yazdıkları, soru sordukları ya da mesleki faaliyette bulundukları için gözaltına alınan gazetecilere dikkat çekildi. Kaçma veya delil karartma şüphesi olmadan tutuklanmalar ve elektronik kelepçeyle uygulanan ev hapsi kararları kabul edilemez bulundu. Açıklamada, haber yapmanın, soru sormanın ve kamu adına denetim yapmanın anayasal güvence altındaki haklar olduğu vurgulandı.
BASIN MESLEK ÖRGÜTLERİNDEN ORTAK EYLEM ÇAĞRISI
SANSÜRE HAYIR! HABERE ÖZGÜRLÜK!!!
Bizler, halkın haber alma hakkını savunan, gerçeğin peşinde koşan gazetecileri temsil eden basın meslek örgütleri olarak ilan ediyoruz: Artık yeter! Nefes alamıyoruz!
Örgütler, televizyon kanallarının ve haber sitelerinin susturulmasına, medya kuruluşlarına kayyım atanmasına, gazetecilerin, uzmanların ve haberleri paylaşan yurttaşların sosyal medya hesaplarına erişim engeli getirilmesine de tepki gösterdi. Halk TV’ye el konulmasına ve birçok internet sitesinin kapatılmasına karşı yapılacak eylemlerin, Tele 1’e kayyım atanmasının birinci yılına denk geldiği belirtildi.
Açıklama şöyle devam etti:
“Ankara, İstanbul, İzmir, Eskişehir, Antalya, Adana, Kocaeli, Van ve Diyarbakır başta olmak üzere birçok ilde düzenleyeceğimiz eş zamanlı eylemler ve kitlesel basın açıklamalarıyla ‘Basın hürdür, sansür edilemez’ diyeceğiz.
Biz susarsak gerçekler karanlıkta kalır. Biz yazamazsak halk öğrenemez. Biz soramazsak iktidar sahipleri hesap vermez.”
Polen Ekoloji Kolektifi’nin Türkiye’deki maden ihale sahaları ile taşınmaz ve ruhsat kararlarını kapsayan Ektraktivizm Haritası, maden ocaklarının ve ruhsat alanlarının dere ve su yataklarına ya da yerleşim yerlerine yakınlığını görmeyi kolaylaştırıyor.
Mor noktalar ihalede satılan maden alanlarını, mavi daireler taşınmaz/ruhsat kararlarını, mavi alanlar önemli doğa alanlarını, koyu mor çizgiler nehir havzalarını gösteriyor. Uydu görüntüsü Sentinel-2 olarak seçildi. Fotoğraf: Polen Ekoloji Kolektifi’nin Ekstraktivizm Haritası
Polen Ekoloji Kolektifi, Türkiye’deki maden ihale sahalarını ve taşınmaz/ruhsat kararlarını harita üzerinde derleyen Ekstraktivizm Haritası’nı yayımladı. Harita, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün (MAPEG) kamuya açık verilerinden derlendi.
MAPEG’in 23 Ocak 2020 ile 7 Eylül 2026 arasındaki verilerinden alınan kararlar, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporlarını, maden ihale alanlarını, taşınmaz veya ruhsat kararlarını, Türkiye’de bulunan maden ve taş ocaklarını, önemli doğa alanlarını ve havzaları kapsıyor. Bütün bu veriler il, ilçe, durum, maden grubu ve tesis türüne göre seçilen tarih aralığında aratılabiliyor.
“Bu harita, Türkiye genelinde maden ihale sahalarını ve taşınmaz/ruhsat kararlarını tek bir yerde görünür kılmak için hazırlandı. Bu haritayla kamuya açık MAPEG verilerini filtrelenebilir, aranabilir ve karşılaştırılabilir bir biçimde bir araya getirdik.
Bu haritayı geliştirmedeki amacımız, madencilik faaliyetlerinin nerede, ne zaman ve hangi kararlarla genişlediğini izlemeyi kolaylaştırarak; araştırmacılar, gazeteciler, yerel topluluklar ve ekstraktivizme karşı mücadele yürüten herkes için bir şeffaflık ve takip aracı sunmak.”
Birçok ihale sahası nehir havzaları ve koruma alanlarıyla kesişiyor
Harita, maden ocaklarının ve ruhsat alanlarının dere ve su yataklarına ya da yerleşim yerlerine yakınlığını görmeyi kolaylaştırıyor. Türkiye’nin 25 resmi nehir havzası, OpenStreetMap’te işaretli koruma alanları ve KBA Türkiye’nin belirlediği Önemli Doğa Alanları sınırları da haritada yer alıyor.
İhale alanları ile taşınmaz/ruhsat kararlarının bu alanlarla kesişimi, birçok ihalenin nehir havzalarına yakın olduğunu, doğal koruma alanları veya Önemli Doğa Alanları sınırları içinde kaldığını gösteriyor.
Screenshot
Mor noktalar ihalede satılan maden alanlarını, mavi alanlar önemli doğa alanlarını, koyu mor çizgiler nehir havzalarını, yeşil alanlar ise koruma alanlarını gösteriyor. Uydu görüntüsü Sentinel-2 olarak seçildi. Fotoğraf: Polen Ekoloji Kolektifi’nin Ekstraktivizm Haritası
MAPEG’den alınan verilere göre, 23 Ocak 2020 ile 26 Haziran 2026 arasında kaydedilen 9.947 karar arasından Türkiye genelinde yalnızca 739’u ÇED Olumsuz veya İptal / İade kararıyla sonuçlandı. Bu durum sonuçlanan ÇED raporlarının yaklaşık yüzde 92,6’sının onaylandığını ortaya koyuyor.
*Ekstraktivizm, doğal kaynakların yüksek hacimlerde işlenmeden veya çok az işlenerek doğrudan küresel piyasalara ihraç edilmesini amaçlayan ekonomik bir sömürü modeli olarak tanımlanıyor. Ekstraktivizmin “hammaddeye çevirdiği mineralleri en kısa zamanda kapitalist üretim-tüketim çevrimine sokmaya çalıştığını” belirten Polen Ekoloji Kolektifi’ne göre ekstraktivizm, “üretim biçimi değil, el koyma biçimidir.”
17 Ekim Cumartesi gününde organizatörlerin verilerine göre yaklaşık 800 bin kişinin “yüksek yaşam maliyetine” karşı düzenlediği eylemden sonra Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron dün (18 Ekim) bir açıklama yaptı. Boyun Eğmeyen Fransa koordinatörü Manuel Bompard, Macron’un öğrencilerin taleplerine yanıt vermeden konuşma yapmasını “kesinlikle sorumsuzca” buldu.
Fotoğraf: Jeff Pachoud/AFP
17 Ekim Cumartesi günü, Fransa’nın birçok şehrinde, İçişleri Bakanlığı’nın verilerine göre 500.000, organizatörlerin verilerine göre ise 800.000 kişi “yüksek yaşam maliyetine” karşı eylem düzenledi. Bu hareket, fiyatların yüksekliğinden bıkmış Sarı Yelekliler ile eylül ortasından beri eylemde olan lise öğrencilerini bir araya getirdi.
İçişleri Bakanlığı’nın Elysee Sarayı, Başbakanlık binası ve Champs-Elysees’de eylemlerin yasaklandığını duyurmasının ardından öğrenciler, özellikle Paris, Lyon ve Marsilya’da bulunan lüks mağazaların vitrin camlarını kırdı, bazı sermaye tekellerinin dükkanlarını ateşe verdi.
İçişleri Bakanlığı: En az 2400 gözaltı
İçişleri Bakanlığı’nın Pazar akşamı açıkladığı toplu bilançoya göre, cumartesi günü yüksek yaşam maliyetlerine karşı düzenlenen eylemlerde yaklaşık 2.400 kişi gözaltına alındı, yaklaşık bin polis ve jandarma yaralandı.
Orta Fransa’da yer alan Limoges kentinde eylemciler, belediye binasına girerek tarihi binayı ateşe verdi. Binanın büyük bir kısmı ve çan kulesi çöktü.
Fotoğraf: Thierry Laporte
Fransa’da akaryakıt fiyatlarına ve hayat pahalılığına karşı Kasım 2018’de başlayan Sarı Yelekliler hareketi, tüm sürücülere 2008 yılından beri sürüş sırasında araçlarında yüksek görünürlükte yelekler kullanmaları için yasalar getirilmesinin ardından sokağa çıkan emekçilerin sarı yelek giymesiyle adını bu yeleklerden aldı.
Fransa’daki Sarı Yelekliler hareketi bu kez gençlerin öncülük ettiği protestolarla yeniden gündeme geldi. Lise öğrencilerinin eğitim koşulları, öğretmen eksikliği ve üniversiteye geçiş sistemi Parcoursup’a karşı başlattığı eylemler, ülke çapında 17 Ekim’de yapılan protesto çağrılarıyla birleşti.
Öğrenciler, sendikalar, emekçilerle birlikte VTC olarak bilinen özel ulaşım sürücülerini ve Sarı Yelekliler hareketinden isimleri aynı gün meydanlarda buluştu. “Gilets jeunes” (Genç Yelekliler) ve “jeunes et jaunes” (gençler ve Sarı Yelekliler) sloganları sosyal medyada dolaşıma girdi. Göstericilere, hayat pahalılığını protesto eden Sarı Yelekliler ile “daha yüksek maaş ve emekli maaşı, düşük fiyatlar ve kamu hizmetlerinin korunması” çağrısında bulunan Fransa’nın önde gelen işçi sendikalarından Genel Emek Konfederasyonu (CGT) da destek verdi.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, dün (18 Ekim) saat 20.00’de protestolarla ilgili bir açıklama yaptı. Macron, bu eylemleri “aşırı solcu kışkırtıcıların” düzenlediğini iddia etti ve bu “şiddet olaylarını” kınadıktan sonra esnafa yardım sağlanacağını duyurdu.
Macron: “Tahribat yaratanlar bedelini ödemeli”
“Fransızlar, Fransa’ya bunu nasıl yapabilir?” diye soran Macron “Bunu haklı gösterecek, açıklayacak ya da mazur gösterecek hiçbir şey yok. Bu akşam hepimiz öfke duyuyoruz” dedi.
Emmanuel Macron sözlerine şöyle devam etti:
“Her suç işlendiğinde, buna uygun hukuki yaptırımlar uygulanmalıdır. Tahribat yaratanlar bedelini ödemeli. Yağmalayanlar zararı telafi etmeli. Cumhuriyeti yıkmaya çalışanlar ise bunun hesabını verecekler.
Bu konuda çok net olmak istiyorum. Tahripçilere ve şiddete başvuran herkese karşı taviz vermeyeceğiz. Dinleme ve diyalog, ne zayıflık ne de cezasızlık anlamına gelir.”
LCI kanalına konuk olan La France Insoumise (LFI – Boyun Eğmeyen Fransa) koordinatörü Manuel Bompard, Emmanuel Macron’un taleplere yanıt vermeden konuşma yapmasını “kesinlikle sorumsuzca” buldu.
“Dün, İçişleri Bakanlığı’na göre 550.000 göstericinin katıldığı, 1 Mayıs 2023’ten bu yana Fransa’da düzenlenen en büyük gösteri gerçekleşti,” diye konuşan Bouches-du-Rhône milletvekili Bompard, “bu noktaya gelmekten kaçınabilirdik” dedi. Ardından yürütmeyi eleştirerek şunları söyledi:
“Hükümet, sokakta dile getirilen taleplere siyasi olarak yanıt vermeyi reddederek, durumun çürümesine yol açmayı tercih etti.”
Boyun Eğmeyen Fransa partisinin lideri Jean-Luc Mélenchon ise sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada medyanın haber dilini sert bir dille eleştirdi. Yayın organlarını, “sakin bir şekilde sokağa dökülen on binlerce kişiyi” görmezden gelip sadece şiddet olaylarına odaklanmakla suçlayan Mélenchon, “İki ayrı dünya, iki ayrı gerçeklik” ifadesini kullandı.
Dün akşam LCI kanalına saat 18.30’da konuşan Mélenchon, asıl meselenin öğrencilerin taleplerine yanıt vermek olduğunu belirterek “Bu hareket, Başkan Macron’un devleti ve kamu hizmetlerini darmadağın ettiği on felaket yılının sonucudur” diye konuştu.
CGT Genel Sekreteri Sophie Binet, Pazar akşamı AFP’ye yaptığı açıklamada, Emmanuel Macron’un “ülkede olup bitenleri hiç anlamadığını” belirtti ve cumhurbaşkanının konuşmasında cumartesi günü göstericilerin dile getirdiği beklentilere yanıt vermediğini ifade etti:
“Pazar akşamki konuşmasındaki sorun, gençlerin harekete geçmesine, yüksek yaşam maliyetine, kamu hizmetlerinin kalitesindeki düşüşe ve işten çıkarmaların artmasına yanıt verecek somut bir açıklama yapmamasıdır.”
Fransa’nın ikinci en büyük sendika konfederasyonu olan CGT, 17 Ekim’deki gösterilere sarı yelekliler, gençler ve iklim aktivistleriyle birlikte katılma çağrısında bulunmuştu.
Aşırı sağcı partiden de Macron’a tepki
Aşırı sağcı Ulusal Birlik Partisi (RN) Başkanı Jordan Bardella ise Pazar günü Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un konuşmasını “acınası” olarak nitelendirdi:
“Emmanuel Macron’un acınası konuşması. Bu korkak ve yönünü kaybetmiş iktidarın artık Fransızlara söyleyecek hiçbir şeyi, sunacak hiçbir şeyi kalmadı. Onları korumak için bile artık gücü kalmadı.”
Ayrıca RN lideri Marine Le Pen, Macron’a benzer olarak sokaklardaki vatandaşların ekonomik ve meşru taleplerinin aşırı sol Boyun Eğmeyen Fransa partisi tarafından “rehin alındığını” ve “Jean-Luc Mélenchon gibi isimlerin bu şiddeti körüklediğini” savunuyor.