Sendika liderliğinden Brezilya cumhurbaşkanlığına kadar uzanan kariyerinde Luiz Inácio Lula da Silva, Brezilya’da dördüncü kez başkanlık koltuğuna oturuyor.
Fotoğraf: Juan Barreto/AFP
Brezilya’da seçmenler, ülkeyi derinden bölen seçim kampanyasının ardından solcu mevcut Cumhurbaşkanı Lula ile muhafazakar rakibi Flávio Bolsonaro arasında tercih yapmak üzere pazar günü sandık başına gitti.
Başa baş geçen oy oranlarından sonra, başkanlık koltuğunu yeniden görevdeki Lula da Silva’nın kazandı. Brezilya Yüksek Seçim Kuruluna göre, Lula oyların yüzde 51,79’unu alırken, Bolsonaro yüzde 48,25’ini aldı.
Seçim sonucunun ardından konuşan Lula, “Brezilya kimsenin arka bahçesi değildir” dedi ve şöyle devam etti:
“Büyük bir gurur duyuyorum. Çünkü bu ülkede üniversite diploması olmadan dört kez demokratik yollarla seçilen tek devlet başkanıyım.
Dijital platformlar aracılığıyla yabancı müdahaleyi yendik, onları düzenleyeceğiz. Dijital dünyadaki suçun, gerçek hayattaki suç gibi ele alınma vaktidir.”
İlk turda oyların yüzde 45’ini alan Lula, rakibi Flávio Bolsonaro’nun yüzde 47’lik oy oranının gerisinde kalmıştı. Flávio Bolsonaro, 2019-2022 yılları arasında ülkeyi yöneten aşırı sağcı eski Cumhurbaşkanı Jair Bolsonaro’nun büyük oğlu.
Lula ise São Paulo yakınlarındaki, siyasi kalesi olarak bilinen São Bernardo do Campo’da oyunu kullandıktan sonra, “Brezilyalılar, ulusal bayrağı mı yoksa ABD bayrağını mı savunacakları konusunda seçim yapıyor” dedi. Seçmenlerin “bayrağına saygı duyulan bir ülkeyi” tercih etmesi gerektiğini belirten Lula, rakibini “ABD bayrağıyla ülkeyi yönetmek istemekle” suçladı.
160 milyon seçmen oy kullandı
Yaklaşık 160 milyon seçmen oy kullanmaya çağrıldı. Sandıklar yerel saatle 17.00’de (Türkiye saatiyle 23.00) kapandı.
Ülkenin dördüncü kez cumhurbaşkanı olan Lula, kampanya boyunca kendisini demokrasinin savunucusu ve ABD’nin ticari ve diplomatik baskılarına karşı bir set olarak konumlandırdı.
45 yaşındaki Flávio Bolsonaro ise suçla mücadeleyi sertleştirme ve kamu harcamalarını kısma sözü verdi.
Flávio Bolsonaro, babasının siyasi mirasını sahiplenirken ondan “daha ılımlı” olduğunu savundu. Seçilmesi hâlinde ilk işinin babasını serbest bırakmak olacağını söyledi.
Flávio Bolsonaro, babasına yönelik davayı yürüten Yüksek Mahkeme yargıcı Alexandre de Moraes’in görevden azledilmesini istiyordu.
Lula de Silva kimdir?
Yoksul bir ailede büyüyen Lula, 10 yaşına kadar okuma yazma bilmedi ve çocuk yaşta ayakkabı boyacılığı, seyyar satıcılık gibi işler yaptı. Ailesiyle birlikte São Paulo’ya göç etti ve bir fabrikada metal işçisi olarak çalışmaya başladı. 19 yaşında bir kazada sol elinin serçe parmağını kaybetti. 1980 yılında İşçi Partisi’ni (PT) kurdu. Defalarca başkanlık adayı olduktan sonra 2002’de ilk kez devlet başkanı seçildi.
19 yaşında çalıştığı fabrikada elini kaptırıp kaza geçirdikten sonra Lula, sendikal harekete katıldı. 1969’da São Bernardo do Campo ve Diadema Metal İşçileri Sendikası yönetimine yedek üye seçildi. 1972’de sendikanın birinci sekreteri oldu. 1975 yılında oyların %92’sini alarak yaklaşık 100.000 işçiyi temsil eden bu sendikanın başkanı seçildi ve 1978’de yeniden bu göreve getirildi.
Askeri diktatörlüğün grevleri yasaklamasına rağmen, 1978-1980 yılları arasında ülkeyi sarsan büyük metal işçisi grevlerine öncülük etti.
1983 yılında Brezilya’nın en büyük işçi sendikası konfederasyonlarından biri olan Central Única dos Trabalhadores (CUT) kuruluşuna öncülük etti.
Eski başkan Jair Bolsonaro kimdi?
Eski devlet başkanı Jair Bolsonaro, 2022’de yeniden seçilememesinin ardından iktidarda kalmaya çalıştığı gerekçesiyle aldığı 27 yıllık hapis cezasını ev hapsinde çekiyor.
2019 ile 2023 yılları arasında Brezilya Devlet Başkanı olarak görev yapmış olan Brezilyalı aşırı sağcı siyasetçi ve emekli yüzbaşı Bolsonaro, 2022’deki devlet başkanlığı seçimlerini solcu rakibi Luiz Inácio Lula da Silva’ya kaybettikten sonra, iktidarda kalmak için darbe girişiminde bulunmaktan suçlu bulundu. Eylül 2025’te Brezilya Yüksek Mahkemesi tarafından darbe girişimine liderlik etmek suçundan 27 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırıldı.
Tarafların seçim kampanyaları
İki tur arasındaki dönemde solun düzenlediği kitlesel mitinglerde öne çıkan sloganlardan biri “Bir daha asla Bolsonaro” oldu.
Bolsonaro’nun başkanlığı döneminde Amazon Ormanları’ndaki tahribat hızlanmıştı. Lula döneminde ise dünyanın en büyük tropikal ormanındaki ormansızlaşma son kırk yılın en düşük seviyesine geriledi.
Lula, tam gün eğitimi lise düzeyine kadar yaygınlaştırmayı, ABD merkezli yapay zeka sistemlerine bağımlılığı azaltmak için yenilenebilir enerjiyle çalışan veri merkezleri kurmayı ve ülkeye özgü bir yapay zeka geliştirmeyi hedeflediklerini söylüyor.
İklim değişikliğiyle mücadele ve Amazon Ormanları’nın korunmasına ilişkin ise Lula, ülkede ormansızlaşmayı üst üste dört yıl boyunca azaltmayı başardıklarını söyledi.
Kamu maliyesindeki açığa rağmen solun önde gelen ismi Lula, seçim kampanyası sırasında zaman zaman oldukça maliyetli olabilecek bir dizi sosyal politika önlemi açıkladı.
Dijital platformlardaki sert seçim mücadelesine Meta da dahil oldu. Lula ve destekçileri, WhatsApp, Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta’nın “algoritmik manipülasyon” yoluyla rakibini desteklediğini söyledi. ABD merkezli teknoloji devi suçlamaları reddederken Lula’nın aleyhine sonuçlar doğuran bazı “teknik sorunlar” yaşandığını kabul etti.
Bolsonaro sonuçları kabul etmedi
Sağcı aday Flávio Bolsonaro seçim sonucunu kabul etmeyeceğini ve sonuçların iptali için yargıya başvuracağını söyledi.
Latin Amerika’da soldan sağa: 2023–2026 arası iktidar değişimleri
Arjantin’den Kolombiya’ya, kıtadaki başkanlık seçimlerinin büyük bölümünü sağ ve liberal-muhafazakâr adaylar kazandı. İşte kronolojik tablo.
Oyların yüzde 55,8’ini alarak seçildi, 10 Aralık’ta göreve başladı. Ekonomist Milei, kendini “anarko-kapitalist” olarak tanımlıyor, devleti küçültme hedefiyle radikal kemer sıkma politikaları uyguluyor, kamu harcamalarını kesip on binlerce kamu çalışanını işten çıkardı. Milei, İsrail’e açık siyasi destek veriyor, onu Arjantin dış politikasının daha geniş kapsamlı bir yeniden hizalanmasının parçası olarak stratejik bir müttefik şeklinde konumlandırıyor. Ayrıca göreve gelir gelmez Toplumsal Cinsiyet ve Çeşitlilik Bakanlığını kapattı ve şiddeti önleme programlarının bütçesini kesti.
Erken seçimde sol koalisyon adayı Luisa González’i geride bıraktı. 2025’te de “iç silahlı çatışma” ilanı ve suça karşı sert politikalarla yeniden seçildi. Trump yönetimiyle yakın ilişkileri olan Noboa, suçlulara daha sert cezalar verilmesi, milletvekili sayısının 151’den 73’e düşürülmesi ve sınır güvenliğini artırması gibi politikalara sahip olsa da halk bu politikaların çoğunu referandumlarda onaylamıyor.
Uzun süredir iktidardaki muhafazakâr Colorado Parti’den, piyasa ekonomisi ve istikrar vurgusuyla seçildi, bölgedeki en köklü sağ-liberal geleneklerden birini sürdürüyor.
Anayasa tartışmalarına rağmen ikinci döneme yüzde 80’in üzerinde oyla seçildi. Bukele’nin çete şiddetine karşı ilan ettiği olağanüstü hal rejimi, Latin Amerika sağının başlıca referanslarından biri haline geldi. Kitlesel tutuklamalar, dev hapishaneler ve yargı süreçlerinin askıya alınmasıyla kurulan bu model, suç oranlarındaki düşüş iddiasıyla pazarlanıyor. Ayrıca kripto para ve serbest piyasa politikalarıyla da bliniyor.
Göç ve güvenlik odaklı kampanyasıyla seçildi. ABD ile sıkı güvenlik ittifakları olan hükümet, Kolombiya sınırında yer alan ve düzensiz göçmenlerin yoğun olarak kullandığı tehlikeli Darién Geçidi ormanlık rotası, asker konuşlandırılarak ve dikenli teller çekilerek kapattı. Emeklilik reformları ve ekonomik kemer sıkma politikaları nedeniyle batı eyaletlerinde patlak veren ölümcül protestolara karşı hükümet yer yer olağanüstü hal (OHAL) ilan etmiş ve sol görüşlü sendika liderlerine yönelik soruşturma süreçleri başlattı.
İlk turda yeniden seçilerek ekonomik istikrar ve piyasa dostu çizgisini sürdürdü.
Sosyalizme Doğru Hareket’in (MAS) neredeyse yirmi yıllık iktidarına son verdi. MAS parlamentoda yalnızca iki sandalyeyle kaldı. Bolivya’nın yeni Başkanı sözü Donald Trump’a getirerek “Dünyanın en önemli hükümetlerinden biriyle yakın bir ilişki kurmayı, 8 Kasım’dan başlayarak çözümlerin bir parçası olmayı ve Bolivya’nın hidrokarbon sıkıntısı çekmemesini sağlamayı” umduğunu söyledi.
Yüzde 40,3 oyla merkezci rakibi Salvador Nasralla’yı az farkla geçti; sol adayın oyu yüzde 20’nin altında kaldı. Ülkenin rotasını yeniden sağ siyasete, mali kemer sıkma politikalarına ve ABD odaklı dış politikaya çevirdi.
Komünist Parti adayı Jeannette Jara’ya karşı yüzde 58,2 oyla açık farkla kazandı, diğer başkanlar gibi suç ve göçe karşı sert vaatlerle kampanya yürüttü. Aile köklerinde Nazi Almanyası bağları olduğu iddia edilen Kast, 1972 yılında solcu Devlet Başkanı Salvador Allende’ye karşı yapılan CIA destekli kanlı darbeyle birlikte iktidara gelen General Augusto Pinochet’e olan sempatisini gizleme ihtiyacı duymuyor.
Egemen Halk Partisi adayı olarak seçimi ilk turda kazandı. Bukele tarzında, ülkede yüksek güvenlikli bir mega hapishane inşa etmeyi planlıyor. İktidara geldikten sonra Küba’daki büyükelçiliğini kapattı ve Kübalı diplomatları sınır dışı etti.
Trump’ın “tam ve koşulsuz” desteğini alan Espriella, solcu aday Iván Cepeda’yı yüzde 0,3 farkla (yaklaşık 246 bin oy) geçerek Petro döneminin sonunu getirdi. 7 Ağustos’ta göreve başladı, ABD ve İsrail ile ilişkileri güçlendirme ve mega hapishaneler inşa etme sözü verdi. De la Espriella seçim kampanyasını gerilla grupları ve uyuşturucu suçlarıyla sert mücadele söylemi üzerine kurmuştu.
Dördüncü adaylığında, solcu Roberto Sánchez’i yaklaşık 50 bin oyla geçerek kazandı. Babası Alberto Fujimori’nin 2000’de görevden ayrılmasının ardından “Fujimorizm”in 26 yıl sonra iktidara dönüşü oldu, 28 Temmuz’da göreve başladı. Fujimori, kampanya boyunca suçla mücadelede sert politikalar izleyeceğini ve bu konuda babasının yöntemlerinden ilham alacağını vurguladı. Alberto Fujimori, görev yaptığı dönemde Maoist örgütlere karşı oluşu ve hiperenflasyonu kontrol altına alması nedeniyle destek toplarken, daha sonra yolsuzluk ve insanlığa karşı suçlardan hüküm giymişti.
Kaynak: Ulusal seçim kurulları, UPI, GIS Reports, Bloomberg, KAS, AA, bianet, Euronews ve ilgili ülkelerin resmi açıklamaları derlenerek hazırlanmıştır.
