Fransa’da eylülden bu yana devam eden lise eylemleri kapsamında, lise ve öğrenci örgütleri salı günü (6 Ekim) 450 bin kişinin yürüdüğünü açıkladı. Polis, bu sabah Marsilya’daki Marie-Curie Lisesi’nde toplanan öğretmen ve öğrencilere sert bir şekilde müdahale etti.
Fotoğraf: Sarah Meyssonnier / Reuters
Fransa’da bazı kentlerde göçmen ve yoksul nüfusun yoğun olduğu banliyölerden başlayan lise eylemleri, eğitim koşullarının yetersiz olması sebebiyle günlerdir sürüyor. Öğrencilerin ana taleplerinden biri de eğitimdeki eşitsizliğin çözülmesi.
Salı günkü (6 Ekim) yürüyüşlere hükümete göre 266 bin, öğrenci örgütlerine göre 450 bin kişi katıldı.
Öğrenci ve öğretmenler Marie-Curie Lisesi önünde
Bu sabah, Marsilya’daki Marie-Curie Lisesi’nde öğretmenler ve öğrenciler polisin sert müdahalesini protesto etmek için okulun önünde toplandı. Barışçıl grev nöbetine Fransız çevik kuvvet polisi geldi ve öğretmenler polisle öğrenciler arasında insan zinciri oluşturdu. Bunun ardından polis kitleye müdahale etti. Bazı öğretmenlerin “ezilip zorla uzaklaştırıldığı”, iki öğrencinin yaralandığı, birinin kafasındaki ciddi kanama nedeniyle acil müdahale gerektiği belirtildi. Olaylarda bir öğrenci ise gözaltına alındı.
Fotoğraf: Sarah Meyssonnier / Reuters
Bakan’ın okullara geri dönüş önerisine tepki
Fransa Eğitim Bakanı Édouard Geffray, salı günü rektörlere gönderdiği yazıda en çok aksayan okullarda kademeli dönüş istedi. Okul yöneticilerinin en büyük sendikası SNPDEN-Unsa’nın (Milli Eğitim Yönetim Personeli Ulusal Sendikası) Genel Sekreter Yardımcısı Christelle Kauffmann, “Tam bir kakofoni,” diyerek tepki gösterdi:
“Bunu ne yarın ne de yarından sonra uygulamayacağız. Çalışır durumda olmayacağız, üstelik okulların kimi daha çok, kimi daha az karışık durumda.”
Bir başka okul yöneticileri sendikası olan ID-FO’nun sekreteri Agnès Andersen ise şöyle konuştu:
“Meslektaşlarımız yorgun düştü, ortada kaldı, son günlerde ağır şiddete maruz kaldı. Bunu ne zaman hazırlayacaklar? Bizden bir günü askıya almamızı istemek gerçeklikten kopuk bir tavır. Yönetim ekibi yalnız başına mı kalacak, tüm sınıf temsilcilerini mi toplayacak? Bunun hazırlanması gerekir, liselerde çok sayıda öğrenci var. Öğrencilerden yazı yazmalarını mı isteyeceğiz? Bütün bunlar içinde bulunduğumuz krizin boyutuna yakışmıyor ve mesleğimize saygısızlık.”
Dün Fransa genelinde “III. perde” (acte III) yürüyüşleri yapıldı. Hükümetin okullara dönüş çağrısına rağmen lise örgütleri blokajların sürmesini istiyor. Perşembe günü ise “IV. perde” (acte IV) eylemi yapılacak.
Saat saat 7 Ekim 2026
Bugün sabah 7.00’den bu yana Fransa’daki lise eylemlerindeki gelişmeleri Fransa medyasının verdiği saat saat bilgilerden yararlanarak derledik.
07.01 Lise ve öğrenci örgütleri salı günü 450 bin kişinin yürüdüğünü, bunun 100 bininin Paris’te olduğunu açıkladı.
07.16 Gün hükümet için bir test: Gençlerin okula dönmesini umuyor. Ancak Lise Sendikası Birliği (USL) ve Öğrenci Birliği blokajların sürmesini ve perşembe günü yeni yürüyüşler yapılmasını istiyor. CGT ve Solidaires de destek verecek. Sendikalar ortak bir basın toplantısı düzenleyecek.
07.48 Gözaltına alınan lise öğrencilerinin avukatları, polisin fiziksel şiddet, hakaret ve “aşağılama girişimlerinde” bulunduğunu, reşit olmayanları “dehşete düşürdüğünü” söyledi.
07.59 Eğitim Bakanlığı’na göre 528 okulda dersler tamamen ya da kısmen askıda. Bu sayı salıya göre %41 az. Liselerin %86’sı tamamen açık.
08.23 Başbakan Lecornu bu akşam Matignon’dan bir konuşma yapacak. Konuşmada liselerdeki durum, akaryakıt fiyatları, tarım krizi ve ülkenin mali durumu ele alınacak. Lecornu dün akşam Élysée’de Macron’la da görüşmüştü.
08.46 İçişleri Bakanı Nuñez, Lens’te 15 yaşındaki bir gencin elini kaybetmesine yol açan olay aydınlatılana kadar sağır edici el bombalarının (assourdissantes) kullanımını askıya aldığını duyurdu. Bu tür 18 soruşturma açıldı.
09.05 Eylemler Martinik ve Guadeloupe’a da sıçradı.
09.38 Okul yöneticileri sendikası SNPDEN-Unsa, ortam “sakin olmadığı” için hükümetin duyurduğu “iç demokrasi” gününü şimdilik uygulamayacağını belirtti.
10.14 Yükseköğretim Bakanı Baptiste, Parcoursup’un kaldırılması talebini “büyük bir demagoji” olarak niteledi. Ancak sistemin geliştirilebileceğini kabul etti, öğrenci örgütleriyle bu öğleden sonra görüşecek.
10.26 Ortaöğretimin en büyük sendikası Snes-FSU, öğretmenleri perşembe günkü eyleme çağırdı. Genel sekreter Sophie Vénétitay, hükümetin önerisini “gerçeklikten kopuk” buldu ve taleplerin bütçeyle ilgili somut cevaplar gerektirdiğini söyledi.
11.08 Paris’teki Claude-Monet lisesinde eylemlerin altıncı günü: Öğrenciler “bir şeyler değişene kadar” blokaja devam edeceklerini söylüyor.
11.29 Lecornu X’te “lise öğrencilerinin sözü değerlidir, duyulmalıdır” dedi. Okullarda bugün bir “diyalog zamanı” başlamasını istedi; ulusal istişarenin katkılarıyla “somut bir eylem planı” hazırlanacağını vaat etti.
11.37 Belfort’ta, 17 yaşındaki Bulgar uyruklu bir lise öğrencisini boğmaya çalışmakla suçlanan polis hakkında “cinayete teşebbüs” soruşturması açıldı. Soruşturmayı polis müfettişliği IGPN (Ulusal Polis Genel Teftiş Kurulu) yürütüyor. Savcıya göre polis, öğrenci dahil birkaç kişi tarafından darp edilmişti.
Fransa’nın Belfort kentinde bir liseli gencin nehir içinde gerçekleşen sert gözaltı süreci yargıya taşındı. Vesoul Savcılığı, polisin müdahalesi sırasında yaşananlar üzerine “kasten öldürmeye teşebbüs” suçlamasıyla soruşturma başlatıldığını ve polisin polisi denetleyen birimi IGPN’nin göreve çağrıldığını duyurdu.
Mağdur liseli genç, 4 Ekim Pazar günü avukatları aracılığıyla suç duyurusunda bulunmuştu. Şikayet dilekçesinde, operasyonda görevli bir polis memurunun ve zincirleme olarak emniyet hiyerarşisinin cezalandırılması talep edilirken; müdahale sırasında polisin kendisini nehirde baş aşağı tutarak “kafasını suyun altında tuttuğu” bilgisine yer verildi.
11.43 Libération’den Jonathan Bouchet-Petersen’in yazısına göre, 2027’de aşırı sağcı RN’nin (Ulusal Birlik) kazanması kaygısı da hareketin bir başka itici gücü. Eylemcilerin çoğu bir sonraki cumhurbaşkanlığı seçiminde oy kullanamayacak, ama sonuçtan etkilendiklerini düşünüyorlar. Birçok pankartta Marine Le Pen’in Élysée’ye girme endişesi yer alıyor.
11.55 Jean-Luc Mélenchon blogunda, lise hareketinin kendisine göre “küresel bir siyasi krize” dönüştüğünü ve La France insoumise’in (LFI) “kopuş programına” yarar sağladığını yazdı. Hükümetin, öfkenin kaynağı olarak LFI’yi suçlayan stratejisini de eleştirdi.
12.11 Eğitim Bakanlığı’na göre öğlen itibarıyla eylemler “belirgin biçimde geriledi.” 459 okulda dersler tamamen ya da kısmen askıda. Salı günü bu sayı 891’di.
12.21 Marsilya’daki Marie-Curie lisesinde öğretmenler ve öğrenciler polisin sert müdahalesini protesto ediyor. Ortak açıklamalarına göre okulun önündeki “tamamen barışçıl” grev nöbetine CRS (Fransız çevik kuvvet polisi) geldi, öğretmenler polisle öğrenciler arasında insan zinciri oluşturdu, katılımcılar yere oturdu, ardından müdahale emri verildi. Bazı öğretmenlerin “ezilip zorla uzaklaştırıldığı”, iki öğrencinin yaralandığı, birinin kafasındaki ciddi kanama nedeniyle acil müdahale gerektiği belirtildi. Açıklamada, “Başbakanın okulumuzda düzenlediği büyük demokratik an işte buydu” denildi. Dersi bırakan öğretmenler perşembe günü “kitlesel katılım” çağrısı yaptı.
12.59 Birçok eğitim sendikası, perşembe günü lise hareketine destek için grev ve yürüyüş çağrısı yaptı.
13.07 Sciences Po Paris’in önünde öğrenciler tarafından blokaj kuruldu. Bazı göstericiler barikat kurup polisle karşı karşıya geldi. Boyun Eğmeyen Fransa (LFI) milletvekilleri Gabrielle Cathala, Thomas Portes ve Antoine Léaument barikatların önüne gelip destek verdi.
Cathala, dün eylemlerde gençlerin uğradığı polis baskısına işaret ederek İçişleri Bakanı Nunez’i istifaya çağırmıştı: “Sayın Bakan istifa etmeniz gerekiyor, artık burada yapacak bir şeyiniz kalmadı.”
13.13 Bakanlık, eylemlerin öğlen itibarıyla “belirgin biçimde gerilediğini” yineledi ve “her on liseden dokuzunun normal işlediğini” söyledi. Ayrıntılı rakamlara göre dersler 276 okulda tamamen, 183 okulda kısmen askıda. Toplam 459 okulda dersler kısmen veya tamamen askıda, salı günü bu sayı 891’di.
13.24 Paris 1 Pantheon-Sorbonne Üniversitesi’nin Tolbiac kampüsünde genel kurul toplantısı bugün öğle saatlerinde küçük bir grup katılımıyla gerçekleştirildi.
13.39 Marsilya’da Aix-Marseille Üniversitesi Fen Fakültesi’nin Luminy kampüsünde yaklaşık elli öğrenci, çöp konteynerleri, inşaat konileri, scooter’lar ve kiralık elektrikli bisikletlerle barikat kurup kampüs girişini filtreledi. Grup, “gençlik için 10 acil önlem” bildirisini dağıtıyor. Maddeler arasında okulların ve üniversitelerin yenilenmesi için acil plan ve Crous (öğrenci hizmetleri kurumu) kiralarının dondurulması var.
14.15 Strazburg’da, Meinau semtindeki Couffignal lisesinin önünde 16 yaşındaki bir öğrenci, havai fişek (mortier) kullanırken elinden ağır yaralandı. Polis kaynağına göre kendi attığı havai fişek yüzünden iki parmak ucu koptu. Bölge valiliği “acil” müdahale yapıldığını ve yaralanmanın kendi kendine verildiğini belirtti.
14.22 Bakan Geffray, Meclis’teki dinleme oturumunda 24 lisenin, birkaç hafta yeniden açılamayacak kadar ciddi biçimde yakıldığını ya da tahrip edildiğini söyledi. Bakana göre yaklaşık 30 bin lise öğrencisi birkaç hafta yüz yüze eğitimden mahrum kalacak. Bakan “pedagojik süreklilik” sağlandığını ama “muazzam bir zarar” oluştuğunu belirtti.
14.35 RN (ulusal Birlik) adayı Marine Le Pen, hükümetin sağır edici el bombalarını askıya almasının ardından “Macron her zaman polisi hedef alanların yanında” dedi. Polisin “zor koşullarda” işini yaptığını savundu; iddialarını gerekçelendirmedi.
14.58 Ulusal Polis Genel Müdürü, salı günü EF-SON tipi sağır edici el bombasının kullanımının “ihtiyati olarak” durdurulması talimatını verdi. Polis benzer başka silahları kullanmaya devam edebilecek.
15.15 La Ciotat’ta, lise hareketi sırasında bir kimya öğretmenine benzin döküldüğü saldırıyla ilgili üç 16 yaşındaki genç, Şubat 2027’de Marsilya çocuk mahkemesinde yargılanacak. Öğretmene tekme atan öğrenci, “silahlı toplulukta yer almak” ve “kamu hizmeti görevlisine ve kamu otoritesini temsil eden kişiye şiddet” gibi suçlamalarla karşı karşıya.
16.06 Paris’teki Sciences Po Saint-Guillaume kampüsünde sabahki çatışmaların ardından gerginlik sürüyor. Boulevard Saint-Germain kaldırımlarında toplanan öğrenciler polis tarafından abluka altına alındı. Öğrenciler yoğun biçimde gazlandıklarını, bir grubun “sıkıştırılıp gazlanıp copla dövüldüğünü” ve yerdeki birinin darp edildiğini anlattı. Abluka içinde bazı öğrencilerin yaralandığı belirtiliyor.
16.16 LFI milletvekilleri Antoine Léaument ve Gabrielle Cathala, Sciences Po’daki çatışmalar sırasında polis ile öğrenciler arasına girdi. Bir genç polisler tarafından kalabalıktan çıkarılırken Cathala müdahalenin usulüne uygun yapılıp yapılmadığını denetlemek için peşlerinden gitti.
16.20 Nuñez, Meclis Hukuk Komisyonu’nda hareketin başından bu yana 6.629 kişinin gözaltına alındığını, 89 Milli Eğitim personelinin ve 215 öğrencinin yaralandığını açıkladı. Öğrenci yaralanmalarının çoğunun “kazaya bağlı” olduğunu söyledi. IGPN 18 soruşturma açtı. Lens’te bir lise öğrencisi eliyle, Saint-Ouen-l’Aumône’da (Val-d’Oise) 15 yaşındaki bir genç ise yüzüne nişan alınarak atılan el bombası yüzünden çenesinden yaralandı. İkinci olayda polis hakkında soruşturma (mise en examen) açıldı. Nuñez, “Görevli polisler her şeyden önce liselileri korumak için orada” dedi.
İnsan Hakları Birliği (LDH), kolluk müdahalelerinde “hukuk devletinden genel bir sapma” olduğunu belirtti. Bir bakan, “Bir gencin, belki biraz sert ve hızlı davranan bir polis tarafından yaralanmasından hiç gurur duymuyoruz” dedi.
Sol görüşlü Boyun Eğmeyen Fransa’nın (LFI) ulusal koordinatörü Manuel Bompard ise “Nunez’in lise öğrencilerine karşı bomba kullanımından vazgeçmesi için birkaç çocuğun ömür boyu sakat kalması gerekti” diye konuştu.
16.43 Nuñez, “polis baskısı”ndan söz etmenin “abartılı” olduğunu söyledi. Polisin yalnızca “tahribat durumunda” müdahale ettiğini, liselilerin barışçıl gösterilerine müdahale edilmediğini belirtti. Ona göre ortadaki durum “asayiş” değil, “kentsel şiddet”.
17.14 Libération, tarihçi Vincent Lemire’in yardımıyla 1968’den bu yana en büyük toplumsal hareketlerdeki gözaltı sayılarını karşılaştırdı. Sonuca göre liselilere yönelik polis müdahalesi, 18 Eylül’de başlayan hareketle birlikte benzeri görülmemiş düzeyde.
17.24 Lise öğrencileri, belirli bir liderleri olmayan hareketlerini şifreli Signal uygulaması üzerinden örgütlüyor. “Lise Koordinasyonu” adlı ana grup, Paris, banliyöler ve Marsilya gibi şehirlerden 350’den fazla kişiyi ve yaklaşık kırk lise temsilcisini bir araya getiriyor.
17.45 France Info’nun doğruladığı bir videoya göre Lens’te elini kaybeden gençte, el bombası öğrencinin üzerine değil yere düşmüş. Görüntülerde, bombanın iki öğrencinin ayaklarının dibine düştüğü, ardından üçüncü bir gencin eğildiği görülüyor. Ancak video, gencin bombayı kaldırıp kaldırmadığını göstermiyor.
18.28 Lise ve öğrenci örgütlerinin temsilcileri, Bakan Baptiste ile görüşmenin ardından Lecornu’dan randevu istedi. USL Başkanı Ryad Rani, bakanlardan “somut bir önlem” gelmediğini belirterek “rakamlarla desteklenmiş önerilerimiz var” dedi ve gelecek hafta Başbakan’la görüşmek istediklerini söyledi.
18.55 Lecornu, Matignon Başbakanlık Konutu’ndan yaptığı konuşmaya lise hareketiyle başladı ve “Kolluk kuvvetlerine liselilerle çatışma talimatı verilmedi” dedi.
19.00 Lecornu, “Gençleri ciddiye almalıyız ve onları dinlemekle yükümlüyüz” dedi. Öfkelerinin “bir yerden gelmediğini” ekledi: “Savaşları, iklim değişikliğini, bazen de zor durumdaki ailelerini görüyorlar.”
19.03 Lecornu, liselerde bugün başlayan diyalog mekanizmalarının yarından itibaren her lisede gelecek haftaya kadar süreceğini açıkladı. Hükümetin ilk kararları ekim sonunda açıklanacak.
19.29 Pazartesi açılan istişare platformuna şimdiye kadar 40 binden fazla katkı geldi. Lecornu, bunun özellikle ders zamanının düzenlenmesi ve liselerdeki eğitim koşulları konusunda bir “beklentiyi” gösterdiğini söyledi.
Fransa’da eylemler 18 Eylül’de başladı
Fransa’da liseliler yıpranmış binalara, aşırı kalabalık sınıflara ve yoğun ders programlarına, yerine kimse atanmayan öğretmenlere ve Parcoursup (üniversite yerleştirme platformu) kaynaklı eşitsizliklere karşı ilk olarak 18 Eylül’de sokağa çıktı.
Parcoursup, Fransa’da liseden yükseköğretime geçişte kullanılan çevrim içi başvuru ve yerleştirme platformudur. Türkiye’deki merkezi sınav ve tercih sisteminden (YKS/ÖSYS) farkı, yerleştirmenin sınav puanına göre değil, dosya incelemesine göre yapılmasıdır. Bu sistemde dezavantajlı bölgelerdeki öğrenciler dezavantajlı kalmaya devam ediyor.
Protesto dalgası ilk olarak Eylül ayı ortasında, Paris’in göçmen nüfusunun ve sosyo-ekonomik olarak dezavantajlı ailelerin yoğun olarak yaşadığı kuzey banliyölerinde, bir lisedeki öğretmen grevine destek amacıyla başladı. Öğrenciler ve sendikalar, hükümetin bu yoksul ve göçmen bölgelerindeki okulları kaderine terk ettiğini savundu. Eylemler daha sonra Paris, Lyon, Strasbourg, Lille, Marsilya, Toulouse ve Rennes gibi büyük şehirlere sıçradı.
Fransa’da yaklaşan cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde hükümet ve aşırı sağcı partiler, bütçe krizinin ve kamu harcamalarındaki kesintilerin nedenini dolaylı olarak göçmen kabul politikalarına bağladı. Kamuoyundaki bazı sağ eğilimli çevreler ve siyasetçiler, eylemleri “göçmen kökenli gençlerin sokak şiddeti” olarak nitelendirerek asıl amacın eğitim olmadığını iddia etti.
Aşırı sağcı parti Ulusal Birlik başkanı Marine Le Pen, olayların arkasında aşırı solun ve banliyölerdeki organize grupların olduğunu savunarak Boyun Eğmeyen Fransa’yı suçladı:
“Bu yaşananlar artık lise öğrencilerinin protestosu olmaktan tamamen çıkmıştır. Karşımızda profesyoneller tarafından organize edilen ve ‘Boyun Eğmeyen Fransa’ (LFI) milletvekilleri tarafından gözetilip yönlendirilen sokak isyanları var.”
Polisten öğrencilere şiddet
Gittikçe ülkenin farklı kentlerine yayılan eylemler, lise ve üniversite öğrencilerinin kalabalık kitleler haline gelmesiyle polislerin öğrencilere dönük sert müdahalesi kamuoyunda yankı buldu. Polisler, eylemlerde öğrencilere göz yaşartıcı gaz kullandı.
Fotoğraf: Ed Jones / AFP
Eylemlerde polis müdahalesi birçok kişinin ağır yaralanmasına yol açtı. Pazartesi günü Lens’te 15 yaşındaki bir genç, bir el bombası yüzünden elini kaybetti. 2 Ekim’de Belfort’ta ise bir polisin 17 yaşındaki bir lise öğrencisini boğmaya çalıştığı bildirildi.
Protestolar nedeniyle Fransa genelinde 2.000’e yakın lise tamamen veya kısmen bloke edildi ya da eğitime ara verdi. Çıkan çatışmalarda çoğu liseli 6.000’den fazla kişi gözaltına alındı. Olaylarda yüzlerce öğrenci yaralandı.
Kaynak: Libération, La Provence, Reuters, Le Monde
