Li gorî daxuyaniyên rayedarên Îranê, wan 10 xal pêşkêşî DYAyê kirine ku ji bo bikaribin li hev bikin.
Piştî Îsraîl û DYAyê ku di 28ê Sibata 2026an de li dijî Îranê şer dan destpêkirin û bi dehan rayedarên payebilind ên Îranê hatin kuştin lê encamên ku Îsraîl û DYAyê dixwestin derneketin holê, di 8ê Nîsanê de agirbestek ji bo 2 hefteyan hate ragihandin.
Serokwezîrê Pakistanê Şahbaz Şerif ku di heman demê de navbeynkarbû din vadera herdu dewletan de, li ser hesabê xwe yê medyaya civakî ragihand ku aliyan li ser agirbestê li hev kiriye. Her çend Serokwezîrê Îsraîlê Benjamin Netanyahu ew tişt ret kiribe jî, li gorî daxuyaniya Şerifî, Libnan jî ketiye ber agirbestê.
Li gorî daxuyaniyên rayedarên Îranê, wan 10 kal pêşkêşî DYAyê kirine ku ji bo bikaribin li hev bikin.
Serokwezîrê Pakistanê daxwaz ji aliyan kir ku 10ê Nîsanê li Îslamabadê li hev bicivin û mizakereyan bigihînin encamekê.
Li gorî nûçeya ajansa nûçeyan a Tasnîmê ya Îranê, 10 xalên ku Îranê pêşkêşî DYAyê kirine ev in:
Divê DYA misoger bike ku ew ê êrîş neke
Divê kontrola Kendava Hurmizê di destê Îranê de bimîne
Divê mafê xurtkirina uranyûmê were qebûlkirin
Hemû mueyideyên destpêkê werin rakirin
Hemû mueyideyên duyem werin rakirin
Biryarên Desteya Ewlehiyê ya NYyê yên li dijî Îranê, bên betalkirin
Biryarên Ajansa Enerjiya Atomî ya Navnetewî yên li dijî Îranê werin betalkirin
Divê qerebûyê ji ber şer bidin Îranê
Divê leşkerên amerîkî yên li herêmê werin vekişandin
Libnan jî tê de divê li hemû eniyan şer bê sekinandin.
Li gorî heman nûçeya Tasnîmê, Trump ev sert qebûl kirine ku ev jî tê wateya, bi paş de gav avêtiye.
Di sala 1991ê de qedexeya li ser Kurdî hinek sist bû. Ji vê salê û pê de li Stenbolê, bi taybet jî Navenda Çanda Mezopotamyayê ya li Beyoglûyê, ji bo ciwanên Kurd ên bajarvan bû navendeke mûzikeke nû.
*Kaseta Kulîlka Azadî ya Koma Amed
Salên 1990î li Tirkiyeyê di muzîka kurdî guhertineke gelek mezin pêk hat. Di sala 1991ê de piştî qedexeya li ser Kurdî hinek sist bû, Stenbol bû navenda hilberîna çand û hunera kurdî. Gelek komên di bin banê Navenda Çanda Mezopotamya (NÇM/MKM) yan jî serbixwe, muzîka gelêrî ya kurdî, bi aranjmanên hemdem re ji nû ve şîrove kirin. Di heman demê de civaka dîasporayê ya li Ewropayê jî bi komên mîna Koma Berxwedan re, siyaseteke muzîkê ya cuda pêk de dixist.
Li Tirkiyeyê qedexeya li ser kurdî, bi derbeya leşkerî ya sala 1980î re him li qada civakî him jî li ya taybet her çû berfirehtir bû. Lê di sala 1991ê de ev qedexe hinekî sist bû. Bi vê re Navenda Çanda Mezopotamyayê li Stenbolê vebû û gelek komên muzîkê dest bi kar kirin.
Xeta Demê — Komên Muzîka Kurdî yên Salên 1990î
Li ser mobîlê, xeta demê dikare bi rengekî asoyî (horizontal) were şemitandin.
Komên bibingeh ên ji salên 1980yî ber bi 1990î ve hatin
Koma Berxwedan
Yek ji komên herî girîng ên dîroka muzîka kurdî ye. Di sala 1983yê de li Almanyayê di bin banê Hunerkomê, saziya çand û hunerê ya kurdî de hate avakirin; ev sazî di sala 1994ê de navê xwe guherand û kir, Akademiya Çand û Hunerê ya Kurdî. Endamên komê her diguherîn û bi vî rengî, “komeke vekirî” bû.
Ev koma ku li navendên çanda kurdî yên li Fransa, Almanya û Hollandayê belav bû, xebatên herî berfireh ên lêkolîn û parastina muzîka gelerî ya kurdî pêk anîn. Albûmên ku di salên 1990î de derxistin, bi rêyên qaçax derbasî Tirkiyeyê bûn û bi rêya kasetên ku ji ser sînor dihatin veguhestin gihîştin girseyên berfireh. Komê di sala 2019an de belavbûna xwe ragihandibû. Lê di çend rojên borî de bi daxuyaniyekê diyar kir ku ew ê dîsa dest bi xebatên xwe bikin.
Qada xebatê: Almanya, Fransa, Hollanda; li Tirkiyeyê qedexe ye
Stranên berbiçav: Lê Amedê, Oy Kurdistan, Herne Pêş, Newroz
Koma Dengê Azadî
Koma ku di sala 1990î de li Stenbolê di bin pêşengiya Hakan Ener de hat avakirin, bû yek ji komên muzîka kurdî yên herî populer û herî demdirêj ên salên 1990î. Komê dengekî resen afirand û bang li ciwanên kurd ên bajêr dikir. Şêwazê ku muzîka gelerî ya kevneşop bi şêweyên wekî funk, funk-jazz û rock’n roll re têkel dikir. Ev şêwaz ji bo wê demê tiştekî bi temamî nû bû. Amûrên rojhilatî yên wekî tembûr, duduk û mey bi gîtar û trompetê anîn cem hev.
Komê strana “Bella Ciao“ (Çaw Bella) bi kurdî xist repertuara xwe. Her çar albûmên wan di serdemekê de ji aliyê dewletê ve hatin qedexekirin. Tevî qedexeyan, bi sed hezaran kopyayên albûmên wan hatin firotin. Komê li Almanya, Belçîka, Hollanda û Yekîtiya Yekbûyî (UK) xebatên xwe yên konseran bi daxwazeke mezin domandin.
Stranên wekî “Selîmo”, “Hat karwanê Helebê”, “Lo şivano” û “Roj roja me ye” gihîştin asta îkonên çandî û heta roja me bi dehan caran ji nû ve hatin şîrovekirin. Di demên dawî de strana wan a bi navê “Çavên me sondxwarîne” gelekî populer bû.
Damezrandin: 1990, Stenbol
Album: Hêvî (1991), Em Azadîxwaz in (1993), Welatê min/Roj wê bê (1995), Fedî (1998)
Şêwe: Funk-caz, rock’n’roll, folk
Weşanger: Ses Plak
Komên bi Navenda Çanda Mezopotamyayê ve girêdayî
Navenda Çanda Mezopotamyayê (NÇM), piştî sistkirina qedexeya li ser zimanê kurdî di sala 1991ê de, li Beyoglûya Stenbolê hat avakirin. Ev sazî veguherî navenda hilberîna çanda kurdî. Di bin banê wê de gelek komên muzîkê hewandin. Piraniya komên muzîkê bi heman studio, tonmaister, aranjör û muzîkjenên qeydê re xebitîn. Vê hevkariyê, yekitî û karakterekî taybet da dengê muzîka wê serdemê.
Nexşe — Navendên muzîkê û gera kasetan
Sînor şematîk in û statûyên polîtîk nîşan nadin.
Koma Amed
Di sala 1988an de li Enqereyê ji aliyê xwendekarên fakulteya bijîşkiyê ve hat avakirin. Di nav avakaran de, xwendekarê Hacettepeyê yê ji Rojavayê Kurdistanê Evdilmelik Şêxbekir (Melek) derdiket pêş. Di qonaxa avabûnê de ji bo dîtina studiyoyeke ku muzîka kurdî çêbike, gelek zehmetî kişandin. Di sala 1993yan de derbasî Stenbolê bûn û dest bi xebatên xwe yên li gel NÇMê kirin.
Komê, senteza folk-jazzê bi nêzîkatiyeke ceribandinî (eksperîmental) pêk anî û ji qalibên muzîka gelerî ya kevneşop derket. Di albûma yekem de adaptasyona kurdî ya “Bella Ciao” ya bi navê “Çaw Bella” cih girt. Ev veguherîn ji aliyê Şêxbekir ve hat kirin. Albûma Dergûşê ji 400.000î zêdetir hatiye firotin û belavkirin. Wezîrê Karên Derve yê wê demê Îsmail Cem, ev albûm diyarî hevpostên xwe yên Yekitiya Ewropayê (YE) kir û bi vî rengî îdia kir ku “kurdî ne qedexe ye”.
Damezrandin: 1988, Enqere
Albûm: Kulîlka Azadî (1990), Agir û Mirov, Dergûş (1997)
Şêwazê Muzîkê: Folk-jazz, muzîka gelerî ya ceribandinî
Piştî Koma Dengê Azadî û Koma Amed: Çar Newa
Piştî belavbûna Koma Amedê, hinek ji endamên komê hatin cem hev û Çar Newa ava kir. Hejmara “çar” a di navê komê de, rasterast amajeyê bi vê çîroka avabûnê dike. Komê di dawiya salên 1990î û destpêka salên 2000î de xebatên xwe meşandin.
Komê hewl da ku li ser mîrateya folk-jazz a Koma Amedê dengê xwe ava bike û zimanê muzîkê yê formasyona berê domand.
Damezrandin: Dawiya salên 1990î, Stenbol
Reh û Kok: Berdewamiya Koma Amedê
Serdem: Dawiya salên 1990î, destpêka salên 2000î
Koma Rewşen
Ev kom di nava dîroka muzîkê de wekî yekemîn koma rockê ya bi kurdî ya li Tirkiyeyê tê qebûlkirin. Komê di bin banê NÇMê de xebatên xwe dimeşandin û bi vê helwesta xwe ya pêşeng, di nav deryaya muzîka kurdî ya wê serdemê de xwedî cihêrengiyeke resen bû.
Koma Rewşen ku têgeha formasyona rockê bi gotinên kurdî û motîfên gelerî re anî cem hev, bi performansên xwe yên zindî yên di derdorên xwendekaran û çalakiyên NÇMê de hat naskirin.
Girîngî: Yekemîn koma rockê ya bi Kurdî li Tirkiyeyê
Têkilî: NÇM (Navenda Çanda Mezopotamyayê), Stenbol
Serdem: Serê salên 1990î heta nîvê wan salan
Koma Asmîn
Komeke muzîkê ye ku tenê ji jinan pêk dihat. Di derdora muzîka kurdî ya wê serdemê de bi vê taybetmendiya xwe xwedî cihekî resen e. Hem ji aliyê zayendî hem jî ji aliyê nasnameya çandî ve giraniyeke sembolîk a cuda hildigirt.
Koma Asmîn ku di heman serdemê de bi komên din ên NÇMê re çalak bû, di qada giştî de piştgirî da xuyabûna dengê jina kurd.
Pêkhate: Tenê endamên jin
Têkilî: NÇMê, Tirkiye
Serdem: Salên 1990î
Agirê Jiyan
Yek ji komên herî berbiçav ên salên 1990î ye. Di nav hewildana veguhastina muzîka kurdî ji bo zemînekî nûjen û populer de, xeteke resen bi pêş xist. Di bin banê NÇMyê de xebatên xwe meşandin. Bi komên din ên wê serdemê re heman studio û tîma teknîkî parve kirin.
Kom bi taybetî bi melodiyên xwe yên dansê û bi strukturê xwe yê rîtmê tê naskirin. Di çavkaniyan de navê komê gelek caran li gel Koma Çiya, Koma Azad û Koma Amedê derbas dibe.
Albûma Bijartî: Adarê (1995)
Şêwazê Muzîkê: Muzîka gelerî ya Kurdî ya nûjen, dans
Serdem: Serê salên 1990î – dawiya wan salan
Koma Çiya
Yek ji komên ku di bin banê NÇMyê de xebatên xwe meşandine. Koma Çiya ku di hilberîna muzîka kurdî ya wê serdemê de bi rengekî domdar di qeydan de cih girt, li gel wan komên ku xwedî heman temayên siyasî û heman têgihiştina dengî ne, tê bibîranîn.
Kom bi albûma xwe ya bi navê Dîlana Bêsînor tê naskirin.
Albûma Bijartî: Dîlana Bêsînor (1998, Kom Müzik)
Têkilî: NÇM (Navenda Çanda Mezopotamyayê), Stenbol
Koma Rojhilat
Wekî yek ji komên sereke yên NÇM’ê, di salên 1990î de li Stenbolê hilberîna muzîkê kir. Albûma wan a bi navê Mezrabotanim Ez ku di sala 1997an de bi etîketa Kom Müzikê derçû, berhema wan a bingehîn e ku ketiye qeydan.
Albûma Bijartî: Mezrabotanim Ez (1997, Kom Müzik)
Têkilî: NÇM, Stenbol
Koma Azad
Yek ji wan komên hatiye belgekirin ku hem li Tirkiyeyê hem jî li diyasporayê xebatên xwe meşandine. Navê komê ji aliyê şêwazê muzîkê ve, li gel navê Koma Azadî û Koma Dengê Kawa tê bibîranîn.
Kom di heman serdemê de bi komên bi ser NÇMyê re çalak bû. Ji aliyê temayên siyasî û ji nû ve şîrovekirina muzîka gelerî ve, xwedî estetîkeke hevpar bû.
Komên din ên heman serdemê
Vengê Sodirî
Komeke ku di muzîka Kurdî ya wê serdemê de xwedî cihekî resen e. Tenê bi muzîka Zazakî (Kirmanckî) hilberîn kir û bi nêzîkatiyeke ceribandinî (eksperîmental) xebitî. Gava ev her du taybetmendî bi hev re werin nirxandin, tê dîtin ku di nav komên wê serdemê de di cihekî kêmpeyda de ye.
Ziman: Zazakî (berevajî komên din ên li Tirkiyeyê)
Nêzîkatiya Muzîkê: Ceribandinî
Serdem: Salên 1990î
Gulên Mezrabotan
Yek ji komên herî balkêş û neasayî yên muzîka kurdî ya wê serdemê ye. Hemû endamên komê ji zarokan pêk dihatin. Di pêvajoya veguhastina nasnameya çandî ya kurdî ji bo nifşên nû de, roleke sembolîk girt ser milê xwe.
Tevlêkirina nifşê zarokan rasterast di nav hilberîna muzîka kurdî de, hewildaneke wisa ye ku di wê serdemê de bêhempa ye.
Pêkhate: Hemû endam ji zarokan pêk tên
Têkilî: Tirkiye
Serdem: Salên 1990î
Koma Gulên Xerzan
Koma ku navê xwe ji herêma Xerzanê ya Êlihê digire, di muzîka kurdî ya salên 90î de rehên folklorîk û gotinên polîtîk gihandin hev. Muzîka wan a ku bi rêya çanda kasetan belav bû, temayên wekî nasname, sirgûn û berxwedan dihewand. Navê komê bi hunermendên wekî Rojda û Çiya re bûye yek.
Komeke pêşek a di axa Sowyetan de
Kome Wetan
Her çend girîngiya wê ya dîrokî heta salên 1990î dirêj bibe jî, ev koma ku di sala 1973an de li Tiblîsa Sovyetê hat avakirin, xwediyê unvana yekemîn koma rockê ya Kurdî ya cîhanê ye. Kadroya komê ji sê kurdên êzîdî û ermeniyekî pêk dihat. Pêşengê komê Kerem Gerdenzerî li Tiblîsê ji dayik bibû û koka malbata wî digihîşt Qers û Wanê. Komê bi piştgiriya dewleta Sowyetê statûya “koma vokal-enstrûman” girt û di televizyonên dewletê û festîvalan de cih girt.
Di sala 1979an de demoyên (qeydên ceribandinê) xwe tomar kirin. Tekane albûma wan a bi navê Bayê Payizê, di sala 1989an de karibû were weşandin. Ev berhema ku helbesta kurdî bi rocka klasîk, destpêkên psîkedelîk û berhemên dengbêjên herêmê re dikir yek, di salên 1990î de di nav muzîkjenên kurd ên li Tirkiyeyê de rastî eleqeyeke mezin hat û ji aliyê gelek koman ve wekî çavkanî hat qebûlkirin.
Damezrandin: 1973, Tiblîs (YKSS/SSCB)
Albûm: Bayê Payizê (1989)
Şêwazê Muzîkê: Helbesta Kurdî + Rock, Psîkedelîk
Girîngî: Yekemîn koma rockê ya Kurdî li cîhanê
*Nexşe û timeline bi alîkariya amûra hişê çêkirî, Claude ve hatiye amadekirin.
Çîroka Yusuf Dağlayanê ku li Îzmîtê ji ber peyva “Kürt böreği” hatiye dadgehkirin, li Frankfurta Almanyayê, li dikaneke borekan berdewam dike.
Foto: Ferid Demirel
Li bajarê Frankfurtê yê Almanyayê dikaneke borekan a bi navê Frankfurt Börekçilik heye. Dikan li ser Battonstrasse û Langestrasse, li cihê ku herdu kolan digihêjin hev e. Navê xwediyê dikanê Yusuf Dağlayan e û ew bi xwe xelkê Çewligê ye. Çîroka Yusuf Dağlayan mînakeke balkêş e ji nîqaşên derbarê Kurdan û borega Kurdan a li Tirkiyeyê.
Li Frankfurtê, rojekê ez li cihekî vekirî digeriyam ku taştêyekê lê bixwim. Li serê kolanê min dikanek dît ku li se wê Frankfurt Börekçilik dinivîsand. Min derî vekir û ketim hundir. Digel ku serê sibê bû, li dikanê kesek nebû. Mêrek li pişt dezgeh sekinî bû. Min ji xwe re got ev mêrê porê wî weşiyayî, zikê wî mezin û navsere hebe nebe wê xwediyê dikanê be. Dema dît ez ketim hundir bi Almanî bixêrhatina min kir.
Me li ser lingan li hev pirsî. Ji min re got ew ji Çewligê ye. Min ji xwe re börek xwest û ez çûm li ser maseyekê rûniştim. Yusuf Dağlayanê ku li pişt dezgehî karê xwe qedand, hate li beramberî min rûnişt. Ji min re got navê wî Yusuf e û behsa çîroka xwe kir. Wan rojan dîsa mijara Kürt Böreği û “Küt Böreği” li Tirkiyeyê di rojevê de bû. Piştî ewqas salan li Tirkiyeyê hinek derdor rabûn û gotin navê wê boregê ne Kurd e lê Kut e. Min ev tişt ji Yusuf Dağlayan re pirsî. Ka ew çi difikire. Wî ji min re behsa serpêhatiyeke xwe kir ku di sala 1987an de li Îzmîta Tirkiyeyê di ser serê wî re derbas bûye. Di wê salê de wî li Îzmîtê dikaneke borekan vekiriye û li ser jî Kürt böreği nivîsiye. Ji ber vê nivîsê doz lê vebûye.
Dema wî behsa vê serpêhatiyê kir, meraqa min zêde bû û min destûr jê xwest ku ez dengê wî qeyd bikim û paşê vê serpêhatiyê bikim nivîs. Wî destûr da û min pê li bişkoka cîhaza xwe ya dengqeydkirinê kir:
Navê min Yusuf Dağlayan e. Ez ji gundikê Baxkiyan ê me. Girêdayî gundê Bileceyê ye. Gund di navbera Gexî û Pulumurê de ye. Du nikarî bibêjî Çewlik e. Gexî bi Dêrsimê me ve girêdayî ye. Piştî 1948ê bi Çewligê ve girê didin. Pulumur û Dêrsîmê bêhtir nêzîktirî me ne. Bakioğlu kalikên me ne. Em bi Kurdî dibêjin Silê Baqî. Ez di sala 1982yan de hatim girtin. Îşkence li min kirin. Di 12ê Îlonê de. Him ez him jî bavê min. Wê gavê dawa çep û rast hebû. Beriya PKKyê. Birayê min xwendekar bû. Ji ber ew reviya ji derveyî welêt, dewletê zext li me kir. Me bir hundir. Ji ber wê ez neçar mam di sala 1984an de bêm Îzmîtê. Min kar mar peyda nekirin. Min dest pê kir û li ber febrîqeya Sekayê tebleyek danî û borek firotin.
Pereyê me nebû. Bi tenê borek hebû. Me Kürt böreği çêkir. Roja destpêkê li min dan. Gotin tu nikarî tebleya xwe li vir deynî, nikarî bifiroşî. Roja piştî wê me şerekî giran kir. Em neçar man me kêr bikar anî. Paşê ew der kete destê me. 10 hazar kes derdiketin, 10 hazar kes dikedin. Ew der mezintirîn fabrîkeya qaxizan bû. Paşê me karê xwe mezin kir, me dikanek vekir. 5 tebleyên me û cihê çêkirina börekin vekir.”
Dema sohbeta me dewam dikir, yek kete hundir. Silav li Yusuf Dağlayanî kir. Hat li ser masaya me rûnişt. Nasê hev bûn. Rûnişt û tevlî sohbeta me bû.
Yusuf devam kir.
Li Îzmîtê jê navê Kürt Yusuf lê dikin. Ew behsa sala 1987an dike. Piştî vekirina dikanê bi çendakî, dadgeh dişîne dû wî:
“Ez çûm dadgehê. Dadwer got, te çima li ser tebleyê û di menuyê de Kürt böreği nivîsiye. Min got, gundiyekî me heye navê wî Mihemed e. Çûye Stenbolê. Em Kurdên Elewî her sala nû perxeyê çêdikin. Ji bo Xizir. Ev bi don e. Didin xelkê. Misilman qurbanan serjê dikin. Em jî vê çêdikin. Ji min re got hûn cudaxwaz in. Min got, Laz böreği heye, Çerkes heye, Boşnak heye, çima Kürt böreği nebe?”
Foto: Ferid Demirel
Yusuf Dağlayan dîsa vegeriya ser çîroka Mihemedê Kurd ê borekçî ku li dadgehê jî vegotibû. Ew Mihemedê ku di van salên dawiyê de ji ber gûrbûna nîqaşa Kürt böreği, dîsa navê wî bûye rojev:
“Mihemed Kurd bû. Çûye Stenbolê. Feqîr bûye. Bi keştiyê çûye Kasımpaşayê. Li wir hemaltî kiriye. Li malê ji xwe re perxe çêkiriye da ku bixwe. Li ber Pira Galatayê. Mirov hatine li xwarina wî nêrîne. Pere dane wî kilora wî jê stendine. Yê hatiye pere daye wî û kilora wî biriye. Ew birçî maye. Neheriye ku gelek pereyên wî çêbûne. Paşê çûye dîsa perxe çêkiriye û vê carê firotiye. Sed du sed heb firotine. Dîtiye ku ji pereyên hemaltiyê zêdetir qezenc dike. Dest pê kiriye û kilor li wir firotiye. Paşê ew dikana yekî Trabzonî kirê kiriye. Ew dikana ku hîna li Karakoyê ye. Paşê li bir firneyek jê çêkiriye. Ew bi xwe ji zû de ye miriye. Navê wî Mihemedê Kurd e. Xelkê jê re digot Rengo. Beriya niha bi 250 salî.”
Dema wî behsa vê çîrokê kiriye û xwe parastiye, dadwerî 10 deqîqe navber daye. Piştî wê jî jê re gotiye, “Tu dikarî biçî” û ew serbest kiriye. Lê piştî 4-5 mehan careke din bang lê kirine:
“Ez careke din çûm. Wê carê dadwerekî din hebû. Ji min re got, tu cudaxwazî. Li ser erebeya te kesk û sor û zer heye. Ev rengên cudaxwaz in. Propagandaya PKKyê ye. Min jî got, wisa nebêje. Min got, ger ev reng cudaxwaz bin, ji Trakyayê ta Qersê, ji Trabzonê ta Antalya û Îzmîrê ma dewlet jî cudaxwaz e?” Got “Çawa?” Min got, min li her derê lembeyên trafîkê dîtin, min got ev reng gelekî xweşik in û ew reng li ser dikana xwe danîn. Ger ez cudaxwaz bim, dewlet jî cudaxwaz e. Ji min re got, tu dikarî biçî. Dosya girtin. Lê paşê em hatin girtin.”
Kürt Yusuf heta sala 1993yê karê borekcîtiyê dewam dike. Di sala 1993yê de ji ber dozên siyasî operasyonekê li dijî wî pêk tînin. Ew jî direve û pênc mehan firar dimîne.
Berê xwe dide Ewropayê. 15 hezar markan dide û diçe Bûlgaristanê. Ji wir derbasî Romanya, paşê Macaristan û Awistiryayê dibe. Her cihê ku diçeyê, li gorî gotina wî beşdarî nava xebatên siyasî dibe. Dema derbasî Almanyayê dibe, li ser otobanê tê girtin.
Foto: Ferid Demirel
Di sala 1994an de vê carê li Almanyayê li rawestgeha trênan ji xwe re dikaneke börekin vedike:
“Yekî bi navê Şükrü hebû ji Meletiyê bû. Li paş Bahnhofê restoranteke wî hebû. Li pêş wê av û ava fêkiyan û tiştên vexwarinê difirotin. Li paş wê cihekî wî yê biçûk hebû. Firneyeke wî li wir bû. Lê ew naxebitîne. Min got Şükrü, pereyê min nîne. Ez birî me. Pere bi min re nîne. Min got, wir bi kirê bide min. Sê meh bûne ku ez hatime Almanyayê. Min îltîca kiriye. Got temam. 2 hezar û 500 mark ji min west. Min çû, kelûpel kirîn. Rohn, ard û sinî. Kesekî ji Erzeromê hebû. Min borek birin li dikana wî danîn. Paşê ez ketin karê çêkirina lehmecûnan. Min cihekî mezintir kirê kir. Min di 5 mehan de 150 hezar mark derxistin. Lê ez qaçax im. Li Tirkiyeyê li min digerin. Min di mehê de 60 70 hazar mark derdixistin. Ji salekê zêdetir min milyon û 200 hazar mark kom kirin.”
Çîroka Kürt Yusuf li vir naqede. Li Almanyayê tiştên nehatine serê wî nîne. Ew niha li dikana xwe ya Frankfurtê behsa serpêhatiyên xwe dike û roja xwe dibuhirîne.
MKG û DFGyê ji bo 6ê Nîsanê “Roja Rojnamegerên Hatine Kuştin” daxuyaniyek weşand û got ku zext, gefxwarin û polîtîkayên bêcezahiştinê tu carî nikaribûn kevneşopiya çapemeniya azad bidin sekinandin.
Rojnamegerên ku hatine kuştin: Nazim Daştan, Cihan Bilgin, Hakan Tosun
Komeleya Rojnamegerên Jin a Mezopotamyayê (MKG) û Komeleya Rojnamegeran a Dîcle Firatê (DFG) ji bo 6ê Nîsanê “Roja Rojnamegerên Hatine Kuştin” daxuyaniyeke hevbeş weşand. Herdu saziyan di daxuyaniyê de dîroka rojnamegerên hatine kuştin a li Tirkiyeyê bibîrxistine û gotine ku “erka me ye ku em têkoşîna wan a ji bo rastiyê berfireh bikin.”
Daxuyaniya saziyan a derbarê 6ê Nîsanê “Roja Rojnamegerên Hatine Kuştin” de wiha ye:
“6ê Nîsanê wekî roja bibîranîna rojnamevanên ku li Tirkiyeyê ji ber çalakiyên xwe yên rojnamegeriyê hatine kuştin, hatiye îlankirin. Ev dîrok ji ber rojnamevan û nivîskar Hesen Fehmî Beg di 6ê Nîsana 1909an de li ser Pira Galatayê hatiye kuştin, hatiye hilbijartin. Komeleya Rojnamevanên Tirkiyeyê (TGC) di sala 1997an de 6ê Nîsanê wekî "Roja Rojnamevanên Şehîd" destnîşan kir. Lê belê di sala 2005an de, navê vê rojê wekî “Roja Rojnamevanên Hatine Kuştin" hat guhertin.
6ê Nîsanê roja bibîranîna rojnamegerên hatine kuştin e. Ev rojnameger ji ber li dû heqîqetê bûn hatine kuştin. Rojnamegerên ji ber rastî derxistin holê, ji ber bûn dengê gel û ji ber tarîtî teşhîr kirin hatin kuştin, wê her tim di hafizaya têkoşîna çapemeniya azad de bijîn. Em di şexşê rojnamegerên hatine kuştin de dîsa bi bîr dixin ku bi rojnamegerên hat xwestin pênûsa wan bên şikandin, diheman demê de hat xwestin heqîqet jî bêdeng bê hiştin. Lêbelê zext, gefxwarin û polîtîkayên bêcezahiştinê tu carî nikaribûn kevneşopiya çapemeniya azad bidin sekinandin.
Kesên li ser vê axê, li pey rastiyê çûne her tim bedel dane, lê wan qet dev ji rastiyê bernedane. Îro, em hemû rojnamevanên ku hatine kuştin bi rêz û bi minet bi bîrtînin. Mîrata wan, berxwedana wan û têkoşîna wan a ji bo rastiyê rêya me ronî dikin. Pênûsên rojnamevanên ku hatine kuştin neketin erdê û ew ê nekevin erdê. Erka me ye ku em têkoşîna wan a ji bo rastiyê berfireh bikin, li bibîranîna wan xwedî derkevin û xeta azadiya çapemeniyê bidomînin.
PJAK û PDKIyê di daxuyaniyên cuda de diyar kirin ku daxuyaniya Trump ne rast e.
Li gorî nûçeya ku di 5ê Nîsana 2026an de li hatiye weşandin, Serokê DYAyê Donald Trump gotiye, “Piştî xwenîşandanên Îranê, me bi ser kurdan çek şandin. Ez dibêm kurdan ji bo xwe çek birin.”
Me weke nihaplusê ev gotinên Donald Trump ji Endamê Komîteya Karûbarên Derve yê PJAKê Zegrûs Enderyarî re pirsî. Enderyarî got ku “Derbarê vê mijarê de tu agahiyê me nîne, çiqas rast e an na. Wek PJAK ti pêwendiyeke bi wî awayî di naverbera me û DYAyê de nebûye.”
Li ser pirsa ku gelo dibe Hevpeymana Hêzên Siyasî yên Kurdistana Îranê (CPFIK) ev têkilî danîbe? Wî got, “Na weke hevpeymanî jî tiştek wisa tuneye.”
PDKIyê jî piştrast nekir
Di vê navberê de Nûnerê Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê (PDKI) yê DYAyê Hejar Berenjî jî derbarê mijarê de li ser hesabê xwe yê şexsî yê Xê peyamek belav kir û got ku, ““Em weke Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê, zanyariyên di Fox Newsê de hatine belavkirin, bi rengekî tekez red dikin. Ew îdiayên ku dibêjin me ji rêveberiyekê çek wergirtine, şaş in û rastiyê nîşan nadin.”
As the Democratic party of Iranian Kurdistan, we firmly reject the information reported by Fox News. Any claims suggesting that we have received weapons from any administration are inaccurate and do not reflect reality.
Piştî di 28ê Sibatê de êrîş li dijî Îranê pek hatin bi çend rojan, di 5ê Adarê de Trump got ku, “Ger kurd bjxwazin êrîşî İranê bikin, bila bikin. Ger vê bikin, wê gelekî baş be.”
Lê di 8ê Adarê de diyar kiribû ku “Em û kurd dostên hev ên baş in. Lê em naxwazin şer ji niha tevlihevtir bikin. Min biryar da ku kurd nekevin wir.”
Projeyên JESê yên ku şîrketa Ignîsê ya amerîkayî wê li Gimgima Mûşê û Kanîreşa Çewlikê çêbike, dê tevî jiyana mirovan, jiyana ajalan û ya zindîwerên din têk bibe.
Şîrketa bi navê IGNIS H2 Enerji Üretim A.Ş. ya amerîkayî, wê li Gimgima Mûşê û Kanîreşa Çewlikê projeyên Santralên Enerjiyê yên Jeotermal (JES) çê bikin. Dema ev proje dest pê bikin û temam bibin, wê jiyana xwezayî li 22 gundan bikeve bin xetereyê. Pispor û gelê herêmê diyar dikin ku ger ev proje pêk bên, ne tenê jiyana mirovan, ya ajalan û xweza jî wê têk biçe.
Li gorî rapora ÎHDyê, bi kêmanî 930 kes bi hinceta ku beşdarî xwenîşandanan bûne yan jî derbarê mijarê de li ser medyaya civakî hin peyam nivîsandine, hatine desteserkirin. Yek jê rojnameger, 32 jê zarok bi kêmanî 123 kes hatin girtin.
Foto: Adnan Bilen/MA, Di dema ‘xwenîşandanên Rojava’ de tundkariya polîsan
Komeleya Mafên Mirovan (ÎHD) derbarê binpêkirinên mafan ên di dema “xwenîşandanên ji bo Rojava’ de raporek amade kir. Rapor behsa wan binpêkirinan dike ku di navbera 6ê Kanûna Paşiyê û 12ê Sibata 2026an de li kêmanî 22 bajaran pêk hatine. Di 6ê Kanûna Paşiyê de rêveberiya demkî ya Şamê li Sûriyeyê, êrîşî herdu taxên kurdan ên li Helebê kiribûn û paşê ev êrîş li tevahiya Rojava belav bûbûn. Li dijî van êrîşan li Tirkiyeyê gelek çalakiyên protestoyî pêk hatibûn.
Navenda Dokumantasyonan a ÎHDyê ev rapor ji daneyên vekirî û nûçeyên çapemeniyê û her weha raporên çavdêriyê yên şaxên ÎHDyê berhev kiriye.
Li gorî rapora ÎHDyê, bi kêmanî 930 kes bi hinceta ku beşdarî xwenîşandanan bûne yan jî derbarê mijarê de li ser medyaya civakî hin peyam nivîsandine, hatine desteserkirin. Yek jê rojnameger, 32 jê zarok bi kêmanî 123 kes hatin girtin.
Hin binpêkirinên ku di raporê de hene ev in:
Bi kêmanî li 22 bajaran, polîs û leşkeran midaxele li zêdetirî 70 çalakiyên aştiyane kirin. Hevşaredar, mafparêz, rêveberên sendîka û saziyên pîşeyî, rojnameger û barok jî di nar de gelek kes hatin desteserkirin.
Di dema midaxeleyan de gaza rondikrij û hin tiştên din ên kimyewî, guleyên plastîk û ava şid jî hate bikaranîn. Polîs û leşkeran gelek caran tundkariya fizîkî kirin û kesên hatin desteserkirin destên wan li paş wan hatin qeydkirin.
Walîtiyan li 3 bajaran (Riha, Mêrdîn û Amedê) hemû cûre çalakî û bername ji bo çendîn demen qedexe kirin.
Li Mêrsînê, kesekî sivîl ji bo gefê li xwenîşandanan bixwe, bêserûber gule reşand. Di encama vê bûyerê de kesek mir. Polîsan 4 jê rojnameger, bi kêmanî 5 kes birîndar kirin.
Bi kêmanî 930 kes hinceta ku beşdarî xwenîşandanan bûne yan jî derbarê mijarê de li ser medyaya civakî hin peyam nivîsandine, hatine desteserkirin. Yek jê rojnameger, 32 jê zarok bi kêmanî 123 kes hatin girtin.
Li gelek kesan hem di dema xwenîşanan de hem jî di dema desteserkirin û pêvajoya girtinê de îşkence hate kirin.
Rojnameger hatin astengkirin
Herî kêm 8 rojnameger di dema şopandina bûyeran de hatin desteserkirin. Rojnameger Nedîm Orûç hate girtin.
Ajansa Mezopotamya, Jinnews, ETHA, Yeni Yaşam, Ajansa Welat jî di nav de hesabên medyaya civakî û malperên wan ên înternetan zêdetirî 40 caran hatin girtin. Bi sedan hesabên medyaya civakî hatin astengkirin.
Piştî ku di dema êrîşan de li Sûriyeyê, HTŞ û komên çekdar ên pê re ne, guliyên şervanên jin jêkirin û ev tişt li ser medyaya civakî par ve kirin, gelek kesan ji bo nerazîbûnê, guliyên xwe hûnandin û vîdeoyên xwe li ser medyaya civakî parve kirin. Ji ber van vîdeoyan 2 jê zarok 4 kes hatin desteserkirin. Zarokek hate girtin. Ji ber ku bi heman armancê vîdeoyek weşand, Saziya Disîplînê ya Futbola Profesyonel cezayên îdarî li serokê kluba Amedsporê û lîstikvan Çekdar Orhan birî.
Bi kêmanî 46 kesên ji welatên din in, dersînor kirin.
Li gorî rojnameyê, Bafil û Qubad Talabanî dikarin bi hemû aliyan re biaxivin û naxwazin şer ber bi Iraqê ve belav bibe.
Bafil û Qubad Talabanî / Pukmedia
Rojnameya Ingilîzî ya The Telegraphê analîzek derbarê pozisyona Bafil û Qubad Talabanî ya di dema şerê Îranê de weşand.
Li gorî vê analîzê, Talabiniyan nehiştiye ku Kurd li Îranê bike vin nava şer.
Nûçegihana The Telegraphê Sophia Yanê ji Silêmaniyê ev analîz nivîsandiye.
Yanê di analîza xwe de dibêje, “Bafil Talabanî û Qubad Talabanî, di navenda gotegotên operasyoneke bejayî ya ji Iraqê ber bi Îranê ve de ne.”
Nûçegihana rojnameyê behsa çend bûyerên ku di rojên destpêkê yên şerê Îranê de qewimîne dike. Yek ji wan, Trump di roja duyem a êrîşan de hatibû gotin ku bi serokên Kurdan ên Iraqê re axiviye. Paşê derketibû holê ku yek ji wan Serokê Yekîtiya Niştimanî Kurdistan (YNK) Bafil Talabanî ye. Li gorî îdiayan, Trump ji Talabanî xwestiye Kurd beşdarî şer bibin. Ji xwe di 5ê Adarê de derket û got ku “Wê gelek baş bibe ku vî tiştî bikin. Ez ê bi temamî piştgiriyê bidim.”
Lê nûçegîhana The Telegraphê dibêje ku ev îdia ne rast in.” Vê jî dispêre daxuyaniya Bafil Talabanî ya piştî daxuyaniya Trump bi rojekê. Talabanî di 6ê Adarê de bi Fox Newsê re axivî bû û gotibû, “Divê Kurdistan bibe pirek, ne ada şer. Kurd him hevalbendên we ne hem jî cîranên Îranê ne. Em dikarin rolekî bilîzin ku ji bo alozî kêm bibe.”
“Talabaniyan roleke krîtîk lîst”
Yanê di nûçeya xwe de behsa rola Talabaniyan kiriye û gotiye, ew dikarin bi DYA, Îsraîl û Îranê re biaxivin, her weha rasterast têkiliya wan a bi komên Kurdan re heye û hewl didin aloziya li herêmê kêm bikin. Di berdewamiyê de jî dixwazin şer ber bi Iraqê ve neyê.
Li gorî rapora DFGê di Adarê de 6 rojnameger hatine desteserkirin. Her weha bi girtinên dawî re hejmara rojnamegerên girtî gihîştiye 31 kesan.
Komeleya Rojnamegeran a Dicle Firatê (DFG), rapora binpêkirina mafên rojnamegeran û binpêkirinên li ser saziyên ragihandinê ya meha Adarê eşkere kir. Di raporê de zextên giran ên li ser çapemeniyê xwe radixe ber çavan.
Di raporê de hat diyarkirin ku di mehekê de 6 rojnameger hatine desteserkirin û bi girtinên dawî re hejmara rojnamegerên girtî gihîştiye 31 kesan. DFGê destnîşan kir ku daraz û “Qanûna Dezenformasyonê” veguheriye amûreke zextê.
‘Adar, ji bo azadiya çapemeniyê bûye meheke tarî’
Di raporê de hat diyarkirin ku meha Adarê ji bo azadiya raman û çapemeniyê bûye meheke tarî. DFGê bal kişand ser girtina rojnamegeran û ev agahî parve kirin: “Piştî ku di meha Sibatê de 6 rojnameger hatin girtin, di meha Adarê de jî 6 rojnameger hatin binçavkirin.Ji van rojnamegeran, 2 jê bi hinceta nûçeyên xwe hatin girtin. Di 15ê Adarê de rojnameger Bîlal Ozcan û di 21’ê Adarê de nûçegîhanê rojnameya BîrGunê Îsmaîl Ari, bi îdiaya ‘belavkirina agahiyên şaş’ hatin girtin.
‘Di pîrozbahiyên Newrozê de qedexeyên dijîtal derketin pêş’
Di raporê de hat gotin ku “Qanûna Dezenformasyonê” li ser xebatên rojnamegeriyê wekî amûreke tirsandinê tê bikaranîn. DFGê destnîşan kir ku şolîtiya di qanûnê de dibe sedem ku rojnameger ji pratîka nûçeyan werin dûrxistin û ev yek rasterast mudaxileyî mafê agahdarkirina civakê ye. DFGê di raporê de bal kişand ser astengiyên li qadên Newrozê û wiha got: “Rojnamegerên ku xwestin doza Ekrem Îmamoglu bişopînin hatin astengkirin. Di 19ê Adarê de rojnamegerên ku xwestin çalakiya li Saraçhaneyê bişopînin rastî tundiya polîsan hatin. Li aliyê din meşa ‘Ji Rojnamegeran re Azad’ ku li dijî zextên li ser rojnamegeran, xwestin bê lidarxistin, hat astengkirin. Ev jî nîşan dide ku mafê îfadeyê û mafê kombûn û daxuyaniyê tê astengkirin. Di pîrozbahiyên Newrozê de ku bi coşeke mezin derbas bû lê qedexeyên dijîtal derketin pêş.
Êrişên li ser çapemeniya azad di qada dîjîtal de berdewam kir
Di meha Adarê de êrişên li ser saziyên çapemeniya azad di qada dîjîtal de jî berdewam kirin. Li gorî raporê: “Hesabên Xê yên Yenî Yaşam, Jinnews û Ajansa Welat hatin astengkirin. Hesabê medya dîjîtal ê Ajansa Mezopotamya hat girtin. Di mehekê de bi giştî 53 hesab û 75 naverokên nûçeyan hatin astengkirin.
‘Hejmara rojnamegerên girtî gihiştiye 31 kesan’
DFGê di dawiya raporê de daneyên der barê dozên li dijî rojnamegeran de parve kir û cih da van agahiyan: “Der barê 3 rojnamegeran de lêpirsîn hat destpêkirin. Li dijî 5 rojnamegeran doz hat vekirin. 24 rojnameger hatin darizandin. Li 3 rojnamegeran bi giştî 9 sal û mehek cezayê hepsê hat birîn. Dema bi giştî bê nirxandin, di Adara 2026an de, tê dîtin ku xebatên rojnamegeran bi awayekî cîdî hatiye astengkirin û mafê azadiya şopandina nûçeyan hatiye binpêkirin. Rojnameger rastî astengiyên fîzîkî hatine, hatine binçavkirin û girtin. Hesabên medya dijîtal hatine astengkirin. Bi piralî û bi rêk û pêk azadiya çapemeniyê hatiye binpêkirin. Ev nîşan dide ku azadiya çapemeniyê û mafê darizandinê di qata neteweyî û navneteweyî de pir paş ketiye. Bi giştî hêjmara rojnamegerên girtî gihiştiye 31 kesan. Ev rewş û tabloya tundiya li ser çapemeniyê radixe ber çavan.”
Îro Cejna Akîtoyê ango sersala nû ya Babilî (6776) ye ku tê wateya hatina biharê. Asûr, Suryan û Keldan di her 1ê Nîsanê de cejna Akîtû pîroz dikin.
Bila Cejna Akîtû a gelên Asûr, Keldan û Sûryaniyan pîroz be!
Di salnameya Aşûriyan de cejna Akîtû di 1ê Nîsanê de tê pîrozkirin û merasîmên pîrozbahiyan çend rojan berdewam dikin. Di şaristaniyên kevnar de pîrozbahiyên cejna Akîtû 12 rojan didomin. Di her rojekê de merasîmên taybet ku sembola jiyaneke nû û serkeftina li hember tarîtiyê ne, têne lidarxistin.
Roja 1ê Nîsanê gelên Asûr, Suryan û Keldan li herêmên ku lê dijîn, cejna Akîtû pêşwazî dikin. Li stargehên Mezopotamyayê merasîmên olî li dar dixin. Di merasîman de diyar dikin ku qencî li hember kaos û şer bi ser dikeve. Suryan, Keldan û Asûrî bi rêya cejna Akîtû çanda xwe diparêzin.
Di cejnê de malbat xwarinên xwe yên kevnar amade dikin û li hev kom dibin û bi hev re xwarinê dixwin.
Cejna Akîtû ku weke yek ji cejnên herî kevn ên cîhanê tê qebûlkirin, li xaka berhemdar a Mezopotamyayê destpê kir, hezaran salî ji aliyê şaristaniyên cuda ve hate pîrozkirin û bi vî rengî gihîşt vê serdemê.
Ev cejna ku tê wateya hatina biharê, geşbûna xwezayê û destpêkirina sala nû, bi taybetî ji bo civakên Asûrî, Suryanî û Keldanî nîşaneya nasnameyeke çandî ye.
Mezopotamya û Akîto
Cejna Ekîto digihêje heta Sumeran ku yek ji şaristaniyên herî kevn ên dîrokê ye. Ekîto ji festîvala Zagmûkê destpê kir ku bi Sumerî tê wateya destpêka salê. Piştre di nava şaristaniyên Akad, Babîl û Asûran de hate pêşvebirin û veguherî kevneşopiyeke welê ku weke ekînoya biharê (dawiya adar, destpêka nîsanê) tê pîrozkirin. Ev cejna ku girêdayî jiyana civakên çandinî yên Mezopotamyayê destpê kir, bi armanca pîrozkirina destpêka çandiniya zad û jinûve geşbûna xwezayê dihate lidarxistin.
Li Babîlê Ekîto festîvalek bû ku 12 rojan dewam dikir û di roja destpêkê ya meha Nîsanê de jî digihîşt asta herî bilind. Di vê demê de ‘Destana Enûma Elîş’ ya xwedayê sereke yê Babîlê Mardûk li perestgehan dihate xwendin, bi rîtuelan pergala gerdûnê ji nû ve dihate zindîkirin. Qral li pêşberî xwedayan lêborîn bi navê gel dixwestin, li perestgehan dua dihate kirin û peykerên xweda li perestgeha Ekîto (Bît Akîtî) ya li kêleka çem dihate bicihkirin. Ev merasîm nîşaneya wê yekê bûn ku xweda ji alema binê erdê derdiket û bi biharê re vedigeriya ser rûyê erdê.
Li nava Asûran jî festîval ji bo rûmeta xwedayê şer Aşûr dihate pîrozkirin. Li derveyî sûrên bajêr li ‘Malên Ekîto’ yên taybet merasîm dihatin lidarxistin.
Cejna Ekîto piştî hilweşîna şaristaniyên Mezopotamyayê jî dewam kir. Di serdemên Împaratoriya Seleukos (BZ 312-63) û Împaratoriya Roma pîrozbahiyan dewam kirin. Mînak Împaratorê Romayê Elagabalus ê bi eslê xwe ji Sûriyeyê (PZ 218-222) ev cejn gihand Îtalyayê û bi navê Xweda Elagabal pîrozbahî lidar xist. Lê belê belavbûna Xiristiyaniyê û tevlîheviya siyasî ya li Mezopotamyayê belavbûna Ekîto hinekî rawestand. Li gel vê yekê jî civakên Asûrî, Suryanî û Keldanî ev kevneşopiya qedîm ji bîr nekirin. Ev civakên ku ji gelên xwecihî yên Mezopotamyayê ne, Ekîto weke cejna biharê û sala nû parastin.
Lê belê di sedsala 20’î de bi taybetî jî ji ber Qirkirina Seyfo ya 1915 û şerê li Rojhilata Navîn Asûrî, Keldanî û Suryanî neçar man ku bi giranî ji vê xakê koç bikin. Vê dîasporayê sînorên cografî yê Ekîto berfireh kir û ruhê cejnê gihand asteke gerdûnî. Li Tirkiyeyê Cejna Ekîto li nava civaka Suryanî weke kevneşopiyekê ma ku salên dûr û dirêj bi bêdengî bê pîrozkirin. Di sedsala 20’î de bi hinceta ‘ewlekariyê’ destûr nehate dayin ku bi rengekî fermî bê pîrozkirin û ev cejn bi giranî li nava malan, yan jî li nava civatên biçûk bi rengekî veşartî hate pîrozkirin.
Akîto, Sembola hêviyê ye
Di serdema heyî de Cejna Ekîto ji aliyê gelên Asûrî, Keldanî û Suryanî ve li çar aliyên cîhanê bi coş tê pîrozkirin. Li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê jî bi heman coşê tê pêşwazîkirin. Pîrozbahî berevajî festîvalên ji 12 rojan ên dema antîk, bi giranî rojekê tê kirin. Di vê cejnê de mirov 1’ê Nîsanê li hev kom dibin û geşbûna xwezayê silav dikin. Kincên neteweyî yên kevneşop li xwe dikin, bi zimanê xwe yê dayikê distirên, govendê digerînin û li qadên xwezayî şahiyan lidar dixin.
Li hin herêman jî jin ji kulîlkan çelengê çêdikin û bi deriyê mala xwe ve dikin. Ev kevneşopiya ku weke ‘Deqna Nîssan’ (Riyê Nîsanê) jî tê naskirin, nîşaneya berhemdariya biharê ye. Ekîto nîşaneya hêvî û piştevaniya civakî ye. Li gel şerê li Rojhilata Navîn jî hêzeke ku gelan dike yek.
Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê Cejna Ekîto weke betlaneya fermî nas dike. Beriya cejnê amadekarî ji aliyê Partiya Yekîtiya Suryanî ve tê birêxistinkirin. Di nava van amadekariyan de diyarkirina bernameyên çalakiyan, xemilandina qadan, birêxistinkirina qadên pîrozbahiyê yên giştî hene. Ekîto wê îsal di 1ê Nîsanê de li gundê Girşêran ê Tirbespiyê, gundê Werdiyat ê Til Temirê û gundê Hekmiyê yê Dêrikê bê pîrozkirin.
