Dünya

UNHCR: 5,4 milyon kes ji ber şer û tundkariyê koçber bûne

Li gorî rapora UNHCRê hejmara penaberan li seranserê cîhanê ji sedî 3 kêm bûye û gihiştiye 41.6 milyonî. Her wiha nêzî 46 hezar kes bêwelat in û li 24 welatên cuda hemwelatîbûn bi dest xistine.

Komîserê Bilind ê Penaberan ê Neteweyên Yekbûyî (UNHCR) raporek têkildarî koçberiyê weşand. Di raporê de hatiye gotin ku li tevahiya cîhanê koçberiya bi darê zorê sala borî yekem car kêm bûye.

Li gorî raporê, sala borî 5.4 milyon kes ji ber şer, tundkarî, zilm û binpêkirina mafên mirovan neçar mane ku ji malên xwe derkevin. Her weha rêjeya vegera ji bo welatê xwe jî zêde bûye.

Bi tevahî 14.7 milyon kes vegeriyan e welat an herêmên xwe yên ku lê dijîn. Ji van, 4.4 milyon penaber in û 10.3 milyon kes jî ji welatên xwe koçber bûne ne.

Li gorî raporê hejmara penaberan li çaraliyê cîhanê ji sedî 3 kêm bûye û gihiştiye 41.6 milyonî. Her wiha nêzî 46 hezar kesên bêwelat li 24 welatên cuda hemwelatîbûn bi dest xistine.

Komîserê Bilind ê Penaberan ê Neteweyên Yekbûyî (UNHCR) bang li civaka navneteweyî kir ku piştgiriyê bide destpêşxeriyên nû yên ku armanca wan çareserkirina pirsgirêka demdirêj a koçberiyê ye û diyar kir ku koçberî pir caran rêbazek ji bo jiyanê ye, lê heke çareseriyên domdar neyên dîtin, ew dikare bibe şêwazek jiyanê ya mayînde.

Vegera bi dilxwazî

Di raporê de hat destnîşankirin ku vegera bi dilxwazî ​​rêbaza herî bibandor e di çareserkirina krîzên penaberan de û rê li ber vegera bi milyonan kesan vedike da ku bi ewlehî û rumet vegerên malên xwe.

UNHCRê teqez li ser pêwîstiya zêdekirina gihîştina penaberan bo perwerde, lênihêrîna tenduristiyê, xizmetguzariyên darayî û bazarên kar kir û diyar kir ku ev gav dê alîkariya penaberan bikin ku bibin xwedî dewlet û beşdarî aboriya welatên mêvandar bibin.

Mekanîzmayên çareseriyên mayînde

UNHCR bal kişand ser barê zêde yê li ser welatên ku penaberan dihewînin û ji civaka navneteweyî piştgirî û veberhênana darayî ya mezintir xwest. Rêxistinê her wiha diyar kir ku divê mekanîzmayên çareseriya mayînde yên wekî bernameyên ji nû ve bicihkirinê, yekbûna malbatan, destûrên kar û alîkariyên perwerdehiyê werin berfirehkirin.

Her wiha rêxistinê teqez kir ku penaberî û parastina navneteweyî mafên bingehîn ên mirovan in û di heman demê de hişyarî da ku bi milyonan mirov hîn jî di salên nezelaliyê de ji bo jiyanê têdikoşin.

WHO: 304 mîlyon koçber hene

Li gorî daneyên Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanî (DSÖ/WHO), li seranserê cîhanê 304 mîlyon koçberên navneteweyî hene û ji wan 170 mîlyon karkerên koçber in.

Nêzîkî 117 mîlyon kes bi neçarî ji cîh û warên xwe bûne. Hat diyarkirin ku ji wan 49 mîlyon zarok in û 2,3 mîlyon kes jî wekî penaber hatine dinyayê.

Li gorî daneyên DSOyê yên ku ji 93 welatan berhev kirine; tenê di ji sedî 42yê welatan de ji bo koçber û penaberan planên amadekariyê yên rewşa lezgîn hene. Tenê ji sedî 40ê wan, derbarê xizmeta entegrasyona çandî de perwerdeyê didin xebatkarên tenduristiyê. Rêjeya welatên ku daneyên tenduristiyê yên girêdayî koçberiyê bi awayekî sîstematîk kom dikin, di asta ji sedî 37an de dimîne.

Li gorî daneyên Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî (UNHCR), ji plana sala 2025an a ku bi 10,6 mîlyar dolarî hatibû amadekirin, tenê ji sedî 23yê wê hat fînansekirin. Hat destnîşan kirin ku ev rewş dibe sedem ku zêdetirî 12,8 mîlyon kes mafê gihîştina xizmetên tenduristiyê yên jiyanî winda bikin.

Li Fransayê bi hezaran kes li dijî tundkariyê meşiyan

Li Fransayê piştî kuştina Lyhanna ya 11 salî, li seranserî welêt çalakî hatin lidarxistin û zêdeyî 60 hezar kes ji bo tundkariya li dijî jin û zarokan meşiyan.

Piştî kuştina Lyhanna ya 11 salî li seranserî Fransayê şeva Duşemê, 216 xwepêşandan hatin lidarxistin. Bi giştî 60 hezar û 400 kes beşdarî xwepêşandanan bûn.

Lêbelê li gorî daneyên Wezareta Karên Navxweyî, di çalakiyên li paytext Parîsê de nêzî 2 hezar û 900 kes cih girtine.

Xwepêşanderan diyar kirin ku giliyên ji ber tundiya li hemberî jin û zarokan zêde nayên cidîgirtin û bang li saziyên dewletê kir ku berpirsyarî bigirin.

Piştî cînayeta Lyhanna, Serokwezîrê Fransayê ragihand ku ew ê hevdîtinên têkildarî pêşnûme qanûneke ji bo têkoşîna li dijî tundiya zayendî, bi lez bikin.

Hat ragihandin ku hikûmet wê ji bo nirxandina tedbîrên nû yên têkildarî parastina zarokan, di asta wezîran de civînan li dar bixe.

Wê giliyê dewletê bike

Li aliyê din, dayika mexdûrekê ku beriya niha ji ber îstismara li zarokekê giliyê bersûc kiribû, diyar kir ku ew ê giliyê Wezîrê Dewlet û Edaletê jî bike.

Konseya Darazê ya Bilind a Fransayê jî li ser zêdebûna rexneyên ji bo saziyên darazê, daxuyaniyek da. Konseyê ji ber bûyerê hedefgirtina hemû endamên darazê rexne kir û diyar kir ku dadger di bin şert û mercên zehmet de, wezîfeyê dimeşînin.

Çi bûbû?

Lyhanna zarokekê 11 salî bû û di 29ê Gulana 2026an de li bajaroka Fleurance ku Başûrê Rojavayê Fransayê ye winda bûbû. Her weha piştî hefteyekê cenazeyê wê di sîloyeke genim de hate dîtin. Têkildarî bûyerê mêrekî bi navê Jerome Barella ku 41 salî ye hate desteserkirin.

Di dema lêpirsînê de derket holê ku navê Barella berê jî di îdîayên îstismara zayendî ya li ser zarokan de derbas bûye. Li gorî belgeyên dozgeriyê, di salên 2017 û 2022an de têkildarî heman mijaran giliyê Barella hatiye kirin, lêbelê bêencam mane.

Her weha hat destnîşankirin ku di Tebaxa 2025an de, bi îdîaya ku Barella zarokekî 10 salî îstismar kiriye giliyê wî hatiye kirin. Tevî ku dosya ji aliyê polîsan ve di meha Kanûna Paşîn de ji dozgeriyê re hatibû şandin jî, hat zanîn ku gumanbar heta roja windabûna Lyhannayê li ber lêpirsînê neketîye.

Piştî belavbûna van hurgiliyên nerazîbûnên gel li dijî pergala dadweriyê dest pê kir û li gelek deveran xwepêşandan hatin kirin.

Almanyayê rê li ber 35 hezar penaberan girtiye

Li gorî daxuyaniya saziya polîsan, di nava salekê de penaban zêdetirî 47 hezar caran hewl dane ku sînorê Almanyayê derbas bikin.

Foto: BMI

Li Almanyayê di nava salekê de bi kontrolên tund ên li ser sînoran rê li ber 35 hezar penaberan hatiye girtin.

Li ser kontrolên tund ên sînoran ên ku ev salek e li Almanyayê tên kirin, amarên nû hatin belavkirin.

Wezîrê Karên Navxwe yê Almanyayê Alexander Dobrindt par dema dest bi kar kir biryar dabû ku kontrol zêde bibin. Ev gav li gorî biryara nû ya Yekîtiya Ewropayê ya derbarê penaberan de hate avêtin.

Armanca sereke ya vê pêngavê, kêmkirina derbasbûna koçberan an jî penaberan û têkoşîna li dijî bazirganiya mirovan e.

Zêdetirî hezar û 400 qeçaxçî hatin desteserkirin

Li gorî amarên Wezareta Karên Navxwe ya Federal a Almanyayê, ji Gulana 2025an ve nêzîkî 35 hezar kes li ser xeta sînor an jî di dema derbasbûna qeçax de hatine sekinandin û vegerandin.

Polîsan di vê demê de zêdetirî 47 hezar hewlên derbasbûna qeçax qeyd kirine. Di dema van kontrolan de hezar û 415 qeçaxçiyên mirovan hatine desteserkirin. Her wiha 8 hezar û 842 kesên ku biryara girtina wan hebû, hatin girtin û radestî dadgehan hatin kirin.

Hêzên Polîsên Federal ên ku ewlehiya sînoran diparêzin, her wiha navên hezar û 581 kesên radîkal jî qeyd kirine. Li gorî dîtina Hikûmeta Almanyayê ev encam nîşan didin ku kontrolên wan ên li dijî torên sûcan bi bandor in.

Amarên Sînor ên Almanyayê (2025-2026)

35.000 Kesên hatine vegerandin
47.000 Hewlên derbasbûnê
1.415 Qeçaxçiyên hatine girtin
Danasîna Operasyonel û Ewlehî
  • Girtinên bi ferman: 8.842 kesên ku biryara girtina wan hebû hatin desteserkirin.
  • Şopandina Radîkalizmê: Navên 1.581 kesên radîkal hatin qeydkirin.
  • Polîtîkaya Nû: Tenê daxwazên nexweş, jinên ducanî û kesên parastina taybet hewce dikin têne qebûlkirin.
  • Dema Guhertinê: Kontrolên sînoran dê di 12ê Hezîrana 2026an de bi pergala nû ya Yekîtiya Ewropayê re bêne nirxandin.
Çavkanî: Wezareta Karên Navxwe ya Federal a Almanyayê (BMI) / Amarên Gulan 2026

Şertên daxwaza penaberiyê girantir bûne

Almanyayê niha mercên daxwaza penaberiyê jî girantir kirine. Li gorî rêzikên nû, tenê daxwazên kesên nexweş, jinên ducanî yan jî yên ku pêwîstiya wan bi parastineke taybet heye hatine qebûlkirin. Daxwazên din yekser li ser sînor hatine redkirin.

Meha Nîsanê, hejmara daxwazên penaberiyê yên li Almanyayê li gorî par cara yekem kêm bûye. Ev yek li gorî rewşa giştî ya Ewropayê jî wisa ye.

Almanya li bendê ye ku bi pergala nû ya penaberiyê ya Yekîtiya Ewropayê re di dema bê de kontrolên sînoran hêdî hêdî rake ku dê 12ê Hezîrana 2026an dest pê bike.

Di rewşên asayî de, li welatên herêma Schengenê kontrolên sînoran nayên kirin. Lê Almanyayê ev çend sal bûn ku ev rêbaz bi awayekî demkî sînorên xwe kontrol dike.