Kadın gazeteciler Diyarbakır’da medyanın dilini konuştu

DAKAHDER Diyarbakır’da “Temsil, söylem ve hakikat: Medya bağlamında kadın cinayetleri” başlıklı bir panel düzenledi. Panelist gazeteciler Sibel Yükler, Şehriban Aslan ve Medine Mamedoğlu, kadın cinayetlerinin ve ölümlerinin haberleştirilme sürecini Niha+’ya değerlendirdi.

Fotoğraf: Yekta Armanc Hatipoğlu/Niha+

Dayanışmanın Kadın Hali Derneği (DAKAHDER), dün (21 Kasım) Diyarbakır’da 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü kapsamında “Temsil, söylem ve hakikat: Medya bağlamında kadın cinayetleri” başlıklı bir panel düzenledi.

Çand Amed/Sezai Karakoç Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilen panelde gazeteci Medine Mamedoğlu moderasyonu sağlarken, gazeteciler Şehriban Aslan ve Sibel Yükler konuşmacı olarak yer aldı.

Katılımcı avukat, gazeteci ve öğrencilerin de katkı sunduğu panelde, kadın cinayetlerinin haberleştirilmesinde kullanılan dilin önemi ve adliye haberciliğinde kadın bakış açısının gerekliliği konuşuldu.

Panelde ayrıca ana akım ve yerel medyada kullanılan, kadın odaklı olmayan dilin sonuçları tartışıldı; geçmişte yaşanan şüpheli kadın ölümleri ve kadın cinayetlerinin haberleştirilme süreçlerinden örnekler verildi.

Panelin sonunda DAKAHDER tarafından üç kadın gazeteciye katkılarından dolayı plaket takdim edildi.

Gazeteci panelistler Sibel Yükler, Şehriban Aslan ve Medine Mamedoğlu; panel vesilesiyle, kadın odaklı habercilik çerçevesinde sorulan farklı soruların cevabını Niha+’a anlattı.

Yükler: Cinayet, saldırı ve istismar verileri devlet tarafından paylaşılmıyor

Sibel Yükler, kadın örgütleri ve kadın odaklı habercilik yapan gazetecilerin tuttuğu kadın cinayetleri ve kadına yönelik erkek şiddeti çetelelerinin önemini anlatarak sözlerine başladı:

“Kadın örgütlerinin varlığı, başından beri resmi olarak yaşadıklarının ve maruz kaldıkları şeylerin hakikatinin duyulmamasından çıkan bir mücadelenin ürünü. Çetele de bunlardan bir tanesi. Kadınlar öldürülüyor ama öldükleri ve nasıl öldükleri saklanıyor. Uzun yıllar kadın dernekleri kendi çetelelerini tuttular; Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu’nun, Diyarbakır’daki kadın derneklerinin ve bianet’in yıllardır gazeteciler olarak tuttuğu çeteleler var. Zamanla birçok kadın örgütü ve medya tarafından da oluşturulmaya başlandı. Bunun en büyük sebebi kadın cinayetleri, cinsel saldırı ve cinsel istismar verilerinin devlet tarafından paylaşılmaması.”

Sibel Yükler

Aynı zamanda bu örgütlenme modelinin şüpheli kadın ölümlerini de ortaya çıkarması açısından önemli olduğunu söyleyen Yükler, “Kadınlar yıllarca şüpheli ölümlerle mücadele etti ama bu vakalar verilerin hiçbirine işlenmiyordu. Bu çeteleler vesilesiyle artık hayatımızda şüpheli kadın ölümü verileri var” diye konuştu.

Yükler, böylece “intihar” süsü verilerek ya da “yüksekten düştü, öldü” denilerek kayıtlara “normal ölüm” şeklinde geçen vakaların aslında birer cinayet olduğunu ortaya çıkaran verilerin de oluştuğunu aktardı.

Gazeteciliğin halkın haber alma hakkı için yapılan bir meslek olduğunu, dolayısıyla doğrudan bir hakkın varlığı için icra edildiğini söyleyen Yükler, basın özgürlüğünün de anayasal bir hak olduğunu, yani “iç içe geçmiş haklardan” bahsedildiğini söyledi.

“Gazetecinin haber yaptığı için suçlanması ve yargı kıskacına girmesi hem gazetecinin kendisi hem de halkın haber alma hakkının kısıtlanması açısından bir hak ihlali” diyen Yükler, sözlerini şöyle noktaladı:

“Bunun yanında, kadın cinayetlerinin çetelesini tutan ve bu hafızayı oluşturan gazetecinin böyle bir kıskaca alınması; cinayet, cinsel istismar ve cinsel saldırı gibi kadınların maruz kaldığı hak ihlallerinin duyulmasının engellenmesi anlamına geliyor. Bu da doğrudan kadın haklarının ihlal edilmesi demek.”

Aslan: Kullandığımız dil bir kadının yaşamını yitirmesine neden olabilir

Şehriban Aslan sözlerine JINNEWS’te çalışmanın, kadın odaklı habercilik konusunda başlı başına bir ayrıcalık olduğunu söyleyerek başladı.

Özellikle ana akım medyanın sık sık “cinnet geçirdi” ya da “aslında pantolon giymişti” gibi ifadeler kullanarak faili koruyan bir yerden olaylara baktığını söyleyen Aslan, “Takip ettiğimiz davalarda, kadını haksız çıkarabilmek için duruşma ve iddianame içeriklerini birebir yansıtıyorlar. Çünkü onlar için önemli olan erkeğin aklanması, mahkeme heyeti de toplum da erkek aklıyla hareket ediyor. Biz buna karşı ciddi bir mücadele veriyoruz” dedi.

Şehriban Aslan

“Yıllarca ‘fail’ dediğimizde bize ‘Masumiyet karinesi var, nasıl fail diyorsunuz?’ tepkisi veriliyordu ama hukuken fail diyebiliyoruz. Magazinsel dille yapılan haberlerde birçok kuruma yazılar yazdık, ‘En azından erkeği aklamayın, bağımsızlığınızı koruyun’ dedik.” diyen Aslan, JİNHA, Gazete Şûjin ve JINNEWS olarak erkek diliyle çok mücadele ettiklerini söyledi, şu örnekleri verdi:

“Örneğin yıllarca soyadı kullanmadık çünkü soyadının erkek soyundan geldiğini vurguladık. Bunun etkisini bir gün NTV muhabirinin habere ‘Güllü Yılmaz’ diye başlayıp devamında sadece ‘Güllü’ ismini kullanmasında gördüm. Ana akım bir kanalda bunu görmek, bir şeyleri değiştirebildiğimizi gösteren ciddi bir gelişmeydi. Aynı şekilde ‘cinsel istismar’ ifadesinin toplum nezdinde hafif kaldığını belirterek ‘tecavüz’ dediğimizde, ana akım medyanın da bu dile geçtiğine tanık oldum.”

Muhalif ve özgür basın ile avukatların duruşmalarda kadının suçsuz olduğunu ispatlamaya çalıştığını ama asıl meselenin bu olmadığını söyleyen Aslan, katledilen kadının bir hayat ve şiddet hikayesi, arkasında kalan bir yaşam olduğunu; çoğunluğun bunu düşünmediğini, tek odağın erkeğe iyi hal indirimi verilmesi ve şiddetin meşrulaştırılması olduğunu söyledi.

Aslan, “Dilimizi düzeltmediğimiz sürece kadınlar şiddet görmeye ve katledilmeye devam edecek. Kullandığımız dil bir kadının hayatını kurtarabileceği gibi yaşamını yitirmesine de neden olabilir. Bu nedenle sadece haberi yapıp geçmemeli, kadının şiddet öyküsünü görünür kılmalıyız. Yolumuz uzun ama mücadeleden vazgeçmeyeceğiz” diye konuştu.

Bir tık uğruna dehşet verici, tüyler ürpertici başlıkların atıldığını ifade eden Aslan, kullanılan dilin kadını “zavallı” gibi gösterdiğini ekledi. “Zavallı kadın şöyle oldu”, “Çocuğunun gözleri önünde katledildi” gibi ifadelerin tercih edildiğini, bunun da erkek aklının ürettiği, kadını zavallılaştırırken erkeği yücelten bir politika olduğunu söyledi.

“Biz JINNEWS olarak bu tür başlıkları gördüğümüzde köşe yazıları ve medya kritik yazılarıyla gündeme getirip düzelttirmeye çalışıyoruz. Tık uğruna bir kadının tüm özel yaşamını, yazışmalarını ve mesajlarını göz önüne sermek hak temelli yayın politikasına tamamen aykırı. Bunu aşmamız gerekiyor ve istersek kolayca aşabiliriz.”

Mamedoğlu: Kadının yaşadıklarını ve o sürece gelene kadar verdiği mücadeleyi yok sayıyorlar

Medine Mamedoğlu ise sadece ana akımın değil kentteki yerel medya kuruluşlarının da çoğunun tık ve popülerlik uğruna kadının geleceğini, geçmişini, yaşantısını ve haberin ailesinde bırakacağı etkiyi göz ardı ettiğini ifade etti.

“Kadının yaşam hakkını, geçmiş hikayesini, yaşadıklarını ve o sürece gelene kadar verdiği mücadeleyi yok sayıyorlar. Kullanılan fotoğrafların ve kadının yaşam biçimini sorgulayan dilin çocukta ve ailede yaratacağı tahribatı düşünmeden, tamamen sosyal medya algoritmalarına ve toplumsal gelenek-görenek kalıplarına göre haber yapıp bunu topluma dayatıyorlar.”

Medine Mamedoğlu

Toplumsal cinsiyete dayalı başka bir haber dilinin mümkün olduğunu söyleyen Mamedoğlu, kadın gazeteciler olarak bunun mücadelesini verdiklerini ve tık odaklı habercilik yapan yerel medyayı da eleştirdiklerini belirtti, “Bu yaklaşım hala sürse de bir gün değişeceğini umuyoruz.” diye konuştu.

Şüpheli ölümler ve intihara sürüklenme vakalarının aileden başlayarak tüm kesimlere büyük bir sorumluluk yüklediğini belirten Mamedoğlu, bu vakaların sadece şiddet veya psikoloji üzerinden ele alınamayacağını söyledi, şöyle açtı:

“Son süreçte ciddi bir yoksulluk ve ekonomik kriz var; mahallelere gittiğimizde bu krizin aile içi şiddeti artırdığını, bunun da kadın intiharlarını ve şüpheli ölümleri tetiklediğini görüyoruz. Dolayısıyla bu ölümler çok yönlü sorunların bir sonucu.”

Mamedoğlu, gazetecilere düşen en büyük sorumluluğun bu ölümlerin arka planını araştırıp gerçeği açığa çıkarmak olduğunu, kadını intihara neyin sürüklediğini ya da şüpheli ölümün arkasında ne bittiğini sorgulamak gerektiğini söyledi. Tanık oldukları örneklerde kadınların o noktaya gelene kadar çok şey yaşadığını, seslerini duyurmaya çalışıp duyuramadıklarını ve dayanışma talep etmelerine rağmen erişim sıkıntısı çektiklerini gördüklerini ifade etti.

Sözlerini şöyle sonlandırdı:

“Yaptığımız haberlerle benzer sorunlarla boğuşan kadınlara ulaşıp destek olmayı amaçlıyoruz. Şiddet haberlerinde psikolojik, fiziki veya ekonomik açıdan zor durumda olan, umutsuzluk belirtisi gösteren kadınları avukatlara, barolara ve belediyelerin kadın kurumlarına yönlendiriyoruz. Bu ölümleri azaltmak ve dayanışmayı büyütmek devletin olduğu kadar hepimizin toplumsal sorumluluğu. Haber de bu mücadelenin en küçük ama etkisi en büyük parçalarından biri.”

foto haber

Dicle Üniversitesi öğrencileri kampüslerde yaşanan taciz olaylarına karşı yürüdü

Dicle Üniversitesi öğrencileri, kampüslerde artan taciz ve şiddet olaylarına karşı Xeta Jinê’nin çağrısıyla bir araya geldi. Fen Fakültesi önünde bir araya gelen öğrenciler yürüdükleri Eğitim Fakültesi önünde basın açıklaması yaptı.

Fotoğraflar: Yekta Armanc Hatipoğlu | Niha+

Diyarbakır’da Dicle Üniversitesi öğrencileri, kampüslerde artan taciz ve şiddet olaylarına karşı bir araya geldi.

Xeta Jinê’nin (Kadın Hattı) çağrısıyla Fen Fakültesi önünde bir araya gelen öğrenciler yürüdükleri Eğitim Fakültesi önünde basın açıklaması yaptı.

Yürüyüşte sık sık “Jin, jîyan, azadî”, “Gülistan Doku isyanımızdır” ve “Bijî berxwedana jinan” sloganları atıldı.

Eğitim Fakültesi önünde Türkçe ve Kürtçe okunan basına açıklamasında Dicle Üniversitesi’nde son zamanlarda yaşanan taciz olaylarına dikkat çekildi.

Diş Hekimliği Fakültesi’nde bir idarecinin kadın bir öğrenciyi taciz etmesinin ardından olayda adı geçen kişilerin apar topar görevden uzaklaştırılması ve olayın üstünün kapatılmaya çalışılması, Hukuk Fakültesi’nde erkek bir öğrencinin kadın öğrencilere yönelik dijital tacizi, İletişim Fakültesi gazetecilik bölümünde öğrenci olan ve aynı zamanda TRT’de çalışan 40 yaşındaki bir erkeğin bir kadına yönelik taciz girişimi; son dönemlerde yaşananlara örnek olarak gösterildi.

Yaşananların münferit olmadığı kaydedilen açıklamada “Kürdistan’da kadınların bedenine, kimliğine ve iradesine yönelen saldırılar, yıllardır sürdürülen özel savaş politikalarının üniversitelerdeki yansımalarıdır” denildi.

İşte eylemden fotoğraflar:

HABAŞ’taki patlama ne söylüyor? Memiş, Polat ve Odman: Güvencesizlik, denetimsizlik, cezasızlık

İzmir Aliağa’da HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda çıkan patlama sonucu 19 işçi hayatını kaybetti. Ege İşçi Birliği’nden Yücel Memiş, İHD’den Ahmet Rodi Polat ve İSİG Meclisi’nden Dr. Aslı Odman; iş cinayetlerinin ardındaki güvencesizliği, devletin denetim eksikliğini ve yargıdaki cezasızlık düzenini Niha+’a anlattı.

Fotoğraf: Murat Kocabaş/AFP

İzmir’in Aliağa ilçesinde faaliyet gösteren HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 9 Kasım’da meydana gelen patlama sonucu 19 işçi yaşamını yitirdi. Patlamada hayatını kaybedenlerin sayısı, ağır yaralı Abdullah Kılınç’ın 11 Kasım’da yaşamını yitirmesiyle 19’a yükseldi.

Patlamanın elektrik ark ocaklarından birinde yürütülen planlı bakım çalışmaları sırasında meydana geldiği, fabrikada kazan değişimi yapıldığı sırada kopan tavan vincinin ark ocağına ve doğal gaz hattına çarpması sonucu patlamanın tetiklendiği bildirildi.

Patlamanın ardından gözaltına alınan 11 kişiden 9’u tutuklandı. Şirketin yönetim kurulu başkanı Mehmet Rüştü Başaran dahil iki şüpheli, ev hapsiyle adli kontrol şartı uygulanarak serbest bırakıldı.

Veriler ne söylüyor?

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi’nin 2013-2022 tarihlerini kapsayan “Aliağa iş cinayetleri” raporuna göre 2013 yılında en az 7 işçi, 2014 yılında en az 3 işçi, 2015 yılında en az 7 işçi, 2016 yılında en az 14 işçi, 2017 yılında en az 15 işçi, 2018 yılında en az 14 işçi, 2019 yılında en az 7 işçi, 2020 yılında en az 14 işçi, 2021 yılında en az 11 işçi ve 2022 yılının ilk altı ayında en az 5 işçi Aliağa’da hayatını kaybetti.

HABAŞ’ın 2025 sürdürülebilirlik raporuna göre kayıp günlü iş kazaları çalışanlarda 109’dan 146’ya çıkarak yüzde 34 arttı, taşeron çalışanlarında 38’den 83’e çıkarak yüzde 118 arttı.


İSİG Meclisi’nin paylaştığı verilere göre şirkete ait işletmelerde 1999’dan bugüne kadar en az 45 işçi yaşamını yitirdi.

Ege İşçi Birliği Sözcüsü Yücel Memiş, İnsan Hakları Derneği (İHD) İzmir Şube Eş Başkanı ve MYK üyesi Ahmet Rodi Polat ve İSİG Meclisi Üyesi Akademisyen Dr. Aslı Odman; HABAŞ’taki patlamayı ve iş cinayetlerini Niha+’a değerlendirdi.

Memiş: Fabrikayı gezerken bile ölebileceğiniz bir ortam var

Ege İşçi Birliği Sözcüsü Yücel Memiş, demir-çelik sektöründe genel olarak işçi ölümlerinin yaşandığını, HABAŞ’ta da bu toplu ölümden önce en son 21 Ekim ve 5 Kasım’da iki işçi cinayetinin daha gerçekleştiğini söyleyerek sözlerine başladı.

Yücel Memiş

Memiş, demir-çelik sektörünün çok sayıda uzuv kopmasının yaşandığı bir alan olduğunu açıkladı:

“Burası inşaat demiri üretiyor ve çelik ihracatında Türkiye’de bir numara. İçerideki şartlar ise öyle bir noktada ki sadece iş başı ya da başvuru için bile fabrikaya gitseniz, fabrikayı gezerken bile ölebileceğiniz bir ortam var. Yoğun bir tufal tozuyla etraf bulanıyor. Çelikhane, haddehane derken toplamda 7 bin civarında işçinin çalıştığı bir alandan bahsediyoruz. Sürekli yeni haddehaneler aça aça, adeta patlamış bir teker gibi denetimsiz ve düzensiz bir büyüme hali var.”

Tufal, demir-çelik fabrikalarında çelik kütüklerin, slabların veya plakaların sıcak haddeleme, dövme veya ısıl işlem süreçlerinden geçerken yüksek sıcaklıkta oksijenle temas etmesi sonucu metal yüzeyinde oluşan demir oksit tabakasıdır.

Memiş, çalışan işçilerin tamamı sendikalı gibi görünse de aslında sadece bir kısmının kadrolu ve sendikalı olduğunu, bu işçilerin de genelde çelikhane bölümünde çalıştığını söyledi ve sözlerine devam etti:

“Geriye kalanların büyük kısmı taşeron; üstelik taşeronun taşeronunun taşeronu şeklinde örgütlenen bir yapı var. Bir kısım işçiye de sendikalı olmasınlar, işçiler bölünsün diye ofis elemanı olmadıkları halde ‘beyaz yaka’ kaskı taktırılıp yapay bir kast sistemi oluşturulmuş.”

“Yüksekten düşerek ölen bir işçide neden emniyet kemeri bulunmaz?”

Fabrikanın önünde her cuma sabahı saat 9 ile 12 arasında iş başvurusu için onlarca işçi görüldüğünü ifade eden Memiş, sürekli bir sirkülasyon olmasının ne anlama geldiğini anlattı:

“Ağır sanayinin olduğu bir yerde bu kadar sirkülasyon demek, içeride çok fazla acemi işçi çalışması anlamına geliyor. İşe alınan işçilerin birçoğu işi ağır bulduğu ya da yoğun tehlikeyi gördüğü için hemen bırakıyor. Biri gidiyor, öbürü geliyor. İşe yeni giren işçiye bir iş gösteriliyor, daha birinci ya da ikinci günün ardından doğrudan vardiyaya alınıyor. Vardiyaya girmek, üretimin tam içine girmek demek. Sahayı tanımayan, yeterli bilgiye sahip olmayan bir işçinin o hengamede hata yapma riski içerideki herkesi tehlikeye atıyor. İş güvenliği eğitimleri ise tamamen kâğıt üzerinde kalıyor; işçilerin önüne kâğıtlar konuluyor, ‘bir hafta sekiz saat eğitim gördüm’ diye imzalar attırılıp doğrudan üretime sokuluyorlar.”

Memiş, bu ihmaller birikince cinayetler ve ağır kazaların da kaçınılmaz olduğunu söyledi. 21 Ekim’de taşeron Akyaka firmasının çalışanı Hakan Doğan’ın yüksekten düşerek öldüğü olayı hatırlattı ve “Yüksekten düşerek ölen bir işçinin üzerinde neden emniyet kemeri bulunmaz?” diye sordu, “İşçi oraya neden kemersiz çıkarılıyor veya çıkmak zorunda hissediyor? Oradaki zorunluluk ilişkisi böyle bir düzen yaratmış durumda” diye ekledi.

Aliağa’daki genel tablo HABAŞ’takinden farklı mı?

Aliağa genelinde de tablonun farklı olmadığını ifade eden Memiş, işçilerden en çok sorun yaşadığı şeyin yemek ve fişlenme sorunu olduğunu, işçinin bir taşeronda sorun yaşayınca başka bir taşerona geçemediğini söyledi.

“Müfettiş denetimleri ise tamamen göstermelik, dışarıdan müfettiş geleceğinde işyerinin önceden haberi oluyor” diyen Memiş, müfettiş gelmeden önce işlerin yavaşlatıldığını, etrafın temizlendiğini, riskli alanların bir gün önceden toparlandığını aktardı.

“Sabah 8’de işe giden işçi, gece 12’de işten çıkıyor”

“Bunun yanı sıra 12 saat, yer yer yasa dışı biçimde 16 saati bulan ağır çalışma süreleri var. 8 saat çalışan bir işçiye mesaiye kal dendiğinde diğer vardiyaya da kalmak zorunda kalıyor çünkü saat 18.00’de servis koymuyorlar. Sabah 08.00’de işe giren işçi, gece 12.00’de işten çıkıyor. Eve varması saat 01.00, yemek yiyip uyuması 02.00. Sabah tekrar kalkıp işe gitmek zorunda kalıyor. Bu yorgunluk doğrudan kaza riskini doğuruyor.”

HABAŞ’taki hak ihlallerini anlatan Memiş, diğer büyük bir sorunun ise kıdem tazminatını sıfırlamak ve maliyeti düşürmek için yapılan “girdi-çıktı” uygulaması olduğunu belirtti:

“Özellikle HABAŞ’ta 15-20 yıllık kıdemli işçilerin tazminatları verilerek çıkışları yapılıyor, ardından yeniden işe alınıyorlar. Daha önce 80-90 bin lira alan işçi, bu yöntemle 30-35 bin liraya çalışmak zorunda bırakılıyor. Yanında aynı işi yapan kadrolu arkadaşı 90 bin lira alırken, kendisi 30 bin lira alıyor. Enflasyon farkları sözleşmede olmasına rağmen patron tarafından verilmiyor; ‘İster çalışın ister fabrikayı kapatırım’ tehdidiyle işçilerin hakları gasp ediliyor.”

Polat: İş cinayetleri sınıfsal eşitsizliğin ağır bir sonucu

İHD İzmir Şube Eş Başkanı ve MYK üyesi Ahmet Rodi Polat, Aliağa’da HABAŞ fabrikasında yaşanan iş cinayetini, münferit bir iş kazası olarak değil, Türkiye’deki çalışma rejiminin ve sermaye-emek ilişkilerinin yarattığı yapısal sorunlar üzerinden değerlendirmek gerektiğini ifade ederek sözlerine başladı.

Ahmet Rodi Polat


Bu coğrafyada işçi sağlığı ve güvenliğinin, çoğu zaman üretimin sürekliliği ve maliyetlerin azaltılması üzerinden ele alındığını söyleyen Polat, “Oysa işçinin yaşamı, üretimin sürdürülebilmesi için göze alınabilecek bir risk değildir. HABAŞ’ta daha önce de iş kazalarının yaşanmış olması, işyerindeki risklerin geçmişini ve denetim süreçlerini özellikle önemli kılıyor” diye konuştu.

Polat’a göre yalnızca yaşam hakkının ihlal edilip edilmediği değil, yaşam hakkının neden yeterince korunamadığı da tartışılması gereken bir konu:

“Çünkü yaşam hakkı, işyerinde ölüm gerçekleştikten sonra soruşturma açılmasından ibaret değildir. Devletin ve işverenin öncelikli sorumluluğu, öngörülebilir ve önlenebilir tehlikeleri ortadan kaldırmaktır. İş cinayetleri, sınıfsal eşitsizliğin yaşam hakkı üzerindeki en ağır sonuçlarından biridir. Emeğin değersizleştirildiği bir çalışma düzeninde insan yaşamının da güvencesizleşmesi tesadüf değildir.”

“Hukuki çerçeveyi öncelikle yaşam hakkından kurmak gerek”

Polat, hukuki çerçeveyi öncelikle yaşam hakkından kurmak gerektiğini söyledi.

“Anayasa’nın 17. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 2. maddesi, yaşam hakkını güvence altına alıyor.” diyen Polat, bu güvencelerin devlete yalnızca insanların yaşamına müdahale etmeme değil, tehlikeli faaliyetlerden kaynaklanan risklere karşı insan yaşamını koruma sorumluluğu da yüklediğini belirtti.

“İş hukuku açısından bu sorumluluğun en somut karşılığı, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’dur. Kanunun 4. maddesine göre işveren, işçilerin sağlıklı ve güvenli koşullarda çalışmasını sağlamak zorundadır. Bu, yalnızca iş güvenliği uzmanı görevlendirmek veya gerekli belgeleri hazırlamak anlamına gelmez. İşveren, tehlikeleri önceden belirlemek, gerekli tedbirleri almak ve bunların gerçekten uygulanmasını sağlamakla yükümlüdür.”

Polat’tan üç soru: Tehlikeler önceden belirlenmiş miydi?

HABAŞ’taki patlamada üç temel konunun araştırılması gerektiğini söyleyen Polat, bunları şöyle sıraladı:

  1. İşyerindeki tehlikeler önceden belirlenmiş miydi?
  2. Vinç ve gaz hatları gibi yüksek risk taşıyan sistemlerin güvenliği sağlanmış mıydı?
  3. İşçiler, patlama ve benzeri tehlikeler karşısında yeterince korunmuş muydu?

Bunların, demin bahsettiği kanunun 10. maddesinde düzenlenen risk değerlendirmesi ve 11. maddesindeki acil durumlara hazırlık yükümlülükleri bakımından önem taşıdığını ekleyen Polat, “Ayrıca 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde çalışma süreleri, dinlenme hakları ve iş organizasyonu da incelenmeli” diye konuştu.

Polat, hukuki sorumluluğun yalnızca teknik personel veya iş güvenliği uzmanları üzerinden değerlendirilemeyeceğini de söyledi; işverenin, yöneticilerin ve iş organizasyonuna ilişkin kararları alan kişilerin sorumluluğunun araştırılması gerektiğini, bunun yanında devletin denetim yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğinin de incelenmesi gerektiğini ifade etti.

Polat, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Öneryıldız/Türkiye kararını hatırlattı:

“Tehlikeli faaliyetlerde yaşam hakkının korunması etkili önleyici tedbirler alınmasını gerektirir. Bu nedenle hukuki inceleme, yalnızca patlamanın nasıl meydana geldiğini değil, neden önlenemediğini de ortaya koymalıdır.”

28 Nisan 1993’te Ümraniye çöplüğünde meydana gelen metan gazı patlamasında 39 kişi hayatını kaybetmiş, AİHM Büyük Dairesi 30 Kasım 2004 tarihli emsal kararıyla Türkiye’yi yaşam ve mülkiyet haklarının ihlali nedeniyle mahkûm etmiştir. Mahkeme, gecekonduların kaçak olmasının devleti sorumluluktan kurtarmayacağını ve devletin hayati tehlikelere karşı önleyici tedbir alma yükümlülüğü bulunduğunu hükmetmiştir.

Polat, sözlerini şöyle noktaladı:

“İnsan Hakları Derneği olarak yaşamını yitiren işçilerin ailelerinin hakikate ve adalete erişimini, etkili ve bağımsız bir soruşturma yürütülmesini ve sorumluluğu bulunan herkesin hesap vermesini talep ediyoruz. Ancak adaleti yalnızca cezai sorumlulukla sınırlı görmüyoruz. Devletin koruma ve denetim yükümlülüklerinin de sorgulanması gerekiyor.

İşçinin yaşam hakkının sermayenin kârına tabi kılınmadığı, emeğin sömürülmediği, insan onuruna yaraşır bir çalışma düzeni kurulmadan iş cinayetleriyle mücadelede kalıcı bir sonuç elde edilemez.”

Odman: Öldürüyorlar çünkü yapabiliyorlar

İSİG Meclisi Üyesi Akademisyen Dr. Aslı Odman, İSİG Meclisi olarak HABAŞ katliamını bundan önceki katliamların biraz daha hızlandırılmış ve daha fazla işçi canına kasteden bir tekrarı olarak gördüklerini söyleyerek sözlerine başladı:

“Kazaya yol açan tüm kök nedenler: hızlı çalıştırma ve kâr döndürme sistemi, uzun çalışma süreleri, taşeronlarla ana işverenlerin koordinasyonsuz bir şekilde aynı anda çalıştırılması (yani tamirat devam ederken üretimin de devam etmesi)… Bunların hepsi hız. Üretim durdurulsa, işçi sağlığı ve iş güvenliği yatırımları yapılsa bunlar yavaşlatacak. Yani kâr kazanmayı, sermaye birikim döngüsünü yavaşlatacak. Öldürüyorlar, çünkü yapabiliyorlar.”

Aslı Odman

Odman, demir-çelik ve ağır sanayiden tekstile ve madenlere kadar birçok sektördeki emek rejiminin benzer dinamiklerini şu sözlerle anlattı:

“Emek rejiminde istediğin kadar uzun, istediğin kadar parçalanmış çalıştırabilirsin. Bir yandan da enflasyonla, gelir kaybıyla, borçlanmışlıkla kıskaç altında tutup ölümü andıran tehlikeli çalışma koşullarına razı edersin. Yani ölümü gösterip sıtmaya muhtaç etmek gibi. Bunlar iş yerlerinin hep ortak yanları.”

“Türkiye’de iki milyon işletme için bin tane iş güvenliği müfettişi yok”

“Örgütsüzlük, üretim sürecine katılamama, tehlikeli işi reddedememe, teknolojinin yalnızca kâr ve çıktı açısından, meta döngüsü ve daha doğrusu üretim optimizasyonu amacı ile uygulanması; buna karşın insan hayatı ve doğa, ekosistem, yaşamsallığın korunması için kullanılmaması” gibi sorunları sıralayan Odman, Türkiye’de irili ufaklı 2 milyon işletme için bin tane bile iş güvenliği müfettişi olmadığını söyledi.

İş Teftiş Kurulu’nun fiilen ortadan kaldırıldığını söyleyen Odman, iş sağlığı ve iş güvenliği sisteminin şu anda dışsallaştırıldığını aktardı.

Eskiden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde doğrudan iş yerlerini denetleyen bağımsız bir “İş Teftiş Kurulu Başkanlığı” vardı. Bu kurulun adı ve statüsü değiştirilerek bakanlığın iç denetim birimleriyle birleştirildi ve “Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı” haline getirildi. Uzmanlar bu değişimi kamusal denetimin fiilen tasfiyesi olarak yorumluyor.

“Hapis cezası paraya, para cezası taksite dönüştürülüyor”

Yasama ve yürütmenin ardından yargı ayağındaki cezasızlık politikasına değinen Odman, Türkiye’nin en büyük sanayi felaketi olan Soma katliamını hatırlattı. Soma’da Ege Linyit Kurumu, Enerji Bakanlığı ve Çalışma Bakanlığı gibi teftişten sorumlu kurumlardaki devlet memurlarına yargılanma izni verilmediğini belirten Odman, yargı süreçlerinin işleyişini şöyle anlattı:

“İstediği KHK ile memurunu ‘kamu güvenliği’ deyip işten atar veya devlet memuru olan Barış Akademisyenlerini yargılayabilir ama iş cinayetleri ve Çorlu, Kartalkaya, Aladağ’daki sosyal cinayetlerde eylem yükümlülüğü olan hem merkezi hem yerel devletteki sorumluları bir türlü bağımsız yargının sanık sandalyesine oturtamıyorsunuz. Dava açıldığı zaman da hayatını kaybedenlerin yakınları muhtaç durumda olduğu için, yeteri kadar görünür bir kazaysa ceza davasına müdahil olmama karşılığı ‘kan parası’ veriliyor. Diğer devlet kurumlarıyla hizalanmış, özerk olmayan yargıda mesleki etik ve bilimsel pratikler açısından yüz kızartıcı bilirkişi raporlarıyla olayın üstü kapatılıyor. İşin içerisindeki kasıt öne koyulmayarak en alt suç isnadından; yani ‘taksirle, hatayla oldu’ denerek sorumluluk, kazaya götüren süreçlerde kararları vermeyen alt kademe çalışanların, işveren vekillerinin üzerine yıkılıyor. Bu süreçte hapis cezası para cezasına, para cezası da taksite dönüştürülüyor. Yani yasama, yürütme, yargı silsilesinin tamamında iş cinayetlerinin nedenlerini görüyoruz.”

“Aliağa, nekroza uğramış ıskarta bir bölge”

HABAŞ’taki patlamanın ağır sanayi ölçeği nedeniyle yıkıcılığının çok daha büyük olduğuna işaret eden Odman, Aliağa’nın 1960’larda Devlet Planlama Teşkilatı’nın TÜPRAŞ kararıyla bir balıkçı köyünden ağır sanayi üssüne dönüştürüldüğünü hatırlattı.

Rafineriler, demir-çelik fabrikaları, limanlar, depolama ve organize sanayi bölgeleri ile gemi söküm tesislerinin birbirini çekerek bölgede devasa bir sanayi kümelenmesi yarattığını ifade eden Odman, sözlerini şöyle noktaladı:

“HABAŞ’ta ölçekler, tonajlar ve makine parkı çok ağır; bu nedenle işçilerin parçası bile kalmıyor. Ana yapılar aynı olsa da bunun çok daha büyük bir şiddetle yaşandığını düşünün. Ben Aliağa’ya ‘nekroza uğramış ıskarta bölge’ diyorum. Bu bütünleşik çevre yükü ve iş katliamları yoğunluğu artık biyolojik sınıra varmış durumda. Toksik ve iş cinayetleriyle büyüyen, irileşen sermayenin bir de ‘yavaş ölüm’ kısmı var. Bütün bu tesislerin emisyonları birleşip havaya, suya, bitkiye ve toprağa iniyor. Kuzeydoğu baskın rüzgârıyla bu kirlilik özellikle HABAŞ’ın da bulunduğu Horozgediği ve Bozköy gibi yerleşim yerlerine ittiriliyor. Burada yaşayan insanlar işçi olsunlar ya da olmasınlar, uzun vadede ömürlerinden bir kısmını da bu sisteme veriyorlar.”

Savcılık SPoD’un kapatılmasını istedi:“LGBTİ+ hareketi derneklerin kapatılmasıyla bitebilecek bir hareket değil”

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, Sosyal Politika, Cinsiyet Kimliği ve Cinsel Yönelim Çalışmaları Derneği’nin (SPoD) kapatılmasını istedi. SPoD’dan Oğulcan Yediveren, savcılık talebini ve LGBTİ+ hareketinin karşı karşıya olduğu baskıyı değerlendirdi.

Fotoğraf: Kemal Aslan/AFP/Getty Images

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı 12 Eylül’de başlayan “Ailem Güvende” operasyonları kapsamında hazırladığı 2 Kasım 2026 tarihli iddianamede Sosyal Politika, Cinsiyet Kimliği ve Cinsel Yönelim Çalışmaları Derneği’nin (SPoD) kapatılmasını istedi.

İddianamede ikisi tutuklu yargılanan dört kişinin de Dernekler Kanunu’na muhalefet suçlamasıyla hapisle cezalandırılması talep edildi. Savcılık, Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesi uyarınca sanıkların belirli hakları kullanmaktan yoksun bırakılmasını da talep etti.

Derneğin 15 yıldır LGBTİ+ hakları alanında yürüttüğü çalışmalar fesih talebine gerekçe gösterildi.

İddianamede ne geçiyor?

SPoD’un Instagram hesabından paylaştığı açıklamaya göre, iddianamede, LGBTİ+’ların anne ve babalarının deneyimlerini anlattığı “Benim Çocuğum” belgeseline ilişkin sosyal medya paylaşımları ve faaliyetlerin sosyal medyada duyurulması geçiyor.

SPoD, iddianamede LGBTİ+’ların istihdamına yönelik çalışmalarının “devletin içinde bir ayrıştırma” girişimi olarak yorumlandığını da belirterek açıklamasının devamında şunları söyledi:

“Ötekileştirmeye karşı dayanışma alanları kurmamız ve bunu sosyal medyada duyurmamız ‘Anayasa ve kanuna aykırı olarak azınlığın çoğunluğa tahakkümü’ ibaresiyle bir suç unsuru olarak iddianameye ekleniyor.”


SPoD; hak örgütlerini, demokratik kitle örgütlerini, sendikaları, meslek odalarını ve basın mensuplarını 18 Kasım Çarşamba günü saat 13.30’da İstanbul Çağlayan Adliyesi 27. Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülecek duruşmayı takip etmeye çağırdı.

SPoD’dan Oğulcan Yediveren, derneğin karşı karşıya kaldığı hukuki durumu ve LGBTİ+ örgütleri üzerindeki baskıyı Niha+’a değerlendirdi.

Oğulcan Yediveren

“Kamu görevlisi denen kişiler ideolojik bir kasıtla saldırıyor”

Yediveren, özetle olmayan kanunlara dayanarak olmayan bir suç uydurulduğunu söyleyerek sözlerine başladı.

“Türkiye’de LGBTİ+ olmak suç değil. LGBTİ+’lara yönelik çalışma yürütmek suç değil. O yüzden aslında tamamen hukuksuz bir süreçle, politik bir süreçle kamu görevlisi denen kişiler ideolojik bir kasıtla davranarak LGBTİ+ örgütlerine yönelik böyle bir saldırıda bulunuyor. Kapatma talebini de fesih talebini de bu şekilde yorumluyoruz.”

Yediveren‘e göre dava, 12 Eylül’de LGBTİ+ derneklerine yönelik, “Ailem Güvende” isimli operasyon ve soruşturmaların sonucu.


Soruşturma sürecinde iktidar medyasının tutumuna dair ise şunları söyledi:

“Gizlilik kararı olan dosyayla ilgili biz hiçbir evrak ve belgeye ulaşamazken yandaş gazeteciler dosya içeriğini boy boy sosyal medyada paylaştı. Gece kulüplerine yapılan baskınlar gibi görüntülerin üstüne ‘LGBT derneklerine baskın yapıldı’ gibi şeyler yazıp LGBTİ+ aktivizmini suçla ilişkilendirmeye çalıştılar.”

“Söylediklerimiz yeteri kadar dikkate alınmadı”

Yediveren, LGBTİ+’lara dönük baskı hamlelerinin 12 Eylül’de değil 2023’teki Anayasa tartışmalarıyla başladığını, bunun “sapkın akımlara karşı ailenin korunması” gibi sözlerle yapılmaya çalışıldığını belirtti. Bunun yanısıra 2025’teki LGBTİ+ karşıtı yasa paketi tartışmalarını ve 2025’in “Aile Yılı” ilan edilmesini de hatırlattı:

“Biz uzunca bir süredir aslında böyle bir şeyin geleceğini bekliyorduk. Uzunca bir süredir de hem siyasi partilere hem milletvekillerine hem kamuoyuna, sivil topluma, yani herkese bunu anlatıyoruz. Bütün bu adımlar sadece LGBTİ+ toplumunu ya da örgütlerini etkilemeyecek, çok daha geniş alanda etkileri olacak diye anlatıyoruz. Ama maalesef yeteri kadar dikkate alınmadı söylediklerimiz. Belki de bu konu LGBTİ+’larla ilgili, ‘İktidar bunu seçim malzemesi olarak kullanıyor, o kadar da önemli değil’ diye bir kenara atıldığı için bugünlere kadar geldik diyebilirim.”


“LGBTİ+ hareketi derneklerin kapatılmasıyla bitecek bir hareket değil”

LGBTİ+ hareketinin karşı karşıya kaldığı baskılara karşı ne yapabileceği sorusu üzerine ise şu yanıtı verdi:

“LGBTİ+ hareketi resmî derneklerle başlamadı. Her zaman tabandan örgütlenen bir hareket oldu. O yüzden derneklerin kapatılmasıyla bitebilecek bir hareket değil. Örgütlenme özgürlüğü ya da örgütlenme hakkı da baskıyla, şiddetle ortadan kaldırılabilecek bir şey değil. Biz tabii ki bir araya gelmeye devam edeceğiz, örgütlenmeye devam edeceğiz. LGBTİ+ toplumunun ihtiyaçlarına yönelik çalışmaya devam edeceğiz. Bundan sonraki süreçte bizim için öyle olacak.”

“Usul ve hukuka uygun davranılmıyor”

Yediveren, davanın hukuki boyutuna ilişkin şunları söyledi:

“Normal şartlar altında aslında bir iddianamenin içerisine bir derneğin feshiyle ilgili talepte bulunamazsınız. Savcının bunun için davaname hazırlaması gerekir. Yani mevzuat gereği aslında usul açısından bir hata var bu iddianamelerin içerisinde fesih talebinin konmasıyla alakalı.”

Bu süreçte usule ve hukuka uygun davranılmadığını söyleyen Yediveren, bu iddianameyi yazan savcı Kerem Ali Yakut’un terfi aldığını ve HSK tarafından İstanbul Cumhuriyet Başsavcı Vekilliği’ne atandığını da aktardı.

Ne olmuştu?

İstanbul 7. Sulh Ceza Hakimliği’nin 2026/9559 sayılı kararıyla 12 Eylül’ü 13 Eylül’e bağlayan gecede çok sayıda LGBTİ+ örgütünün, yayın organının, öğrenci topluluğunun, hak savunucusunun ve aktivistin internet sitesi ile sosyal medya hesabına erişim engeli getirildi. Aynı gece İstanbul, Ankara, İzmir, Mersin ve Kuşadası başta olmak üzere 15 ilde dernek, ev ve mekan baskınları düzenlendi.

İstanbul 7. Sulh Ceza Hâkimliği’nin 12 Eylül 2026 tarihli ve 2026/9559 sayılı kararıyla Kaos GL Derneği, 17 Mayıs Derneği, ÜniKuir’in haber sitesi, operasyondan bir gün önce Pembe Hayat Derneği, SPoD, Genç LGBTİ+ Derneği, Lambda ve Muamma LGBTİ+ Derneği’nin internet siteleri ile Velvele.net erişime engellenmişti.

Adalet Bakanı Akın Gürlek, X hesabından yaptığı açıklamada operasyon kapsamında 162 kişi, 9 dernek ve 13 işletme hakkında adli işlem başlatıldığını açıkladı. Gürlek, bu operasyonların “Aile ve Nüfus On Yılı” kapsamında yapıldığını da ekledi.

Kaos GL derneğine ve üyelerin evlerine yapılan polis baskınıyla derneğin yedek ve asil denetim kurulu üyeleri, gözaltına alındı. Polisler derneğin ofisinde de arama gerçekleştirip dijital veriler ve materyallere el koydu.

SPoD’un kurucuları arasında bulunan iki kişi, operasyonlar kapsamında 16 Eylül 2026 tarihinde tutuklandı.

Kervanpınar’da köylüler GES’e karşı direnişte: “Elimizde direnmekten başka bir şey kalmadı”

Diyarbakır’da bulunan Kervanpınar (Arzoxlî) Mahallesi köylüleri, meralarına kurulmak istenen güneş enerjisi santrallerine (GES) karşı direnişe geçti. Köylülerden Murat Toprak ve Mezopotamya Ekoloji Hareketi’nden Derya Akyol, süreci Niha+’ya değerlendirdi.

Fotoğraf: Heval Önkol

Diyarbakır’ın Sur ilçesinde bulunan Kervanpınar (Arzoxlî) Mahallesi köylüleri, kurulmak istenen güneş enerjisi santrallerine (GES) karşı çadır nöbeti tutmaya başlayarak direnişe geçti.

Zenkar Enerji tarafından yapılmak istenen ve 540 dönümden fazla alanı kapsaması planlanan ZENKAR-1 ve ZENKAR-2 Güneş Enerji Santrali (GES) Projesi, köylülerin mera olarak kullandıkları alana yapılmak isteniyor. Aynı zamanda projenin yapılmak istendiği alanın bitişiği, “Ğırap (Xirab) Bajar Yerleşim Ören Yeri” nedeniyle, yaklaşık 10 ay önce 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescillenmişti.

ZENKAR-2 projesine ilişkin davada mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi heyeti, projenin mevcut hâliyle uygulanmasını uygun bulmadı. Raporda yerleşim alanlarına yakınlık, tarım ve hayvancılık, su kaynakları, erozyon ve arkeolojik incelemeler konusunda eksikliklere dikkat çekilirken dava henüz nihai karara bağlanmadı. Projeye verilen ÇED olumlu kararına karşı açılan dava Diyarbakır 1. İdare Mahkemesi’nde sürüyor.

Buna rağmen şirket çalışanları 21 Ekim’de jandarma eşliğinde alana girdi.

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, DEM Parti, Diyarbakır Barosu ve ekoloji örgütleri de şirketin bölgede bulunmasına karşı direnişe geçen köylülerin yanında duruyor.

Ayrıca Zenkar şirketinin sahibi Muzaffer Aslanhan’ın ismi, geçmişte AKP’nin resmi internet sitesinde “Diyarbakır İl Yönetim Kurulu Yedek Üyesi” olarak geçiyordu. Ancak şimdi ismi sitede bulunmuyor.

Köylülerden Murat Toprak ve Mezopotamya Ekoloji Hareketi’nden Derya Akyol, yaşananları Niha+ için değerlendirdi.

“Elimizde direnmekten başka bir şey kalmadı”

Kervanpınarlı Murat Toprak, köylünün kendi çapında direndiğini, devletin ise şirketi koruduğunu ve köylüyü alana sokmadığını söyleyerek sözlerine başladı:

“Biz de elimizden geleni yapıyoruz. Direneceğiz, artık nereye kadar gidecekse… Şu anda direnme aşamasındayız; herhangi bir uzlaşma yolu yok. Topraklarımızı talan ediyorlar, meramıza el koydular. Elimizde direnmekten başka bir şey kalmadı. İnşallah sonuna kadar direneceğiz, topraklarımızdan vazgeçmeyeceğiz. Çünkü çocukluğumuz buralarda geçti, geleceğimiz, çocuklarımız burada.”

“Meramızı vermek istemiyoruz”

Köyün geçiminin yarısından fazlasının hayvancılığa dayandığını söyleyen Toprak, alanın ellerinde alınması durumunda yaşanacakları şöyle anlattı:

“Köyün yarısı hayvancılığı bırakmak zorunda kalır, köyden göç başlar ve millet aç kalır. Mecburen direniyoruz, meramızı vermek istemiyoruz. Ancak devlet şu anda rantçıların, şirketin yanında yer alıyor.”

Fotoğraf: Medine Mamedoğlu

“Adli süreç ve mahkemeler devam ediyor ama dava sonuçlanmadan kazı alanına iş makinelerini, kepçeleri, dozerleri gönderdiler. Ne yapacağımızı bilmiyoruz. Umudumuz yetkililerde, Valiliğin, Cumhurbaşkanlığı’nın veya bu raporu veren kurumun bu duruma el atması gerekiyor” diye devam eden Toprak, bölgenin sit alanı olduğunu da hatırlattı:

“Ayrıca orası sit alanıdır, bölgenin tarihi bir geçmişi var. Şu anda yapılan kazılardan uzak tutulduğumuz için ne çıkarıldığını, nelerin tahrip edildiğini göremiyoruz. Orada antik bir kentin ya da tarihi kalıntıların bulunduğunu biliyoruz ama bize gösterilen bir şey yok. Köylüler iki üç gün önce kepçenin bir iki torba bir şeyler çıkarıp alandan götürdüğünü görmüş. Gizlice bir şeyler çıkarılıyor fakat alana 300-400 metre mesafede tutulduğumuz için ne yapıldığını, ne çıkarıldığını tam olarak göremiyoruz. Yetkililer bu duruma ortak mıdır, ne yapıyorlar bilmiyoruz.”

Toprak, “Umarız yetkililer bize kulak asar ve bu projeden vazgeçilir” diyerek sözlerini noktaladı.

“İnsanların yaşam alanları giderek daraltılıyor”

Mezopotamya Ekoloji Hareketi’nden Derya Akyol’a göre, Kervanpınar’da yaşananlar yalnızca bir güneş enerjisi santraline karşı gelişen bir itiraz değil; halkın yaşam alanlarını, ortak varlıklarını ve kendi geleceği hakkında karar verme hakkını savunduğu bir mücadele.

Projenin yapılmak istendiği meraların köylülerin hayvanlarını otlattığı, hayvancılık yaptığı ve geçimini sağladığı ortak yaşam alanları olduğunu söyleyen Akyol, “Yenilenebilir enerji adı altında yürütülen yatırımların da kapitalist sistemin doğayı metalaştırma anlayışından bağımsız olmadığını görmek gerekiyor. Çünkü enerji üretiminin biçimi değişse de doğanın sermayenin kâr alanı olarak görülmesi değişmiyor” diye konuştu.

Derya Akyol

Akyol, bir şirketin yatırım yapabilmesi için devlet kurumları ve bakanlıkların geniş alanları çok kısa sürede tahsis edebildiğini ancak aynı hızın, o topraklarda yaşayan halkın itirazları ve hak arayışı söz konusu olduğunda gösterilmediğini, şirketlerin önünü açan idari kararların hızla alındığını, halkın başvurduğu hukuki süreçlerin ise çoğu zaman uzun yıllara yayılabildiğini söyledi. Bu durumu “Böylece şirketlerin yatırım süreçleri ilerlerken, halk kendi yaşam alanlarını korumak için yıllarca mücadele etmek zorunda kalıyor” diye açıklayan Akyol, bölgedeki insanların olumsuz etkileneceğini de ekledi:

“Bir de bunun yaratacağı daha büyük sonuçlar var. İnsanlar meralarını ve geçim kaynaklarını kaybettiklerinde kendi yaşadıkları yerde hayatlarını sürdürmeleri de zorlaşacak. Başka kentlere göç etmek zorunda kalabilecekler. Üstelik yıllardır yaşadığınız coğrafyanın GES’lerle, madenlerle ve farklı enerji projeleriyle çepeçevre kuşatıldığını düşünün. İnsanların yaşam alanları giderek daraltılıyor. Bir süre sonra kendi topraklarında yaşayamaz hale geliyorlar.”

Bu göçün yalnızca ekonomik bir yer değiştirme olarak görülemeyeceğini belirten Akyol, insanların yaşadıkları coğrafyadan kopmasının, dillerinden, kültürlerinden, toplumsal ilişkilerinden ve yaşam biçimlerinden de uzaklaşması anlamına geldiğini belirterek aynı zamanda bir kültürel kopuş ve toplumsal hafızanın aşınmasının söz konusu olduğunu ifade etti.

“3 Mart’taki jandarma müdahalesi önemli bir kırılma noktasıydı”

Akyol’a göre, Kervanpınar’da 3 Mart 2026’da yaşanan jandarma müdahalesi önemli bir kırılma noktası oldu:

“O gün köylülere müdahale edildi. Dört kişinin yaralandığı, 15 kişinin gözaltına alındığı basına yansıdı. Ancak bütün bu müdahalelere rağmen köylüler mücadelelerinden vazgeçmedi.

Ekim ayında iş makinelerinin yeniden alana girmesiyle birlikte direniş tekrar yoğunlaştı. 21 Ekim’de jandarma eşliğinde başlatılan çalışmalar karşısında köylüler ve ekoloji savunucuları alana yürüdü. Ardından 22 Ekim’de çadır nöbeti başlatıldı. Özellikle kadınların öncülüğünde sürdürülen bu nöbet, bugün farklı toplumsal kesimlerin de sahiplendiği bir mücadeleye dönüştü.”

Bilirkişi raporu projeyi onaylamamıştı

Akyol, bilirkişi raporu ve alana yakın sit alanına da değindi.

Bilirkişi heyetinin 16 Temmuz’da bölgede keşif yaptığını ve ekim ayında kamuoyuna yansıyan raporda projenin mevcut haliyle uygulanmasının uygun olmadığının belirtildiğini hatırlatan Akyol; su varlıkları, tarım ve hayvancılık, erozyon ve arkeolojik miras gibi konularda önemli eksikliklere dikkat çekildiğini ifade etti.

Bilirkişi raporunda şu sonuca varılmıştı:

“Bilirkişi heyetimizin inceleme, değerlendirme, ortak görüş ve kanaatleri neticesinde; davaya konu projenin bu hali ile uygulanmasının uygun olmadığını içeren, işbu Bilirkişi Heyeti Raporu tarafımızdan tanzim edilmek suretiyle imzalanmıştır.”

GES projelerinin etkileyeceği alanda bulunan “Ğırap (Xirab) Bajar Yerleşim Ören Yeri”nin ise tarihî kalıntıların bulunduğu bir alan olduğunu hatırlatan Akyol, alanın aynı zamanda coğrafyanın geçmişini, kültürel birikimini ve toplumsal hafızasını taşıyan bir yer olduğunu belirtti ve dolayısıyla burada yalnızca meraların değil, tarihî ve kültürel alanların da tehdit altında olduğunu söyledi.

“Enerji toplumun ortak ihtiyacı olarak ele alınmalı”

Kolluk memurlarının tutumunu eleştiren Akyol, “Bizim açımızdan burada sorulması gereken soru şu: Kolluk kimin güvenliğini sağlıyor? Yaşam alanlarını savunan köylülerin mi, yoksa bütün itirazlara rağmen faaliyetlerini sürdürmek isteyen şirketin mi?” sorularını sordu.

“Eğer bir enerji yatırımı halkın meralarını ortadan kaldırıyor, hayvancılığını bitiriyor, su varlıklarını ve tarihî alanlarını tehdit ediyor ve bütün bunlar halkın iradesi dışında gerçekleştiriliyorsa burada ekolojik bir üretimden söz edemeyiz” diyen Akyol, savundukları modeli şöyle açıkladı:

“Mezopotamya Ekoloji Hareketi olarak bizim savunduğumuz şey, enerjinin sermayenin kâr alanı olmaktan çıkarılması ve toplumun ortak ihtiyacı olarak ele alınmasıdır. Enerji demokrasisi dediğimiz şey de tam olarak budur: Halkın kendi yaşam alanları üzerinde söz ve karar sahibi olması, aynı zamanda doğa ile uyumlu bir üretim-tüketim ilişkisi. Kadınların, köylülerin ve o coğrafyada yaşayan herkesin karar süreçlerine eşit ve etkin biçimde katılması.”

Kervanpınar’da kadınların direnişi sahiplenmesi ve öncülük etmesinin bu açıdan çok anlamlı olduğunu, çünkü ekolojik yıkımın sonuçlarını en doğrudan yaşayan kesimlerden birinin kadınlar olduğunu söyleyen Akyol “Hayvancılığın, tarımsal üretimin, suya ve toprağa erişimin ortadan kalkması kadınların emeğini ve gündelik yaşamını da doğrudan etkiliyor” dedi.

“Kürdistan’ın dört bir yanında ciddi bir ekolojik yıkımla karşı karşıyayız”

Akyol, sözlerini şöyle noktaladı:

“Kervanpınar’daki direniş bize çok temel bir soruyu yeniden sorduruyor: Enerji kimin için üretiliyor ve doğa ve yaşamımız üzerindeki karar yetkisi kime ait?

Bugün Kürdistan’ın dört bir yanında ciddi bir ekolojik yıkımla karşı karşıyayız. Devlet, kamu yararı adı altında şirketlerin önünü açıyor, doğayı ve yaşam alanlarını şirketlerin kullanımına sunuyor. Oysa toplumun doğrudan katılmadığı, görüşünün alınmadığı ve karar süreçlerinde yer almadığı bir yerde kamu yararından söz edilemez. Çünkü bir coğrafyada neyin yapılacağına, o coğrafyada yaşayan halkın iradesi yok sayılarak karar verilemez. Kervanpınar’daki direniş de tam olarak bu anlayışa karşı gelişen mücadelelerden biri. Mezopotamya Ekoloji Hareketi olarak bu mücadeleyi sahipleniyor, Kürdistan’da doğayı ve yaşamı savunan halkların mücadelesiyle dayanışmamızı sürdürüyoruz.”

Foto haber

Diyarbakır: “Sansüre hayır, habere özgürlük”

Gazetecilere dönük baskı, sansür ve tutuklamalara karşı Diyarbakır da dahil olmak üzere toplam on ilde dün (24 Ekim) birçok kişi, basın çalışanlarına özgürlük istemek için sokaklardaydı.

Fotoğraflar: Yekta Armanc Hatipoğlu / Niha+

Diyarbakır’da Dicle Fırat Gazeteciler Derneği (DFG), Mezopotamya Kadın Gazeteciler Derneği (MKG), Güneydoğu Gazeteciler Derneği (GGC), Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS) ve DİSK Basın İş Diyarbakır Adliyesi önünde bir araya geldi. “Sansüre hayır, habere özgürlük” pankartının ardından gazeteciler Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) binası önüne kadar yürüyüş gerçekleştirdi.

Yürüyüşte “Özgür basın susturulamaz”, “Sansüre hayır”, “Bijî çapemeniya azad” (“Yaşasın özgür basın”), “Susma sustukça sıra sana gelecek” sloganları atıldı. Yürüyüş sırasında birçok baskıya maruz kalan veya erişime engellenen Mezopotamya Ajansı, Ajansa Welat, Jinnews, Evrensel, Yeni Yaşam, Kısa Dalga, T24 ile pek çok mecranın logosunun olduğu dövizler taşındı.

Ortak basın metninin Türkçesini DFG Eşbaşkanı Selman Çiçek, Kürtçesini ise MKG Başkanı Roza Metina okudu.

İşte Diyarbakır’daki eylemden bazı kareler:

Kadınlar Diyarbakır Adliyesi önünde “hafıza ve adalet” nöbetinde

Diyarbakır Adliyesi önünde başlayan “Kadın, Adalet ve Hafıza Nöbeti”, ikinci haftasını geride bıraktı. Nöbetin amacını Niha+’ya değerlendiren Diyarbakır Barosu Kadın Hakları Merkezi Yürütme Kurulu Üyesi Av. Dicle Gencan, hafızanın bir boyutunun “kadınların zamanla bir istatistiğe ya da dosya numarasına dönüşmesinin” karşısında hikayelerini ve adalet taleplerini unutmamak olduğunu söyledi.

Fotoğraf: SES Amed / X

Amed Şiddetle Mücadele Ağı’nın çağrısıyla Diyarbakır Adliyesi önünde başlayan “Kadın, Adalet ve Hafıza Nöbeti”, ikinci buluşmasını geride bıraktı. Adalet ve hafıza nöbetleri, kadın cinayetlerine, cezasızlık politikalarına ve etkin soruşturma yürütülmemesine karşı düzenleniyor.

6 Ekim’de başlayan nöbet, 10 hafta sürecek.

En son salı günü (13 Ekim) saat 12.30’da bir araya gelen kadınlar, 2 ile 12 Ekim tarihleri arasında Türkiye’nin farklı kentlerinde katledilen ve bilgilerine ulaşabildikleri Füsun Yuluğkural, Gözde Çelik, Emel Bozkuş, Fadime Akbal, Gülşah Oktay, Sakine Y, Fikriye Cin, Mercan Kaplan ve Canan Bebek’in hikâyelerini paylaştı.

Açıklamada “Bizim için hafıza, hatırlatmak, iz bırakmak ve unutturmamaktır. Adalet arayışı kadınların yaşam hakkına ilişkin toplumsal sorumluluğu bugüne taşımaktır” denildi.

“İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme süreci temel bir sorun”

Diyarbakır Barosu Kadın Hakları Merkezi Yürütme Kurulu Üyesi Av. Dicle Gencan, süreci ve nöbetin amacını Niha+’a anlattı.

Avukat Dicle Gencan

Bu nöbetin adından da anlaşılacağı üzere iki temel amaç taşıdığını, bunların da hafıza ve adalet olduğunu söyleyerek sözlerine başlayan Gencan, kadın cinayetleri ve şüpheli kadın ölümlerinin birbirinden bağımsız olaylar olarak gündeme geldiğini ancak bütün olarak bakıldığında temel yapısal sorunun açıkça göründüğünü ifade etti:

“İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme süreci, kadınların şiddet ve tehdit başvurularının ciddiye alınmaması, koruyucu ve önleyici tedbirlerin etkili biçimde uygulanmaması, aile içi şiddet vakaları karşısında ilgili makamların kimi zaman duyarsız veya etkisiz kalması, etkili soruşturma yürütülmemesi, fail aklayıcı mağdur suçlayıcı yaklaşım ve cezasızlık politikaları bu sorunların başında geliyor.”

Nöbet neyi hatırlatmak istiyor?

“Nöbet, kadın cinayetleri ve şüpheli kadın ölümlerinin tekil ve birbirinden kopuk olaylar olmadığını, aynı yapısal sorunların sonucu olarak ortaya çıktığını kamuoyuna göstermek ve hatırlatmak istiyor” diyen Gencan, hafızanın bir diğer boyutunun ise “kadınların zamanla bir istatistiğe ya da dosya numarasına dönüşmesinin” karşısında yaşamlarını, hikayelerini ve adalet taleplerini unutmamak ve hatırlamak olduğunu söyledi.

“Hafıza ve adalet birbirinden ayrı iki başlık değil”

Gencan; adalet talebinin yalnızca faile verilen cezayla karşılık bulmadığını, kadınların hayattayken korunması, şüpheli ölümlerin etkili biçimde soruşturulması ve ihmali ya da sorumluluğu bulunanların hesap vermesinin de bunun bir parçası olduğunu ifade etti.

“Bu anlamda hafıza ve adalet birbirinden ayrı iki başlık değil, kadın cinayetleri ve şüpheli kadın ölümleri karşısında sürdürülen mücadelenin birbirini tamamlayan iki yönü. Nöbet de hem kadınların yaşamlarını ve adalet taleplerini unutturmamayı hem de bu ölümleri mümkün kılan yapısal sorunları görünür tutmayı amaçlıyor.”

“Kadınların adalet arayışının sürekli sahiplenilmesi önemli”

Gencan, katılımla ilgili şunları aktardı:

“İlk iki hafta kadın örgütleri, sivil toplum örgütleri ve siyasi parti temsilcilerinin yanı sıra bireysel katılımlar da oldu. Bunun önemli olduğunu düşünüyorum çünkü kadın cinayetleri ve şüpheli kadın ölümleri toplumsal bir mesele. Nöbete katılım çeşitliliği de kadın cinayetleri ve cezasızlığa karşı yürütülen mücadelenin yalnızca belirli çevrelerin gündemi olmadığını göstermesi açısından kıymetli.”

Diyarbakır’da kadın mücadelesi konusunda uzun yıllara dayanan güçlü bir örgütlü hafıza olduğunu belirten Gencan, nöbete yaklaşımda da bunun etkisinin görüldüğünü söyledi, “Burada önemli olan yalnızca nöbete katılım göstermek değil, kadınların adalet arayışının süreklilik taşıyan bir biçimde sahiplenilmesi. Kadın cinayetlerinde ve şüpheli kadın ölümlerinde hakikat talebinde ısrarcı olunması ve cezasızlığa karşı ortak bir tutum alınması” dedi.

“Kadın cinayetlerinin nasıl anlatıldığı da tartışılmalı”

Gencan, ayrıca, kadın cinayetlerinin ve şüpheli kadın ölümlerinin nasıl konuşulduğunun da önemli olduğunu söyleyerek fail yerine kadının yaşamını ve tercihlerini tartışmaya açan ya da şiddete gerekçe olarak gösteren dilin karşı taraftaki yapının bir parçası olduğunu belirtti.

Sözlerini şöyle noktaladı:

“Nöbetin bir yönü de kadınların hikayelerini bu dilden uzak, kendi yaşamları ve adalet talepleri üzerinden anlatmak. Bu nedenle yalnızca hukuki süreçlerin değil, kadın cinayetlerinin nasıl anlatıldığının ve toplumsal hafızada nasıl yer ettiğinin de tartışılması gerektiğini düşünüyorum.”

Sedat Ulugana: “Amed’in sesinden geçmeyen bir ‘Kültür Yolu’, Amed’in kültür yolu değildir”

10-18 Ekim tarihlerinde Diyarbakır’da düzenlenecek Kültür Yolu Festivali, programında Kürtçeye yer verilmemesi nedeniyle kamuoyu tarafından eleştiriliyor. Tarihçi ve yazar Sedat Ulugana, “Muktedirin, bir şehir adına neyin kültür olduğuna karar vermesi de kolonyal bir pratiktir” diyerek festivale katılmama çağrısı yaptı.

Fotoğraf: Kültür ve Turizm Bakanlığı

İlk kez 2021 yılında İstanbul’da Beyoğlu Kültür Yolu Festivali ile başlayan Kültür Yolu Festivali, zamanla Türkiye’nin pek çok iline yayıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde düzenlenen festival, bu sene 26 şehirde olacak.

Konser, sergi ve atölyeleri bünyesinde barındıran festival, 10-18 Ekim tarihlerinde Diyarbakır’da düzenlenecek. Hakan Altun, Mert Demir, Sefo ve Murat Boz gibi isimler NewrozParkı’nda sahne alacak.

Diyarbakır’da düzenlenecek festivalde ise Kürtçe üretim yapan sanatçılara yer verilmemesi kamuoyunda eleştiri konusu oldu.

DEM Parti Ağrı Milletvekili Sırrı Sakık X hesabından yaptığı paylaşımda “Kürtçeyi ve Kürt sanatını yok sayarak Diyarbakır’da kültür festivali yapamazsınız. Bu, kültür değil, inkâr siyasetidir.” dedi.

DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Serhat Eren de Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un yanıtlaması istemiyle verdiği soru önergesinde, festival programında Kürt kültürüne, Kürtçe müziğe ve yerel sanatçılara yer verilmemesini eleştirdi.

Ulugana: “Neyin kültür olduğuna karar vermek kolonyal bir pratiktir”

Tarihçi ve yazar Sedat Ulugana ile Kültür Yolu Festivali üzerine söyleştik.


Ulugana, “Bu festivale gitmeyin” derken kimsenin müzik zevkine karışmadığını, listedeki sanatçılarla da kişisel bir meselesi olmadığını söyleyerek sözlerine başladı.

İtirazının şunlara olduğunu söyledi: “Amed’in ortasında, üstelik Newroz Parkı gibi güçlü bir hafızası olan bir yerde düzenlenen bir ‘kültür’ festivalinde Kürt diline, müziğine ve kültürel birikimine yer verilmemesine.”

Ulugana, sözledine şöyle devam etti:

“Kaldı ki kolonyalizm yalnızca bir toprağı askerle, polisle veya bürokrasiyle yönetmek değildir. Muktedirin, bir şehir adına neyin kültür olduğuna karar vermesi de kolonyal bir pratiktir. Kimin sahneye çıkacağına, hangi dilin duyulacağına ve kimlerin sadece seyirci olarak kalacağına yukarıdan, yani merkezden karar verilir. Burada yapılan da tam olarak budur.”

Amed’in mekân ve kalabalığının kullanıldığını ama Amed’i Amed yapan Kürtçe, Kürt müziği ve yerel kültürel üretimin dışarıda bırakıldığını belirten Ulugana, şehrin bir dekora, halkın ise hazır bir seyirci kitlesine indirgendiğini ifade etti.

Ulugana, Newroz Parkı’nın herhangi bir konser alanı olmadığını, Kürtlerin kamusal hafızasında, siyasal ve kültürel varlığında özel bir yeri olduğunu belirtti:

“Böyle bir mekânı kendi tarihinden ve anlamından koparıp Kürtçenin duyulmadığı, Kürt kültürünün temsil edilmediği merkezî bir organizasyonun sahnesine çevirmek masum bir tercih sayılamaz.”

Ulugana’ya göre bu, mekânın hafızasını törpüleme ve ona yukarıdan yeni bir kimlik giydirme çabası.

Diyarbakır’ın Bağlar ilçesinde bulunan Newroz Parkı, yakın dönem Kürt özgürlük siyaseti için oldukça önemli bir merkez. 2009’da açılan ve açıldığı günden bugüne Diyarbakır’daki Newroz kutlamalarına ev sahipliği yapan park, Abdullah Öcalan’ın 2013 Newrozu’nda okunan silah bırakma çağrısına tanıklık etmişti. Koma Amedde 30 yıl sonra Diyarbakır’daki ilk konserini bu parkta vermişti.


“Şehir bir dekora, Kürtçe ise tali bir folklor unsuruna dönüştürülüyor”

Bir tarihçi olarak süreklilikleri olduğu kadar yöntemlerdeki değişimi de görmek zorunda olduğunu ifade eden Ulugana, “Erken Cumhuriyet döneminde asimilasyon; iskân, sürgün, yer adlarının değiştirilmesi, Kürtçenin kamusal alandan tasfiyesi ve yerel hafızanın kriminalleştirilmesi gibi çıplak araçlarla yürütülüyordu. Bugün aynı merkezî yönetme aklı, çoğu zaman festival, turizm, restorasyon ve ‘ortak kültür’ gibi daha estetik ve seyirlik araçlarla karşımıza çıkıyor. Amed’de, üstelik Newroz Parkı’nda, dokuz gecelik ana konser programı hazırlayıp tek bir Kürt sanatçıya yer vermemek basit bir programlama kusuru değildir. Merkez burada Amed’in kültürünü görünür kılmıyor; Amed’in yerine geçecek makbul bir kültür imal ediyor” diye konuştu.

“Şehir bir dekora, halk seyirciye, Kürtçe ise bu coğrafyanın yaşayan dili değil de programa eklenip çıkarılabilecek tali bir folklor unsuruna dönüştürülüyor. Ben buna kültürel ikame diyorum” diye konuşan Ulugana, bugünkü festivalin elbette 1930’ların zorunlu iskânıyla veya doğrudan dil yasaklarıyla aynı şey olmadığını, bunları birbirine eşitlemenin tarihsel farkları sileceğini fakat yönetme mantığı bakımından sürekliliğin açık olduğunu söyledi:

“Merkez hâlâ yerelin ne olduğunu, hangi dille konuşacağını ve hangi hafızasının görünür olacağını tek başına belirleme hakkını kendinde görüyor. Eskiden yasak ve cezayla yapılan şey, bugün bütçe, seçki, sahne ve görünürlük dağıtımı üzerinden gerçekleştirilebiliyor.”

“Bunun adı kültürel çoğulculuk değildir”

İtirazının Türkçe müziğe yahut Amed’e dışarıdan sanatçı gelmesine olmadığını tekrarlayan Ulugana, itirazının Kürtlerin kendi şehirlerinde dekor ve seyirci hâline getirilmesine; devletin ise o şehrin asli dilini ve kültürünü dışlayarak şehir adına bir “kültür” sahnelemesine yönelik olduğunu söyledi.

“Yerel sanatçılar, dengbêjler, Kürtçe üreten kurumlar ve şehir halkı karar mekanizmasında, bütçede ve sahnede belirleyici değilse bunun adı kültürel çoğulculuk değildir, merkezden yönetilen bir temsil rejimidir.”

Kültür Yolu Festivali’nin “Her yerde, herkes için sanat” sloganını hatırlatan Ulugana, herkesin kendi diliyle, kendi hafızasıyla ve eşit bir özne olarak bulunamadığı yerde sanatın herkese ait olmadığını, aksine iktidarın bir vitrini olduğunu ifade etti.

“Festivale gitmeyin”

“Festivale gitmemek sanata karşı çıkmak değil kültürel ikameye ve kendi şehrimizde seyirci konumuna düşürülmeye itiraz etmektir. Orada oluşacak kalabalık yarın bu politikanın ‘başarısı’ ve Amed halkının onayı olarak gösterilecektir. Ben böyle bir rızanın parçası olmak istemiyorum” diye konuşan Ulugana festivale katılmama çağrısı yaptı:

“Bu festivale gitmeyin. Bunun yerine Kürtçe üreten sanatçıları, yerel müzisyenleri, bağımsız kültür kurumlarını ve halkın kendi iradesiyle düzenlediği etkinlikleri destekleyin”

Ulugana, sözlerini şöyle noktaladı:

“Bir şehir adına kültür programı hazırlıyorsanız önce o şehrin sesini duymak zorundasınız. Amed’in sesinden geçmeyen bir ‘Kültür Yolu’, Amed’in kültür yolu değildir, Amed’in üzerinden geçen bir tahakküm yoludur.”

“Dicle’nin Sürgünleri / Hawara Dîcleyê” sergisi Diyarbakır’da: “Dicle’de bir tahribat söz konusu”

Adını Mehmed Uzun’un eserinden alan “Dicle’nin Sürgünleri / Hawara Dîcleyê” sergisi, 11 Eylül’de Çand Amed Kültür ve Kongre Merkezi’nde ziyarete açıldı. Serginin kolaylaştırıcısı Servet Kaplan, sergi fikrinin ortaya çıkışı ve serginin odağına dair değerlendirmelerde bulundu.

Fotoğraflar: Yekta Armanc Hatipoğlu/Niha+

Yıkıntılar Arasında ve Arazi Assembly tarafından hazırlanan “Dicle’nin Sürgünleri / Hawara Dîcleyê” sergisi, 11 Eylül’de Çand Amed Kültür ve Kongre Merkezi’nde ziyarete açıldı.

11 Ekim’e kadar sürecek sergide Batman, Mardin, Diyarbakır, Şırnak ve Cizre’yi kapsayan Dicle Havzası’nda farklı dönemlerde yaşanan yıkım ve tahribat; araştırmacılar, kent ve kalkınma uzmanları ile sanatçıların çalışmaları üzerinden inceleniyor.

Sergi, adını ve çıkış noktasını yazar Mehmed Uzun’un “Dicle’nin Sürgünleri” adlı eserinden alıyor.

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi’nin mekân desteğinin yanı sıra Tarabya Kültür Akademisi, Sivil Düşün ve Ankara Goethe Enstitüsü tarafından destekleniyor.


Sergide Yıkıntılar Arasında ekibinden Aşkın Ercan, Delal Eken, Rozelin Akgün, Nejbir Erkol, Seda Gecü ve Servet Kaplan; Arazi Assembly’den ise Leyla Keskin, Yıldız Tahtacı, Pelin Tan, Özge Çelikaslan, Ruken Aydoğdu, Yelta Köm, Merve Gül Özokçu ve Zelal Gezici yer alıyor.

Serginin kolaylaştırıcısı Servet Kaplan ile sergi fikrinin ortaya çıkışı ve serginin odağı üzerine konuştuk.

“Dicle’de ciddi bir tahribat var”

Servet Kaplan

Kaplan, serginin Yıkıntılar Arasında ve Arazi Assembly olarak bir araya gelişleriyle ortaya çıktığını, her iki kolektifin de uzun zamandır Dicle’deki ekolojik yıkıma özellikle odaklı olduğunu söyledi:

“Bireysel üretimler vardı. Bunları bu kez iki grup olarak bir araya getirip bir sergi fikriyle, hatta etrafında atölyelerle beraber biraz daha kamusal bir alanda konuşmaya, paylaşmaya ihtiyacımız olduğunu fark ettik.”

“Dicle’de bir tahribat söz konusu. Barajlar, devletin güvenlik politikalarıyla, sermaye eliyle yapılan birtakım müdahalelerle insanların bulunduğu ya da bulunmadığı alanlarda ciddi bir tahribat var” diyen Kaplan, serginin tamamen buna odaklandığını ve yaklaşık sekiz aylık bir hazırlık sürecinin ardından ortaya çıktığını ifade etti:

“Öncelikle geçmiş ve bugün bağını sergi açısından değerlendirirsek Arazi Assembly’nin 10 yılı aşkın bir süredir bu bölgede, Dicle Nehir Havzası’nda yaptığı araştırmalar ve sanatsal üretimler var. Bir de Dicle Nehir Havzası’ndaki yıkımı GAP öncesine dahi dayandırabiliyoruz. 40-50 yılı aşkın bir süredir var diyebiliriz bu tahribat.”


“Yerinden edilme” ve “sürgünün” sadece insana dair olmayışı

Kaplan, serginin ana fikri olan “yerinden edilme” ve “sürgün” gibi kavramların sadece insanlara dair olmadığını da söyleyerek “Çünkü bu tahribattan kaynaklı türlerin yok olması, özellikle nehrin ekolojisinde ciddi bir tahribatın yaşanması durumu söz konusu” diye konuştu.

11 Ekim’den sonra serginin başka illerde açılıp açılmayacağına dair şu an için planlı bir şey olmadığını ancak buna dair bir fikir olduğunu söyledi. İki inisiyatifin üretimlerinin devam etmesi sebebiyle serginin başka illerde açılma ihtimalinin de olduğunu belirtti.


“Mehmed Uzun’un Dicle’nin Sürgünleri kitabından hareket ettik”

Kaplan, Mehmed Uzun’u anarak sözlerini sonlandırdı:

“Mehmed Uzun’un Dicle’nin Sürgünleri kitabından hareket ettik. Ekolojik edebiyat ya da eko-kurgu denen kavramlar üzerinden gitmeyi tercih ettik. Doğanın ya da peyzajın cansız bir varlık olarak değil aslında tüm yaşanan sürece dair belli tanıklıklar taşıyabildiği ya da hafıza taşıyıcısı olduğu gibi bir durum var. Mehmed Uzun’un kitabında da Dicle Havzası’nda yaşayan farklı toplulukların (Êzîdîler, Kürtler, Ermeniler, Süryaniler); yaşadığı felaketlerin anlatımında Dicle’nin sesini anlatmaya dair bir kurgu var. Aslında sergi bu fikir etrafında yoğunlaşıyor, tabii biraz güncele de gelerek.”

Yıkıntılar Arasında ve Arazi Kolektifi hakkında:

Yıkıntılar Arasında: Araştırma ve Sanat İnisiyatifi (İstanbul, Diyarbakır, Mardin ve Hatay), farklı disiplinlerden araştırmacı, sanatçı ve kültür üreticilerinin bir araya geldiği bir inisiyatiftir. Eleştirel mekân çalışmaları yürüten insiyatif; politik şiddetin izlerini taşıyan yıkım alanlarına, insan ve insan olmayanların dolanık ilişkilerine, hafıza ve tanıklık anlatılarına odaklanan araştırma ve sanatsal üretimler gerçekleştirmektedir.

Arazi Kolektif: Mardin merkezli Arazi Kolektifi (Arazi Assembly) 2014 yılında kuruldu. Disiplinlerarası araştırmacılar, sanatçılar ve mimarlardan oluşan inisiyatif, eleştirel mekân pratikleri sürdürmektedir.

Katılımcılar

Aşkın Ercan, Delal Eken, Rozelin Akgün, Nejbir Erkol, Seda Gecü, Servet Kaplan (Yıkıntılar Arasında)

Leyla Keskin, Yıldız Tahtacı, Pelin Tan, Özge Çelikaslan, Ruken Aydoğdu, Yelta Köm, Merve Gül Özokçu, Zelal Gezici (Arazi Assembly)

Yeni eğitim-öğretim yılı başladı:

Yoksulluk, müfredatta ideolojik dönüşüm ve artan eşitsizlik

Yeni eğitim-öğretim yılı, bugün başladı. Eğitim Sen Genel Başkanı Kemal Irmak ve Diyarbakır’da sınıf öğretmenliği yapan Ayşe, yeni döneme hangi koşullarda girildiğini Niha+’a anlattı.

Fotoğraf: MEB

Okul öncesi ile ilkokul 1’inci ve ortaokul 5’inci sınıflar için düzenlenen Okula Uyum Haftası’nın ardından tüm kademelerde eğitim-öğretim bugün başladı.

Milyonlarca öğrenci sınıflara girdi, öğretmenler ders başı yaptı.

Peki, yeni eğitim-öğretim döneminde öğrencileri ve öğretmenleri neler bekliyor? Milyonlarca öğrenci ve binlerce öğretmen yeni eğitim-öğretim yılına hangi sorunlarla giriyor?

Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (Eğitim Sen) Genel Başkanı Kemal Irmak ve Diyarbakır’da sınıf öğretmenliği yapan Ayşe*, yeni eğitim-öğretim yılına dair Niha+’a değerlendirmelerde bulundu.

AKP iktidarı döneminde özel okulların sayısı katlandı

Eğitim Sen Genel Başkanı Kemal Irmak, Anayasa’nın 42. maddesinde “Türkiye’de eğitim, zorunlu eğitim ücretsiz ve parasızdır” dendiğini, ancak birçok meselede olduğu gibi bu meselede de yasaların olması gerektiği gibi uygulanmadığını söyleyerek başladı sözlerine.

AKP iktidarı döneminde özel okul oranının bütün okullar içinde yüzde 2’den yüzde 19,85’e çıktığını söyleyen Irmak, Beştepe’deki Eğitim Politikaları Kurulu’nda bulunan 12 kişiden üçünün özel okul patronu, sadece birinin eğitimci olduğunu ifade etti, “Madem Türkiye’de parasız, eşit, kamusal bir eğitim var, Anayasa’da da güvence altına alınmış, bunların izah edilmesi gerekiyor.” dedi.

“Niteliksiz ve gerici eğitim politikalarının her gün derinleşerek devam ediyor olması, okullarda temizlik meselelerinin sorunlu olması, biraz parası olan insanların çocuklarını devlet okuluna değil özel okula göndermesine neden oluyor” diyen Irmak, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Eğitimde zirve yapmış ülkelere bakıldığında özel eğitim kurumu diye bir kurum yok. Yani özel okul yok. Her kademede eğitim devlet tarafından veriliyor, burada okuyan çocukların da her türlü eğitim gideri devlet tarafından karşılanıyor. Barınma, ulaşım, kırtasiye, bir öğün yemektir… Bunlar çok önemli şeyler. Gerçek anlamda kamusal ve parasız olan eğitimde bunlar sağlanır.”

”Liselerdeki giderler yüzde 63 artmış”

Bugün Türkiye’de ise giderlerin velilerin üstüne yüklendiğini söyleyen Irmak, “Üstelik okullardaki giderler, mesela ilkokulda bir yıl öncesine göre yüzde 51 artmış, ortaokullarda yüzde 43 artmış, liselerde yüzde 63 artmış” diye konuştu.

Irmak, bütün velilerin çocuklarının iyi eğitim alabilmesi için ya lise döneminde ya üniversite döneminde ya da üniversite bittikten sonra yüksek lisans döneminde çok ciddi paralar harcayarak çocukların iyi eğitim almasını sağlamaya çalıştıklarını ifade etti. Velilerin, çocukları üniversiteye gittiğinde dahi barınması ve beslenmesi için çok ciddi paralar harcadığını da aktaran Irmak, bazı isim yapmış devlet okullarının kayıt için velilerden ücret istediğini de söyledi:

“Veliler gittiklerinde rıza da sağlanıyor belli ölçülerde. ‘Bu okula çocuğunuzu yazdırmanız için 150 bin lira, 200 bin lira bağış yapmanız lazım.’ deniliyor. Götürüp özel okula 700-800 bin lira vermektense çocuklarını devlet okuluna götürüp bu parayı veriyorlar.”

“Tek inanç, tek din varmış gibi…”

Irmak, eğitimdeki ideolojik dönüşümün 2012-2013 eğitim-öğretim yılında 4+4+4 uygulamasının gelmesiyle birlikte başladığını, o dönemde müsteşar olan Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in de bu dönüşüm süreçlerinde görev aldığını söyledi.

“O dönemle birlikte okul müdürleri değişti. Okul müdürleri iktidara yakın sendikalardan seçildi. Müfredat değiştirildi. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli hayata geçirildi. Şimdi de bütün bu dönüşümleri hayata geçirebilmeleri için Eğitim Akademileri kuruldu.”

Irmak, “Çevreme Duyarlıyım, Değerlerime Saygılıyım” (ÇEDES) uygulamasının ise başlı başına bir problem olduğunu söyledi. İsmine karşın hiçbir çevre problemiyle ilgilenmediklerini, ÇEDES’in programının, planının, uygulama alanlarının neredeyse tamamının Diyanet İşleri Başkanlığı’na, bir kısmının da Gençlik ve Spor Bakanlığı’na ait olduğunu söyledi.

Irmak, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin de bahsettiği ideolojik dönüşümde önemli bir uğrak olduğunu ifade etti:

“Geçtiğimiz son iki yılda bu ülkede sadece bir tek inanç, bir tek din varmış gibi ‘Maarifin Kalbinde Ramazan’ diye uygulamaya başladılar. Ama normalde laik ve demokratik bir ülkede, bizim Anayasamızda da bu yazılı, devlet bütün inançlara eşit mesafede durmalı. Herhangi bir inancın, inanç ritüellerini okulda destekleyen, öne çıkaran bir yaklaşım içinde olmaması lazım ama bunlar da maalesef yapılıyor, yapılmaya devam ediliyor. Bunlar hem okullarda huzuru bozan hem ülkemiz gençliğini bilimsel bir eğitimle geleceğe taşımak yaklaşımı içinde olmayan uygulamalar.”

Bakan Tekin: MESEM’lerde 37 öğrenci hayatını kaybetti

DEM Parti Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu’nun MESEM’ler ve çocuk ölümlerine ilişkin soru önergesini yanıtlayan Yusuf Tekin’in, 2025 ve 2026 yıllarında 37 öğrencinin yaşamını yitirdiğini açıkladığını aktaran Irmak, bu sayının kamuoyunun bildiği 22-23 öğrenciden çok daha fazlası olduğunu, bakanın 9 bin 950 de “kaza” yaşandığını ifade ettiğini söyledi.

Irmak, ayrıca MESEM’lerde birçok kız çocuğunun da tacize uğradığının basına yansıdığını hatırlattı.

“Çocukları şiddete yönelten olguları ortadan kaldırmadığınız sürece bu sorunun üstesinden gelemezsiniz”

Okulların yaşadığı güvenlik krizine dair ise “Okulun önüne bir güvenlik koyarak bu sorunu çözemezsiniz. Şiddete sebep olan, çocukları şiddete yönelten olguları ortadan kaldırmadığınız sürece bu sorunun üstesinden gelemezsiniz. Ama meseleye pedagojik yaklaşmayan, bilimsel yaklaşmayan, bilimi neredeyse okulların kapı dışına atmaya çalışan bir iktidardan maalesef bunları beklemiyoruz. Umarım bu tür olaylar yaşanmaz.” dedi.

Fotoğraf: Eğitim Sen Genel Başkanı Kemal Irmak

“Öğretmeni bir özne olmaktan çıkaran eğitim anlayışının zaten başarılı olma şansı yok”

Irmak, öğretmenlerin norm fazlası nedeniyle baskıya uğradığını ifade etti. “Plansızlık yüzünden bir ilde 12.000 öğretmen açığı var, bir ilde işte 3.000-4.000 öğretmen fazlası var. Bütün bu plansızlıklar sonucunda fazla olan öğretmenler baskı altına alınıyor, istemleri dışında başka yerlere gönderiliyorlar. Öğretmeni itibarsız bırakan, öğretmeni bir özne olmaktan çıkaran eğitim anlayışının zaten başarılı olma şansı yok. Öğretmendir eğitim alanında en temel özne.” diye konuştu.

“Bilimsel ve laik eğitim ilkelerinden uzaklaştırılan uygulamalara son verilmesini istiyoruz”

Irmak, sendikası Eğitim Sen’in taleplerini ve mücadele zeminini şöyle özetledi:

“Biz aynı zamanda laik, parasız, demokratik, bilimsel, cinsiyet eşitlikçi, ana dilinde, karma bir eğitimi hayata geçirilmesi için mücadele ediyoruz. Zaten eğer bu saydığımız başlıklara uygun bir milli eğitim politikası hayata geçirilirse kimse sorun yaşamaz. Karma, parasız, bilimsel, demokratik, cinsiyet eşitlikçi ve ana dilinde diyoruz. Bu yaklaşımdan uzak olunması, problemlerin temelini oluşturuyor.

Bütün eğitim emekçilerinin bir kere ücretleri yoksulluk sınırının üzerine çıkarılmasını talep ediyoruz. Sözleşmeli ve ücretli öğretmenlik başta olmak üzere bu güvencesiz istihdam uygulamalarına son verilmesini istiyoruz. Her okula ihtiyacı oranında doğrudan yeterli bütçe ayrılmasını istiyoruz. Tüm öğrencilere en az bir öğün ücretsiz ve sağlıklı yemek istiyoruz. Bu çok önemli bir şey, bunun mücadelesini Türkiye Okul Yemeği Koalisyonu ile birlikte de sürdürüyoruz. Çocukların temel kırtasiye ve eğitim materyallerinin ücretsiz karşılanmasını istiyoruz. Kayıt parası, zorunlu bağış gibi uygulamalardan vazgeçilmesini istiyoruz. Okul servis ve ulaşım giderlerinin kamusal olarak desteklenmesini istiyoruz. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli başta olmak üzere bilimsel ve laik eğitim ilkelerinden uzaklaştırılan uygulamalara son verilmesini istiyoruz. Bu gibi başlıklarda mücadelemizi sürdüreceğiz.

Bütün bu sorunlar varken bakan öğretmenlerin ne giyeceğiyle ilgileniyor, önlük giydirmeye çalışıyor. Aslında eğitim sorunlarının üstünü kapatmaya, manipüle etmeye dönük hamlelerle uğraşıyor.”

“Her şeye rağmen sorunsuz bir eğitim-öğretim yılı diliyoruz. Çocukların şiddete, ayrımcılığa uğramadığı, okullara aç gitmediği, öğretmenlerin güvence içinde ve itibarlarının kendine iade edildiği bir eğitim-öğretim yılı diliyoruz bütün çocuklarımıza, öğrencilerimize, öğretmenlerimize ve velilerimize.” diyerek sözlerini noktaladı.

“Şimdiki model kalabalık sınıflar için uygun değil”

Diyarbakır’da sınıf öğretmenliği yapan Ayşe, “2008 yılından itibaren sahada aktif görev alan 2014 yılı itibariyle milli eğitim bünyesinde sınıf öğretmeni olarak çalışan biri olarak; üniversiteye yerleştiğim yıl olan 2008’den günümüze 7 milli eğitim bakanı ve 3 farklı eğitim müfredatına bağlı çalıştığımı söyleyebilirim.” diyerek sözlerine başladı.

Son değişikliğin ise 2024-2025 eğitim-öğretim yılında uygulanmaya başlanan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli olduğunu ekledi.

Kendisine göre eğitim modelindeki en büyük eksikliğin pilot uygulamanın yapılmamış olması olduğunu söyleyen Ayşe, pilot uygulama yapılmadığı için eksiklikler ve bunlara karşı alınacak önlemlerin tamamen öğretmenin kriz yönetimine bağlı olduğunu belirtti, “Bu durum hem zaman hem emek kaybı demek.” dedi.

“Bir diğer eksiklik şimdiki modelin kalabalık sınıflar için uygun olmayışı.” diyen Ayşe, kendilerine verilen eğitimin “yüzeysel” ve “pratikten kopuk” olduğunu, yıllarca uygulanması planlanan bir modelin 2-3 günlük seminerlerde, slaytlarla anlatılmaya çalışıldığını söyledi.

Şu örneği verdi:

“Modele göre ilkokul sınıf mevcudu 30-35 arası olmalı ancak uygularken istenen etkinlikler verilen sürelere göre sınıfın en fazla 20-25 olması gerektiğini gösteriyor. Pilot uygulamalar yapılsaydı bu sonuçlara zaten ulaşılacaktı. 2025-2026 yılında okuttuğum 1. sınıf mevcudum 50’ye yakındı. Umarım en kısa sürede revizyona gidilir.”

Ayşe, “İlkokul dönemindeki öğrenciler somut olanı anlar. Müfredatta pedagojik uyumsuzluk var. Soyut ve felsefi kökenli değerler eğitimini 6-10 yaş arasına anlatacak kaynak eksikliği, yöntem yetersizliği çok fazla.” diye konuştu.

Etkinliklerin güzel olduğunu ancak fiziki alt yapılarının olmadığını söyleyen Ayşe, sınıfların kalabalık olduğunu ve sıra düzenini değiştirip etkinliği yapacak yeterli alan olmadığını, etkinliklerin uygulamaya uygun olmayışının çocukları da üzdüğünü ifade etti.

“Öğrenciler olumsuz etkilenmesin diye etkinlikleri gruplara bölerek yaptırmaya başladım. Evde yapmaya uygun olanları hafta sonu etkinliği olarak veriyorum. Bu şekilde her öğrenci en az bir etkinlik yapmış oluyor zamandan biraz kazanmış oluyoruz.”

“Belirsizlik yaşadığım çok fazla konu var”

Ayşe, bu dönemki sınıfı hakkında şunları söyledi:

“Bu dönem tekrar 1. sınıf okutacağım. Bağlar ilçesinde, göçmen ailelerin yaşadığı bir bölge. Sınıfımın şu an mevcudu 10’u göçmen öğrenci olmak üzere toplam 30 öğrenci. Okulun fiziki koşulları gayet iyi ancak bölge dezavantajlı bir bölge. Belirsizlik yaşadığım çok fazla konu var.”

Ailelerde ya tek çalışan var ya da çalışan olmadığını, çok fazla parçalanmış aile olduğunu, göçmen öğrenci ve veliyle aralarında ciddi bir iletişim eksikliği olduğunu, olacağını söyleyen Ayşe, bir diğer problemin de göçmen öğrenciler ve yerli öğrenciler arasında yaşanan şiddet olayları olduğunu belirtti.

“Okul forması ve okul ihtiyaçları en uygun yerlerden alınsa bile 4500-5000₺ civarı.” diyen Ayşe, bahsettiği rakama ayakkabı, mont ve beslenme ihtiyacını bile dahil etmediğini söyledi. Sözlerini şöyle noktaladı:

“Öğrencilere kırtasiye malzemesi okul forması sosyal devlet anlayışıyla ücretsiz verilmeli. En az bir öğün sağlıklı gıda ücretsiz dağıtılmalı.”

*: Öğretmenin ismi güvenlik sebebiyle değiştirilmiştir.

Gizliliğe genel bakış

Niha+, bağımsız gazetecilik ilkeleri ve okur mahremiyeti çerçevesinde dijital ayak izinize saygı duyar. Sitemizde gezinirken, sizlere kesintisiz bir okuma deneyimi sunabilmek ve platformumuzun teknik altyapısını güvence altına almak amacıyla çerezler kullanılmaktadır. Sol taraftaki menüyü kullanarak çerez tercihlerinizi dilediğiniz gibi yönetebilirsiniz. Kişisel verilerinizin nasıl işlendiğine dair detaylı bilgi için lütfen Gizlilik Sözleşmemizi ve KVKK Aydınlatma Metnimizi inceleyiniz.