Li dijî JESan wê li Kanîreş û Gimgimê du mîtîngên mezin çêbibin

24 April 2026

Nerazîbûnên li dijî projeya JESê ya ku tê plankirin li Gimgim û Kanîreşê werê çêkirin, didomin. Di 24 Nîsanê de li Gimgimê û di 25ê Nîsanê de li Kanîreşê li dijî projeya JESê wê mîtîngên ekolojiyê bên kirin. Welatiyên herêmê ji bo beşdariya mitîngan bang kirin.

Li navçeyên Gimgima Mûşê û Kanîreşa Çewligê, ji aliyê şîrketa IGNIS H2 A.Ş.yê ve ku navenda wê li Amerîkayê ye, du projeyên cuda yên Santrala Enerjiya Jeotermal (JES) dê werin çêkirin. Pispor û şêniyên herêmê balê dikşînin ser vê yekê ku ev proje dê ne tenê xwezayê, di heman demê de jiyana li herêmê jî tune bikin.

Projeyên navborî, dê bandoreke rasterast li ser 22 gundên di navbera Kanîreş û Gimgimê de bikin. Welatiyên herêmê li dijî vê projeyê wê du mîtîngên mezin li dar bixin. Mîtînga Gimgimê di 24ê Nîsanê de û ya Kanîreşê jî wê di 25ê Nîsanê de were li dar xistin.

Kanîreş

Li gundên Qerxabazar, Aynik, Lîcik, Şorik, Çêrmûk û Siqavêlan ên navçeya Kanîreşa Çewlîgê, ji aliyê Şîrketa Anonîm a IGNIS H2 ya ku navenda wê li Amerîkayê ye ve, di çarçoveya xebatên “Lêgerîna Çavkaniyên Enerjiya Jeotermal” de tê plankirin ku bi kêmanî 25 bîrên sondajê werin vekirin. Şîrketa ku di 3ê Cotmeha 2025an de pêvajoya ÇEDê (Nirxandina Bandora li ser Jîngehê) dabû destpêkirin, di 1ê Nîsanê de bersiva erênî wergirt. Li dijî rapora “ÇED guncaw e” welatiyên herêmê amadehiya vekirina dozê dike.

Gimgim

Her weha heman şîrket dixwaze di nav sînorên gundê Xwarika Gimgimê de jî dê projeyên JESê pêk bîne û wê bandorê li 16 gundan bike.

Gundên ku li Gimgimê li ber JESê kevin ev in: Tanzik, Tatan , Hemug , Çorsan, Xwarik, mezraya Dewreşêlî, Qasiman, Ameran, Zengena, Mengel, Kuzik, Civarkan, Caneseran, Xaşxaş, Uskira, Şorik, Şeman , Gadizan, Badan.

Di 24 Nîsanê de li Gimgimê û di 25ê Nîsanê de li Kanîreşê li dijî projeya JESê wê mîtîngên ekolojiyê bên kirin. Welatî, nûnerên partiyên siyasî û nûnerên rêxistinên civaka sivîl ji bo beşdariya mitîngan bang kirin.

Hevseroka Giştî ya Partiya Herêmên Demokratîk (DBP) Çîgdem Kiliçgun Ûçar, aktivîsta Tevgera Jinên Azad (TJA) Sebahat Tuncel, Parlamenterên Partiya Demokrasî û Wekheviyê a Gelan(DEM Partî) Omer Faruk Hulaku, Sumeyye Boz û Ayten Kordu û her wiha gelek siyasetmedar û aktivîstên ekolojiyê beşdarî mitîngê bibin.

“Em xwezaya xwe radestî tu kesî nakin”

Yek ji şêniyên gundê Qerxabazarê Mahsûn Avci diyar kir ku axa ku ew lê dijîn ji hêla dîrokî û olî ve ji bo wan bi qîmet e û got:

“Ev qada jiyana me ye. Ji ber vê yekê em li dijî wê ne. Ji ber vê, em li dijî projeya JES’ê ne. Ji ber ku ew madeyên zirardar derdixe û erdê wêran dike. Em ê di 24’ê mehê de bi xwişk û birayên xwe yên li Gimgimê mitîngekê li dar bixin. Em li benda hemû gelê xwe ne. Her wiha di 25’ê mehê de li Kanîreşê mitîngek me heye. Em li benda xwişk û birayên xwe yên li wir jî ne. Îro roja hevgirtin û biratiyê ye. Divê em li dijî kesên ku axê wêran dikin bisekinin.”

Her weha Halîl Harmanci jî diyar kir ku li Qerxabazarê kes JESê naxwazin û got ku ew naxwaze ev proje xwezayê wêran bike û got:

“Em ê gundê xwe terk nekin. Em ê heta mirinê, heta dawiyê li ber xwe bidin. Sedema ku çav berdana erdnîgariya me, bedewiya wê ye. Li gundê me sewalvanî û av heye. Me zarokatiya xwe li vir derbas kir. Em naxwazin ew bên gundê me.”

Mehmet Harmanci jî bi Niha+’yê re axivî û diyar kir ku berxwedana wan a li dijî talankeran nû dest pê dike û got: “Di rûmeta mirovahiyê de ma tiştek wisa ye heye ku axa xwe, ava xwe, xwezaya xwe û mala xwe ji bo rûxandinê radestî kesî bike. Bila bizanibin axa me, xwezaya me rûmeta me ye. Ew çi bikin jî vê qadê û xwezayê em nadin wan û ew jî talan nakin. Piştî mîtîngê em ê xebatên xwe bidomîne, me di warê hiqûqî de serlêdanên pêwîst kirin.”

Harmanci ji bo beşdariya mîtîngê jî bang li welatiyan kir ku beşdarî mîtîngê bibin û xwedî li rûmeta xwe derkevin. Divê em av, xweza û ajalan ji van talankeran biparêzin.

Parlamentera DEM Partiyê ya Mûşê Sumeyye Bozê bi bîr xist ku qanûnên derbarê avhewa û madenê de bilez hatine derxistin û diyar kir ku ev biryar yekûna tercîhên siyasî ne. Sumeyye Bozê bi bîr xist ku xweza di bin navê enerjiya domdar de ji bo berjewendiyên şîrketan tê pêşkêşkirin û got ku qanûn li gorî daxwazê li ser gel tên ferzkirin.

“Werin em hemû ber bi Gimgimê “

Hevserokê DBP’ê yê Mûşê Ûmût Yilmaz, bal kişand ser xetera ku proje bibe sedema wêraniyeke mezin. Yilmaz diyar kir ku ev mitîng dê li Tirkiye û Herêmê yekemîn mitînga mezin a ekolojiyê be û got:

“Em li her deverê amadekariyan dikin. Em bang li hemû xelkê Mûşê dikin; werin em hemû ber bi Gimgimê ve biherikin û li dijî vê wêrankirina jîngehê dengê xwe bilind bikin. Tiştê ku îro li wir dest pê dike, dê rê li ber karesatekê veke ku dê li seranserê herêmê belav bibe.”

“Divê em pêşî li wêrankirinê bigirin”

Endamê Şaxa OHD a Mûşê Îsmaîl Mazlum Saysal destnîşan kir ku proje ne tenê gefê li wêrankirina çavkaniyên bingehîn ên debarê dixwe, di heman demê de zirarên cidî dide xwezayê jî û got ku proje ji bo qezenca şîrketan xizmetê dikin. Saysal bi bîr xist ku ji gelek deverên Tirkiyeyê dê kes beşdarî mitînga Gimgimê bibin û got:

“Ez difikirim ku divê em dengê xwe bi tundî li dijî JES a plankirî bilind bikin. Divê em bi hev re bin. Wekî OHD a Mûşê, em gelê xwe vedixwînin mitîngê.”

Hevşaredara Mûşê Tuba Sayilganê jî banga beşdarbûna mitînga Gimgimê kir û got:

“Wekî ku hûn dizanin, mitînga ekolojiyê a mezin, ya yekem a bi vî rengî li Tirkiye û Kurdistanê, dê di 24’ê Nîsanê de li Gimgimê ji bo protestokirina JES a plankirî bê lidarxistin. Em we hemûyan vedixwînin ku bi hesasiyet nêzî bibin û beşdar bibin, da ku pêşî li wêrankirina ekolojiyê li Gimgimê, herêmên din ên Herêmê û li seranserê Tirkiyeyê bigirin. Em di 24’ê Nîsanê de li benda hemû gelê xwe ne ku bên Gimgimê.”

Hevserokê DEM Partiyê yê Mûşê Îlyas Aslan, destnîşan kir ku mirov beşek ji xwezayê ne û bi bîr xist ku piştî qanûna avhewayê ya ku ji aliyê Meclisê ve hatiye derxistin, li gelek bajaran ruxsetên madenê hatine dayîn. Aslan bi bîr xist ku xebatên lêgerîna zêr li Giyadînê û projeya JES’ê ya li Gimgimê dê zirarê bidin herêmê û got: “Ya ku divê em îro bikin ev e ku em li dijî vê jeotermalê bisekinin. Wek DEM Partî û saziyên demokratîk, em ê bi beşdarbûneke xurt di mitînga ku dê di 24’ê Nîsanê de li Gimgimê bê lidarxistin de li dijî wêrankirina xwezayê bisekinin.”

Bandora Erdhejê

Xeta şikesteka(FAY) Kanîreşê, li navçeya Kanîreşa Çewligê xaleke hevbeş e ku her du xetên mezin, anku Xeta Şikesteka Bakurê Anadoluyê (KAF) û Xeta Şikesteka Rojhilatê Anadoluyê (DAF), digihîjin hev. Ev herêm, li ser xeta Kanîreş-Çewlig-Goynûkê di rêgeza rojhilat-rojava de dirêj dibe; bi xetên KAF, DAF û ya Gimgimê re dibe yek û koridoreke bixetere pêk tîne ku ji Erzincanê heta Marmarayê diçe.

Şîrket amadehiyê dike ku di meha Gulanê de, li gundê Xwarik ê Gimgimê (ku nêzî 25 kîlometre dûrî Qerxabazarê ye) li ser heman xetê yekemîn sondajê lê bide.

Sîsmologên ku xetên şikestekan lêkolîn dikin, balê dikşînin ku di valahiya sîsmîk ya Qerxabazarê de enerjiyeke mezin berhev bûye û dibe ku erdhejeke bi mezinahiya herî kêm 7 pileyî çêbibe. Her wiha ji bo projeyê tenê li gundê Qerxabazarê wê 8 hezar û 139 metreçargoşe qad were bikaranîn. Proje wê çêrgehan dagir bike û çandinî û sewalkariya ku çavkaniya sereke ya debara herêmê ye, tune bike. Dîsa ji ber projeyê, cihên pîroz ên welatiyên Kurdên Elewî yên li Kanîreşê wê bandoreke neyînî bibînin.

Bandorên projeyên JESê ên li ser hawirdor û jiyanê

Her çend enerjiya jeotermal wekî “enerjiya paqij” were naskirin jî, dema ku li ser xetên şikestekê (fay) û nêzî gundan bi awayekî bêserûber tê avakirin, dibe sedema van metirsiyên li jêr:

Kîmyewî: Di dema sondajê de gazên wekî hîdrojen sîlfur ($H_2S$) û metalên giran (wekî arsenîk û bor) derdikevin. Ger ev kîmyewî tevlî ava bin erdê bibin, çavkaniyên ava vexwarinê û çandiniyê jehrî dikin. Gihayan dikuje û dibe sedem ku tevahî zindî bi nexweşiyên kronîk û xeternak bikevin.
Germahiya Avê: Ava ku ji bin erdê tê derxistin pir germ e; ger ev av bi baldarî neyê kontrolkirin, dikare ekosîstema çem û kaniyan xira bike, çavkaniyên xwezayî zuha bike û gihayên endemîk di binî de bikujin.
Ji ber ku Gimgim û Kanîreş li ser xaleke herî krîtîk a xetên şikestekê (KAF û DAF) ne, sondajên kûr û derxistina avê dikare bibe sedema erdhejên biçûk an jî fişarê li ser xetên şikestekê zêde bike.
Mêrg û Zozan: Ev proje li herêmên ku heywandarî lê tê kirin tên avakirin. Dûmana santralan û bîna xirab (wekî bîna hêkên pûç) bandoreke neyînî li ser tenduristiya heywanan û mêşhingivan dike.
Gaza Karbonê: Santralên jeotermal gaza $CO_2$ berdidin hewayê ku ev jî dibe sedema guherîna avhewayê li wê herêma taybet.
Koçberî: Pispor dibêjin ku bi xirabûna çandinî û heywandariyê, dibe ku xelkê gundên derdorê (22 gund) neçar bimînin ku ji warê xwe koç bikin

Derbarê Ignis H2ê de

Şîrketa Ignis H2 Energy di sala 2021an de hatiye avakirin û navenda wê ya sereke li Houstonê (DYA) ye. Ev şîrket bi piştgiriya binesaziya Geolog International kar dike û di warê lêgerîn, sondaj û pêşxistina enerjiya jeotermal de pispor e.

Li Tirkiyeyê, bi taybetî li herêmên wekî Kanîreş-Yedisûyê (Çewlig) û Gimgimê (Mûş) projeyên santralên jeotermal birêve dibe. Armanca fîrmayê ew e ku bi tecrûbeya xwe ya ji sektora petrol û gazê girtiye, enerjiya jeotermal wekî çavkaniyeke bingehîn a enerjiya paqij bikar bîne. Şîrket li Tirkiyeyê (bi buroya xwe ya Îzmîrê re), li Ewropa û li seranserê cîhanê projeyên enerjiya domdar pêş dixe.

*Çavkanî: Google Map, Sepana Hişê Çêkiri Gemini, İgnis H2, Resetxaneya Kandilliyê ya Bogaziçiyê û herweha tenê beşek ji hevpeyvînan ji Ajansa Mezopotamyayê hatiye girtin.

Roja Rojnamegeriya Kurdî tê pîrozkirin

22 April 2026

Beriya niha bi 128 salan Mîqdat Mîdhad Bedirxan li Qahîreya Misrê bi derxistina rojnameya Kurdistanê, çira rojnamegeriya kurdî pê xist. Digel zor û zehmetiyan, îşkence, kuştin, surginkirinan, ev kevneşopî berdewam dike.

Fotografê Mîqdat Mîdhad Bedirxan li ser rojnameya Kurdistanê

Rojnamegeriya kurdî ji destpêkê ve ne tenê amûreke agahiyê bû, bû neynika nasnameya neteweyî, qada têkoşîna ziman û platformeke siyasî ya neteweyeke bê dewlet. Li her çar parçeyên Kurdistanê her weşanek di heman demê de hem çapemenî, hem berxwedan, hem jî bîra çandî bû. Taybetmendiya vê rojnamegeriyê wê ji gelek şiklên din cuda dike û ji bo lêkolîna siyasî û çandî bûye çavkaniyek girîng.

Ji Kurdistanê heta Rojî Kurd, Jiyan, Hawar, Ronahî, Rojname, Welat, Azadiya Welat û gelekên din, rojnamegeriya kurdî digel zor û zehmetiyan, îşkence, kuştin û sirgunkirinan, berdewam dike.

Kurdistan, yekem rojnameya kurdî

Di 22ê Nîsana 1898ê de, Mîqdad Midhat Bedirxan, kurê Bedirxan Paşayê Botanê (1858–1915) li Qahireyê yekem rojnameya kurdî bi navê Kurdistan weşand. Di bin siya sansura Osmanî de, li derveyî welat, li Cenêvê, Londonê û Folkestonê hate çapkirin û bi tevahî 31 hejmar derket. Hejmara dawî di sala 1902yê de hate çapkirin.

Di yekem hejmarê de Mîqdad Midhat Bedirxan armanca xwe wiha diyar kir:

“Ez ê her carê ji bo kurdan hinekî qala feydeya xwendinê û zanînê bikim. Meriv bi xwendinê û zanînê her tiştî fêm dike. Kurdên me bi qasî neteweyên din nexwendî ne. Ji ber vê yekê ew ji halê dinyayê bêxeber in.”

Cihên çapkirinê bi rêz: Qahîre (1–5), Cenevrê (6–19), dîsa Qahîre (20–23), London (24), başûrê Englandê (25–29), Cenevrê (30–31). Birayê wî Abdurrahman Beg jî di demsalên paşîn de berpirsiyariya weşandinê girt.

Kurdistan ne tenê çavkaniyeke agahiyê bû, platformeke îdeolojîk bû. Zimanê kurdî wek amûreke îfadeya entelektuel û berxwedanê pejirand û bingeheke sedsala pêş danî.

Dîroka Rojnamegeriya Kurdî (1898–2026)

I. SERDEMA DESTPÊKÊ: QAHÎRE û SIRGÛN (1898–1908)

Kurdistan — Yekem Rojnameya Kurdî

Di 22ê Nîsana 1898ê de, Mîqdad Midhat Bedirxan li Qahireyê yekem rojnameya kurdî bi navê Kurdistan weşand.

“Ez ê her carê ji bo kurdan hinekî qala feydeya xwendinê û zanînê bikim. Meriv bi xwendinê û zanînê her tiştî fêm dike. Kurdên me bi qasî neteweyên din nexwendî ne. Ji ber vê yekê ew ji halê dinyayê bêxeber in.”

Cihên çapkirinê: Qahîre (1–5), Cenevrê (6–19), dîsa Qahîre (20–23), London (24), başûrê Englandê (25–29), Cenevrê (30–31).

II. SERDEMA STENBOLÊ (1908–1918)

Rojî Kurd û Hetawî Kurd (1913–1914)

Di 6ê Hezîrana 1913ê de Komeleya Hêvî kovara Rojî Kurd derxist. Piştî girtinê bi navê Hetawî Kurd berdewam kir.

Jîn û Kurdistan (1916–1918)

Di sala 1916ê de, Süreyya Bedirxan li Stenbolê heftenameya Jîn (Jiyan) bi tirkî weşand. Ev weşan ji Jîna Silêmaniyê ya Pîremêrd cuda ye.

III. BAŞÛR û SOVYETÊ (1919–1932)

Pêşkewtin û Silêmaniyê

Yekem rojnameya li herêma Kurdistanê, Pêşkewtin (1920–1922) li Silêmaniyê derket. Piştre Jiyan (1926) di bin edîtoriya Pîremêrd de bû sembola vê serdemê.

Riya Teze (1930–) — Dengê Kurdistana Sovyetê

Di 25ê Adara 1930ê de li Erîvanê dest bi weşanê kir. Bû organa kurdî ya Partiya Komunîst a Ermenistanê.

IV. SERDEMA HAWARÊ (1932–1943)

Celadet Alî Bedirxan û Kovara Hawar

Di 15ê Gulanê 1932ê de li Şamê Hawar hat weşandin. Celadet alfabeyeke bingeha Latîniyê afirand ku heta îro standard e.

Nûserên Sereke: Celadet û Kamûran Bedirxan, Rewşen Bedirxan, Cegerxwîn, Osman Sebrî.

V. KOMARA MEHABADÊ (1945–1946)

Rojnameya Kurdistan

Di 11ê Çileya Paşîn 1946ê de li Mehabadê hat damezrandin. Komara Mehabadê tenê 11 meh jiyan kir lê di dîroka medyaya kurdî de ciheke taybet girt.

VI. & VII. ÇAPEMENIYA AZAD (1990–2016)

Özgür Gündem û Apê Musa

Di 30ê Gulanê 1992ê de Özgür Gündem dest bi weşanê kir. Musa Anter (Apê Musa) di 20ê Îlona 1992an de li Amedê hat şehîdkirin.

Bombekirina Avahiyan (1994)

Di 2-3ê Kanûna Pêşîn 1994ê de navenda Özgür Ülke hat bombekirin. Ersin Yıldız jiyana xwe ji dest da.

Navê Rojnameyê	Sal	Rewş
Özgür Gündem	1992	Hat girtin (1994)
Özgür Ülke	1994	Hat bombakirin
Azadiya Welat	2006	Hat girtin (2016)

VIII. ROLA JINÊ

Gurbetelli Ersöz (1965–1997)

Yekem sernivîskara jin a rojnameyeke rojane li Tirkiyeyê (Özgür Gündem). 8ê Çiriya Pêşiyê weke Roja Rojnamegerên Jin ên Kurd tê pîrozkirin.

Saziyên Nûjen: JINNEWS û JIN TV (Yekem kanala satelîtê ya jinan, 2018).

IX. ŞOREŞA SATELÎTÊ: MED TV

MED TV (1995–1999)

Yekem kanala satelîtê ya kurdî. Di Adara 1995ê de dest bi weşanê kir. Bû şoreşek ji bo Kurdan û standardkirina zimanê kurdî.

X. ENCAM û KESAYETÊN SEREKE

Nexşerêya Dîrokî

Tarîx	Bûyer
1898	Kurdistan, Qahîre
1932	Hawar, Şam
1946	Kurdistan, Mehabad
1995	MED TV, Ewropa
2018	JIN TV

Rojnamegeriya kurdî ji sirgûnê heta dîjîtalê, kevneşopeke 128 salî ya berxwedanê ye.

Çavkanî: Wikipedia, Encyclopaedia Iranica, KurdîLit, CPJ, RSF, Cambridge History of the Kurds.

II. Serdema Stenbolê (1908–1918)

Rojî Kurd û Hetawî Kurd (1913–1914)

Di 27ê Tîrmeha 1912ê de Komeleya Xwendekarên Kurd ên Hêvî li Stenbolê hat damezrandin. Di 6ê Hezîrana 1913ê de Komele kovara Rojî Kurd derxist. Piştî çar hejmaran ji aliyê hikûmetê ve hate girtin. Di heman demê de Yekbûn (1913, 3 hejmar) hat weşandin. Di 24ê Çiriya Pêşiyê ya 1913ê de kovara xwe guhart û bû Hetawî Kurd. Bi eslê xwe heman weşan bû, navê xwe guhart û berdewam kir. Pênaseya navên herdu balkêş e: Roj bi kurmancî, Hetaw ji soranî di heman wateyê de ne.

Jîn û Kurdistan (1916–1918)

Di sala 1916ê de, Süreyya Bedirxan li Stenbolê heftenameya Jîn (Jiyan) bi zimanê tirkî weşand, daxwaza serbixwebûna kurdan dikir. Di 1917–1918ê de jî heftenameya Kurdistanê weşand. Divê were zelalkirin: ev Jîna Stenbolê bi tirkî bû û ji Jîna Silêmaniyê ya Pîremêrd bi tevahî cihêreng e.

III. Başûr û Sovyet (1919–1932)

Pêşkewtin û Silêmaniyê

Yekem rojnameya kurdî ya li herêma Kurdistanê bixwe, Pêşkewtin (Progress), di bin desthilatdariya Brîtanî de, ji 1920 heta 1922ê li Silêmaniyê hate weşandin. 118 hejmar çap bûn. Piştî wê silsileyeke weşanan derket:

Bangê Kurdistan (1922, 14 hejmar)
Rojî Kurdistan (1922–1923, 15 hejmar)
Jiyanewe (1924–1926, 56 hejmar)
Jiyan (1926–1938, 556+ hejmar, di bin edîtoriya Pîremêrd de
Zarî Kurmancî (1926–1932, Rawandizê, 30 hejmar)

Pîremêrd û Jiyan–Jîn: Tewfîq Mehmûd Hemze, bi navê nivîskî Pîremêrd (1867 – 19ê Hezîrana 1950), li Silêmaniyê ji dayik bûye. Di sala 1926ê de bû sernivîskarê Jiyanê, di 1932ê de bû gerînende û di 1938ê de navê Jiyanê guhart û bû Jîn, heya mirina xwe di 19ê Hezîrana 1950ê de berdewam kir. Wî di heman demê de yekem dibistana taybet a kurdî ya navê Qutabxaney Zanistî jî ava kir.

Riya Teze (1930–) – Dengê Kurdistana Sovyetê

Di 25ê Adara 1930ê de li Erîvanê bi alfabeye Marogulov û Şamîlov çap bû. Organ bû beşa kurdî ya Partiya Komunîst a Ermenistanê. Di destpêkê de sê Ermeniyên kurdzan birêve dibirin: Kevork Paris, Hraçya Koçar û Harûtyûn Mkirtçyan. Di 1934ê de Cerdoy Gênco bû sernivîskar. Di dema Stalîn de hate sekinandin; di 1955ê de bi alfabeyeke kirîlî dîsa dest bi weşanê kir. Mîroyê Esed (1919–2008) heya 1989ê gerînendiya wê kir.

IV. Serdema Hawarê (1932–1943)

Celadet Alî Bedirxan û Kovara Hawar

Piştî sirgûnbûna ji Tirkiyeyê, Celadet Alî Bedirxan di 15ê Gulanê 1932ê de li Şamê Hawar weşand. Ji 1932 heta 1935ê û ji 1941 heta 1943ê bi tevahî 57 hejmar derket.

Ji ber ku hawar yekem dezgeha medyayê ya bi kurdiya kurmancî hatiye weşandin, xwedî girîngiyeke taybet e. Ji ber vê jî, ji sala 2006ê ve, 15ê Gulanê wek Roja Zimanê Kurdî tê pîrozkirin.

Celadet alfabeyeke bingeha Latîniyê ji bo kurmanciya Bakur afirand, wek “Alfabeya Hawarê” an “Alfabeya Bedirxaniyan” tê nasîn û heta îro standard e.

Armanca wê: “Hawar dengê zanistê ye. Zanist ew e ku meriv xwe binase; zanîna xwe vê riya azadî û bexteweriyê ji me re vedike.”

Nûserên sereke: Celadet û Kamûran Bedirxan, Rewşen Bedirxan, Qedrî Can, Cegerxwîn, Osman Sebrî, Nûredîn Zaza, Ekrem Cemîl Paşa, Ahmed Namî.

Roja Nû û Stêr ji aliyê Kamûran Bedirxan ve li Beyrûtê hatin weşandin. Nûdem (1992–2001, Stockholmê, 40 hejmar, edîtoriya Firat Cewerî) wek “Hawarê duyem” hate binavkirin.

Rewşen Bedirxan

Di qadeke bi piranî ji hêla mêran ve desthilatdar bûya de, Rewşen Bedirxan di nivîsarên Hawarê de cihê xwe wek nûsereke çalak girt. Mînakeke pêşeng e.

V. Komara Kurdistanê li Mehabadê (1945–1946)

Di 11ê Çileya Paşîn 1946ê de, di nav hebûna kurt a Komara Kurdistanê de, rojnameya Kurdistan hat damezrandin, yekem rojnameya kurdî ya vê herêmê, bi tevahî 113 hejmar. Bi wê re Kurdistana kovara wêjeyî jî (16 hejmar) derket.

Dema ku artêşa Îranê di 15ê Kanûna Pêşîn 1946ê de ket Mehabadê, çapxaneya kurdî hat girtin, perwerdehiya bi kurdî hate qedexekirin û hemû pirtûkên kurdî hatin şewitandin. Di 31ê Adara 1947ê de Qazî Mehemd hat daleqandin. Komara Mehabadê tenê 11 meh jiyan kir lê di dîroka medyaya kurdî de ciheke taybet girt.

VI. Başûr (1950–1990)

Başûrê Kurdistanê

Di salên 1950–1963ê de li Bexdayê û Silêmaniyê gelek weşan derketin:

Hîwa (1957–1963, Bexda, 36 hejmar)
Xebat (1959–1961, Bexda, 462 hejmar)
Ray Gel (1959–1962, Kerkûkê, 34 hejmar)
Azadî (1959–1961, Rwandizê, 56 hejmar)

Piştî 1968ê û dagirkirina Baasê, çapemeniya kurdî kete bin zextê. Di 1988ê de êrîşa kîmyewî ya Enfal û Helebceyê kuta bû.

Diaspora

Ji salên 1970ên de medyaya kurdî bar kir û li Ewropayê, Elmanya, Swêd, Fransa, Belçîka, berdewam kir. Weşanên girêdayî partiyan bûn û naveroka wan bi piranî siyasî bûn.

Rojnameya “Rojname” (8ê Gulana 1991)

Di destpêka salên 90î de, piştî ku qedexeya li ser zimanê kurdî hinekî sist bû, rewşenbîr û rojnamegerên Kurd xwestin di warê nûçegihaniya rojane de gavan bihavêjin.

Ev rojname di dîroka Bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê de, piştî demeke dirêj a bêdengiyê, wekî yekemîn ceribandina rojnameyeke rojane ya ku li ser bingeha “Rastiya Kurd” derdiket, tê qebûlkirin.

Rojname tenê hejmarek hat çapkirin. Hema di roja ku derket de, ji aliyê Dadgeha Ewlehiya Dewletê (DGM) ve biryara komkirin û qedexekirinê jê re hat dayîn.

VII. Çapemeniya Azad a Bakur (1992–2016)

Özgür Gündem (1992–1994)

Di 30ê Gulanê 1992ê de, di bin serokatiya Ragıp Duran, Özgür Gündem dest bi weşanê kir, tiraj gihêşt 60,000. Di dema Ocak Işık Yurtçu de tiraj gihêşt 100,000.

Kuştinên Sîstematîk (1990–1995):

Di navbera 1990 û 1995ê de bi dehan rojnameger hatin kuştin, piraniya wan ji çapemeniya azad a kurdî bûn: Di çarçoveya vê dîrokê de jimare 76 qurbaniyan wek “şehidên çapemeniya azad” tê behs kirin.

Kuştina Apê Musa, 20ê Îlona 1992an

Musa Anter (1920-20ê Îlona 1992) di gundê Zivingê, Nisêbina Mêrdînê hat dinyayê. Bi navê “Apê Musa” dihat naskirin, nûskar û ronakbirekî kurd ê berbiçav bû; Özgür Gündem û Yeni Ülkeyê, her weha di Welat de dinivîsand. Di “Dadgeha 49an” de bi tawana propagandaya kurdî hat mehkûmkirin.

Di 20ê Îlona 1992ê de, li Amedê bi xefkekê hat kuştin. Kuştina wî weke “kuştina fail nediyar” hate binavkirin. Di 2008ê de Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê Tirkiyê mehkûm kir.

Bombekirina Avahiyan, 2–3yê Kanûna Pêşîn a 1994an

Özgür Gündem di 14ê Nîsana 1994ê de hat girtin. Du hefteyan şûnde Özgür Ülke hate vekirin. Di şeva 2–3yê Kanûna Pêşîn a 1994ê de navenda teknîkî ya li Kadırgaya Stenbolê, buroya Çağaloğlu û buroya Enqerê di heman demê de hatin bombakirin. Koordînatora veguhastinê Ersin Yıldız jiyana xwe ji dest da; zêdetirî 20 xebatkar birîndar bûn.

Kronolojî (1992–2016):

Nav	Destpêk	Çi Bû
Özgür Gündem	1992	14ê Nîsana 1994ê hate girtin
Özgür Ülke	1994	2–3ê Kanûna Pêşîn 1994 hat bombakirin
Gündem	1995	Hat girtin
Ülke	1996	Hat girtin
Özgür Gündem (nû)	2011	Tebaxê 2016ê hate girtin

Welat û Azadiya Welat

Di 22ê Sibata 1992ê de li Stenbolê wekî heftename hate weşandin, yekem rojnameya bi zimanê kurdî ya Tirkiyeyê piştî rakirina qedexeya 1991ê ye. Di 1996ê de bû Azadiya Welat. Di 2003ê de navenda xwe kir Amed, di 2006ê de bû rojnameya rojane. Di 8ê Tebaxê 2018ê de bi biryarnameya KHKê ya rewşa awarteyê hate girtin.

VIII. Rola Jinan

Rewşen Bedirxan

Di dibistana Hawarê de, wek nûsereke çalak cihê xwe girt. Mînakeke pêşeng e di weşana kurdî ya pêşîn de.

Gurbetelli Ersöz (1965–1997)

Kîmyanas bû û ji Elazîx/Paluyê ye. Di 1990ê de ji ber çalakiyên siyasî hat girtin û du sal di girtîgehê de ma. Di 23ê Nîsana 1993ê de dest bi xebatê kir li Özgür Gündemê û bû sernivîskar, bi vî awayî bû yekem sernivîskara jin a rojname ya rojane yani Tirkiyeyê, ne tenê ya medyaya kurdî.

Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1993ê de avahiya rojnameyê hat dorpêçkirin; Ersöz ligel 17 hevalên xwe hat girtin. Piştî 13 roj desteserkirî ma hat girtin û ew şandin Girtîgeha Sağmalcılarê. Di dadgehê de dozger 15 sal ceza jê re xwest; Harold Pinter, Noam Chomsky û CPJ piştgirî danê. Bi 3 sal û 9 mehan hat mehkûmkirin, di Hezîrana 1994ê de hat berdan. Ji ber nehêştin wek rojnameger bixebite, di 1995ê de tevlî PKKyê bû. Di 8ê Çiriya Pêşîn a 1997ê de di şerekî de jiyana xwe ji dest da.

8ê Çiriya Pêşiyê weke Roja Rojnamegerên Jin ên Kurd tê pîrozkirin.

Jinha, Jinnews û Jin TV

JINHA weke Ajansa Nûçeyan a Jin dest bi kar kir. Di 2016ê de ji aliyê dewleta Tirkiyeyê ve hate girtin; piştî wê bi navê JINNEWS berdewam kir. JIN TV di 8ê Adara 2018ê de, bi mûnasebeta Roja Jinên Cîhanê, wek yekem kanalek satelîtê ya bi karmendên jin dest bi weşanê kir.

IX. Şoreşa satelitê: MED TV û piştî wê (1995–2010)

MED TV (1995–1999)

Di sala 1994ê de ji aliyê Komîsyona Televîzyona Serbixwe ya Brîtanyayê (ITC) destûr wergirt û di Adara 1995ê de dest bi weşanên ceribandinê kir. Yekem kanalek satelîtê ya kurdî bû , di demê de Kurd dihatin kuştin, sirgûnkirin û girtin bi taybetî ji aliyê Tirkiyeyê. Ji bo Kurdan bû şoreşeke medyayê: li Rojavayê, li her maleke kurdan antenên satelît hebûn û bi dehan malbat êvaran dicivîyan da ku nûçeyên bi zimanê xwe bibîhisin.

Li ser daxwaza dewleta Tirkiyeyê, destûra MED TVyê di 23ê Nîsana 1999ê de hate rakirin. Piştî wê:

Medya TV hat vekirin lê ji aliyê rayedarên Fransayê ve hate girtin
Roj TV (2003, Danîmarka), hat girtin
Nûçe TV, Stêrk TV û yên din li pey hev hatin vekirin

Ajansên Nûçeyan ên Ewropayê

Yekem ajansa nûçeyan ya kurdî di 2000ê de li Elmanyayê bi navê Dam hate damezrandin, paşê bû Ajansa Nûçeyan a Mezopotamyayê (MHA) li Frankfurtê. Piştî girtina MHAyê ya ji aliyê polisên alman ve, di 2005ê de Ajansa Nûçeyan a Firatê (ANF) li Belçîkayê hate damezrandin.

X. Rojava (2011–2019)

Di 21ê Çileya Paşîn 2014ê de, bi mûnasebeta salvegera Komara Mehabadê, Rêveberiya Xweseriya Demokratîk li Qamişloyê hat ragihandin. Di heman salê de, dema DAÎŞê êrîşî Şengalê kir, rojnamegeriya kurdî rolek sereke lîst: dengê civata êzîdî gihand cîhanê. Di dema dorpêça Kobanê de, radyoya Dengê Kobanî bû dengê berxwedanê.

XI. Kesayetên sereke

Malbata Bedirxaniyan

Nav	Jiyan	Beşdarî
Mîqdad Midhat Bedirxan	1858–1915	Kurdistan (1898) — damezrîner
Süreyya Bedirxan	1883–1938	Jîn (1916), Kurdistan (1918)
Jeladet Alî Bedirxan	1893–1951	Hawar (1932–1943), Alfabe
Kamûran Bedirxan	1895–1978	Roja Nû, Stêr (Beyrût)
Rewşen Bedirxan	—	Nûserê dibistana Hawarê

Pîremêrd (1867–1950)

Navê rastê: Tewfîq kurî Mehmûd Hemze. Li taxê Gwêjeyê, Silêmaniyê ji dayik bûye. Helbestvan, nivîskar û rojnamerger e. Di 1926ê de bû sernivîskarê Jiyanê, di 1932ê de bû gerînende, di 1938ê de navê Jiyanê guhart û bû Jîn. Yekem dibistana taybet a kurdî ya Qutabxaney Zanistî ava kir. Di 19ê Hezîrana 1950ê de li Silêmaniyê wefat kir.

Musa Anter — Apê Musa (1920–1992)

Li gundê Zivingê, Nisêbîna, Mêrdînê ji dayik bûye. Di “Dadgeha 49an” de hat mehkûmkirin. Di Özgür Gündem û Yeni Ülkeyê de dinivîsand. Di 20ê Îlona 1992ê de li Amedê ji aliyê JÎTEMê ve hat kuştin.

XII. Zor û zehmetî

Qedexeyên Sîstematîk

Li Tirkiyeyê, ji 1924 heta 1991ê weşandina bi kurdî bi eşkereyî hatibû qedexekirin. Piştî wê, bi Xala 8ê ya Qanûna Dijterorê û dûre bi Xala 314ê rojnamegerên kurd hatin mehkûmkirin.

Girtina Girseyî ya 2016ê

Di rewşa awarteyê ya 2016–2018ê de, bi biryarnameyên KHKê:

Azadiya Welat hat girtin (Tebaxê 2016)
JINHA hat girtin (2016)
IMC TV hat girtin (2016)
Bi dehan rojnameger hatin girtin û mehkûmkirin

Li Amedê Rojnamegerî: Tu her wiha ji tiştên te nenivîsandine jî berpirsiyar î

XIII. Serdema Dijîtal (2010–2026)

Medyaya dîjîtal sê guhertin anî:

Pir bû: Medyaya civakî, malper û podcastên kurdî zêde bûn.

Qels bû: Modela darayî ya medyaya çapkirî têk çû; gelek rojname hatin girtin.

Nû bû: ANHA, ANF, Rudaw, Kurdistan 24, modeleke medyaya dîjîtal ya Kurdistana global pêş ve birin. Lê piranî bi partî an desthilatdariyên siyasî girêdayî ne.

Encam

Dîrok	Bûyer
22ê Nîsana 1898	Kurdistan, Qahîre — Mîqdad Midhat Bedirxan
6ê Hezîrana 1913	Rojî Kurd, Stenbol
25ê Adara 1930	Riya Teze, Erîvan
15ê Gulanê 1932	Hawar, Şam — Jeladet Alî Bedirxan
11ê Çileya Paşîn 1946	Kurdistan, Mehabad — Komara Mehabadê
30ê Gulanê 1992	Özgür Gündem, Stenbol
22ê Sibata 1992	Welat, Stenbol
20ê Îlona 1992	Kuştina Apê Musa
2–3ê Kanûna Pêşîn 1994	Bombekirina Özgür Ülkeyê
Adara 1995	MED TV — Yekem TV ya Satelîtê
8ê Cotmeha 1997	Kuştina Gurbetelli Ersöz
8ê Adara 2018	JIN TV
2026	Rêwîtî berdewam dike

Rojnamegeriya kurdî ji 128 salan zêdetir e ku bi zor û zextan re rû bi rû ye. ji Qahireyê heta platformên dîjîtalê, ji sirgûnê heta şer, ji malbata Bedirxaniyan heta nifşê Jinnews û Jin TVyê ev kevneşopê berdewam dike.

*Înfografî bi Gemini û Chatgptyê hatine amadekirin

DFG: Di Adarê de jî zext li rojnamegeran bûne

Budapeşt Pride: “Divê qanûnên li dijî kuîran bên betalkirin”

17 April 2026

Bi dawîhatina rêveberiya Orbán re, serdemeke nû li Macaristanê dest pê kir. Lê belê bêdengiya Péter Magyar û Partiya Tisza ya ku di hilbijartinan de piraniya dengan bi dest xist, derbarê mafên LGBTI+yan de bûye sedema nîqaşan. Berdevka Budapeşt Prideê Johanna Majercsik got: ‘Daxwaza me ya herî lezgîn, vegerandina mafê kombûn û meşê ye.

Di hilbijartinên giştî yên 12ê Nîsanê de ku li Macaristanê hatin kirin, partiya rastgira tundrew Fidesz (Yekîtiya Hemwelatiyên Macar) a Viktor Orbán ku 16 sal in desthilatdar bû, hêza xwe winda kir. Péter Magyar û partiya wî TISZA (Partiya Rêz û Azadiyê) ku di destpêkê de nêzî Orbán bûn lê paşê ji Fideszê veqetiyan û bi serkeftineke mezin ji hilbijartinê derketin.

Li gorî encamên hilbijartinê, TISZAyê di parlementoya ku ji 199 endaman pêk tê de 138 kursî bi dest xistin. Bi 133 kursiyan TISZA bi tena serê xwe dikare destûra bingehîn biguhere.

Viktor Orbán ê ku heta têkçûna di hilbijartinên Nîsana 2026an de 16 salan Serokwezîrtiya Macaristanê kir, bi pêkanîna gelek yasa û polîtîkayên li dijî civaka LGBTI+yan ketibû rojevê.

Budapeşt Pride: “Meseleya herî lezgîn vegerandina mafê kombûnê ye”

Berdevka Budapeşt Pride Johanna Majercsik, piştî hilbijartinên Macaristanê daxwazên Budapeşt Prideê ragihand. Majercsik, hilweşîna desthilata 16 salî ya Viktor Orbán wekî rêyeke ku ber bi dewleta hiqûqê ve diçe pênase kir: “Bêyî mafên mirovan ku mafên LGBTQ+yan jî di nav de, demokrasiyeke adil û durust pêk nayê.”

Majercsik destnîşan kir ku bi piraniya sê parên ji du (2/3), hemû yasayên dijî LGBTI+yan ku ji aliyê hikûmeta Orbán ve hatine derxistin dikarin bên betalkirin:

‘Meseleya herî lezgîn, vegerandina mafê kombûn û xwepêşandanê ye. Ji ber ku em ê di 27ê Hezîranê de Meşa Rûmetê ya Budapeştê li dar bixin, ev rewş xwedî lezgîniyeke taybet e. Lê ji xeynî vê, hikûmeta berê gelek yasayên dijî kuiran derxistibûn û di destûra bingehîn de bi cih kiribûn. Piraniya van yasayan jî dikarin bên betalkirin”

“Em helwesta Magyar a derbarê mafên LGBTQ+yan de nizanin”

“Majercsik diyar kir ku di bernameya Partiya TISZAyê ya Péter Magyar de qet behsa civaka LGBTI+yan nayê kirin:

‘Di axaftinên xwe yên ji bo raya giştî de û wekî ku di civîna çapemeniyê ya navneteweyî ya 13ê Nîsanê de got, îfadeyên pir nezelal bikar tîne; dibêje: ‘Heta ku yasayan binpê nekin, her kes di hezkirina kesê/a ku dixwaze de azad e.’ Mixabin ji van gotinan nayê fêmkirin ka niyeta wî heye ku ji bo zewaca cotên hevzayend û mafê zarok-xwedîkirinê rêziknameyeke yasayî çêbike yan na. Her wiha, em der barê helwesta wî ya li ser guhertina nav û zayenda yasayî de jî tu tiştî nizanin.’

Majercsik destnîşan kir ku civaka LGBTI+ ya li Macaristanê niha di heman demê de tirs, rihetbûn, bêbawerî û hêviyê hîs dike. Sedemên van hestên tevlîhev jî wisa rêz kirin:

‘Di bernameya Partiya TISZAyê de behsa civaka LGBTQ+ nayê kirin, Péter Magyar di vê mijarê de nezelal dipeyive, her wiha sala par dema Viktor Orbán dixwest meşên Onurê qedexe bike, Magyar di wê demê de bêdeng mabû û dengê xwe ji bo LGBTQ+yan bilind nekiribû.

Tehamula mirovan êdî nema”

“Majercsik diyar kir ku sala par zêdetirî 300.000 kesî beşdarî Meşa Rûmetê ya li Budapeştê bûn; gava mirov vê bi hejmara 35.000 beşdarên meşên berê re bide ber hev, ev wekî rekora hemû deman tê hesibandin. Majercsik destnîşan kir ku hejmara beşdarên sala par bi awayekî zelal nîşan dide ku êdî tehamula mirovan li hemberî binpêkirina mafên wan nema ye:

Di sala 2025an de gel peyameke zelal da desthilatdaran ku êdî ew ê destûrê nedin hejandina mafên xwe yên bingehîn û îlan kirin ku mafê kombûnê aîdî her kesî ye. Meşa Rûmetê ya sala par, di rûxandina rejîma Orbán de roleke krîtîk lîst: Ew yek ji çalakiyên sereke bû ku mirov bi hejmareke pir mezin hatin cem hev da ku bibêjin êdî bes e û daxwaza guhertinê bikin.

Partî û serkirdeyên Kurdan qurbaniyên Enfalê bibîranîn

14 April 2026

Înîsiyatîfa Yekîtiya Demokratîk, DEM Partî, DBP, Mesûd Barzanî, Bafil Talabanî, Nêçirvan Barzanî û Mesrûr Barzanî qurbaniyên Komkujiya Enfalê bi bîranîn.

Îro 38emîn Salvegera Komkujiya Enfalê ye. 38 sal berê bi hezaran Kurd bi bi destê rejîma Baasê hatin qetilkirin û bi hezaran gund hatin şewitandin. Partî, sazî û serkirdeyên Kurd têkildarî Enfalê daxuyanî dan.

Înîsiyatîfa Yekîtiya Demokratîk, Partiya Demokrasî û Wekheviyê a Gelan(DEM Partî), Partiya Herêmên Demokratîk(DBP), Serokê Giştî ê Partiya Demokrata Kurdistanê(PDK)Mesûd Barzanî, Serokê Yekitiya Niştimanî ya Kurdistanê(YNK) Bafil Talabanî, Serokê Hukumeta Herêma Kurdistana Iraqê Nêçirvan Barzanî û Serokwezîr Mesrûr Barzanî qurbaniyên Komkujiya Enfalê bi bîranîn.

Însiyatîfa Yekitiya Demokratîk: “Divê helwest û zimanê yekîtiyê bê avakirin”

Însiyatîfa Yekitiya Demokratîk di salvegera 38emîn a komkujiya Enfalê de peyamek bealv kir û weha got:

“Sedsala 20emîn ji bo gelê Kurd bû sedsala parçebûn û komkujiyan. Lê divê sedsala 21emîn bibe sedsala desthevgirtin û piştevaniyê. Lewra yek ji sedema bingehîn a êrişên li diji gelê Kurd, bêtifaqî ye. Ji ber vê, dermanê birînên kûr ên wekî Enfalê ku dilê gelê Kurd hê jî pê diêşe, bêguman yekrêzî û yekhelwestîya neteweyî ya Kurd. Em di 14ê Nisanê Roja Biranîna Enfalê de hemû şehîdên komkujiyê cardin bi rêzdarî bi bîr tînin û kujeran bi tundî şermezar dikin. Ji bo ku cardin komkujiyên vî rengî li ser gelê Kurd neyên ferzkirin, divê helwest û zimanê yekîtiyê were avakirin. Em di 38emîn salvegera Komkujiya Enfalê de hevxemiya xwe bi malbatên wan re parve dikin. Di ser vê komkujiyê re hezar sal jî derbas bin; wekî Dêrsim, Zîlan, Qamişlo, Helepçe dê tu car neyê jibîrkirin. Îro her çend di navbera gelê Kurd de çar sînor hatibin xêzkirin jî li hemberî hemû komkujiyan dilê me yê biêş yek e.”

DEM Partî: “Sûcên li dijî mirovahiyê pêk hatin”

Komîsyona Gelan û Baweriyan a Partiya Demokrasî û Wekheviyê ya Gelan (DEM Partî) bi boneya 38emîn salvegera Komkujiya Enfalê daxuyaniyek belav kir.

Di daxuyaniyê de weha hat gotin:

“Komkujiya Enfalê, ku di 14ê Nîsana 1988an de dest pê kir, wekî yek ji xetên herî giran ên polîtîkaya sîstematîk a tinekirinê ya li dijî gelê Kurd di bîrê de hatiye nivîsandin. Ev pêvajoya ku tê de bi hezaran kes jiyana xwe ji dest dan, gund hatin hilweşandin û nasname û hebûn hatin armancgirtin, navê tawaneke mezin a li dijî mirovahiyê ye.”

DEM Partiyê daxuyanî wiha domand: Jibîrnekirina vê êşê ne tenê bibîranîna rabirdûyê ye; rawestandina li dijî polîtîkayên înkar û tinehesibandinê ye ku îro bi awayên cûda berdewam dikin. Em biryardariya xwe ya ji bo avakirina pêşerojek ku tê de gel û bawerî wekhev, azad û bi rûmet bijîn dubare dikin; em kesên ku di Komkujiya Enfalê de jiyana xwe ji dest dane bi rêzdarî bi bîr tînin.”

DBP: “Enfal nîşaneya feraseta dagirkeriyê ye”

Partiya Herêmên Demokratîk (DBP) jî bi heman armancê daxuyaniyekê nivîskî weşand û qurbanî bi bîr anîn.

Di daxuyaniyê de hate bi bîrxistin ku komkujiyên di bin navê ‘Operasyonên Enfalê’ de ku 38 sal beriya niha pêk hatin, wek encameke pirsgirêka Kurd îro ji bi her aliyê ve di rojevê de cihê xwe digre. Di daxuyaniyê de wiha hate gotin:

“Êrîşên hov ên ku ji aliyê Rejîma Baasa Iraqê, bi fermana Sedam Huseyîn pêk hatin, rast e rast îradeya azadiyê ya gelê Kurd hedef girt. Di çarçoveya Operasyonê Enfalê de bi sed hezaran Kurd bi çekên kîmyevî, bi êrîşên dijmirovî hatin qetilkirin, bi hedarna gund ji nexşerêya Rojhilata Navîn hatin paqijkirin. Helebçe jî yek ji xeleqa vê jenosîdê bû ku, li wir nirxên jiyanî hatin binpêkirin û mirovahî bê nefes hat hiştin.

“Di heman demê de nîşaneya feraseta dagirkeriyê ye ku îro jî hebûna xwe bi rê û rêbazên nû didomîne. Polîtîkayên ku wan salan bi çekên kîmyevî, bi qetlîamên dijmirovî li dijî gelê Kurd pêk hatin, îro jî wek polîtîkayên şer li seranserê Rojhilata Navîn nirxên azadiyê û jiyaneke birûmet hedef digre.”

“Ji ber vê yekê, xwedîderketina hafizeya civakî wê têkoşîna me bihêztir bike. Li ser vê esasê; ji Başûr heya Bakur, ji Rojhilat heya Rojava li gelenperiya Kurdistanê bersiva herî mezin a li dijî konsepta şer; bi rûhê Yekitiya Netewî berxwedaneke birûmet e. Li hemberî siyaset û polîtîkayên ku wekî li Enfalê û Helebçê di dil û mêjiyê me de birinin kûr vekir, çarenûsa mayînde pergaleke demokratîk û statu ye. Avakirina pergeleke bi vî rengî û bidestxistina statuya gelê Kurd wê her tim wek peywireke esasî li pêşiya me be. Bîranîna cangoriyên Enfalê jî wê di têkoşîna me ya azadiyê de her tim hêz û bawerî bide me. Bi vê mabestê, di 38emîn salvegera wê de em car din tevî cangoriyên Enfalê bi rêzdarî û bi minet bi bîr tînin.”

Mesûd Barzanî: Enfal di dilê xelkê Kurdistanê de birîneke kûr e

Serokê PDKê Mesûd Barzanî jî têkildarî Enfalê peyamek belav kir. Barzanî destnîşan kir ku di encama wê kiryara nemirovî de, 182 hezar welatiyên Kurd tenê ji ber Kurdbûna xwe hatin windakirin û weha got:

“Enfal birîneke kûr e di dilê hemû xelkê Kurdistanê de. Ew yek ji mezintirîn tawanan e ku ji aliyê desthilatdarên berê yên Îraqê ve bi şêweyekî sîstematîk û armancdar li dijî gelê Kurdistanê hat pêkanîn. Di encama wê kiryara nemirovî de, 182 hezar welatiyên Kurd bêyî ku ti tawanan bikin û tenê ji ber Kurdbûna xwe hatin windakirin û şehîdkirin.

Her wiha kîmyabaran, guhertina demografiyê, derxistina bi zorê, wêrankirin bi hezaran gundan û hewldana ji bo têkdana hemû bingehên jiyanê li Kurdistanê, beşeke din a wan tawanan bû ku hikûmeta berê ya Îraqê li dijî gelê Kurdistanê encam dabû. Enfal zilmeke gelekî mezin bû, di heman demê de ji bo nifşên niha û paşerojê waneyeke girîng e ku nabe di bin tu şert û mercan de were piştguhkirin.

Pêwîst e, di asta navneteweyî de ev tawan wekî jenosîd were naskirin û di asta Îraqê de jî ew bawerî hebe ku ev tawan li beramberî gelê Kurdistanê ti carî ducare nabin. Her wiha erkê ser milê dewleta Îraqê ye ku qerebûya Enfalê û wê jenosîda ku li dijî miletê me hatiye kirin, bike. Di salvegera 38an a karesata Enfalê de, em bi hezaran silavan ji bo giyanê pak ê şehîdên Enfalê û hemû şehîdên Kurdistanê dişînin û em hevparê xem û êşa malbat û xizmên serbilind ên Enfalkiriyan in.”

Peyama Serokê Herêmê Nêçîrvan Barzanî

Serokê Herêma Kurdistana Iraqê Nêçîrvan Barzanî di salvegera 38em a Enfalê de peyamek belav kir û got:

“Îro em salvegera 38an a biêş a operasyonên bi nav û deng ên Enfala 1988an bi bîr tînin. Ew tawana hovane ya ku rejîma berê ya Îraqê encam da ku tê de zêdetirî 182 hezar zarok, jin, mêr û ciwanên bêsûc ên Kurdistanê bûn qurbanî. Enfal ne tenê tawenek bû hewla pûç a ji bo tunekirina hemû gelekî aştîxwaz bû ku birînên wê heta niha jî di laşê nîştiman de mane. Di vê bîranînê de, em serê xwe li ber giyanê pak ê şehîdan ditewînin û silavên xwe yên dilsoziyê ji bo malbat û xizmên wan ên berxwedêr dişînin.

Li gorî biryara Dadgeha Bilind a Tawanan a Îraqê, em ducare tekez dikin ku berpirsyariya Hikûmeta Federal a Îraqê ye ku qerebûya madî û manewî ya xizmên qurbaniyan bike. Di asta navneteweyî de, em dê hewlên xwe bidomînin da ku Enfal wekî jenosîd were naskirin. Wekî erkeke mirovî û nîştimanî, em dê di pêvajoya lêgerîn û vegerandina termên pîroz ên şehîdan bo hembêza nîştiman de xemsariyê nekin û divê her tiştê ku ji destê me tê ji bo xizmeta zêdetir a xizmên Enfalkiriyan were kirin.

Di vê bîranînê de, em tekez dikin ku parastina statuya destûrî ya Herêma Kurdistanê û destkeftên me, tenê bi hevahengî û xebata hevbeş a hemû aliyên siyasî û pêkhateyan pêkan e. Ev mezintirîn dilsozî ye ji bo xwîna şehîdan û garantîkirina paşerojeke baştir e, ji bo nifşên me yên ku em bi hêvî ve lê dinêrin. Silav û rûmet ji bo giyanê pak ê şehîdên Enfalê û hemû şehîdên Kurdistanê.”

Mesrûr Barzani: Divê hikûmeta Îraqê xizmên Enfalkiriyan qerebû bike

Serokwezir Mesrûr Barzani di peyama xwe de destnîşan kir û got:
“Operasyonên bi nav û deng ên Enfalê, wekî yek ji hovtirîn operasyonên paqijiya nijadî û jenosîdê bûn ku di pêşerojê de ji aliyê rejîma berê ya Îraqê ve li dijî gelê Kurdistanê hatin encamdan. Ev tawan bû sedema bêserûşûnkirin û şehîdkirina hezaran xelkê bêsûc ê Kurdistanê û xapûrkirina hezaran gund û dêhatên Kurdistanê.

Ev jenosîd û komkujiyên ku li beramberî xelkê Kurdistanê hatine kirin, pêwîst e her tim di bîra me de bimînin. Nifşên me divê zanibin ku destkeftên me yên niha bi hêsanî bi dest neketine. Ti kesî xêr bi me nekiriye, belkî ev destkeft berhema têkoşîn û xwîna bi hezaran şehîdên serbilind ên Kurdistanê ne. Em di vê bîranînê de tekez dikin ku divê hikûmeta Îraqê berpirsyariya xwe ya exlaqî û destûrî bi cih bîne. Bexda divê bi şêweyekî hêja qerebûya malbat û xizmên wan şehîd û Enfalkiriyên Kurdistanê bike. Ez di salvegera 38an a Enfalê de silavan li giyanê pak ê Enfalkiriyan û hemû şehîdên Kurdistanê dikim.”

Talebanî: Ti hêz nikare nasnameya kurdbûnê jinav bibe

Serokê Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK) Bafil Celal Talebanî, di peyamekê de bi boneya salvegera Enfalê got ku birînên kûr ên li ser laşê gelê Kurd her gav hander in ku bi dilsozî xizmetî ax û gel bikin.

Bafil Celal Talebanî destnîşan kir ku tawan û niyetên ji holê rakirina Kurdan beşek ji dîrokeke tal in, lê di heman demê de bûne wêrekiyek ji bo man û xurtkirina îradeya neteweyî, ku tu hêz nekariye tune bike.

Serokê YNKyê tawan û trajediya Enfalê wekî jenosîda gel û birîneke mezin a dil bi nav kir. Bafil Celal Talebanî tekez kir, ev êşek e ku ew ê her gav li ber wê bisekinin û windakirina hezkiriyên gelê xwe bi rêzdarî bi bîr bînin, ku wekî birîneke kûr di dîroka Kurd de dimîne.

Di beşeke din a peyama xwe de, Bafil Celal Talebanî got ku ew fikara kûr a xizmên serbilind ên qurbaniyên Enfalê fam dike. Serokê YNKyê diyar kir hewldana YNKyê ew e ku van xemgîniyan veguherîne hêviyê û jiyaneke nû ji bo welatiyan ava bike, da ku êşên berê qerebû bike.

Serokê YNKyê tekez kir ku avakirina jiyaneke çêtir dê bi rêya biratî û yekîtiya aliyan be. Bafil Celal Talebanî tekez kir ku divê her kes bi hev re bixebite û gavên xizmetkirina gel bavêjin û di dawiyê de silav ji bo giyanê şehîdên Enfalê û hemû şehîdên Kurdistanê şand.

Kronolojiya Enfalê

Enfal navê komkujiyeke li Herêma Kurdistanê pêk hatiye. Rejîma Baasê ev komkujî li dijî kurdan pêk anîbû. Navê xwe ji ayeta Quranê ya El-Enfalê digire.

Di 8 qonaxên Enfalê de 182 hezar kurd di navbera 21ê Sibata 1988 û 6ê Îlona 1988an agno di 6 meha de hatin ennfalkirin û ji 4 hezar 665 gundên Herêma Kurdistanê 4 hezar bi erdê re kirin yek.

21ê Sibatê-18ê Adara 1988ê: Li Geliyê Cafayetiya Silêmaniyeyê bi sedan mirov hatin kuştin.

22yê Adarê-1ê Nîsana 1988ê: Gundên li herêma Qeredaxê ya Silêmaniyeyê hatin valakirin û çekên kîmyewî hatin bikaranîn.

31ê Adarê-18ê Nîsana 1988ê: Qirqirinên li herêma Germiyana ser Diyalayê wek bûyerên herî mezin ên jenosîdê di qeydan da cî girtin.

20ê Nîsanê-5ê Gulana 1988ê: Esker, Şîwan û Agaçlara herêmên Kerkûkê û Koysancaxa bi ser Hewlêrê di hedefa rejima Beasê da bûn.

24ê Gulanê-31ê Tebaxa 1988ê: Navçeyên Şeqlewa û Rewandûzê yên li ser Hewlêrê ne, bûn hedefa rejima Beasê.

Qirqirina dawîn a Enfalê di navbera 25ê Tebax û 6ê Îlona 1988an da li ser Zaxo, Amediye, Şêxan û Akreya navçeyên Dûhokê hat kirin.

– Di korên komî da hestiyên kesên di qirqirina Enfalê da hatine kuştin derketin

Li wîlayetên Enbar, Necef û Musennaya başûrê Iraqê dikevin, gorên komî yên hatibûn tespîtkirin hatin vekirin û ji wan goran jî hestiyên hin kesên di qirqirina Enfalê da hatine kuştin derketibûn û ew bi merasim hatibûn definkirin.

Dadgeha Federal a Bilind ya Iraqê di Hezîrana 2007an da tevgera Enfalê wek “komkujî” qebûl kir û biryar da ku wê hikûmeta Iraqê tezmînatê bide malbata kesên di komkujiyê da hatine kuştin.

Meclisa Iraqê jî wek “komkujî qebûl kir”

Di 14ê Nîsana 2008an da Meclisa Iraqê jî tevgera Enfalê wek komkujî qebûl kir û ji bo di qada navneteweyî da jî Enfal wek komkujî bê hesibandin biryar da ku bila xebat bên kirin.

Meclisa Iraqê di 14ê Nîsana 2017an da pêşnûmaya ku bila ev roj wek Roja Neteweyî ya Iraqê bê hesibandin, pesend kir.

Nizar Amêdî weke Serokkomarê nû yê Îraqê hate hilbijartin

12 April 2026

Namzedê YNKê Nizar Amêdî bû Serokkomarê Îraqê yê nû. Her wiha PDK beşdarî dengdanê nebû û got ku ew Nizar Amêdî wekî nûnerê piraniya Kurdistanê nabînin û dê pê re dan û standinan nekin.

Namzedê Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK) Nizar Amêdî wekî Serokkomarê Îraqê hat hilbijartin. Her wiha Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) beşdarî dengdanê nebû û şêwazê hilbijartinê red kir. Dengdan duh(11 Nîsana 2026an) li Meclîsa İraqê pêk hat.

Li gorî nûçeya Rûdawê, di dengdana ku li Parlamentoyê hatî kirin de, berbijêrê Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK) Nizar Amêdî (58), di gera duyem a dengdanê de bi 227 dengan ji 329 kursiyên meclisê, wek Serokkomar hat hilbijartin. Bi giştî 229 parlamenteran dengê xwe bi kar anî.

Amêdî di gera duyem a hilbijartinên li parlamentoyê de piraniya dengan bi dest xist. Di gera yekem a hilbijartinên Serokkomariya Îraqê de ti namzedî nekarî dengên pêwîst ango 220 dengî bi dest bixe.

Li gorî encamên gera yekem, Nizar Amêdî û Musena Emîn ji bo gera duyem wekî namzedên serokkomariyê man. Nizar Amêdî di vê gerê de piraniya dengan bi dest xist û bû Serokkomarê Îraqê.

Dengên ku her du namzedan bi dest xistine bi vî rengî ne:

Nizar Amêdî: 227 deng
Musena Emîn: 15 deng
Dengên betal: 7 deng

Di gera duyem a hilbijartina serokkomariyê ya li parlamentoyê de 249 parlamenter amade bûn. Di gera yekem de 252 parlamenter ji bo dengdanê amade bûn. Namzedê YNKyê Nizar Amêdî îro bi fermî wekî serokkomarê Îraqê hat hilbijartin.

PDK: Pêvajoya hilbijartina Serokkomarê Iraqê neqanûnî ye û em red dikin

Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) ragihand ku, ew kesê bêyî razîbûna piranîya hêzên Kurdî bûye Serokkomarê Iraqê wekî nûnerê gelê Kurdistanê nayê nasîn. Tekez jî kir ku, ev post pişka hemî gelê Kurdistanê ye ne tenê ya partiyekê.

Mekteba Siyasî ya Partiya Demokrat a Kurdistanê duhî (Şemî, 11ê Nîsana 2026ê) di daxuyaniyeke fermî de helwesta xwe li beramberî pêvajoya hilbijartina Serokkomarê Iraqê li Parlamentoya Iraqê diyar kir û ragihand ku, ew pêvajo bi “binpêkirina qanûn û peyrewa navxwe” bi rê ve çûye û ew îtîrafê bi rewatiya berbijarê hatiye hilbijartin nakin.

Mekteba Siyasî ya PDKê amaje bi wê yekê kiriye ku, Serokatiya Parlamentoya Iraqê bêyî guhdana peyrewa navxwe bernameya civîna xwe diyar kiriye, ev yek jî wekî “binpêkirineke ron a qanûnî” wesif kir.

Tekez jî kiriye ku, posta Serokkomarê Iraqê “îstîhqaqa gelê Kurdistanê ye, ne ya aliyekî diyarkirî”, lê berbijarê serkeftî li derveyî mîkanîzma nîştimanî ya Kurdistanê û tenê ji aliyê partiyekê ve û bi piştevaniya çend aliyên pêkhateyên din ên Iraqê hatiye diyarkirin.

PDK di daxuyaniya xwe de bi eşkereyî dibêje: “Em wî awayê hilbijartinê red dikin û wî kesê ku bi wî awayî hatiye diyarkirin jî wekî nûnerê piranîya Kurdistanê nas nakin û em dê serederiyê ligel wî nekin.”

Amaje bi wê yekê jî kiriye ku, piştî baykotkirina wê civînê ji aliyê Fraksiyona PDKê ve, diviyabû navê berbijarê wan jî ji pêvajoya hilbijartinê hatiba derxistin.

Di dawiya wê daxuyaniyê de hatiye ku, ji bo nirxandina rewşê û şêwirmendiya li ser pêngavên bê, PDKê biryar daye ku her du fraksiyonên xwe yên parlamentoyê û hikûmeta federal a Iraqê bangî Herêma Kurdistanê bike.

Nizar Amêdî kî ye?

Nizar Mihemed Seîd Mihemed di qada siyasî de wekî “Nizar Amêdî” tê naskirin, di sala 1968’an de li qezaya Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê yê Başûrê Kurdistanê ji dayik bûye.

Nizar Amêdî di nava saziyên Îraqê de xwedî ezmûneke dirêj û dewlemend e.

Nizar Amêdî endezyarê mekanîkê ye û beşa Endezyariyê ya Zanîngeha Mûsilê qedandiye.

Serokomarê Îraqê yê nû di nava du dehsalên borî de di postên herî bilind ên dewleta Îraqê de cih girtiye.

Di kabîneya hikûmeta Mihemed Şiya Sûdanî de ji sala 2022’an heta dawiya 2024’an wekî Wezîrê Jîngehê kar kiriye.

Di navbera salên 2005 û 2022’an de şêwirmendê sê serokkomarên berê (Celal Talebanî, Fuad Masûm û Berhem Salih) bûye. Beriya niha jî Nizar Amêdî endamê Polîtburoya YNK’ê û berpirsê Ofîsa Polîtburoyê ya partiya xwe li Bexdayê bû.

Nizar Amêdî di gelek qadên navneteweyî de nûnertiya Îraqê û Herêma Kurdistanê kiriye. Li ser asta navneteweyî, Nizar Amêdî endamê şandeya Îraqê bû ji bo lûtkeyên Lîga Erebî li Misir, Cezayîr, Tunis, Erebistana Siûdî û Kuweytê.

Di warê jîngehê de, ew di sala 2015’an de beşdarî lûtkeya COP 21 li Parîsê bû.

Hêjayî gotinê ye ku li gor destûra Îraqê ya ku 2005an de hate nivîsandin kursiyê Serokkomarê Îraqê divê para Kurdan be.

Li Tirkiyeyê 414 hezar girtî hene

9 April 2026

Li girtîgehan 207 jê zarokên keç, 4 hezar û 524 zarok hene ku temenê wan di navbera 12 û 18yan de ne. Li ba 19 hazar û 809 girtiyên jin, 891 patik tevî dêyên xwe dimînin ku temenên wan di navbera 0 û 6an de ne.

Li gorî daneyên Nîsana 2026an ên ku Komeleya Civaka Sivîl a di Sîstema Girtîgehan de (CİSST) aşkere kirine, li Tirkiyeyê di 403 girtîgehan de li ser hev 414 hezar û 401 girtî hene ku kapasîteya van girtîgehan 304 hazar û 956 e. 116 hazar ji wan li girtîgehên vekirî, 298 hazar û 335 girtî jî li yên din dimînin.

CİSST · Nîsana 2026an · Sîstema Girtîgehên Tirkiyeyê

Li Girtîgehên Tirkiyeyê Krîza Kapasîteyê

Li gorî daneyên fermî yên ku CİSST aşkere kirine hatiye amade kirin

403 Hejmara Girtîgehan

414.401 Tevahiya Girtiyan

Kapasîte: 304.956

+%35,9 Zêdebûna Dagirtiyê

109.445 kes ji kapasîteyê zêdetir

Kapasîte — Rêjeya Dagirtiyê

Kapasîteya Fermî: 304.956 Heyî: 414.401

Gava kapasîte tijî bibe %100 %135,9 — ji bo her 100 cihî 136 girtî

116.066 Li Girtîgehên Vekirî %28,0

298.335 Li Girtîgehên Girtî %72,0

Rewşa Hiqûqî

351.887

Hikumxwur (%84,9)

62.514

Hê ceza li wan nehatine birîn (%15,1)

Komên Taybet

19.809 Girtiyên jin

891 Pitikên bi dêyên xwe re dimînin (0–6 salî)

4.524 Zarokên girtî (12–18 salî) — 207 jê keç in

6.638 Girtiyên di ser 65 salî re

14.276 Girtiyên biyanî

200 Girtiyên LGBTİ+

Girtiyên Kêmendam

476

Li girtîgehan girtiyên kêmendam hene. Dabeşbûna li gorî cureyên astengiyê li jêr tê nîşandan.

252 Astengiya Ortopedîk

96 Astengiya Dîtinê

68 Astengiya Bihîstinê

34 Astengiya Axaftinê

26 Bihîstin + Axaftin

Perwerde û Karê Pîşeyî (Daneyên 2025an)

77.014

Girtiyên perwerdeya xwe li girtîgehê didomînin

58.500

Girtiyên bi sîgorte karên pîşeyî dikin

Heqê Îaşeyê yê Rojane (2025)

144 ₺

Ji bo girtî, hikumxwur û xebatkarên girtîgehan

275 ₺

Ji bo zarokên girtî; pitikên bi dêyên xwe re dimînin û dêyên hamile

Çavkanî: CİSST (Komeleya Civaka Sivîl a di Sîstema Girtîgehan de) — Daxuyaniya Nîsana 2026an; li ser bingeha daneyên fermî hatiye amade kirin NihaPLUS · Nîsan 2026

Komple daneyan ji çavkaniyên fermî werdigire û li gorî van daneyan, ji van girtiyan 351 hazar û 887 jê hikumxwur in, 62 hazar û 514 jî hê ceza li wan nehatine birîn. 200 jê LGBTI+, 14 hezar û 276 jê girtiyên biyanî ne. 34 girtî lal in, 96 nebînin, 68 nabihîzin û 252 ji wan jî astengiyên wan ên ortopedîk hene. Li ser hev hejmara girtiyên kêmendam 476 in.

Temenê 6 hezar û 638î di ser 65î re ye. Li gorî hejmara ku herî dawî di sala 2025an de hatibû aşkerekirin, 77 hazar û 14 girtî perwerdeya xwe li girtîgehan dewam dikin, 58 hazar û 500 girtî jî bi sîgorte karên xwe yên pîşeyî dikin.

Li gorî daneyên Komeleyê, di sala 2025an de heqê îaşeyê ji bo girtî û hikumxwaran û xebatkarên girtîgehan 144 TL bû. Ji bo zarokan 275 TL û ji bo pitikên bi dêyên xwe re dimînin jî her weha 275 TL bû.

DYA û Îranê li ser çi li hev kirin?

8 April 20268 April 2026

Li gorî daxuyaniyên rayedarên Îranê, wan 10 xal pêşkêşî DYAyê kirine ku ji bo bikaribin li hev bikin.

Piştî Îsraîl û DYAyê ku di 28ê Sibata 2026an de li dijî Îranê şer dan destpêkirin û bi dehan rayedarên payebilind ên Îranê hatin kuştin lê encamên ku Îsraîl û DYAyê dixwestin derneketin holê, di 8ê Nîsanê de agirbestek ji bo 2 hefteyan hate ragihandin.

Serokwezîrê Pakistanê Şahbaz Şerif ku di heman demê de navbeynkarbû din vadera herdu dewletan de, li ser hesabê xwe yê medyaya civakî ragihand ku aliyan li ser agirbestê li hev kiriye. Her çend Serokwezîrê Îsraîlê Benjamin Netanyahu ew tişt ret kiribe jî, li gorî daxuyaniya Şerifî, Libnan jî ketiye ber agirbestê.

Li gorî daxuyaniyên rayedarên Îranê, wan 10 kal pêşkêşî DYAyê kirine ku ji bo bikaribin li hev bikin.

Serokwezîrê Pakistanê daxwaz ji aliyan kir ku 10ê Nîsanê li Îslamabadê li hev bicivin û mizakereyan bigihînin encamekê.

Li gorî nûçeya ajansa nûçeyan a Tasnîmê ya Îranê, 10 xalên ku Îranê pêşkêşî DYAyê kirine ev in:

Divê DYA misoger bike ku ew ê êrîş neke
Divê kontrola Kendava Hurmizê di destê Îranê de bimîne
Divê mafê xurtkirina uranyûmê were qebûlkirin
Hemû mueyideyên destpêkê werin rakirin
Hemû mueyideyên duyem werin rakirin
Biryarên Desteya Ewlehiyê ya NYyê yên li dijî Îranê, bên betalkirin
Biryarên Ajansa Enerjiya Atomî ya Navnetewî yên li dijî Îranê werin betalkirin
Divê qerebûyê ji ber şer bidin Îranê
Divê leşkerên amerîkî yên li herêmê werin vekişandin
Libnan jî tê de divê li hemû eniyan şer bê sekinandin.

Li gorî heman nûçeya Tasnîmê, Trump ev sert qebûl kirine ku ev jî tê wateya, bi paş de gav avêtiye.

MKG – DFG: “Em ê têkoşîna rojnamevanan berfireh bikin”

6 April 2026

MKG û DFGyê ji bo 6ê Nîsanê “Roja Rojnamegerên Hatine Kuştin” daxuyaniyek weşand û got ku zext, gefxwarin û polîtîkayên bêcezahiştinê tu carî nikaribûn kevneşopiya çapemeniya azad bidin sekinandin.

Rojnamegerên ku hatine kuştin: Nazim Daştan, Cihan Bilgin, Hakan Tosun

Komeleya Rojnamegerên Jin a Mezopotamyayê (MKG) û Komeleya Rojnamegeran a Dîcle Firatê (DFG) ji bo 6ê Nîsanê “Roja Rojnamegerên Hatine Kuştin” daxuyaniyeke hevbeş weşand. Herdu saziyan di daxuyaniyê de dîroka rojnamegerên hatine kuştin a li Tirkiyeyê bibîrxistine û gotine ku “erka me ye ku em têkoşîna wan a ji bo rastiyê berfireh bikin.”

Daxuyaniya saziyan a derbarê 6ê Nîsanê “Roja Rojnamegerên Hatine Kuştin” de wiha ye:

“6ê Nîsanê wekî roja bibîranîna rojnamevanên ku li Tirkiyeyê ji ber çalakiyên xwe yên rojnamegeriyê hatine kuştin, hatiye îlankirin. Ev dîrok ji ber rojnamevan û nivîskar Hesen Fehmî Beg di 6ê Nîsana 1909an de li ser Pira Galatayê hatiye kuştin, hatiye hilbijartin. Komeleya Rojnamevanên Tirkiyeyê (TGC) di sala 1997an de 6ê Nîsanê wekî "Roja Rojnamevanên Şehîd" destnîşan kir. Lê belê di sala 2005an de, navê vê rojê wekî “Roja Rojnamevanên Hatine Kuştin" hat guhertin.

6ê Nîsanê roja bibîranîna rojnamegerên hatine kuştin e. Ev rojnameger ji ber li dû heqîqetê bûn hatine kuştin. Rojnamegerên ji ber rastî derxistin holê, ji ber bûn dengê gel û ji ber tarîtî teşhîr kirin hatin kuştin, wê her tim di hafizaya têkoşîna çapemeniya azad de bijîn. Em di şexşê rojnamegerên hatine kuştin de dîsa bi bîr dixin ku bi rojnamegerên hat xwestin pênûsa wan bên şikandin, diheman demê de hat xwestin heqîqet jî bêdeng bê hiştin. Lêbelê zext, gefxwarin û polîtîkayên bêcezahiştinê tu carî nikaribûn kevneşopiya çapemeniya azad bidin sekinandin.

Kesên li ser vê axê, li pey rastiyê çûne her tim bedel dane, lê wan qet dev ji rastiyê bernedane. Îro, em hemû rojnamevanên ku hatine kuştin bi rêz û bi minet bi bîrtînin. Mîrata wan, berxwedana wan û têkoşîna wan a ji bo rastiyê rêya me ronî dikin. Pênûsên rojnamevanên ku hatine kuştin neketin erdê û ew ê nekevin erdê. Erka me ye ku em têkoşîna wan a ji bo rastiyê berfireh bikin, li bibîranîna wan xwedî derkevin û xeta azadiya çapemeniyê bidomînin.

DFG: Di Adarê de jî zext li rojnamegeran bûne

Kurdan çekên DYAyê hilgirtin? PJAKê bersiv da

5 April 20265 April 2026

PJAK û PDKIyê di daxuyaniyên cuda de diyar kirin ku daxuyaniya Trump ne rast e.

Li gorî nûçeya ku di 5ê Nîsana 2026an de li hatiye weşandin, Serokê DYAyê Donald Trump gotiye, “Piştî xwenîşandanên Îranê, me bi ser kurdan çek şandin. Ez dibêm kurdan ji bo xwe çek birin.”

Me weke nihaplusê ev gotinên Donald Trump ji Endamê Komîteya Karûbarên Derve yê PJAKê Zegrûs Enderyarî re pirsî. Enderyarî got ku “Derbarê vê mijarê de tu agahiyê me nîne, çiqas rast e an na. Wek PJAK ti pêwendiyeke bi wî awayî di naverbera me û DYAyê de nebûye.”

Li ser pirsa ku gelo dibe Hevpeymana Hêzên Siyasî yên Kurdistana Îranê (CPFIK) ev têkilî danîbe? Wî got, “Na weke hevpeymanî jî tiştek wisa tuneye.”

PDKIyê jî piştrast nekir

Di vê navberê de Nûnerê Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê (PDKI) yê DYAyê Hejar Berenjî jî derbarê mijarê de li ser hesabê xwe yê şexsî yê Xê peyamek belav kir û got ku, ““Em weke Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê, zanyariyên di Fox Newsê de hatine belavkirin, bi rengekî tekez red dikin. Ew îdiayên ku dibêjin me ji rêveberiyekê çek wergirtine, şaş in û rastiyê nîşan nadin.”

As the Democratic party of Iranian Kurdistan, we firmly reject the information reported by Fox News. Any claims suggesting that we have received weapons from any administration are inaccurate and do not reflect reality.
— Hejar Berenji (@Hejar_Berenji) April 5, 2026

Trump berê jî behsa kurdan kiribû

Piştî di 28ê Sibatê de êrîş li dijî Îranê pek hatin bi çend rojan, di 5ê Adarê de Trump got ku, “Ger kurd bjxwazin êrîşî İranê bikin, bila bikin. Ger vê bikin, wê gelekî baş be.”

Lê di 8ê Adarê de diyar kiribû ku “Em û kurd dostên hev ên baş in. Lê em naxwazin şer ji niha tevlihevtir bikin. Min biryar da ku kurd nekevin wir.”

JES wê li Gimgim û Kanîreşê jiyanê têk bibe

5 April 2026

Projeyên JESê yên ku şîrketa Ignîsê ya amerîkayî wê li Gimgima Mûşê û Kanîreşa Çewlikê çêbike, dê tevî jiyana mirovan, jiyana ajalan û ya zindîwerên din têk bibe.

Şîrketa bi navê IGNIS H2 Enerji Üretim A.Ş. ya amerîkayî, wê li Gimgima Mûşê û Kanîreşa Çewlikê projeyên Santralên Enerjiyê yên Jeotermal (JES) çê bikin. Dema ev proje dest pê bikin û temam bibin, wê jiyana xwezayî li 22 gundan bikeve bin xetereyê. Pispor û gelê herêmê diyar dikin ku ger ev proje pêk bên, ne tenê jiyana mirovan, ya ajalan û xweza jî wê têk biçe.

Santralên Jeotermal çi ne?

Dema JES çêbibin wê vê jiyana ku li jê di fotoyan de diyar dibe, têk bibin:

Qasiman / Gimgim

Arpîran /Kanîşer

Kanîreş

Karxapazarî

Badan /Gimgim

Onpinar /Gimgim

Zozanên Karxapazariyê

Goşkar /Gimgim

Qasiman /Gimgim

*Alev Yilmaza ji Platforma Ekolojiyê ya Gimgimê ev fotograf ji bo nihaplusê şandin.