Eğitim Sen, 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü açıklamasında çocukların şiddet, istismar ve sömürüden korunmasını, okullarda ücretsiz yemek verilmesini ve anadilde eğitim hakkının güvence altına alınmasını istedi.

Eğitim Sen, 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, Türkiye’de çocukların sağlık, eğitim, güvenlik ve sosyal koruma alanlarında giderek ağırlaşan hak ihlalleriyle karşı karşıya kaldığını belirtti.
Türkiye’nin de taraf olduğu sözleşmenin 17, 29 ve 30. maddelerine yönelik çekincelerini uzun yıllardır kaldırmadığına dikkat çekilen açıklamada, söz konusu çekincelerin özellikle farklı anadillere sahip çocukların kendi ana dillerinde eğitim alma ve kültürel kimliklerini yaşama haklarını sınırlandırdığı ifade edildi. Bu durumun eğitim hakkına erişimde adaletsizliklere ve okuldan kopuş oranlarının artmasına zemin hazırladığı belirtildi.
Türkiye’de çocuk yaşta zorla evlilikler, istismar, yaygınlaşan çocuk işçiliği ve çocuklara yönelik tutuklamaların yakıcı toplumsal sorunlar olarak sürdüğünü belirten Eğitim Sen, derinleşen ekonomik kriz, yoksulluk ve kamusal sosyal politikaların yetersizliğinin en ağır bedelini çocukların ödediğini vurguladı. Açıklamada, milyonlarca çocuğun eğitim sürecinden koparılarak ucuz iş gücü olarak çalıştırıldığı, her yıl onlarca çocuğun iş cinayetlerinde yaşamını yitirdiği ifade edildi.
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisinin verilerine de dikkat çekilen açıklamada, son yıllarda çocuk iş cinayetlerinde yaşanan artışla birlikte yüzlerce çocuğun çalışırken hayatını kaybettiği belirtildi.
Mevcut eğitim politikalarının çocukları dil, din, etnik köken ve mezhep temelinde ayrıştırmaya devam ettiği ifade edilen açıklamada, özellikle mülteci çocukların ve farklı kültürel kimliklere sahip öğrencilerin eğitim ortamlarında ayrımcılığa maruz kaldığı kaydedildi. Müfredat ve ders materyallerinde bilimsel ve laik eğitim ilkelerinden uzaklaşılmasının tüm çocukların nitelikli ve eşit eğitim hakkına erişimini zedelediği vurgulandı.
MESEM uygulamasına son verilmeli
Piyasa odaklı ekonomi politikalarının çocuk işçiliğini “mesleki eğitim” adı altında meşrulaştırdığı ve çocuk emeği sömürüsünü derinleştirdiği belirtilen açıklamada, MESEM ve mesleki ortaokul uygulamalarıyla çocukların haftanın çoğu günü düşük ücretlerle çalıştırıldığı, eğitim hakkının ikinci plana atıldığı ifade edildi.
MESEM bünyesinde çalışan çocuk ve gençlerin staj adı altında denetimsiz, kontrolsüz ve tehlikeli işlerde çalıştırıldığına dikkat çekilen açıklamada, yasal olarak tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çocukların çalıştırılması yasak olmasına rağmen MESEM kapsamında çalışan çocukların iş cinayetlerinde yaşamını yitirmeye devam ettiği belirtildi.
Açıklamada, “Çocuk işçiliğinin devlet eliyle meşrulaştırılması anlamı taşıyan bu uygulama nedeniyle bugüne kadar MEB verilerine göre 37 çocuk çalışırken hayatını kaybetmiş, yüzlerce çocuk çalışırken iş kazası yaşamıştır. Tüm iş kazaları kayıtlı olmadığı için veriler sağlıklı değildir” denildi.
Eğitim hakkının yok sayıldığı, “fırsat eşitliği” perdesi altında sürdürülen piyasa merkezli eğitim modelinin çocukların eğitim hakkına meydan okumak anlamına geldiği belirtilerek, MESEM uygulamasından derhal vazgeçilmesi istendi.
Okullarda ücretsiz yemek ve temiz su talebi
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin yaşama ve gelişme hakkını düzenleyen 6. maddesi ile sağlık ve yeterli beslenme hakkını düzenleyen 24. maddesinin önemine dikkat çekilen açıklamada, yeterli, dengeli ve sağlıklı gıdaya erişimin doğrudan devletin yerine getirmekle yükümlü olduğu kamusal bir hak olduğu vurgulandı.
Derinleşen yoksulluk ve yüksek gıda enflasyonu karşısında çocukların okula aç gittiği veya beslenme çantalarının boş kaldığı belirtilen açıklamada, yetersiz ve dengesiz beslenmenin çocukların fiziksel ve zihinsel gelişimini olumsuz etkilediği ifade edildi. Açıklamada, açlıkla mücadele eden öğrencilerden ders başarısı beklemenin gerçekçi olmadığı belirtilerek, her çocuğun eğitim hakkından eşit koşullarda yararlanabilmesinin ön koşulunun beslenme eşitsizliğinin giderilmesi olduğu kaydedildi.
Eğitim Sen, bu kapsamda okullarda ücretsiz bir öğün sağlıklı yemek ve temiz su verilmesini istedi.
Çocuk emeği sömürüsüne son verilmeli
Çocukları her türlü şiddet, istismar ve sömürüden korumanın ertelenemez bir anayasal zorunluluk ve insani sorumluluk olduğunu belirten Eğitim Sen, hiçbir çocuğun sermayenin ucuz iş gücü deposu olarak görülemeyeceğini vurguladı. Çocuk emeği sömürüsüne son verilmeden gerçek anlamda çocuk haklarından söz etmenin mümkün olmadığı ifade edildi.
Türkiye’nin BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’ye koyduğu tüm çekinceleri derhal kaldırmasını isteyen Eğitim Sen, “çocuğun üstün yararı” ilkesini merkeze alan demokratik, eşitlikçi ve kamusal politikaların vakit kaybetmeden hayata geçirilmesi çağrısında bulundu.
Eğitim Sen, tüm çocukların yaşam, eğitim ve eşit bir geleceğe sahip olma hakkını savunmaya devam edeceklerini belirterek, çocukların haklarına erişebildiği ve seslerini özgürce duyurabildiği bir dünya için mücadeleyi sürdüreceklerini ifade etti.
Diyarbakır Barosu: 2026’nın ilk 6 ayında 326 çocuk “önlenebilir nedenlerle” yaşamını yitirdi
Diyarbakır Barosu Çocuk Hakları Merkezi’nin raporuna göre, 2026 yılının ilk altı ayında kamuoyuna yansıyan vakalarda 326 çocuk “önlenebilir nedenlerle”, 18 çocuk ise şüpheli biçimde yaşamını yitirdi. Aynı dönemde 224 çocuk ağır yaralanma, şiddet veya cinsel istismara maruz kaldı.
Yaşamını yitiren çocukların 242’si oğlan, 93’ü kızdı. Dokuz çocuğun cinsiyet bilgisi doğrulanamadı.
Ölenler arasında 38 mülteci veya göçmen çocuk da bulunuyor. Bunlardan 14’ü açık alanlarda veya suda boğuldu, 11’i iş cinayetlerinde yaşamını yitirdi.
İSİG: 95 çocuk işçinin çalışırken hayatını kaybetti
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi, 2025-2026 eğitim öğretim yılında en az 95 çocuk işçinin çalışırken hayatını kaybettiğini açıkladı. İSİG’in raporuna göre çocuk işçi ölümleri bir önceki eğitim öğretim yılına kıyasla yüzde 32 arttı.
Save the Children: 589 milyon çocuk savaş bölgelerinde yaşıyor
Çocukları Koruma Örgütü (Save the Children), savaş bölgelerinde yaşayan çocuklara ilişkin bir rapor yayımladı. Rapora göre çocuklar en fazla 2025 yılında savaş bölgelerinde yaşadı, yani savaşa maruz kaldı. Aynı zamanda insani yardıma erişimin engellenmesi, kaçırılma ve cinsel şiddet gibi ihlaller belirgin şekilde arttı.
“Çocuklara Karşı Savaşı Durdurun” adlı rapor dizisinin en yeni raporunda, 2025 yılında dünyada 589 milyon çocuğun savaş bölgelerinde yaşadığı açıklandı. Bu sayı, veri kayıtlarının tutulmaya başlandığı 1990’dan bu yana en yüksek istatistik ve geçen yüzyılın 90’lı yıllarının ortasındaki toplam sayının iki katından fazla.
Rapora göre 2025 yılında Afrika kıtasında ve Orta Doğu’da her 5 çocuktan yaklaşık 2’si savaş bölgelerinde yaşadı.Dünyada savaş bölgelerinde yaşayan çocukların yüzde 44’ü yalnızca Afrika kıtasında bulunuyor. Bu kıtada savaşa maruz kalan çocukların oranı son 15 yılda 3 katından fazla arttı; 2010 yılında yüzde 12 iken 2025 yılında yüzde 39’a çıktı.
Orta Doğu’da da 2025 yılında çocukların yüzde 40,2’si savaş bölgelerinde yaşadı. Bölgede savaştan etkilenen çocukların sayısı yaklaşık yüzde 29 oranında arttı; 2024 yılında 52 milyon çocuktu, 2025 yılında 67 milyon çocuğa yükseldi.
Rapora göre 2025 yılında insani yardımların engellenmesine dair doğrulanmış 8 bin 322 vaka kaydedildi; bu rakam on yıl öncesine göre 16 kat arttı (2015 yılında yalnızca 509 vaka ve 2005 yılında yalnızca 8 vaka kaydedilmişti). Bu vakaların çoğunluğu 5 bin 946 vaka ile Filistin’de kaydedildi ve bu sayı dünyadaki tüm kayıtlı vakaların yüzde 70’inden fazlasını oluşturuyor. Böylece insani yardımların engellenmesi, çocukların öldürülmesi ve sakat bırakılmasının ardından en yaygın ikinci ihlal hâline geldi.
Araştırmaya göre Birleşmiş Milletler, 2025 yılına ait toplam 38 bin 967 ağır çocuk ihlalini doğruladı; bu sayı, 2024’teki rekor verinin (41 bin 763 ihlal) ardından en yüksek ikinci yıllık istatistik. Bu ihlallerin yarısından fazlası yalnızca 3 bölgede meydana geldi; bunlar Filistin, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Nijerya. Yalnızca Filistin’de doğrulanmış 12 bin 449 ihlal kaydedildi ve bu sayı dünyadaki tüm vakaların yaklaşık üçte birine denk geliyor.
2025 yılındaki ihlallere ilişkin en dikkat çekici veriler şöyle:
Rapora göre savaşta 14 bin 224 çocuk öldürüldü veya sakat kaldı. Çocukların kaçırılmasında rekor bir sayı kaydedilerek 5 bin 128 vakaya ulaştı. Bin 787 cinsel şiddet vakası kaydedildi (son on yılda yüzde 71 oranında arttı ve vakaların yüzde 86’sı Afrika’daki savaş bölgelerinde, özellikle Kongo ve Sudan’da meydana geldi). Okullara ve hastanelere yönelik saldırılar üst üste 5. yıl artarak 2 bin 930 vakaya ulaştı; Filistin topraklarındaki 837 saldırı ve Ukrayna’daki 643 saldırı, dünyadaki saldırıların yarısından fazlasını oluşturdu.
UNİCEF: Ukrayna’da yılın ilk 10 ayında 114 çocuk öldürüldü
Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu’nun (UNICEF), bugün yayımladığı verilere göre, 2026’nın ilk on ayında (ocak–ekim) en az 114 çocuk Ukrayna’da öldürüldü ve 1.030 çocuk yaralandı; böylece doğrulanan toplam çocuk kaybı 1.144’ün üzerine çıktı.
UNICEF verilerine göre yalnızca geçen ay Ukrayna genelinde en az 146 çocuk öldürüldü ya da yaralandı. Geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 150’lik bir sıçramaya işaret eden bu tabloyu ajans “endişe verici bir tırmanış” olarak nitelendirdi.
Dünya Çocuk Hakları Günü
1989 yılında Birleşmiş Milletler (BM) tarafından dünya genelinde çocukların karşı karşıya kaldıkları hak ihlallerini gündeme taşımak amacıyla 20 Kasım “Dünya Çocuk Hakları Günü” olarak belirlendi. Özellikle savaş ve yoksulluğun hüküm sürdüğü coğrafyalarda yaşam mücadelesi veren çocukları korumak ve koşullarını iyileştirmek için 20 Kasım 1989 tarihinde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu “Çocuk Haklarına Dair Sözleşme”yi imzaladı.
Cinsiyet, din, dil, ırk ve sosyal statüye bakılmaksızın çocukların güvenli ve sağlıklı koşullarda barınması ilkeleri üzerine kurulan ve 193 ülke tarafından imzalanan sözleşme, uluslararası platformda mutabakata varılmış; değiştirilmesi mümkün olmayan standartları ve yükümlülükleri içeriyor.


