Rêveberiya Tevgerê derbarê qanûna ku derdikeve de daxuyaniyeke nivîskî weşand û got, “Weke ku me berê jî gelek caran diyar kiriye, em ê nêzîkatî û helwesta xwe ya bingehîn piştî dîtina qanûnê diyar bikin.”
Rêveberiya Tevgerê derbarê qanûna ku derdikeve û naveroka wê de daxuyaniyeke nivîskî weşand.
Rêvebiriya Tevgerê diyar kir ku heta Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan nekeve dewrê û pêvajoyê ew bi xwe bi rê ve nebe, biryarên hatine girtin û pêwîstiya qanûnan bê derxistin, nikare bi cih werin.
Daxuyaniya Rêveberiya Tevgerê weha ye:
“Nîqaşên li ser qanûna kokê ku paşeroja gelên Tirkiyeyê eleqedar dike bi şêweyên cuda dewam dike û li nava raya giştî jî belav dibe. Dema mirov bala xwe didin ser nîqaşan û agahiyên ji çavkaniyên vekirî belav dibin, di mijara nêzîkatiya cidî ya li ser vê qanûnê de dikevin nava fikaran.
Rêber Apo di hevdîtina 20ê tîrmehê de destnîşan kiribû ku qanûna bê derxistin divê sivik, teng nebe, divê ne bi wî şêweyî be ku xizmetê ji siberojê re neke û li gorî hesasiyetên herdu aliyan bê amadekirin. Ji ber ku tê hêvîkirin ev qanûn ji bo bidawîkirina qutbûna sed salî ya navbera gelê Kurd û dewleta Tirk bibe gaveke girîng. Lewma girîng e qanûn xwedî wê taybetmendiyê be ku aştiyê ji xwe re bike armanc.
Weke ku li her devera cîhanê bû, aştî beriya her tiştî ji ziman dest pê dike. Ji bo rêxistineke ku xwe fesix kiriye û têkoşîna çekdarî ya li dijî Tirkiyeyê bi dawî kiriye bikaranîna têgehên ‘teror’, ‘rêxistina terorê’ ji destpêkê ve vê pêvajoya li ser siberoja gelên me dixe nava pirsgirêkan. Hîn ji destpêkê ve hesasiyet li ber çavan nayê girtin. Bi kurtasî ji bo pêvajo bi pêş ve biçe gelekî girîng e ku ziman, pênase û naverok li gorî armanca wê be.
Bêguman dema mijar çareserkirina şer be, gavên alî biavêjin divê maqûl û bicihanînê de bin. Rêber Apo û Tevgera me di vê mijarê de baldar e. Eger pêvajo wê ne mijûlkirin lê çareserî be, hingî nêzîkatî jî divê bi vî rengî be.
Weke Tevgera Azadiyê me destnîşan kir ku ji bo pêwîstiyên banga aştî û civaka demokratîk bi cih bê anîn divê Rêber Apo karibe bi rola xwe rabe. Me di her firsendê de anîn ziman ku ji bo vê jî divê statuya Rêber Apo diyar be û azadiya wî pêk were. Heta ku Rêber Apo nekeve dewrê û vê pêvajoyê bi xwe bi rê ve nebe, nepêkan e ku biryarên hatine wergirtin û pêwîstiyên qanûna bê derxistin bi cih bêne anîn.
Di mijara statuya Rêber Apo de Devlet Bahçelî gotibû, divê bibe koordînatorê aştî û siyasîbûnê. Di nîqaşên li Îmraliyê de jî hatibû qebûlkirin ku Rêber Apo bibe koordînatorê aştî û siyasîbûnê, di bicihanîna qanûna bê derxistin de rola Rêber Apo hatibû diyarkirin. Li gorî agahiyên ji çavkaniyên vekirî hatin belavkirin, eger statuya Rêber Apo di qanûnê de li ber çavan neyê girtin, hîn ji destpêkê ve wê li pêşiya pratîkbûnê bibe asteng. Ji ber vê yekê girîng e ku statuya Rêber Apo zelal bibe ku muxatab û muzakerevanê sereke ye.
Li aliyê din, li gorî ruhê vê pêvajoyê nîne ku pêvajoya aştî û civaka demokratîk tenê di asta bêçekbûnê de bê nîşandan. Bilêvkirina qanûna kok an jî qanûna çarçoveyê tê wê wateyê ku piştî vê qanûnê wê qanûnên din bêne derxistin û gav bêne avêtin. Ji ber vê yekê eger bê destnîşankirin ku qanûna bê derxistin wê qanûna kokê be, pêvajo wê piştre bi qanûnên demokratîkbûnê yên ji bo çareserkirina pirsgirêkan pêvajo bê pêşvebirin, wê dilê gelên Tirkiyeyê rehet bibe û baweriya bi pêvajoyê zêde bike.
Weke ku me beriya niha gelek caran destnîşan kir, em ê nêzîkatiya xwe ya esasî piştî dîtina qanûnê diyar bikin. Bêguman eger qanûn erênî be em ê bêhtir teşwîq bikin û berpirsyariya xwe bi cih bînin.”
Pêvajoya Civaka Demokratîk û Aştiyê di meha Sibatê ya 2025an de, bi banga Rêberê PKKê Abdullah Ocalan dest pê kir. Her weha di Gulana 2025an de, PKKê kongreya xwe li dar xist û biryara hilweşandina rêxistinê û bidawîanîna têkoşîna çekdarî ragihand. Di 11ê Tîrmeha 2025an de, weke temsîlî komeke endam û rêvebirên PKKê merasîmek li dar xist û çekên xwe şewitandin. Piştî vê li Meclîsê komîsyoneke taybet ji bo çavdêrîkirina pêvajoyê û derxistina qanûnan ava bû. Ev demeke lê bendê ne di çarçoveya pêvajoyê de qanûnek were derxistin.”
Rojnameger Sema Bîngol jî di nav de derbarê 25 kesên ku beşdarî bîranîna Ethem Sarisuluk bûne de lêpirsîn hate destpêkirin.
Nûçegihana Ajansa Mezopotmayayê (MA) Sema Bîngol jî di nav de derbarê 25 kesên ku di 1ê Hezîrana 2026an de beşdarî 13emîn bîranîna Ethem Sarisuluk bûne de lêpirsîn hate destpêkirin.
Nûçegihana MAyê Sema bingol ku ji ber şopandina bîranînê bi ledanê hatibû desteserkirin, piştî îfadeyên li emniyetê hatibû berdan.
Serdozgeriya Komarî ya Enqereyê, Sema Bîngol jî di nav de derbarê 25 kesên hatibûn desteserkirin de bi hinceta, “Muxalefeta li dijî qanûna xwepêşandanan a bi hejmar 2911an” lêpirsîn da destpêkirin.
Ethem Sarisuluk, 14ê Hezîrana 2013an di nav çalakî û xwepêşandana ji bo Parka Geziyê de li Enqereyê ji aliyê polîsan ve hatibû kuştin.
Darvekirina Sepahi Badjani û Safari Hosseinabadi, yekemîn bûyerên tê zanîn ku tê de kesên di xwepêşandanên Kanûna Paşiyê de hatine desteserkirin, li pêşberî gel hatine darvekirin.
Foto: Hengaw
Rayedarên Îranê aşkere kirine ku wan serê sibeha roja Sêşemê Abolfazl Sepahi Badjaniyê 23 salî û Amirhossein Safari Hosseinabadiyê 29 salî yên di dema xwepêşandanên Kanûna Paşiyê ya 2026an de hatibûn girtin, li Qada Alîxanî ya Îsfehanê li pêşberî gel darve kirin. Darvekirin girêdayî bûyera ku wekî “Doza Qada Alîxanî” tê binavkirin, hatin pêkanîn. Cih û rewşa bersûcê sêyemîn, Alireza Sepahi, nayê zanîn.
Li gorî zanyariyên Rêxistina Mafên Mirov a Hengawê, derbarê bûyerê de hin vîdeo li ser medyaya civakî belav bûne. Di vîdeyoyan de tê dîtin ku bi şev gelek hêzên ewlehiyê li qada darvekirinê hatine bicihkirin. Hêzên ewlehiyê, kesên ku ji bo şermezarkirina darvekirinan li cihê bûyerê kom bibûn, belav kirine. Ev rewş bûye sedema birîndarbûn û girtina çend kesan.
Her du kes jî rastî îşkenceyên giran hatin
Di heman daxuyaniyê de hatiye diyarkirin ku li gorî zanyariyên çavkaniyên agahdar ên derbarê bûyerê de, Sepahi Badjani û Safari Hosseinabadi piştî girtina wan, ji bo bi zorê îtîraf ji wan bê wergirtin, rastî îşkenceya giran a fîzîkî û derûnî hatine. Di daxuyaniyê de hatiye gotin ku “Ew ji xizmeta parêzeriya serbixwe û darizandineke dadperwerane bêpar hatin hiştin” û hat diyarkirin ku “cezayên mirinê tenê li ser bingeha îtîrafên ku di bin îşkenceyê de hatibûn wergirtin, bûn.”
Dadgeha Îranê ragihandiye ku her du kes bi girêdayî pevçûnên di dema xwepêşandanên Qada Alîxanî de derketine, bi sûcên hilgirtina çekên birrînê û beşdarbûna di kuştina endamekî hêzên ewlehiyê yên hikûmetê de hatine cezakirin. Dadgehê, derbarê hûrgiliyên pêvajoya darizandinê de an jî delîlên serbixwe yên ku van îdiayan piştrast bikin, ti agahî pêşkêş nekirin.
Hengawê, derbarê çarenûsa Alireza Sepahi de ku bersûcekî din ê heman dozê ye, fikarên xwe anîn ziman. Ji bo serdaneke dawî gazî malbata wî kirine lê cihê ku ew lê ye nayê zanîn û ev yek jî tirsa ku dibe darvekirina wî nêzîk be, zêde dike.
Di 5 mehan de herî kêm 22 kes hatin darvekirin
Li gorî daneyên ku Navenda Îstatîstîk û Belgekirinê ya Hengawê kom kirine, herî kêm 22 kesên di dema xwepêşandanên Kanûna Paşiyê ya 2026an de hatibûn girtin, di nava pênc mehên dawî de li Îranê hatin darvekirin. Darvekirina Sepahi Badjani û Safari Hosseinabadi, yekemîn bûyerên tê zanîn ku tê de kesên di xwepêşandanên Kanûna Paşiyê de hatine desteserkirin, li pêşberî gel hatine darvekirin.
Hengawê beriya niha ragihandibû ku di doza Qada Alîxanî de herî kêm 12 bersûc bi cezayê kuştinê hatine cezakirin. Bi darvekirina Sepahi Badjani û Safari Hosseinabadi re, hejmara darvekiriyan di vê dozê de derket çaran. Li aliyê din metirsiya darvekirina heşt girtiyên din jî berdewam dike.
Di budçeya parastinê de xalên têkildarî Îran, Hêzên Peşmerge, HSD, Îraq û Sûriyeyê bal kişandin.
Meclîsa Nûneran a Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê(DYA) di rûniştina 22ê Tîrmeha 2026an de Qanûna Erkdarkirinê ya Parastina Neteweyî ya Sala Darayî(NDAA) ya 2027an pesend kir. Ev projeyasa bingeha daxwaza Pentagonê ya 1,5 trilyon dolaran a lêçûnên parastinê pêk tîne.
Di budçeya parastinê de xalên têkildarî Îran, Hêzên Peşmerge, HSD, Îraq û Sûriyeyê bal kişandin. Projeyasa desthilatê dide budceya parastinê ya 1,15 trilyon dolaran. Tê pêşbînîkirin ku 350 milyar dolarên mayî jî ji bo rewşên awarte werin veqetandin.
Projeyasa bi 216 dengên “erê” û 212 dengên “na” hat qebûlkirin.
Di sala 2025an de pênc welatên ku herî zêde lêçûnên leşkerî kirine; DYA, Çîn, Rûsya, Almanya û Hindistan bûn. Lêçûnên van her pênc welatan bi giştî gihişt 1 trilyon û 686 milyar dolarî; ev jî ji sedî 58ê lêçûnên giştî yên cîhanê pêk tîne. Pişka 15 welatên pêşîn jî derket ji sedî 80yî.
DYA, bi lêçûneke 954 milyar dolarî cihê xwe yê di rêza yekem de parast, lê lêçûnên wê li gorî sala 2024an ji sedî 7,5 kêm bûn. Lêçûnên leşkerî yên Çînê bi rêjeya ji sedî 7,4 zêde bûn û bi texmînî gihiştin 336 milyar dolarî. Lêçûnên Rûsyayê jî ji sedî 5,9 zêde bûn û gihiştin 190 milyar dolarî; ev jî dibe ji sedî 7,5ê Berhema Navxweyî ya Gelemperî (BNG) ya Rûsyayê.
HSD û Pêşmerge
Projeyasa destnîşan dike ku piştgiriya Amerîkayê ya ji bo Hêzên Pêşmergeyan ên Herêma Kurdistanê, ji şertên budceyê yên li ser Îraqê cuda ye.
Her wiha piştgiriya ji bo Hêzên Sûriyeya Demokratîk (HSD) ya di çarçoveya têkoşîna li dijî DAIŞê de heta dawiya sala 2027an tê dirêjkirin.
Ji aliyê din ve, alîkariyên ji bo Îraqê bi şertê çekdanîna milîsan ve hatin girêdan. Di projeyasayê de cezayên li ser teknolojî û pîşesaziya parastinê ya Îranê jî hatin xurtkirin.
Piraniya Komariyan piştgirî da projeyasayê lê pêvajoya yasayî hîn temam nebûye. Demokratên li Senatoyê bi taybetî ji ber şerê Îranê û zêdebûna lêçûnên leşkerî li dijî projeyasayê derdikevin.
Daxwaza Pentagonê
Budceya parastinê ku ji aliyê Meclisa Nûneran ve hat qebûlkirin, çarçoveya polîtîkayên parastinê yên Amerîkayê yên sala darayî ya 2027an diyar dike.
Pentagonê bi giştî daxwaza 1,5 trilyon dolaran a lêçûnên parastinê kir.
Ev pere wiha dabeş dibe:
· 1,15 trilyon dolar ji bo budceya bingehîn a parastinê ye.
· 350 milyar dolar jî ji bo fonên zêde yên rewşên lezgîn û pêdiviyên leşkerî yên çaverênekirî tê veqetandin.
Projeyasa hîn nebûye yasa. Ji bo vê yekê divê Senato jî heman metnê qebûl bike û paşê Donald Trump wê îmze bike.
Li Meclisa Nûneran hinek madeyên ku nû li projeyasayê hatin zêdekirin bûn sedema nîqaşan.
Hinek ji van madeyan ev in:
· Dê destûr were dayîn ku leşker û personelên sivîl ên li baregehên leşkerî dixebitin çekan hilgirin.
· Fînansekirina neştergeriyên guhertina zayendê û tedawiyên têkildarî wan ên di pergala tenduristiya leşkerî de tê astengkirin.
· Yasaya Hilberîna Parastinê heta sala 2031ê tê dirêjkirin.
· Ji bo çêkirina keştiyên nû yên şer 500 milyar dolar tên veqetandin.
Mijara Îranê
Projeyasa ji Meclisa Nûneran derbas bû lê li Senatoyê hat rawestandin. Senatorên Demokrat bi taybetî li dijî berdewamiya operasyonên leşkerî yên li Îranê û zêdebûna bilez a lêçûnên parastinê derdikevin.
Serokê Komîteya Xizmetên Çekdar a Meclisa Nûneran Mike Rogers li ser mijarê got:
“Di vê projeyasayê de madeyên ku her kes li ser wan li hev nake hene. Lê divê em fêm bikin ku ev tenê gaveke ji pêvajoya dirêj a yasadanînê ye.”
Joe Wilson ku yek ji endamên kevn ê Komîteya Xizmetên Çekdar a Meclisa Nûneran e da zanîn ku projeyasa ne tenê rêkxistineke budceyê ye, di heman demê de peyameke siyaseta derve jî hildigire.
Joe Wilson li ser vê yekê wiha got:
“Rejîma Îranê û hevrikên me yên din wêrektir dibin. Ev yasa vê peyamê dide ku Amerîka li hemberî her hewldaneke dijminane ya li dijî welatê me û hevpeymanên me amade ye.”
Wilson qal kir ku projeyasa alîkariyên ewlehiyê yên ji bo Ukrayna, Sûriye, Îraq û Gurcistanê jî li xwe digire û ev yek beşek ji stratejiya “bi rêya hêzê aştî”yê ye.
Alîkariya ji bo Îraqê didome lê bi şert e
Li gorî projeyasayê, perwerde, alav û piştgiriya leşkerî ya Amerîkayê ya ji bo hêzên ewlehiyê yên Îraqê heta 31ê Kanûna Pêşîn a 2027an tê dirêjkirin.
Lê ji sedî 75ê fona ewlehiyê ya ku ji bo Îraqê hatiye veqetandin dê neyê dayîn.
Ev pere dê wê demê serbest bibe ku Wezîrê Parastinê ji Kongreyê re raporekê bişîne û diyar bike ku ev şert hatine bicihanîn:
· Ji bo çekdanîn û belavkirina komên çekdar ên li derveyî kontrola dewletê gavên cidî werin avêtin.
· Desthilata Serokwezîrê Îraqê ya li ser hemû hêzên çekdar were xurtkirin.
· Lêpirsîn û cezakirina wan komên ku êrişî berjewendiyên Amerîka û Îraqê dikin.
Budceya Pêşmergeyan
Yek ji madeyên herî girîng ên projeyasayê jî li ser Hêzên Pêşmergeyan bû.
Li gorî metna yasayê, astengiyên budceyê û şertên ku ji bo hêzên ewlehiyê yên Îraqê hatine danîn dê ji bo Hêzên Pêşmergeyan ên Herêma Kurdistanê neyên bicihanîn.
Ev sererastkirin nîşan dide ku Amerîka piştgiriya xwe ya leşkerî û darayî ya ji bo Pêşmergeyan, ji nîqaşên milîsên li Bexdayê cuda dinirxîne.
Piştgiriya ji bo HSDyê wê bidome
Projeyasa destnîşan dike ku piştgiriya Amerîkayê ya ji bo hevbeşên wê yên li Sûriye û Rojavayê yên di têkoşîna li dijî DAIŞê de didome.
Li gorî vê yekê, piştgiriya perwerde, alav û operasyonan a ji bo HSDyê dê heta dawiya sala 2027an bidome. Projeyasa her wiha dayîna pereyan ji bo wan welatên hevpeyman ên ku piştgiriyê didin operasyonên Amerîkayê jî li xwe digire.
Ji xeynî van tiştan, veguhastina her girtiyekî Guantanamoyê ya ji bo Sûriyeyê jî tê qedexekirin. Di projeyasayê de Îran di nav “welatên dijmin ên biyanî” yên Amerîkayê de tê dabeşkirin.
Li gorî vê yekê:
· Bikaranîna madeyên xav an jî teknolojiya bipêşketî ya bi çavkaniya Îranê, di pîşesaziya parastinê ya Amerîkayê de tê qedexekirin.
· Piştgirî tê dayîn ku bi Îsraîlê re li dijî dronan teknolojiyên parastinê û pergalên parastina asmanî werin pêşxistin.
Projeyasaya ku ji Meclisa Nûneran derbas bû dê niha li Senatoyê were gotûbêjkirin. Piştî ku her du alî li ser metneke hevpar li hev bikin, dê yasa ji bo erêkirinê pêşkêşî Serok Donald Trump were kirin.
Li gorî daneyên sala 2025an ên Enstîtuya Lêkolînên Aştiyê ya Navdewletî ya Stockholmê (SIPRI) ku bazirganiya fermî ya çekan a navneteweyî dişopîne; xercên leşkerî yên cîhanê ji sedî 2,9 zêde bûne û gihîştin 2 trilyon û 887 milyar dolarî. Ev asta herî bilind e ku SIPRIyê heta niha tomar kiriye û ev 11 sal in ku xercên leşkerî yên cîhanê li pey hev zêde dibin.
Li gorî rapora SIPRIyê ya Nîsana 2026an; xercên leşkerî yên cîhanê di 10 salên dawî de (2016-2025) ji sedî 41 zêde bûn. Rêjeya xercên leşkerî di nav dahata cîhanê de, di sala 2024an de ji sedî 2,4 bû, lê di 2025an de derket ji sedî 2,5an. Li cîhanê li serê her kesî 352 dolar xercê leşkerî dikeve.
Di raporê de hat diyarkirin ku; her çend xercên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) kêm bûbin jî, ji ber bilindbûna herî zêde a li Ewropayê û zêdebûna li Asya û Okyanusyayê, xercên giştî yên cîhanî derketin jor. Heke em DYAyê hesab nekin, xercên leşkerî yên cîhanê di sala 2025an de ji sedî 9,2 zêde bûne.
Li Ewropayê ji sedî 14 zêde bûye
Li gorî SIPRIyê; di sala 2025an de xercên leşkerî li hemû herêman zêde bûne, tenê li parzemîna Amerîkayê kêm bûne. Zêdebûna herî balkêş li Ewropayê çêbû. Xerca leşkerî ya giştî ya welatên Ewropayê ji sedî 14 zêde bû û derket 864 milyar dolarî.
Ev, asta herî bilind e ku SIPRIyê heta niha ji bo Ewropayê tomar kiriye. Xercên li vê herêmê di navbera salên 2016 û 2025an de bûne du qat; rêjeya zêdebûnê wekî ji sedî 102 hat hesabkirin.
Di raporê de hat diyarkirin ku sedemên sereke yên vê zêdebûnê şerê Rûsya-Ûkraynayê ye; her wiha guman û nediyariya endamên NATOyê ya li ser garantiyên ewlehiyê yên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) ye. Lêçûnên leşkerî yên 29 endamên NATOyê yên li Ewropayê, di sala 2025an de gihişt 559 milyar dolarî. Li gorî rapora SIPRIyê, ji van welatan 22an lêçûnên xwe yên leşkerî bi kêmî ve derxistin ji sedî 2ê.
Li Ewropayê di zêdekirina xerciyên leşkerî de herî zêde Almanya, Polonya, Îtalya, Îspanya û Ûkrayna derketin pêş. Lêçûnên leşkerî yên Almanyayê ji sedî 24 zêde bûn û gihiştin 114 milyar dolarî; bi vî rengî Almanya di asta cîhanê de derket rêza çaremîn. Lêçûnên Polonyayê ji sedî 23, yên Îtalyayê ji sedî 20 û yên Îspanyayê jî ji sedî 50 zêde bûn. Lêçûnên leşkerî yên Ûkraynayê bi zêdebûneke ji sedî 20î gihişt 84,1 milyar dolarî.
Di sala 2025an de pênc welatên ku herî zêde lêçûnên leşkerî kirine; DYA, Çîn, Rûsya, Almanya û Hindistan bûn. Lêçûnên van her pênc welatan bi giştî gihişt 1 trilyon û 686 milyar dolarî; ev jî ji sedî 58ê lêçûnên giştî yên cîhanê pêk tîne. Pişka 15 welatên pêşîn jî derket ji sedî 80yî.
DYA, bi lêçûneke 954 milyar dolarî cihê xwe yê di rêza yekem de parast, lê lêçûnên wê li gorî sala 2024an ji sedî 7,5 kêm bûn. Lêçûnên leşkerî yên Çînê bi rêjeya ji sedî 7,4 zêde bûn û bi texmînî gihiştin 336 milyar dolarî. Lêçûnên Rûsyayê jî ji sedî 5,9 zêde bûn û gihiştin 190 milyar dolarî; ev jî dibe ji sedî 7,5ê Berhema Navxweyî ya Gelemperî (BNG) ya Rûsyayê.
Lîstika peyvan a kurdî ‘Peyv Link’ ku zêdetirî 200 hezar peyvan li xwe digire li ser Google Playê li benda kurdîhezan e.
Lîstika peyvan a dîjîtal “Peyv Link” ku wekî versiyona kurdî ya lîstika navdar Scrabble hatiye amadekirin, di platforma Google Playê de li benda lîstikvanan e.
Lîstika ku di ferhenga wê de zêdetirî 200 hezar peyvên kurdî û wateyên wan cih digirin. Bikarhêner dikarin di lîstikê de hem li dijî hişê çêkirî (AI) hem jî bi awayekî online bibin hevrikên lîstikvanan.
Ji bo hişê kurdewar pratîkek baş
Peyv Link tenê wekî lîstikeke peyvan namîne; di heman demê de ji bo xurtkirina hişî û pêşxistina hişmendiya zimanê zikmakî wekî pratîkek zihnî ye. Girêdanên ku di navbera peyvên kurdî de tên çêkirin, ferhenga lîstikvanan bi awayekî sîstematîk fireh dike û hişê wan çalak dihêle.
Bikarhênerên ku dixwazin lîstikê li ser amûrên xwe yên mobîl bar bikin, dikarin di Google Playê de peyva “Peyv” an jî “Peyv Link” binivîsin û lîstikê daxin.
Li gorî daxuyaniya Heyeta Îmraliyê ya DEM Partiyê Ocalan di hevdîtinê de diyar kiriye û gotiye, “Biryardariya me ya ji bo avêtina gavên li ser bingehê ruhê banga 27ê Sibatê û çareserkirina pirsgirêkê di nav hiqûqa xwişk û biratiyê de berdewam dike.”
Endamên Heyeta Îmraliyê ya Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan (DEM Parti) Pervin Buldan, Mithat Sancar û Ozgur Faik Erol, piştî hevdîtina 5 saetan a di 20ê Tîrmehê de ku li Girava Îmraliyê bi Ocalan re kiribûn, daxuyaniyek dan.
Heyetê hevdîtina xwe ya herî dawî di 24ê Gulanê de bi Abdullah Ocalan re kiribû. Di wê hevdîtinê de jî nîqaşên li ser “qanûna çarçoveyê” hatibûn kirin.
Ocalan di 27ê Sibata 2025an de ji bo PKKê banga danîna çekan kiribû.
PKKê di Gulana 2025an de ragihandibû ku wan xwe fesix kiriye û di Tîrmeha 2025an de jî merasîmeke sembolîk a şewitandina çekan li dar xistibû.
Di peyama nû ya Ocalan de hatiye gotin ku “Êdî dema wê hatiye ku li gorî hesasiyetên her du aliyan zemînekî qanûnî bê amadekirin.”
Heyeta Îmraliyê ya DEM Partiyê di daxuyaniyê de destnîşan kiriye û gotiye, “Piştî demeke dirêj me bi Birêz Abdullah Ocalan re hevdîtineke berfireh pêk anî. Di civînê de mijarên; bûyerên siyasî yên li herêmê, avakirina civaka demokratîk, qonaxa heyî ya pêvajoya aştiyê û rê, rêbaz û şêweyê qanûna çarçoveyê bi berfirehî hate nirxandin.”
Li gorî daxuyaniyê Ocalan ev nirxandin kiriye:
“Biryardariya me dewam dike ku li gorî ruhê banga 27’ê Sibatê gavê biavêje û pirsgirêkê di nava hiqûqa xwişk û biratiyê de çareser bike. Em li ber wê qonaxê ne ku hevgirtin û tifaqa dîrokî ya Kurd-Tirk derbasî ser zemîneke hiqûqî bikin ku ev tifaq li Anatoliyê heqîqeteke dîrokî ye û di hemû qonaxên krîtîk de ji hev cuda nebû. Heqîqeta ‘Eger tu Kurd ji Tirk cuda bike Kurd namîne, eger tu rabe Tirk ji Kurd cuda bike Tirk namîne’ afirandina hiqûqa wekheviyê û jiyaneke hevpar ferz dike.
Dem hatiye ku zemîneke qanûnî bê ava kirin ku hesasiyeta aliyan li ber çavan digire. Em zanibin ku vekirina vê rêyê ya bi sebir firsendeke dîrokî ye nêzîkatiyên ji rêzê, sivik, teng û xizmetê ji paşerojê re nakin biterikînin û bi hev re jiyana hevpar ava bikin. Di çarçoveya rapora ku Komîsyona Demokrasî, Xwişk-Biratî û Piştevaniya Mîllî ya li TBMM’ê hate amade kir, ji bo pêvajoyeke qanûnî û hiqûqî destpê bike, ji bo şer û çek bi temamî ji dewrê bêne derxistin, ji bo rûpeleke nipînû bê vekirin çi ji destê kê tê divê bike.
Tifaqa Kurd-Tirk kevirê esasî yê paşeroja hevpar a Anatoliyê ye. Di her gava ku bê avêtin de divê em çanda vê xakê ji xwe re bikin esas. Pêkan e ku bi sererastkirinên qanûnî ev tifaq bi garantiya hiqûqî bê mayindekirin û li komareke demokratîk bi rengekî azad û wekhev bijîn. Divê hiqûqa negatîf veguhere hiqûqa pozîtîf.
Dîrok firsendekê dide me ku em jiyaneke hevpar ava bikin, di nava edalet û wekheviyê de rûpelekî nipînû vekin. Baweriya min tam e ku em ê bi hev re vê firsendê bi kar bînin, binirxînin.”
Di dawî ya daxuyaniyê de heyetê weha gotiye:
“Weke heyet em vê banga dîrokî ya Birêz Ocalan dîrokî dibînin û careke din destnîşan dikin ku em bi biryar in ku di serî de Meclîs bi hemû saziyên pêwendîdar re diyaloga çêker dewam bikin, pêvajoyê ji bo wergirtina encamê bi pêş ve bibin û li ser bingeha hiqûqa xwişk û biratiyê bigihêjin çareseriyeke mayinde.”
Di nav kesên ku hatin desteserkirin de 3 doktor, hemşîreyek, peywîrdarek karên agahiyan, 5 karmendên berhevkirina daneyan, hevjîna Tuncay Sonel, Handan Sonel, xwediyê şîrketa teknolojiyê ku tê îdiakirin mudaxileyî telefona Dokuyê kiriye, karsazek û 2 cerdevan hene.
Di lêpirsîna xwendekara zanîngehê Gulistan Dokuyê de operasyonek nû pêk hat. Di encama operasyonê de 15 kes hatin desteserkirin.
Di nav kesên ku hatin desteserkirin de 3 doktor, hemşîreyek, peywîrdarek karên agahiyan, 5 karmendên berhevkirina daneyan, hevjîna Tuncay Sonel, Handan Sonel, xwediyê şîrketa teknolojiyê ku tê îdiakirin mudaxileyî telefona Dokuyê kiriye, karsazek û 2 cerdevan hene.
Di çarçoveya lêpirsîna ku Serdozgeriyên Komarê yên Erzirom û Dêrsimê bi rê ve dibin de li Xarpêt, Meletî, Enqere, Stenbolê û Dêrsimê operasyonên hemwext hatin kirin.
Di serdegirtinên malan de di nav kesên hatine desteserkirin 3 doktor, hemşîreyek, peywîrdarek karên agahiyan, 5 karmendên berhevkirina daneyan, hevjîna Tuncay Sonel, Handan Sonel, xwediyê şîrketa teknolojiyê ku tê îdiakirin mudaxileyî telefona Dokuyê kiriye, karsazek û 2 cerdevan jî hene.
Li gorî nûçeya Ajansa Welat kesên hatine desteserkirin birine rêvebiriyên emniyetan.
Çi bûbû?
Xwendekara Zanîngeha Mûnzûrê Gulîstan Dokû di 5ê Kanûna Paşiya 2020an de venagere wargeha ku lê dimîne.
Hevalên Dokûyê yên wargehê piştî nikarin têkiliyê bi Dokûyê re daynin serî li Rêvebiriya Emniyeta Dersîmê didin û malbata wê agahdar dikin.
Malbata Dokûyê tên bajêr û di 6ê Kanûna Paşiyê de serî li Rêvebiriya Emniyeta Dersîmê didin ku keça wan wenda bûye.
Polîsan ji bo Gulistan bê dîtin bi hevalên wê re hevdîtin dike, sînyalên telefona wê dişopîne û qeydên MOBESEyê yên bajêr lêdikol in.
Di lêkolînan de diyar dibe ku Dokû di saet 11.29an de li wêstgeha wesayîtan ya Kolana Ataturkê li wesayita ku diçe zanîngehê sûwar dibe.
Piştre îfadeya seyaqê wesayîtê tê girtin ku seyaq dibêje ew nizan e Dokû li kîderê li wesayîtê peya bûye.
Piştî îfadeya seyaq hatiye pêşbînîkirin ku Dokû li ser Pireya Sari Saltûk peya bûye ku li wir jî kamera tune ye.
Jinan û malbata Dokûyê ji bo ku Gulistan bê dîtin têkoşiyan e. li ser vê yekê biryara valakirina bendavê hatiye girtin.
Di 17ê Hezîrana 2020an de ji bo ku Zeynal A. weke gumanbar were girtin daxwazname ji bo Serdozgeriya Komarî a Dersîmê hatiye dayîn.
Serdozger Ebru Cansu ya ku di sala 2024an de li Serdozgeriya Komarê ya Dêrsimê hatibû erkdarkirin, dosye ji nû ve vekir.
Li gorî nûçeyên di çapemeniyê de cih girtine, di destpêka vê salê de şahidekî nepen li dijî kurê walî îfade daye û lêpirsîn li ser vê geşedanê kûr bûye. Her weha çapemeniyê nivîsîbû ku şahedê nepen gotiye, kurê walî tecawiz li Gulistan Dokuyê kiriye û piştre bi çekê kuştiye.
Li ser vê geşedanê, dozgeriyê derbarê gelek navan de biryara desteserkirinê da. Bi fermana dozgeriyê di 13ê Nîsana 2026an de li heft bajaran bi awayekî hemwext operasyon hatin kirin.
Wezîrê Dadê Akın Gurlekê ku di Sibata 2026an de dest bi wezîfeyê kir, got ku “divê heta dawiyê lêpirsîn bê kolandin.” Di dema windabûna Dokuyê de Suleyman Soylu wezîr bû. Piştî wî Ali Yerlikaya hatibû tayînkirin.
Piştî 6 salan di çarçoveya lêpirsînê de di 13ê Nîsana 2026an de 13 kes hatin desteserkirin.
Kesên hatin desteserkirin ev in:
Zeinal Abakarov, Engin Yucer (zirbavê Zeinal ku polîsê berê ye), Cemîle Yucer (dayika Zeinal), Ugurcan Açikgoz (hevalê Mûstafa Turkay Sonel), Erdogan Elaldi (Wê demê xebatkarê Îdareya Taybet a Bajar bû), Mûstafa Turkay Sonel, Gokhan Ertok (polîsê berê bû ku hatibû îxrackirin, di pêvajoya lêpirsîna der heqê walî û parastvanê wî de eleqeya wî hebû;), Savaş Gulturk (Kesê ji kamerayên Zanîngeha Munzurê berpirsyar), Suleyman Onal (kesê li Zanîngeha Munzurê ji kamerayan berpirsyar), Celal Altaş, Nûrşen Arikan, Şukru Eroglû (Parastvanê walî Tuncay Sonel).”
Ji bo 33 kesên ku di Komkujiya Pirsûsê de can dane, li Navenda Çandê ya Amarayê bernameya bîranînê pêk hat. Her weha li Amed, Stenbol, Enqere, Hatay, Dersim û gelek bajarên din komkujî hate bibîranîn.
Fotograf ve video: Niha+
Qurbaniyên Komkujiya Pirsûsê di 11em salvegera xwe de li gelek bajaran hate bibîranîn.
Di 20ê Tîrmeha 2015an de li ser banga Federasyona Komeleyên Ciwanên Sosyalîst (SGDF), li bajarên cûda 300 ciwan ji bo alîkariya mirovî û pêlîstokên zarokan bibin Kobaniyê, berê xwe dan Rihayê. Dema ciwanan li Pirsûsê, li Navenda Çandê ya Amarayê civîneke çapemeniyê li dar xist, êrîşeke bombeyî pêk hat û di encama êrîşê de 33 ciwan mirin û bi dehan jî birîndar bûn.
Bajarên ku îro lê bîranîna komkujiyê lê hat kirin ev in:
Riha
11em Salvegera Bîranîna Komkujiya Pirsûsê bi pêşengiya Înîsiyatîfa Malbatên Pirsûsê li ber Navenda Çandê ya Amarayê ya li navçeya Pirsûsa Rihayê pêk hat. Di bîranînê de birîndarên komkujiyê, nûnerên SGDFê, ESPê, Platforma Saziyên Demokratîk, Cîgirê Serokê Koma Partiya DEMê Sezaî Temellî û gelek welatî amade bûn.
Hevserokê DEM Partiyê yê Rihayê Nîhat Demîrbîleklî di bîranînê de axivî û bal kişand ser Şoreşa Rojava û wiha got:
“33 rêwiyên me yên xeyalan dixwestin biçin Kobanê û ji zarokan re pêlîstok û şekir bibin. Lê rasterast bûn armanca komkujiyê. Di wê demê de dayikekê gotibû ‘Xwezî li şûna wan em bimirana, em fêrî êşê bibûn lê wan êş nedîtibû.’ Ev gotin bi xwe nîşaneya biratiya gelan e. Em ê têkoşîn û xeyalên wan pêk bînin.”
Li ser navê SGDFê Aslı Demîr jî diyar kir ku beriya 11 salan ji bo avakirina Kobanê ketine rê û ev tişt anî ziman:
“Rêwîtiya wan ji bo biratiya gelên Kurd û Tirkiyeyê bû. Berpirsyarê vê komkujiyê dewlet e ku beriya teqîna bombeyan astengî çênedikir. Qatil hîn nehatine darizandin. Îro şahidên Pirsûsê salvegera komkujiyê li zindanan pêşwazî dikin. Em ê şehîdên xwe çi li zindanan çi li derve bînin ziman.”
Endamê MKYya ESPê Okan Daraci da zanîn ku ew daxwaza aştiyeke adil, wekhev û demokratîk dikin û wiha got: “Li vê baxçeyî xeyalên me veşartî ne. Daxwaza gelan a ji bo azadî û aştiyê qetil kirin. Lê em bin neketin. Aştiyeke ku li ser teslîmiyetê bê ferzkirin em qebûl nakin.”
Wekîlê Serokê Koma DEM Partiyê Sezaî Temellî jî destnîşan kir ku Kobanê hêviya gelan bû û ev tişt vegot: “Hêzên tarî û barbar hevalên me li vir qetil kirin. Rêya wan rêya demokrasiyê, sosyalîzmê û komara demokratîk e. Ji bo pêkanîna xeyalên 33 rêwiyên xeyalan em ê têkoşîna xwe hîn bêtir bilind bikin.”
Amed
Bi pêşengiya Federasyona Komeleyên Ciwanên Sosyalîst (SGDF) cangoriyên Komkujiya Pirsûsê Veysel Ozdemir û Nazli Akyurek, li ser gorên xwe yên li Goristana Yenîkoyê û Goristana 450 Evlerê yên li Amedê hatin bibîranîn.
Parlamenter û rêveberên DEM Partiyê, rêveberên MEBYA-DERê, nûnerên rêxistinên sosyalîst, Dayikên Aştiyê, nûnerên saziyên sivîl û û malbatên cangoriyan tev li bernameyên bîranînê bûn. Di bîranînan de ji bo cangoriyan rêz hate girtin. Pêşî bernameya bîranînê li ser gora Veysel Ozdemîr a li Goristana Yenîkoyê pêk hat. Paşê jî bernameya bîranînê li ser gora Nazli Akyurek a li Goristana 450 Evlerê pêk hat. Di her du bernameyan de jî axaftin hatin kirin.
Endamê SGDFê Devrîm Altinkaynak axivî û wiha got: “Sosyalistên welatparêz ji aliyê AKPê ve bi destê DAIŞê hatin qetilkirin.” Devrîm Altinkaya qala armqanca ciwanan kir û destnîşan kir ku ev ciwanên çepgir û şoreşger di oxira ku di navbera gelê Kurd û Tirk de bibin pir canê xwe ji dest da.
Paşê Hevserokê MEBYA-DERa Amedê Ramazan Dengîz jî axivî û komkujiyên 5ê Hezîranê û 10ê Cotmehê ji bir xist û wiha got: “Bi êrişan pêşiya aştiyê girtin. Ji bo hestên ciwanan em bi cih bînin, ev pêvajo dema wê ye. Divê em li gorî ruhê demê xeyalên qurbaniyan bicih bînin.”
Parlamenterê DEM Partiyê yê Amedê Serhat Eren jî diyar kir û got: “Heta ku hemû komkujiya neyên zelalkirin, ew hêzên li pişt wan komkujiyan neyên darizandin, aştiyek mayînde nayê ser vê axê. Demildest em daxwaz dikin ku hemû hêzên li pey van komkujiyan derkevin holê û kujer bên cezakirin.”
Stenbol
33 kesên ku di Komkujiya Pirsûsê de canê xwe ji dest dabûn, li Kadıkoya Stenbolê hatin bibîranîn. Di bîranînê de ji malbatên Pirsûsê Bayram Boyraz û Ali Sadet, Hevseroka Federasyona Komeleyên Ciwanên Sosyalîst (SGDF) Berfin Polat û Parlamentera Stenbolê ya DEM Partiyê Kezban Konukçu axavîn. Peyamên ji girtîgehan hatibûn yên parêzera Platforma Ji Bo Pirsûsê Edalet Sezin Uçar, Ugur Ok û Hevserokên Partiya Sosyalîst a Bindestan(ESP) Hatice Deniz Aktaş û Murat Çepni di bîranînê de, hatin xwendin.
Daxuyaniya bi sernavê “Ji bo Pirsûsê Adalet, Ji bo Her Kesî Adalet” ku li ser navê Înisiyatîfa Malbatên Pirsûsê hatibû amadekirin, ji aliyê Merve Nur İşleyici ve ku ji komkujiyê bi birîndarî rizgar bûbû, hat xwendin.
Di daxuyaniyê de weha hat gotin: “Beriya 132 mehan, bi sedan kes ku piranî xwendekarên zanîngehê bûn û ji bo avakirina bajarekî wêranbûyî keti bûn rê, li navçeya Pirsûsa Rihayê ku ji bo bêhnvedanê rawestiyan bûn, bûn armanca êrîşa bombeyî ya xwekujî ku ji aliyê DAİŞê ve hat encamdan. Di vê êrîşê de 33 rêwiyên me yên xeyalan nemir bûn û bi sedan hevalên me birîndar bûn. Di nav van 11 salên derbasbûyî de, di serî de Halitaga, bajar bi bajar, kolan bi kolan û qad bi qad me ji têkoşîna xwe ya adaletê bîhnokekê jî paşde gav neavêt. Ev 11 sal in em heman pirsan dipirsin, heman daxwazan tînin ziman û 33 rêwiyên xwe yên xeyalan bi bîr tînin. Lê tevî van hemû salan, ji bo ronîkirina Komkujiya Pirsûsê yek gava bi tenê jî nehatiye avêtin. Çawa ku kujer û berpirsiyarên rastî nehatin derxistin holê, di dirêjahiya doza komkujiyê de ti daxwazên ku me wekî malbat û parêzer anîn ziman nehatin qebûlkirin. Wekî din di dawiya 11 salan de daxwaza me ya adaletê wekî suç hat dîtin; bi hincê ‘heqaret li dadgehê hatiye kirin’ cezayên girtîgehê dan malbatên me.”
Îzmîr
Rêxistinên ciwanan û Înisiyatîfa Malbatên Pirsûsê yên Îzmîrê di 11emîn salvegera Komkujiya Pirsûsê de daxuyaniyek dan û meşek li dar xistin. Di daxuyaniya ku li ber Navenda Çandê ya Turkan Saylanê hat dayîn de, pankarta bi nivîsa “Dê tu xewn nîvco nemîne” û wêneyên kesên di komkujiyê de jiyana xwe ji dest dane hatin hildan. Her wiha gelek caran dirûşmên “Pîrsûsê ji bîr neke, nede bîr kirin”, “Kujer DAIŞ, hevkar AKP” û “Hesabê Pîrsûsê wê bê pirsîn” hatin berzkirin. Daxuyaniya Înisiyatîfa Malbatên Pîrsûsê Onder Aktaş û daxuyaniya Rêxistinên Ciwanan jî Beliz Karapinar xwend.
Enqere
Hezên Ked û Demokrasiyê yên Enqereyê û Rêxistinên Ciwanan di 11emîn salvegera komkujiya Pirsûsê de qurbaniyên komkujiyê bibîranîn. Bîranîna li Rêya Yukselê ya navçeya Çankaya ya Enqereyê pêkhat gelek kes tevlî bûn. Girseyê, bi pankarta li ser wêneyên kesên di komkujiyê de hatine kuştin li kolana Konurê heta cihê bîranînê meşiyan. Di meşe de girsê bê navber dirûşmeyên, “Ji bo Pirsûsê edalet û ji bo hemû kesan edalet”, “Bijî berxwedana Rojava” û “Kujer ÎŞÎD û hevkar jî dewletê” berzkirin.
Metna hevpar a daxuyaniyê ji aliyê Hevserokê Giştî yê SYKPê Mertcan Tîtîz ve hat xwendin.
Şirnex
Li navçeya Cizîrê ya Şirnexê cangoriyên komkujiya Pirsûsê li ser gora Hogir Ozkan a li Goristana Eslî hatin bîranîn. Malbata Hogir Ozkan, rêveber û endamên partiyên siyasî û saziyên civakî û gelek welatî tev li bîranîna bûn. Destpêka bîranînê ji bo cangoriyên Pirsûsê û hemû cangoriyên azadiyê deqeyek rêz hat girtin.
Piştî rêzgirtinê bavê Hogir Ozkan, Mehmet Ozkan ku ji ber nexweşiya xwe nekarî tev li bîranînê bibe bi rêya telefonê got ku wan 2015an Hogir Ozkan weke cejnekî şandiye Pirsûsê lê xwînxwaran nehişt zarokên wan pêlîstokan bigehînin destê zarokên Kobanê.
Hevserokê DEM Partiyê yê Şirnexê Ramazan Ûysal destpêka axaftina xwe de cangoriyên Pirsûsê bi bîr anîn û wiha got: “Beriya 11 salan 33 canên me xistin bin axê, em wan bi rêzdarî bi bîr tînin. Wan ji bo aştiyê û zarokên Kobanê berê xwe dabû Pirsûsê. Ev ax êdî ji xwînê têr bûye, divê em ji çar aliyên ve ji bo aştiyê bixebitin ku êdî xwîn nerije. Divê em li Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk derkevin ku em pêvajoyê bi awayek serkeftî bibin heya serî. “
Hatay
Li navçeya Antakyayê ya Hatayê, ji qurbaniyan Okan Pîrînç li ser gora xwe hate bîranîn. Malbata wî û endamên Platforma Ked û Demokrasiyê ya Antakyayê beşdarî bîranînê bûn. Hevserokê DEM Partiyê yê Hatayê Naîm Ozbek axivî û diyar kir ku wê têkoşîna xwe ya ji bo aştî û demokrasiyê dewam bikin û polîtîkayên înkar û faşîzmê ji holê bêne rakirin. Bîranîn piştî ku qurnefîl li ser gor hate danîn, bi dawî bû.
Dêrsim
Li navçeya Pulur a Dersimê, Çagdaş Aydin li ser gora xwe hate bîranîn. Bavê wî Fethî Aydin li bîranînê axivî û anî ziman ku destnîşan kir ku wê dest ji têkoşînê bernedin. Bîranîn piştî xwendina helbestên li ser Komkujiya Pirsûsê bi dawî bû.
Mêrdîn
Li navçeya Qoser a Mêrdînê Mûrat Yûrtgul û Emrûllah Akhamûr li ser gora xwe hatin bîranîn. Hevserokê Şaxê Mêrdînê yê MEBYA-DER’ê Salîh Kûday li bîranînê axivî û destnîşan kir ku wê têkoşîna cangoriyan dewam bikin. Dayika Mûrat Yûrtgul, Şemsa Yûrtgul jî bi bîr xist ku li gel 11 sal di ser komkujiyê re derbas bûne berpirsyar hîn nehatine darizandin û anî ziman ku wê lêgerîna xwe ya li edaletê dewam bikin.
Bîranîn piştî ku qunefîl li ser gorên cangoriyan hate danîn bi dirûşmên “Şehîd namirin” û “Pirsûsê ji bîr neke, nede jibîrkirin” bi dawî bû.
Hêzên Îranê vê sibehê bi zêdetirî 5 dron û mûşekan êrişî Hewlêr, paytexta Herêma Kurdistana Iraqê kir. Di encamê de 8 pêşmerge mirin û gelek kes jî birîndar bûn. Her weha Îranê êrişî Kuweyt, Behreynê û Sûriyeyê jî kir.
Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) û Îsraîlê di 28ê Sibata 2026an de li dijî Îranê şer ragihandibûn û dest bi êrişan kiribûn. Li hember êrişên DYAyê û Îsraîlê, weke bersiva van êrişan Îranê jî êrişî baregehên DYAyê yên li welatên Kendavê û Herêma Kurdistana İraqê ne, kir û her weha Îran van êrişan hê jî didomîne.
Di roja yekem a êrîşan de, Rêberê Olî ê Îranê Elî Xameneyî jî di nav de gelek berpirsên payebilind ên Îranê hatibûn kuştin. Amerîkayê êrîşên xwe yên li dijî Îranê wekî “Operasyona Hêrsa Dîrokî” û Îsraîlê jî êrişên xwe wekî “Operasyona Gurandina Şêr” bi nav kir. Îranê jî di bin navê “Operasyona Soza Rastîn-4” de êrişên bersivdayînê da dest pê kirin.
Ji 28ê Sibatê ve ji destpêka şerê DYA û Îsraîlê yê bi Îranê re heta beriya agirbestê bi sedan êriş li dijî Herêma Kurdistanê hatin kirin.
Di 8ê Nîsana 2026an de Serokê DYAyê Donald Trump ragihand ku wan bi Îranê re bi şertê ku Tengava Hurmuzê bi tevahî jinûve were vekirin, agirbesteke ji bo du hefteyan qebûl kiriye.
Her weha tevî ku agirbest hat ragihandin jî Îranê bi tu awayî êrişên xwe yên li dijî kurdan ranewestan. Ji 28ê Sibata 2026an heta 8ê Nîsanê roja agirbestê Îran û rêxistinên di bin banê wê de bi zêdetirî 700 dron û mûşekan êrişî Herêma Kurdistana Iraqê kiribûn. Piştî agirbestê Îranê êrişên xwe yên li dijî Herêma Kurdistanê berdewam kirin.
Mirî û birîndar hene
Li gorî RojNewsê vê sibehê, Îranê bi zêdetirî 5 dron û mûşekan êrişî sînorê Hewlêra paytexta Herêma Kurdistanê kir. Her weha êriş ji aliyê sîstema parastina hewayî ve hate têkbirin.
Li gorî agahiyan, di saetên vê sibehê de dengê teqînan li sînorê bajarê Helebceyê jî hate bihîstin. Sedema wê bi fermî nehate eşkerekirin, lê tê gotin êriş bi droneyê pêk hatiye.
Her wiha li gorî nûçeya Rûdawê vê sibehê bi dronan êrişî baregehên partiyên Kurd ên Rojhilatê yên li sînorê Rizguwêz a Silêmaniyê ne kirin e û şewat derketiye.
Berpirsekî Komeleya Şoreşger a Zehmetkêşên Kurdistana Îranê ragihand ku ji ber êrişên berê vê sibehê yên li baregeheke wan a li parêzgeha Silêmaniyê, mirî û birîndarên wan hene.
Endamekî Komîteya Navendî ya Komeleya Şoreşger a Zehmetkêşên Kurdistana Îranê li ser êrişên bi dron û mûşekan ên li ser kampên wan ji Rûdawê re axivî ye û gotiye:
“Navenda me ya sereke ya li Zirgiwêzeleya Silêmaniyê bi 6 mûşekan hat bombebarankirin û agir pê ket. Li gorî daneyên destpêkê herî kêm 9 şehîdên me hene û îhtimal heye ku ev amar zêdetir bibe. Hejmarek birîndar jî hene lê ji ber ku agir didome dane bi awayekî hûr ne diyar in.”
Îranê êrişî Kuweyt, Behreynê û Sûriyeyê jî kir
Artêşa Kuweytê têkildarî êrişên Îranê ên li ser welatê wan li ser hesabê xwe yê fermî yê Xê daxuyaniyek belav kir û got:
“Parastina asmanî ya Kuweytê niha bersiva êrişên mûşekî û dronî yên dijminane dide ku ji ber destdirêjiyên Îranê derketine holê.”
Li Behreynê bangî welatiyan hat kirin
Wezareta Karên Navxwe ya Behreynê ragihand ku li welêt sîrenên hişyariyê lê dane. Wezaretê ji bo parastina jiyana wan bangî welatiyan kir ku bi lez herin stargeh û cihên aram. Medyaya fermî ya Îranê piştrast kir ku artêşa welatê wan li Behreynê baregeheke asmanî kiriye armanc ku balafir û helîkopterên Amerîkayê lê bûne.
Tehranê jî îdia kiriye ku ev êriş “wekî bersivekê ne ji bo kiryarên dijminane yên dijmin ên li binesaziya bajaran û xelkê bêguneh ê Îranê.”
Sûriye
Supaya Pasdaran a Îranê ragihand ku wan di çarçoveya bersivdayîna êrişa li bajarê Bempûrê yê Sîstan û Belûçistana Îranê de, li Sûriyeyê baregeheke leşkerî ya Amerîkayê kiriye armanc.
Supaya Pasdaran a Îranê li ser êrişa li baregeha leşkerî ya Tenefê daxuyaniyek belav kir.
Li gorî daxuyaniyê, di êrişê de gelek leşkerên Amerîkayê hatine kuştin.Di daxuyaniyê de hat diyarkirin ku wan “ji nişka ve” êrişî navenda fermandariya operasyonên taybet a Amerîkayê ya li herêma Tenefê ya Sûriyeyê kiriye.
Li gorî daxuyaniyê, ev êriş wekî tolhildana êrişa Amerîkayê ya li baregeheke leşkerî ya artêşê ya li bajarê Bempûrê yê Sîstan û Belûçistanê hatiye kirin ku di wê êrişê de 7 leşker hatibûn kuştin.
Beşa Pêwendiyan a Supaya Pasdaran a Îranê eşkere kir ku di êrişê de ji bilî têkbirina pergaleke radarê û çend helîkopteran, hejmareke zêde ya leşkerên Amerîkayê jî hatine kuştin.
Endama Komîsyona Girtîgehan Berfîn Babaoglu: Mafê tenduristiyê bi awayekî sîstematîk tê astengkirin. Girtiyên nexweş bi rêkûpêk nayên dermankirin. Di girtigehan de pêkanînên wek îşkence û miemeleyên xirap berdewam dikin.
Komîsyona Girtîgehan a Şaxa Komeleya Hiqûqnasên Ji Bo Azadiyê (OHD) ya Enqereyê rapora xwe ya 6 mehan(Kanûna Paşîn – Hezîrana 2026an) ya derbarê binpêkirinên mafan ên girtîgehên herêma Anatolyaya Navîn de li avahiya xwe bi daxuyaniyekê aşkere kir.
Endamên komaleye tevlî daxuyaniyê bûn. Metna daxuyaniyê endama Komîsyona Girtîgehan Berfîn Babaogluyê xwend.
Berfîn Babaogluyê diyar kir ku wan derbarê girtîgehên, Afyon, Bolvadîn, Çorum, Sungurlu, Eskîşehîr, Karabuk, Kirikkale, Kirşehîr, Sîncan û Yozgatê rapor amadekirine.
Berfîn Babaoglu diyar kir ku di girtîgehan de binpêkirinên mafan zêdebûnê û wiha got:
“Berdanên bişert bi awayekî kêfî tên astengkirin. Lijneya Çavdêrî û Îdareyê wek dadgeheke 2emîn bi kar tînin. Mafê tenduristiyê bi awayekî sîstematîk tê astengkirin. Girtiyên nexweş bi rêkûpêk nayên dermankirin. Di girtigehan de pêkanînên wek îşkence û muameleyên bêrûmetî berdewam dikin. Li ser girtiyan lêgerînên nav dev û bi kelemçeyê ve dermankirin tê ferzkirin. Ew yek jî ji bo gihiştina dermankirinê astengî derdixe pêşiya girtiyan. Di girtîgehan de sepanên tecrîdê û astengkirina mafên civakî didomin. Di girtigehan de girtiyên 4 sal in di bin tecrîde de ne hene. Girtiyên li Girtîgehên Girtî yên Ewlehiyên Bilind û Tîpa S dimînin, ji aliyê derûniyê ve pirsgirêkên giran dijîn. Mafê zimanê dayikê yê girtiyan tên astengkirin.”
Berfîn Babaogluyê anî ziman ku ew di serî de bang li Wezareta Dadê û hemû nûnerên îdarî û darazê dikin ku van gavan li xwarê hatine rêzkirin, biavêjin:
Girtiyên ku di bin şert û mercên girtigehê de nikarin bigihêjin tedawiyê divê ji bo van çareseriyên din bên dîtin. Divê li ber nexweşiyên wan cezayên wan bêne paş ve xistin.
Divê sepanên weke lêgerîna nava dev û lêgerinê tazî bi dawî bibin û sewqkirinên girtiyên nexweş neyê dereng xistin û girtiyên nexweş divê di girtigehên nêzî malbatên xwe de werin girtin.
Divê gihiştina girtiyan ava paqij û xwerinên rêkûpêk neyê astengkirin û xwe gihiştina malzemeyên hijyen û paqijiyê pêkan bibe.
Divê girtiyên nexweş di şert û mercên paqij de bigihêjin saziyên tenduristiyê û sepanên muaneyên bi kelempçeyê dawî bibe.
Divê ji bo êrişên di serê sibe û şev dibin de kiryarên wek zirarê didin tiştên girtiyan û tundî li wan tê kirin lêpirsînên rêkûpêk werin kirin.
Divê astengiyên bi keyfî yên li pêşiya axaftin, werzîş û atolyayan bi dawî bibin.
Divê girtigehên wek Ewlehiyên Bilind a Girtî (YGC) û Tîpa S ê ku ji bo tecrîde hatiye avakirin an gav bi gav werin girtin an jî şert û mercên wan werin sereraskirin.
Divê mafê parastina bi zimanê dayikê bi zagonan were bikeve bin ewlehiyê û nivîsandinên bi Kurdî divê neyê astengkirin.
Divê kotayên pirtûkan û qedexekirinên xwe gihandina rojname, kovar û televîzyonê bi dawî bibin.
Divê kiryarên Lijneya Çavderî û Îdareyê yên wek nirxandina ‘rewşa baş’ bi dawî bibe.
Divê daxwaza girtiyên nexweş ên dixwazin girtigehên nêzî malbatên xwe bin, pêk were, divê sepanên surgunê dawî bibe.
Divê derbarê daxwaznameyên ku girtî dişînin û aqûbêta wan de agahî ji girtiyan re bê dayîn.
Divê zagon li gor rûmeta mirovahiyeyê bên çêkirin.
Divê biryarên Navendên Îdareya Çavderiyê ku dibe sedemên şewitandina înfazê ji holê rabe.”
