Li Îranê di pênc mehan de herî kêm 22 kes hatin darvekirin

Darvekirina Sepahi Badjani û Safari Hosseinabadi, yekemîn bûyerên tê zanîn ku tê de kesên di xwepêşandanên Kanûna Paşiyê de hatine desteserkirin, li pêşberî gel hatine darvekirin.

Foto: Hengaw

Rayedarên Îranê aşkere kirine ku wan serê sibeha roja Sêşemê Abolfazl Sepahi Badjaniyê 23 salî û Amirhossein Safari Hosseinabadiyê 29 salî yên di dema xwepêşandanên Kanûna Paşiyê ya 2026an de hatibûn girtin, li Qada Alîxanî ya Îsfehanê li pêşberî gel darve kirin. Darvekirin girêdayî bûyera ku wekî “Doza Qada Alîxanî” tê binavkirin, hatin pêkanîn. Cih û rewşa bersûcê sêyemîn, Alireza Sepahi, nayê zanîn.

Li gorî zanyariyên Rêxistina Mafên Mirov a Hengawê, derbarê bûyerê de hin vîdeo li ser medyaya civakî belav bûne. Di vîdeyoyan de tê dîtin ku bi şev gelek hêzên ewlehiyê li qada darvekirinê hatine bicihkirin. Hêzên ewlehiyê, kesên ku ji bo şermezarkirina darvekirinan li cihê bûyerê kom bibûn, belav kirine. Ev rewş bûye sedema birîndarbûn û girtina çend kesan.

Her du kes jî rastî îşkenceyên giran hatin

Di heman daxuyaniyê de hatiye diyarkirin ku li gorî zanyariyên çavkaniyên agahdar ên derbarê bûyerê de, Sepahi Badjani û Safari Hosseinabadi piştî girtina wan, ji bo bi zorê îtîraf ji wan bê wergirtin, rastî îşkenceya giran a fîzîkî û derûnî hatine. Di daxuyaniyê de hatiye gotin ku “Ew ji xizmeta parêzeriya serbixwe û darizandineke dadperwerane bêpar hatin hiştin” û hat diyarkirin ku “cezayên mirinê tenê li ser bingeha îtîrafên ku di bin îşkenceyê de hatibûn wergirtin, bûn.”

Dadgeha Îranê ragihandiye ku her du kes bi girêdayî pevçûnên di dema xwepêşandanên Qada Alîxanî de derketine, bi sûcên hilgirtina çekên birrînê û beşdarbûna di kuştina endamekî hêzên ewlehiyê yên hikûmetê de hatine cezakirin. Dadgehê, derbarê hûrgiliyên pêvajoya darizandinê de an jî delîlên serbixwe yên ku van îdiayan piştrast bikin, ti agahî pêşkêş nekirin.

Hengawê, derbarê çarenûsa Alireza Sepahi de ku bersûcekî din ê heman dozê ye, fikarên xwe anîn ziman. Ji bo serdaneke dawî gazî malbata wî kirine lê cihê ku ew lê ye nayê zanîn û ev yek jî tirsa ku dibe darvekirina wî nêzîk be, zêde dike.

Di 5 mehan de herî kêm 22 kes hatin darvekirin

Li gorî daneyên ku Navenda Îstatîstîk û Belgekirinê ya Hengawê kom kirine, herî kêm 22 kesên di dema xwepêşandanên Kanûna Paşiyê ya 2026an de hatibûn girtin, di nava pênc mehên dawî de li Îranê hatin darvekirin. Darvekirina Sepahi Badjani û Safari Hosseinabadi, yekemîn bûyerên tê zanîn ku tê de kesên di xwepêşandanên Kanûna Paşiyê de hatine desteserkirin, li pêşberî gel hatine darvekirin.

Hengawê beriya niha ragihandibû ku di doza Qada Alîxanî de herî kêm 12 bersûc bi cezayê kuştinê hatine cezakirin. Bi darvekirina Sepahi Badjani û Safari Hosseinabadi re, hejmara darvekiriyan di vê dozê de derket çaran. Li aliyê din metirsiya darvekirina heşt girtiyên din jî berdewam dike.

“Di 2 salên dawî de 3888 kes hatin darvekirin”

Kampanyaya “Na ji darvekirinê re ya roja Sêşemê” aşkere kir ku di 129emîn hefteyê de li 58 girtîgehan çalakiyên greva birçîbûnê didomin.

Kampanya “Na ji darvekirinê re ya roja Sêşemê” di hefteya 129emîn a çalakiyan de daxuyaniyek da. Di daxuyaniyê de diyar kir ku ji dema destpêkirina wezîfeya Serokkomar Mesûd Pezeşkiyan û vir ve di nava 2 salan de herî kêm 3 hezar û 888 kes hatine darvekirin.

Di daxuyaniyê de hatiye destnîşankirin ku rejîma Îranê ji bo astengkirina çalakiyên şermezarkirinê yên civakî darvekirinê weke cezayekî bi kar tîne û hat bibîrxistin ku hefteya derbasbûyî li Girtîgeha Adilabad a li Şîrazê jineke 52 salî hatiye darvekirin.

Her wiha diyar bû ku di çarçoveya doza Qada Alihani ya li Îsfahanê de têkildarî 12 girtiyên siyasî biryara darvekirinê hatiye dayîn.

Kampanyayê diyar kir ku 10ê Tîrmehê li qawişa jinan a li Girtîgeha Evînê hêzên ewlekariyê êrîş birine ser girtiyên siyasî û bang li raya giştî kir ku ji bo girtiyên ku cezayê girtîgehê li wan hatiye birîn dengê xwe bilind bike.

Îranê di 2025an de herî kêm 1639 kes bi darve kiriye

Rêxistina Mafê Mirovan ya Îranê (Iran Human Rights- IHR) û platforma Li Dijî Cezayên Darvekirinê Em Tev bi Hevre ne (Ensemble contre la peine de mort) têkildarî darvekirinên li Îranê raporeke hevpar weşandin. Li gorî raporê di sala 2025an de hejmara darvekirinan li gorî sala berê wî ji sedî 68 zêde bûye û gihîştiye 1639 kesan.

Li gorî vê hejmarê rojane herî kêm 4 kes hatine darvekirin. Ji sala 1989an û vir ve cara yekem ewqas kes tên darvekirin.

48 jin hatin darvekirin

Li gorî raporê di sala 2025an de 48 jin hatine darvekirin ku ev hejmar di 20 salên dawî de hejmara herî zêde ye.

Rêxistinên mafên mirovan dibêjin ku darvekirin ji bo zextên siyasî û kontrola civakî têne bikaranîn. Rêveberê IHRê diyar kir ku rayedar hewl didin bi avakirina atmosfera tirsê xwepêşandanan bitepisînin. Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî, jî diyar dike ku Îran li gorî nifûsa xwe yek ji wan welatan e ku hejmara herî zêde ya darvekirinan lê tê sepandin.

“Îranê şerê xwe li dijî azadîxwazan ranewestandiye”

Hevbendiya Hêzên Siyasî yên Kurdistanê ji ber li Îranê darvekirin û êrîşên li ser hêzên kurdî berdewam dikin bang li raya giştî ya navnetewî kir ku “zextên pirtir bixin ser rejîmê û pêwendiyên dîplomatîk ên li gel wê ragirin.”

Êrîşên Îranê yên li ser partiyên kurdî

Piştî şerê 28ê Sibatê yê di navbera Îsraîl-DYA û Îranê de, hevdîtinên agirbestê di navbera van hêzan de destpêkiribûn û di 7ê Nîsanê de agirbest hatibû ragihandin. Ev agirbest heta îro berdewam e.

Lê di demeke wiha de, rêveberiya dewleta Îranê, dest ji darvekirinên kurdan û mixalifên din ên rejîma Îranê û êrîşên li ser hêzên kurdî berdewam dikin..

Ji ber vê rewşê Hevbendiya Hêzên Siyasî yên Kurdistana Îranê daxuyaniyeke nivîskî weşand.

Hevbendiyê di daxuyaniya xwe de diyar kir ku “Dezgeha tepeserkirinê ya Komara Îslamî, ji bo veşartina şikestên xwe yên siyasî, leşkerî û ewlehiyê, pêleke nû ya îdamkirina girtiyên siyasî li Îranê, bi taybetî li Rojhilatê Kurdistanê dest pê kiriye.”

Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê (KDP-Î), Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê (PJAK), Partiya Azadiya Kurdistanê (PAK), Komela Xebatkarên Kurdistana Îranê û Rêxistina Têkoşîna Kurdistana Îranê (Xebat) di 22ê Sibata 2026an de Hevpeymaniya Hêzên Siyasî yên Kurdistana Îranê damezrandin.

Hevpeymanî armanc dike ku ji bo hilweşandina Komara Îslamî ya Îranê têbikoşe, mafê çarenivîsê yê gelê Kurd bi cih bîne û li Rojhilatê avahiyeke demokratîk û neteweyî saz bike ku xwe dispêre îradeya siyasî ya netewa Kurd.

Hevpeymanî di demeke wisa de ava bû ku Îranê navendên partiyên Kurdan li Başûrê Kurdistanê bi fûze û dronan dikir armanc. Hevpeymanî, hewldana dîrokî ya yekîtiyê ya tevgera siyasî ya Rojhilatê ku bi dehsalan perçebûyî ma, xurt û berbiçav dike. Partiya Komela ya di bin serokatiya Abdullah Mohtadî de, destpêkê neket nava hevpeymaniyê. Lê di 4ê Adara 2026an de beşdarî hevpeymaniyê bû.

Hevbendiyê darvekirin û êrîşên nû bi gotina “pêla nû ya tepeserî û zordariyê ya li dijî têkoşerên azadîxwaz bi taybetî di girtîgehan de” binav kir û got ku “ev ne bûyereke asayî ye û divî neyê hiştin ku wekî tiştekî normal bê dîtin. Ew îdam û kuştinên siyasî, komkujiyeke rêkxistî ne û ji bo hemûyan eşkere ye ku Komara Îslamî van îdaman ji bo tirsandina zêdetir a civakê û wekî mertalekê ji bo mayîna xwe ya di desthilatê de bi kar tîne.”

Di daxuyaniyê de bal kişand ser êrîşên li dijî partiyên siyasî yên li Herêma Kurdistanê û wiha berdewam kir:

“Tepeserkirin û îdamên di nava welat de û berdewamiya mûşekbarankirina partiyên siyasî yên li Herêma Kurdistanê, di demekê de zêdetir dibin ku rejîm li qada navneteweyî û di şer û aloziyên li gel Amerîka û Îsraîlê de rastî şikestên stratejîk û qelsbûna kûr a ewlehiyê bûye. Lewma, wekî her car, stûyê xwe li bin qeyranan kiriye û li derveyî welat bi afirandina aloziyan û li navxweyê welat jî bi kuştin û zordariya zêdetir hewl dide xwe rizgar bike.”

“Çeka tolhildanê ye”

Daxuyaniya Hevbendiyê bi van gotinan berdewam dike:

“Di heman demê de, berdewamiya tawanên Komara Îslamî, ew jî di dema agirbesteke demkî ya li gel Amerîka û Îsraîlê de, belgeyeke bêguman e ku rejîmê şerê xwe yê li dijî azadîxwazan, mafxwazan û neraziyên navxweyî ne tenê ranewestandiye, belkî hemû derfetan, bi taybetî vê agirbestê jî, ji bo jinavbirina fîzîkî ya neyarên xwe bi kar tîne.

Hevbendiya Hêzên Siyasî yên Kurdistanê bawer dike ku bilindkirina darên sêdareyê ji bo kesên ku bi tohmetên bêbingeh ên “sîxûriyê” ji bo biyaniyan yan “şerê çekdarî” li dijî rejîmê hatine girtin, di rastiyê de çeka tolhildanê ye li dijî xelkê têkoşer û mafxwaz. Ev rejîma xwînmêj di hemû temenê xwe de hewl daye bi îdamkirina têkoşerên siyasî, berdêla têkoşîn û berxwedanê li dijî desthilata xwe ya hovane zêde bike û mafxwaziya neteweyên Îranê û bizavên siyasî û medenî bitewîne. Lewma divê civaka navneteweyî îdamkirina sedan girtiyan di salekê de li Îranê tenê wekî «binpêkirina mafên mirovan» nebîne; pêwîst e van kiryaran wekî “tawana şer” û “tawana li dijî mirovahiyê” nas bike û helwest û biryarên bi-kereste (pratîk) li dijî van cinayetên rejîmê hebin.

“Biryarên tund li dijî rejîmê derxin”

“Hevbendiya Hêzên Siyasî yên Kurdistanê herwiha radigihîne ku her dîplomasî, her gotûbêj û her cure agirbestek li gel Komara Îslamî, eger pêşî li zordariya navxweyî ya li Îranê û îdaman û binpêkirina sîstematîk a mafên mirovan ji aliyê vê rejîmê ve negire, ne tenê dibe handan ji bo Komara Îslamî ku berdewam be li ser siyaseta kuştin û qirkirina xelkê azadîxwaz, lê derfetê ji bo dirêjkirina temenê wê rejîma xwînmêj û tepeserker jî çêdike.

Hevbendiya Hêzên Siyasî yên Kurdistanê daxwazê ji Rêxistina Neteweyên Yekbûyî (NY), Parlamentoya Ewropayê û hikûmetên demokratîk dike ku ji bo rawestandina tawan û cinayetên Komara Îslamî, zextên pirtir bixin ser rejîmê û pêwendiyên dîplomatîk ên li gel wê ragirin. Herwiha pêwîst e pirsa tepeserkirina navxweyî ya li Îranê û îdaman bibe mijareke bingehîn di Encûmena Ewlehiyê ya NY de û biryarên tund li dijî rejîmê bên derxistin. Bêguman, eger berdêla îdaman û zordariya navxweyî li ser Komara Îslamî -çi siyasî û çi aborî- zêde nebe, reftar û siyaseta rejîmê li navxweyê welat nayê guhertin.

Hevbendiya Hêzên Siyasî yên Kurdistanê herwiha daxwazê ji neteweyên Îranê û partî û aliyên siyasî yên opozîsyona Komara Îslamî dike ku bi yekrêzî û komxebatiya xwe ya di kiryarê de, polîtîkayên rejîmê paşve bixin. Em piştrast in ku xelkê Kurdistanê jî bi rêkxistina pirtir a rêzên xwe û bi têkoşîn û berxwedana xwe, wekî her car bersiva polîtîkayên rejîmê didin.”

Nêrîna giştî ya veşartîtiyê

Niha+, di çarçoveya rêgezên rojnamevaniya serbixwe û mahremiyeta xwendevanan de rêzê li şopa we ya dîjîtal digire. Dema hûn di malpera me de digerin, ji bo ku em ezmûneke xwendinê ya bênavber pêşkêşî we bikin û binesaziya teknîkî ya platforma me ewle bikin, çerez tên bikaranîn. Hûn dikarin bi bikaranîna menuya li aliyê çepê, tercîhên xwe yên çerezan wekî ku hûn dixwazin birêve bibin. Ji bo agahdariya berfireh der barê hîmkarîkirina daneyên we yên kesane de, ji kerema xwe Peymana me ya Veşartîtiyê û Metna Agahdarkirinê ya KVKK’yê binirxînin.