Ankara’da zirve için toplanan NATO müttefikleri arasında bulunan Türkiye, “Çelik Kubbe” savunma projesine 24 milyar dolarlık bütçe ayırdığını ve GSYH’sinin %5’ini silaha ayırma hedefine ulaşacağını ilan etmesiyle gündeme oturdu. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise İran’a karşı Trump’ın gösterdiği tutumu beğendiğini belirtti.
Kuzey Atlantik İttifakı Örgütü (NATO) Devlet ve Hükümet Başkanları, kritik kararların alındığı, küresel güvenlik dengelerinin ve ikili ilişkilerin masaya yatırıldığı 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi için 7-8 Temmuz tarihlerinde Ankara’da Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ndeydi. Zirvede, savunma harcamaları, İHA teknolojileri, yaptırımlar ve Orta Doğu’daki gerilimler ön plana çıktı.
Zirve başladı, ABD İran’a saldırdı
NATO Zirvesi’nin ilk günü olan 7 Temmuz’da Hürmüz Boğazı’nda Katar ve Suudi Arabistan’a ait tankerlerin de bulunduğu en az 3 ticari gemi mermilerle ve İHA’larla vuruldu. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise İran’daki bazı radar sistemleri, füze bataryaları ve İran Devrim Muhafızları’na ait 60’tan fazla küçük botu hedef alan 80’den fazla noktaya hava saldırısı düzenledi.
ABD Başkanı Donald Trump, konuyu İsrail ile Türkiye arasında yaşanan gerilime getirdi, kendisi sayesinde Erdoğan’ın, İran’ın yanında yer alarak savaşa girmediğini iddia ederek “Size şunu söyleyeyim: Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı beğeniyorum. Bana kırmızı halıyı serdi. O müthiş biri” dedi.
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İran’a saldırı düzenleyen Trump’ın tutumunu beğendiğini belirtti ve “İran krizinin çözüm yoluna girmesinde sabotaj teşebbüslerine rağmen dostum Sayın Trump’ın sergilediği kararlı tutumu takdirle karşılıyorum” dedi.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ABD’nin İran’a yönelik yeni saldırılarını “kesinlikle gerekli” buldu.
Trump, Suriye’yi, ABD’nin terörü destekleyen devletler listesinden çıkarmayı düşündüğünü de ifade etti.
Savunmaya en az 50 milyar dolar
Türkiye’nin ev sahipliğinde 7-8 Temmuz tarihlerinde Ankara’da düzenlenen 36. NATO Zirvesi’nin sonuç bildirisi yayımlandı. Bildiride müttefiklerin 50 milyar doların üzerinde yeni savunma alımı yapacağı, İran’ın nükleer silaha sahip olmaması gerektiği ve müttefiklerin Ukrayna’ya 70 milyar avro askeri teçhizat, yardım ve eğitim sağlayacağı belirtildi.
NATO Zirvesi’nin sonuç bildirgesinin tamamı şu şekilde:
• Biz, Kuzey Atlantik İttifakı’nın Devlet ve Hükümet Başkanları olarak, Washington Antlaşması’nın 5. maddesi kapsamındaki ortak savunma taahhüdümüze ve transatlantik bağa olan sarsılmaz bağlılığımızı bir kez daha teyit etmek üzere Ankara’da bir araya geldik.
Birimize yapılacak saldırı, hepimize yapılmış sayılır.
• Birliğimiz, dayanışmamız ve ortak gücümüz; özgür ve demokratik uluslardan oluşan İttifakımızdaki 1 milyar vatandaşın barışının, güvenliğinin ve refahının temelini oluşturmaya devam ediyor. Caydırıcılık ve savunmaya yönelik 360 derecelik yaklaşımımıza bağlılığımızı sürdürüyoruz.
• Rusya’nın Avrupa-Atlantik güvenliği ve istikrarına yönelik uzun vadeli tehdidine ve terörizmin kalıcı tehdidine karşı Müttefikler, Lahey Savunma Taahhüdü’nü hayata geçiriyor. Avrupa’daki Müttefikler ile Kanada, 2025 yılında temel savunma ihtiyaçlarına yönelik yatırımlarını 139 milyar doların üzerinde artırdı. Bu yatırımlar, ihtiyaç duyduğumuz kabiliyetleri kazandırırken savunma sanayimizi ve dayanıklılığımızı da güçlendiriyor.
• Bugün Ankara’da, 50 milyar doların üzerinde yeni savunma alımı yapılacağını açıklıyor; ortak üretim kapasitesini artırmayı ve sanayi ile birlikte çalışarak inovasyonu hızlandırmayı taahhüt ediyoruz. Müttefikler arasındaki savunma ticaretindeki engelleri kaldırmaya ve NATO ortaklıklarını kullanarak savunma sanayisindeki iş birliğini ve üretim kapasitesini en üst seviyeye çıkarmaya devam edeceğiz.
• Geleceği inşa ediyoruz: Daha güçlü bir NATO içinde daha güçlü bir Avrupa ve modernize edilmiş bir İttifak.
• Avrupa’daki Müttefikler ve Kanada, Amerika Birleşik Devletleri ile birlikte çalışarak İttifak’ın savunmasında daha fazla sorumluluk üstleniyor. NATO’nun caydırıcılığı ve savunması; nükleer, konvansiyonel ve füze savunma kabiliyetlerinin dengeli birleşimine, uzay ve siber yeteneklerin desteğiyle dayanıyor.
• Muharebe üstünlüğümüzü korumakta kararlıyız. Silahlı kuvvetlerimizi konuşlandırma, destekleme ve sürdürülebilir şekilde görev yapabilme kapasitemize yatırım yapıyor; derin hassas vuruş kabiliyeti, entegre hava ve füze savunması, insansız sistemler, ileri teknolojiler ve istihbarat alanları da dahil olmak üzere tüm harekât alanlarındaki hedeflerimizi hayata geçiriyoruz. Birlikte çalışabilir transatlantik savaş bulutu altyapısı geliştiriyor ve güçlü yapay zekâ modellerini kullanıma alıyoruz.
• Ukrayna, transatlantik güvenliğe katkı sağlıyor. Müttefikler, Ukrayna’nın özgürlüğünü, egemenliğini ve toprak bütünlüğünü savunmasına verdikleri sarsılmaz desteği sürdürüyor. Avrupa’daki Müttefikler ile Kanada, artık Ukrayna’ya yönelik güvenlik yardımının büyük bölümünü ikili ve çok taraflı mekanizmalar üzerinden finanse ediyor.
• Müttefikler, bu desteğin uzun vadede adil, öngörülebilir ve sürdürülebilir olması gerektiğini vurguluyor. 2026 yılı için Müttefikler, Ukrayna’ya 70 milyar avro tutarında askerî teçhizat, yardım ve eğitim sağlamayı taahhüt ediyor; 2027 yılında da en az aynı düzeyde desteğin sürdürülmesine yönelik egemen kararlarını teyit ediyor. Bu kapsamda, Avrupa Birliği’nin Ukrayna Destek Kredisi aracılığıyla Ukrayna’ya çok yıllı finansman sağlama kararını memnuniyetle karşılıyoruz.
• İttifak; stratejik rekabet, yaygın istikrarsızlık, hibrit tehditler ve güvenlik ortamımızı şekillendiren sürekli krizlere karşı uyum sağlamayı ve gerekli adımları atmayı sürdürüyor. Müttefikler, İran’ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini bir kez daha vurguluyor ve İran’a, Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer özgürlüğüne tam olarak saygı göstermesi çağrısında bulunuyor.
• Bize gösterdiği cömert misafirperverlik için Türkiye’ye teşekkür ediyoruz. Bir sonraki toplantımızda yeniden bir araya gelmeyi sabırsızlıkla bekliyoruz.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Salı günü NATO zirvesinde yaptığı açıklamada, NATO’nun Airbus A400M nakliye uçaklarından oluşan stratejik hava nakliye filosunu faaliyete geçireceğini ve mevcut A330 MRTT tanker uçağı filosuna bir uçak daha ekleyeceğini söyledi.
İHA teknolojisine 40 milyar dolar
Rutte, ittifakın insansız hava aracı (İHA) savunmasına önümüzdeki 5 yıl boyunca 40 milyar dolar yatırım yapacağını söyledi. Rutte, “NATO, geniş çapta İHA konuşlandırma ve kullanma kabiliyetini hızla geliştiriyor. Aynı zamanda, İHA’ları tespit etmek, tanımlamak ve etkisiz hale getirmek için güçlü İHA savunma sistemleri de inşa ediyoruz” dedi.
Yurt içi hasılanın yüzde 5’i savvunma sanayiiye
Türkiye Devleti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Lahey Zirvesi’nde müttefiklerin 2035’e kadar Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’ların (GSYH) yüzde 5’ini savunmaya ayırması kararını hatırlattı ve Türkiye’nin bu hedefe planlanandan daha önce ulaşacağını duyurdu:
“Güvenlik ve dayanıklılıkla bağlantılı harcamalarda şimdiden yüzde 1.5’lik bütçe payına ulaştık. Böylece yüzde 5 hedefine Lahey’de belirlenen 2035 yılından 5 sene önce, yani 2030 yılında erişmeyi hedefliyoruz. İttifakta bize tahsis edilen 361 yetenek hedefinin neredeyse tamamını 3 yıl içinde karşılamış olacağız.”
Erdoğan ayrıca, hava savunma sistemlerini güçlendirmek adına “Çelik Kubbe” projesine 24 milyar dolarlık ilave bütçe ayırdıklarını ve Avrupa’nın en büyük kara ordusuna sahip ülkesi olarak yeteneklerini NATO’nun hizmetine sunmaya devam edeceklerini belirtti.
Trump: Türkiye yaptırımlarını kaldıracağım
NATO Zirvesi için Ankara’ya gelen ABD Başkanı Donald Trump, zirveden önce bir gazetecinin CAATSA (ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası) yaptırımlarına ilişkin sorusu üzerine “Yaptırımları kaldıracağımızı söyleyebilirim. Çok yakın çalışıyoruz. Yaptırımları kaldırmanın zamanı. Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz, bu kadar basit” dedi.
İsrail Cumhurbaşkanı Netanyahu, zirveden önceki pazartesi günü ise ABD merkezli Fox News televizyonuna yaptığı açıklamada, Türkiye’nin F-35 savaş uçakları veya savaş uçağı motorları almaması gerektiğini savunmuştu.
Türkiye 2019 yılında Rusya’dan S-400 hava savunma sistemleri satın alması üzerine F-35 programından çıkarılmıştı.
CAATSA kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ve dönemin SSB Başkanı İsmail Demir ile üst düzey yetkililerin ABD’deki hesaplarının dondurulmuş ve ülkeye girişleri engellenmişti. SSB’ye ABD’den ürün ve teknoloji temini ile Amerikan bankalarının finansman sağlaması bloke edildi. CAATSA nedeniyle belli uçaklara motor temini veya başka silahlar için gerek duyulan teknolojilerin transferi sağlanamıyor.
“Grönland satılık değil”
Ankara’da yaptığı açıklama ile Trump’ın Grönland’ı ilhak talebini bir kez daha geri çeviren Danimarka Başbakanı Frederiksen, “Grönland gayet tabii ki satılık değil” açıklamasını yaptı ve ülkesinin bu konudaki pozisyonunun çok net olduğunu vurguladı. NATO Zirvesi’ne katılan İzlanda Başbakanı Kristrun Frostadottir de Frederiksen’i destekledi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan NATO Zirvesi’ne katılan devlet ve hükümet başkanlarına üzerinde isimlerinin yazılı olduğu Sarsılmaz SR 38 tipi tabanca hediye etti.
Bir sonraki NATO Zirvesi’nin Arnavutluk’ta yapılacağı açıklandı.
