Gazetecilere dönük baskılar ağırlaşıyor: “Bir gazeteciye ‘Bunu haber yapma’ diyemezsiniz”

Türkiye’de gazetecilere yönelik gözaltı, soruşturma, tutuklama ve sansür baskılarına ilişkin konuşan Dicle Fırat Gazeteciler Derneği (DFG) Eş Başkanı Selman Çiçek ve gazeteci Tuğçe Yılmaz, bu uygulamaların gazetecilerin çalışmasını zorlaştırdığını ve yapılan haberlerde otosansürün oluştuğunu anlattı.

Bugün Türkiye’de basının tekelleştirilmesi ve yayın organlarının engellenmesi üzerine yürütülen operasyonlar, gazetecilerin çalışma koşullarını zorlaştırıyor. Haber yaptıkları için soruşturma ve davalarla karşılaşan gazetecilerin yanı sıra yurttaşların bağımsız habere ulaşması da güçleşiyor.

Konuya ilişkin Niha+’ya değerlendirmede bulunan Dicle Fırat Gazeteciler Derneği (DFG) eş başkanı Selman Çiçek ve gazeteci Tuğçe Yılmaz’a göre gazeteciliğin suç gibi ele alınması, uygulanan sansürle birlikte haber yapmayı daha da zorlaştırıyor.

DFG Eş Başkanı Selman Çiçek, Kürt gazetecilerin bu baskılara uzun yıllardır maruz kaldığını ve basının geneline kıyasla daha yoğun biçimde karşılaştığını söyledi. Çiçek, Mezopotamya Ajansı’na 44 kez erişim engeli getirilirken T24’ün bir kez engellendiğini belirterek bunu, Kürt basınının daha yoğun ve sürekli bir baskı altında olmasının göstergesi olarak yorumladı:

“Kürt gazeteciler uzun yıllardır sistematik ve hukuksuz uygulamalara maruz bırakılıyor. Ajanslar ve gazeteler kapatılıyor, gazeteciler tutuklanıyor, haberlerin erişimi engelleniyor. Türkiye’deki diğer gazeteciler de baskı görüyor; ancak bu baskıların kapsamı ve sürekliliği arasında ciddi farklılıklar bulunuyor. Ancak tüm bu baskılara rağmen Kürt gazeteciler yazmaya, hakikati kamuoyuna duyurmaya devam ediyor. Mezopotamya Ajansı’nın erişim engellemelerine rağmen 45’inci internet sitesi üzerinden yayın hayatını sürdürmesi, bu direnişin somut örneklerinden biridir.”

Selman Çiçek

“Bu uygulamalar gazetecinin mesleğini yapmasının önüne geçiyor.”

Çiçek, gözaltıların meslektaşları üzerinde uzun soluklu yıldırıcı etkiye neden olabileceğine de dikkat çekti. Gözaltına alınan bir gazetecinin mesleki faaliyetlerini sürdürebilmesi için gerekli olan ekipmanlarına el konulması ve yargılama sürecinin sonunda bozuk teslim edilmesinin gazetecilik mesleğini sekteye uğrattığını ekledi. Çiçek, aynı şekilde imza verme yükümlülüğü ve yurt dışına çıkış yasağı uygulamasının da gazetecilerin haber yapma özgürlüğüne engel olduğundan bahsederek “Bütün bu uygulamalar gazetecinin yalnızca özgürlüğünü kısıtlamakla kalmıyor, aynı zamanda mesleğini yapmasının önüne geçiyor” diye konuştu.

“Her türlü farklı sesi susturmak istiyorlar”

Çiçek, erişim engellerinin ciddi boyutta arttığından bahsetti. Gazetecilere yönelik baskıların en önemlisinin erişim engelleri olduğunu belirten Çiçek, sadece Eylül ayında 3 bin 500 hesabın engellendiğini ekledi:

“Erişim engelleri ile her türlü farklı sesi susturmak istiyorlar. Bu şekilde bir sansür korkusuyla otosansürü de yaratıyorlar. İnsanlar eleştirmesin, ses etmesin diyorlar.”

Bu tabloya rağmen Selman Çiçek, 1990’lardan bu yana gazete binalarının bombalandığı, ajansların Kanun Hükmünde Kararnameler (KHK) ile kapatıldığı ve gazetecilerin öldürüldüğünü hatırlatarak haberciliğin bölgede sadece bir meslek değil, hakikatı kamuoyuna duyurma görevi olarak sürdürüldüğünün altını çiziyor.

Yılmaz: “Otosansür ne yazık ki artık rutinimizin parçası”

Mesleği nedeniyle çeşitli baskılara maruz kalan, haberlerine ilişkin hakkında dava açılan ve gerekçe gösterilmeden X hesabı erişime engellenen gazeteci Tuğçe Yılmaz, bu atmosferin habercilik biçimini etkilediğinden bahsetti.

Yılmaz, içinde bulunduğumuz dönemde gazetecilerin güvenliğini sağlamayı kritik bir öncelik olarak yorumladı:

“Riskleri göz önünde bulundurarak daha dikkatli davranıyorum. Bunu geri adım olarak görmekle birlikte gazeteciler olarak güvenliğimizi sağlamanın da en kritik önceliklerimizden biri olduğunu bir dönemden geçiyoruz. Otosansür ise ne yazık ki artık rutinimizin parçası haline geldi. Haberleri ele alış biçimim değişti. Başlık seçiminden manşet görseline kadar her şey farklı bir formata bürünebiliyor.”

Tuğçe Yılmaz

Yılmaz, fon olayını haberleştirdiği için gözaltına alınan Bahadır Özgür ve ev hapsindeyken gözaltına alınıp tutuklanan Murat Ağırel’in yaşadıklarının gazeteciler açısından son derece ağır uygulamalar olduğunu belirtti.

“Heyecanımız ve merakımız bu işte vücut buluyor”

Bu uygulamaların normalleştirilmesini eleştiren Yılmaz, çevresinden gelen uyarıları düşüncesizce buluyor:

“Bir manava ‘Artık elma satma’ diyemiyorsanız bir gazeteciye de ‘Bunu haber yapma’ diyemeyeceğinizi düşünüyorum. Heyecanımız ve merakımız bu işte vücut buluyor. Son yıllarda yorulmadığım tek bir hafta hatırlamıyorum. Meslektaşlarımın, hak savunucularının gözaltına alınmasına ve tutuklanmasına alışamıyorum. Şu an gözaltına alınmamız, tutuklanmamız normal bir tedbirmiş gibi görülüyor.”

Yılmaz, insanların gazetecilere “Kendini tutuklattırma” şakası yapmak yerine aileleriyle ve kendileriyle dayanışma gösterilmesi gerektiğini ve şakaya vurularak bu konunun normalleştirmemesi gerektiğini de ekledi.

“Tüm canlılara karşı sorumlusunuz”

Her şeye rağmen mesleğini bırakma niyeti olmadığını söyleyen Yılmaz, ilham ve motivasyonunu bu topraklarda yetişmiş Hrant Dink, Musa Anter ve birçok gazeteciden aldığını söyledi:

“Gazeteciler olarak tarihsel bir sorumluluğumuz da var. Kamuya, sizi okuyan ve takip eden herkese, tüm canlılara karşı sorumlusunuz. Mesleğimizi sürdürmemize hiçbir şeyin engel olamayacağını düşünüyorum. Sesi duyulmayan insanların ve hayvanların sesini duyurmak en büyük motivasyon kaynağım. Haberini yaptığınız, hayatına dokunduğunuz farklı kesimlerden insanları adliyede gördüğünüzde, bir şeyleri doğru yaptığınızı bir kez daha anlıyorsunuz. Bugünleri de aşacağımızı biliyorum.”