İran’ın başkenti Tahran’da 16 Eylül 2022’de Dilşad Devriyeleri (ahlak polisleri) tarafından işkence edilerek katledilen Jina Emini ölümünün 4. yılında anılıyor.
İran’da 4 yıl önce gözaltında katledilen Jina Mahsa Emini için İran ve Rojhılat’ın bir çok kentinde anma etkinliği düzenliyor. Jina Emini için Rojhilat Kürt Siyasi Güçleri İttifakı, Jina Emini için, 16 Eylül’de genel grev çağrısı yapmış, işyerleri ve pazarların açılmamasını istemişti.
Yapılan genel grev çağrısına İran’ın Kürt bölgelerinde yoğun katılım olurken, Jina’nın memleketi Saqız’da ise yoğun güvenlik önlemleri alındı.
Yoğun önlemlere rağmen mezarlık ziyaret edildi Jina Emînî’nin mezarının bulunduğu Aichi Mezarlığı ve çevre yolları İran güvenlik güçleri tarafından kontrol altına alındığı bildirildi. İran International, yıldönümü öncesinde Saqiz ve Senendec başta olmak üzere Rojhilat kentlerinde askeri ve güvenlik güçlerinin yoğun biçimde konuşlandırıldığını aktardı.
Tüm güvenlik önlemlerine rağmen Jina Emînî’nin Aichi Mezarlığı’ndaki mezarı ziyaret edildi. Ziyaretçiler, mezarlığın girişinde Jina Emînî’nin adının ve “Jin, jiyan, azadî” yazısının yer aldığı beyaz balonlar uçurdu.
Öğrenciler Jina’yı andı
İsfahan Üniversitesi girişindeki bir üst geçide Jina Emini için pankart asan öğrenciler ayrıca Jina Emini protestolarında hayatını kaybedenlerin adlarının yazılı olduğu beyaz balonlar uçurdular.
Tutuklular açlık grevi ile destek verdi
Kürdistan İnsan Hakları Ağı’nın aktardığına göre Zeynep Celaliyan, Verişe Muradi, Sekine Perwane ve Matlub Ahmediyan isimli dört Kürt siyasi tutuklu, 16 Eylül’de Kürdistan’daki genel grev çağrısına destek amacıyla açlık grevine başlayacaklarını açıkladı.
Ne olmuştu
13 Eylül 2022’de kardeşiyle birlikte Tahran’dayken İran’ın “ahlak polisi” olarak bilinen İrşad Devriyeleri tarafından “zorunlu örtünme” kuralına uymadığı gerekçesi ile gözaltına alınan Jina Emini, gördüğü işkence sonucu hastaneye kaldırıldı ve 16 Eylül’de yaşamını yitirdi. Ailesi, Jina’nın gözaltına alınmadan önce herhangi bir sağlık sorunu olmadığını belirterek ölümünden güvenlik güçlerini sorumlu tuttu.
Jina Emînî’nin ölümü Rojhilat’ın Saqız kentinden başlayarak İran geneline yayılan protestoların fitilini ateşledi. 17 Eylül’de Saqız’daki cenaze töreninde “Jin, jiyan, azadî” sloganı yükselirken, kadınların öncülüğündeki eylemler kısa sürede İran’ın birçok kentine yayıldı.
Yüzlerce ölü, binlerce idam
İran İnsan Hakları Örgütü (IHRNGO) ve İran İnsan Hakları Aktivistleri Ajansı verilerine göre, Jina Emini’nin öldürülmesi ardından başlaya ve “Jin Jiyan Azadi” eylemleri olarak bilinen protestolarda 68’i çocuk olmak üzere 551 kişi öldürüldü. IHRNGO verilerine göre “Kanlı Cuma” olarak bilinen 30 Eylül 2022’de Cuma namazından çıkan protestoculara açılan ateş sonucu 14’ü çocuk 4’ü kadın toplam 104 kişi öldürüldü. Ayrıca 16 Eylül 2022 ile 2025 yılları arasında İran’da 83’ü kadın olmak üzere en az 2910 kişi idam edildi. Bu idamların önemli bir kısmını protestoya katılan sivil insanlar oluşturuyordu.