Bağımsız sinemacılar, Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün yönetmen Bingöl Elmas’ın Kapadokya’daki doğa tahribatını konu alan “Şiirli Oda’nın İzinde” adlı belgeseline verilen desteği geri istemesi üzerine bir açıklama yaptı.
Bingöl Elmas, Fotoğraf: Agos
Kültür ve Turizm Bakanlığı, yönetmen Bingöl Elmas’ın Kapadokya’daki tahribatı ve tarihçi Mükremin Tokmak’ın mücadelesini konu aldığı “Şiirli Oda’nın İzinde” isimli belgeseline verdiği desteği geri çekti. Bunun üzerine bağımsız sinemacılar, “Sanatsal İfade ve Üretim Alanımızı Savunuyoruz” başlıklı bir açıklama yayınladı.
Kapadokya’nın politik ihmalleri
Yönetmen Bingöl Elmas’ın 2005’te taşındığı Kapadokya’daki doğa tahribatına karşı mücadeleyi anlattığı belgeseline yapılan Kültür ve Turizm Bakanlığı desteği geri çekildi, bakanlık desteği faiziyle beraber geri istedi.
Agos’tan Ilgaz Gökırmaklı’nın haberine göre Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü, belgesel filmini “başvuru dosyasında yer alan senaryo ve yaklaşım metniyle uyumlu olmadığı” ve “teknik açıdan yeterli bulunmadığı” gerekçeleriyle reddederek film için bu kararı verdi.
İletilen resmi açıklamaya karşın yönetmen Elmas, Bakanlık yetkililerinin kendisine telefon görüşmelerinde filmde Kapadokya’da bakanlığın ihmali olduğunu öne sürdüğü için yapımın politik bir film olduğunu ve bu sebeple desteklenemeyeceğinin söylediğini aktardı.
“Telefon görüşmelerindeki ifadeler sıradan bir sansür uygulamasına mı döndü?”
Bağımsız sinemacılar konuya ilişkin yayınladıkları açıklamada desteğin geri çekilmesini “Rojbash, Kanun Hükmü, ve Oy’una Geldik filmlerine getirilen yasaklamalar sinemacıları hizaya çekmeye çalışan aynı sansürcü siyasetin örnekleri” olarak değerlendirirken Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğüne çeşitli sorular yöneltti.
Filmi teknik açıdan yeterli bulmayan ve senaryoya uygunluğunu tartışan kurulun kimlerden oluştuğunu soran 215 imzacı, telefon görüşmelerindeki ifadeler ve resmî karardaki gerekçelerin farklı olmasının sansür uygulamalarının örtük şekilde yapılmasının sıradan bir uygulamasına dönüp dönmediğini de sorguladı.
Açıklamanın tamamı şöyle:
Sanatsal İfade ve Üretim Alanımızı Savunuyoruz
Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü, yönetmen Bingöl Elmas’ın Kapadokya’daki kültürel hafızayı, yerel tarihi ve çevre mücadelesini konu alan Şiirli Oda’nın İzinde adlı belgesel filmini “başvuru dosyasında yer alan senaryo ve yaklaşım metniyle uyumlu olmadığı” ve “teknik açıdan yeterli bulunmadığı” gerekçeleriyle reddederek film için verdiği yapım desteğini faizi ile geri istedi.
Bakanlık tarafından iletilen resmi evrakta karara gerekçe olarak her ne kadar bu şartlar öne sürülse de yönetmenin yetkililerle yaptığı sözlü görüşmelerde belgeselin “politik bulunması” ve Kapadokya’daki tahribata yönelik Kültür ve Turizm Bakanlığı’nı hedef alan eleştiriler içermesi nedeniyle kabul edilmediğinin dile getirilmesi, resmi yazılı gerekçelerin birer kılıftan ibaret olduğunu gözler önüne serdi. Bakanlığın yasakçı/sansürcü politikalarının ilk örneği bu değil. Sınıflandırma yoluyla gösterim imkânlarının kısıtlanması ve hatta açıkça uygulanan gösterim yasaklarıyla yıllardır karşılaşıyoruz. Son yıllarda birbiri ardına Rojbash, Kanun Hükmü, ve Oy’una Geldik filmlerine getirilen yasaklamalar sinemacıları hizaya çekmeye çalışan aynı sansürcü siyasetin örnekleridir. Bingöl Elmas’ın yaşadığı ise; proje destek süreçlerine ilişkin tarafsızlık şüpheleri ve politik gerekçelerle “kara listeye alınmış” sinemacıların Sinema Destekleme Kurulundaki meslek birliği üyelerine söz hakkı tanınmaksızın değerlendirme dışı bırakıldıkları iddiaları bir yana, destek mekanizmasıyla ilgili şu sorunları da görünür kılıyor: resmi gerekçelerle asıl gerekçelerin uyuşmazlığı, değerlendirme kriterlerinin ve yönteminin keyfiliği, kurulların şeffaflıktan yoksun oluşu. Bu vakanın Kültür ve Turizm Bakanlığının sinema filmi destek süreçlerinde yıllardır süregelen ve kanıksanan sansür/otosansür mekanizmalarını kamusal olarak tartışmaya vesile olmasını umuyoruz.
Kamu desteklerinin, eserlerin tesliminden sonra “politik gerekçelerle” faiziyle geri istenmesi, ekonomik baskı yoluyla sektörü otosansüre zorlayan sistematik bir gözdağı ve cezalandırma yöntemine dönüştü. Oysa düşünce ve sanatsal ifade özgürlüğü anayasal bir haktır. Bunu korumak ve güvence altına almak her şeyden önce devlet kurumlarına düşen bir görev ve sorumluluktur. Eleştiriden arındırılmış, tahrif edilmiş bir gerçeklik dayatması sanatın özüne aykırıdır. Kamu kaynaklarıyla sağlanan sinema destekleri iktidarların ya da bürokratların kişisel veya siyasi beğenilerine göre dağıtılan bir lütuf değildir. Belgesel sinema toplumsal olayları, kamusal politikaları ve kamu kurumlarının uygulamalarını özgün ve eleştirel bakış açılarıyla ele alabilir. Çekim süreçleri bütünüyle öngörülebilir olmadığından filmin senaryosu başvuru dosyasındaki senaryodan farklılaşabilir, birebir aynı kalması beklenemez. Destek süreçlerinin şeffaf, nesnel, hesap verilebilir ve denetlenebilir ölçütlere dayanması; profesyonel ihtiyaçları ve zorunlulukları gözetmesi, her anlamda hakkaniyetli olması beklenir. Bu husus hem sanatçıların sanatsal özgürlüğüne ilişkin yasal güvence, hem de kamu idaresinin ciddiyetine duyulan güven açısından büyük önem taşır.
Öyleyse bu vaka özelinde soruyoruz:
– Telefon görüşmelerindeki ifadeler ile resmî karardaki gerekçelerin farklı olması, sansür uygulamalarının örtük şekilde yapılmasının sıradan bir uygulamasına mı döndü?
– Filmi teknik açıdan yeterli bulmayan ve senaryoya uygunluğunu tartışan kurul kimlerden oluşuyor; belgesel sinema alanında mesleki yeterlilik ve uzmanlığı olan kişilerden mi oluşuyor?
– Filmin teknik yetersizliğinden kasıt nedir? Hangi standartlara ve ölçütlere dayandırılarak bu yargıya varılmıştır?”
– Bir filmde politik eleştiri yapılması kurula göre filmin yetersizliğine mi işaret ediyor?
Kültür ve Turizm Bakanlığını; bu soruları cevaplamaya ve genel olarak sanatsal üretime ve ifade özgürlüğüne yönelik her türlü sansür kararını geri çekmeye ve sinemacıların mağduriyetlerini gidermeye davet ediyoruz.
Filmleri sansürlenen ve gösterimi engellenen meslektaşlarımızın yanında olduğumuzu, sinemamızı sansür ve finansal baskı kıskacına teslim etmeyeceğimizi kamuoyuna saygıyla duyururuz.
İmzalar:
- Altyazı Sinema Derneği
- Documentarist İstanbul Belgesel Günleri
- Özgürlük için Sanat İnisiyatifi
- Özgür Sanat Meclisi
- Seyri Sokak
- Sine-Sen
- Zîn Kolektif
- Adil Okay – Yazar
- Adnan Akdağ – Ses Tasarımcısı
- Adnan Tataroğlu – Fotoğraf Sanatçısı & Eğitimci
- A. Haluk Ünal – Hikaye Anlatıcısı & Yönetmen
- Ahmet Asan – Eğitimci
- Ahmet Gürata – Öğretim Üyesi
- Ali Ergül – Yönetmen
- Ali Taner Baltacı – Yönetmen
- Alper Şen – Yönetmen
- Aram Dildar – Yönetmen
- Arda Kavaklıoğlu – Oyuncu
- Arîn İnan Arslan – Yönetmen
- Arzu Filiz Güngör – Fotoğrafçı
- Aslı Filiz – Yapımcı
- Asya Leman – Kurgucu & Görsel Sanatçı & Yönetmen
- Atlas Hakan Özel – Turizm
- Ayça Çiftçi – Sinema Yazarı & Akademisyen
- Aykan Özener – Emekli Akademisyen
- Aylin Kuryel – Akademisyen & Sinemacı
- Aysel Altun – Emekli
- Ayşe Ayben Altunç – Yönetmen
- Ayşe Çetinbaş – Belgeselci
- Aynur Özbakır – Belgesel Yönetmeni & Kurgucu
- Aziz Akal – Belgesel Sinemacı
- Azra Deniz Okyay – Yönetmen & Senarist & Prodüktör
- Bahar Saner – Fotoğrafçı
- Belmin Söylemez – Yönetmen
- Berat İlk – Yapımcı & Yönetmen
- Berke Baş – Belgesel Sinemacı
- Berna Güler – Editör
- Berrak Samur – Yönetmen
- Bilge Taş – Film Festivalleri Araştırmacısı & Eski Festival Organizatörü
- Burhan Ökmen
- Bülent Boral – Yönetmen
- Can Candan – Belgesel Sinemacı & Akademisyen
- Can Memiş – Sanat eleştirmeni & Sosyolog
- Canan Şeten Kesik – Öğretmen
- Ceylan Özgün Özçelik – Yönetmen
- Cihad İlbaş – Yönetmen
- Çağıl Kaya – Müzisyen
- Çayan Demirel – Belgesel Sinemacı
- Çınar Doğan – Sinema Emekçisi
- Defne Halman – Oyuncu
- Deniz Büyükkırlı – Senarist
- Deniz Yeşil – Belgesel Sinemacı
- Derya Sağlam – Tiyatro
- Dilan Engin – Yönetmen
- Dilek Metin Sert – Kültür-Sanat Emekçisi
- Diren Keser – Gazeteci & Yönetmen
- Ebru Aksoy – Belgeselci
- Ekrem Buğra Büte – Sinema Yazarı
- Elif Ergezen – Belgesel Sinemacı
- Emin Alper – Yönetmen
- Emin Altan – Emekli
- Emine Emel Balcı – Yönetmen
- Emine Kart – Fotoğrafçı
- Enis Rıza Sakızlı – Belgesel Sinemacı
- Eren Kahraman – Sinemacı
- Erhan Örs – Kurgucu
- Erol Mintaş – Yönetmen & Senarist
- Ertuğrul Mavioğlu – Belgesel Yönetmeni
- Evrim Kaya – Sinema Yazarı
- Eylem Şen – Belgesel Sinemacı
- Faruk Uysal
- Fatih Pınar – Belgesel Sinemacı
- Fatin Kanat – Yönetmen
- Feryal Saygılıgil – Akademisyen
- Fırat Yücel – Sinema
- Funda Alp – Senarist
- Gök Akyel – Sinemacı
- Gökhan Aktar – Sınıf Öğretmeni
- Gökhan Yolcu – Fotoğraf Sanatçısı
- Gül Büyükbeşe – Belgesel Sinemacı
- Güliz Sağlam – Yönetmen
- Gülsevil Tüzün – Emekli Araştırmacı
- Gürşat Özdamar – Yönetmen
- Hakan Barçın – Belgesel Sinemacı
- Hakan Bozyurt – Avukat
- Hakan Gönüllü – Emekli
- Halil Yetiş – Yönetmen
- Hande Yelke – Yönetmen
- Haşmet Topaloğlu – Yapımcı & Yönetmen
- Hebun Polat – Yönetmen
- Hevi Nimet Gatar – Yönetmen & Doktora Öğrencisi
- Hilmi Etikan – Belgesel Sinemacı
- Hülya Üçpınar – Hukukçu
- Hüseyin Yılmaz – Fotoğrafçı
- İmre Azem – Belgeselci
- İz Öztat – Sanatçı
- Jeyan Kader Gülşen – Film Yönetmeni
- Kazım Gündoğan – Belgesel Sinemacı
- Kazim Taşkın – Reji Asistanı
- Kemal Alptekin
- Kemal Çavuşoğlu – Biyolog
- Koray Kesik – Görüntü Yönetmeni
- Korkut Akın – Yönetmen & Eleştirmen
- Kutbettin Cebe – Belgeselci
- Lisa Çalan – Sinemacı
- M. Selma Özinanır – Yapımcı & Yönetmen
- Mahmut Wenda Koyuncu – Belgesel Yönetmeni & Kürator
- Medet Dilek – Belgesel Sinemacı
- Mehmet Emin İsi – Sinemacı
- Mehmet Özer – Fotoğrafçı & Şair
- Mehmet Sait Şan – Sanat Yönetmeni
- Melek Ulagay Taylan –
- Melis Birder – Belgeselci
- Merve Yıldıran – Yazar & Yönetmen
- Metin Avdaç – Yönetmen
- Metin Ewr – Senarist & Yönetmen
- Metin V. Bayrak – Felsefeci
- Mihriban Sezen – Belgesel Yönetmeni
- Mizgin Arslan – Yönetmen & Child Therapist
- Munevvet Antczak – Mimar
- Murat Ayman – Yönetmen
- Mustafa Ünlü – Belgesel Sinemacı
- Müslüm Kabadayı – Eğitimci Yazar
- Müzeyyen Esmer – Emekli
- Nadir Öperli – Yapımcı
- Nalan Barbarosoğlu – Yazar
- Nalan Sakızlı – Belgesel Sinemacı
- Nazım Dikbaş – Çevirmen
- Nazmi Kırık – Oyuncu
- Necati Sönmez – Sinema
- Neşet Kutluğ – Emekli
- Nevruzham Orhon – Sigortacı, Emekli
- Nezahat Gündoğan – Belgesel Film Yönetmeni
- Nil Kural – Sinema Yazarı
- Nilgün Yoldaş
- Nursen Kadayıfçıoğlu – Hekim & Fotoğraf Sanatçısı
- Nurten Gül – Emekli Memur
- Oktay İnce – Belgeselci
- Onur Metin – Gazeteci
- Orhan Eskiköy – Yönetmen
- Orhan Toraman – Yönetmen
- Osman Bayraktaroğlu – Kurgucu
- Ozan Çağlar – Yönetmen
- Ömer Leventoğlu – Sinemacı
- Ömer Tuncer – Belgeselci
- Önder Esmer – Belgesel Yönetmeni
- Önder Sertçelik – Öğretmen
- Özcan Alper – Yönetmen
- Özcan Vardar – Kurgucu
- Özcan Yaman – Gazeteci
- Özkan Küçük – Yönetmen
- Özlem Sarıyıldız – Belgesel Filmci
- Özgün Gündüz – Yapımcı & Yönetmen
- Paşa İmrek – Belgesel Fotoğrafçı
- Pelin Esmer – Yönetmen & Senarist
- Pınar Kula – Yardımcı Yönetmen
- Rabar Ibrahim Hama Ali – Director
- Refik Akay
- Rengin Azizoğlu – Gazeteci
- Reyan Tuvi – Belgesel Sinemacı
- Rezan Kaya – Oyuncu
- Rûken Tekeş – Yönetmen
- Selen Çatalyürekli – Belgesel Sinemacı
- Semih Dindar – Gazeteci & Belgesel Sinemacı
- Senem Aytaç – Sinema Yazarı
- Seray Genç – Sinema Yazarı
- Serpil Gönüllü – Emekli
- Serra Akcan – Fotoğrafçı & Videografiker
- Sevinç Koçak – Editör
- Seyhan Akın – Yönetmen
- Sezgin Türk – Yapımcı & Yönetmen
- Sibel Tekin – Belgesel Sinemacı & Video Aktivist
- Sibil Çekmen – Akademisyen
- Sidar İnan Erçelik – Yönetmen
- Somnur Vardar – Yönetmen
- Sonay Ban – Akademisyen & Araştırmacı
- Soner Sert – Yönetmen
- Sumru – Belgesel Sinema Çalışanı
- Suzan Demir – Sinema Eleştirmeni & Gazeteci
- Süleyman Karaaslan – Ses Kurgucusu
- Şehbal Şenyurt Arınlı – Belgesel Sinemacı
- Şeyla Korkut – Belgesel Sinemacı
- Şirin Bahar Demirel – Yönetmen
- Şirin Erensoy – Akademisyen
- Taban Celali – Yönetmen
- Tamer Temel – Müzisyen
- Tahir Ün – Görsel Sanatçı
- Tatlıhan Tuncel – Kurgucu
- Tayfur Kesik – Fotoğrafçı
- Tekin Süllü – Arkeolog & Sanat Tarihçisi
- Tevfik Hoş – Belgesel Yönetmeni & Yerbilimci
- Tülin Erarslan – Belgesel Sinemacı
- Ulaş Tosun – Belgesel Yönetmeni
- Ü. Ufuk Tosun – Aktör & Menajer & Cast direktörü
- Ümit Kıvanç – Belgesel Sinemacı
- Yalçın Çıdamlı – Emekli
- Yağız Köksal – Animatör
- Yasemin Ertorun – Oyuncu
- Yasemin Mirik – Fotoğraf Sanatçısı
- Yasin Ali Türkeri – Yönetmen
- Yusuf Aslan – Fotoğrafçı
- Yücel Tunca – Fotoğrafçı
- Yücel Ünlü – Yönetmen
- Zafer Ayden – Sinema Emekçileri Sendikası Denetim Üyesi
- Zeynep Dadak – Yönetmen
- Zeynep Dinsel – Oyuncu
- Zeynep Ünal – Yapımcı
- Zekican Sarısoy – Sinema Yazarı
- Zöhre Temur – Öğretmen