Ezidi katliamı

3 Ağustos 2014’te Musul’u ele geçiren IŞİD’in, Şengal’e yönelerek binlerce Ezidiyi katletmesi, Ezidi kadın ve çocukları kaçırması üzerinden 12 yıl geçti. 4 Mayıs 2026 verilerine göre IŞİD tarafından kaçırılan Ezidilerin 3 bin 595’i kurtarılabildi, yaklaşık 2 bin 500 kişinin akıbeti ise hala bilinmiyor.

Irak Şam İslam Devleti’nin (IŞİD) 3 Ağustos 2014’te yaklaşık 550 bin Ezidi yaşadığı Şengal’e saldırmasının üzerinden 12 yıl geçti. Binlerce sivil yerinde infaz edildi, on binlerce kişi yerinden edildi, Ezidi kadınlar ve kız çocukları kaçırıldı ve tecavüze uğradı. 2014 yılına kadar 72 katliam yaşamış olan Ezidiler, 2014’te IŞİD’in kendilerine yönelik saldırı ve katliamlarını “73. ferman” olarak nitelendiriyor.

Saldırının ardından bölgeden kaçan Ezidi’ler, Türkiye, Suriye, ve Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi dahil olmak üzere birçok bölgedeki kamplara gitti. Rûdaw’ın haberine göre, evlerini ovaya değil Şengal dağının eteklerine inşa etmek isteyen Ezidiler için şu ana dek dağın eteklerinde yaklaşık 2 bin 500 ev inşa edildi. Şengal ve çevresine on binlerce Ezidi dönmüş olsa da hala birçoğu kendi toprağından uzaktaki kamplarda yaşamını sürdürüyor.

Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyinin 2379 sayılı kararı ile kurulan BM IŞİD Suçlarını Soruşturma Ekibi (UNITAD) ve Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi İçişleri Bakanlığı ve IŞİD Tarafından Kaçırılanları Kurtarma Ofisi arşivlerinde, Ezidilere ilişkin belgeler kayıt altında tutuluyor.

Ezidi inanışında “ferman”, tarih boyunca kendilerine yönelik gerçekleştirilen katliam ve zorunlu göç dalgalarını tanımlamak için bir “ölüm fermanı” niteliğinde kullanılıyor. Ezidiler, 2014’e kadar tarih boyunca 72 kez benzer zulüm ve katliama maruz kaldıklarını söylüyor. Bu sebeple IŞİD’in Ağustos 2014’te Şengal’e yönelik saldırısı, çeşitli kaynaklarda ve Ezidilerin deyimiyle “73. Ferman” olarak geçiyor.

Şengal Savunma Birlikleri kuruldu

IŞİD, 10 Haziran 2014’te herhangi bir direnişle karşılaşmadan Musul’u ele geçirdi ve Irak ordusundan kalan askeri mühimmatla güçlenerek aynı yılın 3 Ağustos gecesinde Ezidilerin yaşadığı Şengal Dağı’nın güneyindeki köyleri hedef aldı. Saldırı sürecinde binlerce Ezidi öldürüldü, kadın ve çocuklar esir alınarak köle pazarlarında satıldı, güncel verilere göre ise Şengal ve çevresinde bugüne kadar 93 toplu mezar toplu mezar tespit edildi.

IŞİD’in saldırıları sonucu Şengal Dağı’nda mahsur kalan yüz binlerce Ezidi’yi kurtarmak üzere Halk Savunma Güçleri (HPG) üyeleri bölgeye giderek savaştı ve birçok Ezidi’nin kurtarılmasına sebep oldu. On binlerce Ezidi, 12 kişilik bir HPG biriminin açtığı koridor sayesinde kurtulabildi, HPG’liler günler süren çatışmaların ardından IŞİD’i püskürterek Ezidileri Kuzey ve Doğu Suriye’ye geçirmeyi başardı.

YBŞ (Yekîneyên Berxwedana Şengalê / Şengal Direniş Birlikleri) güvenli bölgelere yerleştirildikten sonra Ezidi gençleri tarafından aynı ay içinde kuruldu. Şengal’i Özgürleştirme Hamlesi sürecinde YBŞ bünyesinde yer alan kadınlar, kendilerini güçlendirmek amacıyla 2015 tarihli bir konferansla YPJ Şengal (Yekîneyên Parastina Jin ê Şengalê / Şengal Kadın Koruma Birlikleri) kimliğiyle örgütlendiklerini ilan etti.

Türkiye’de kamplarda kalan Ezidiler

Hayata Destek Derneği’nin Mayıs 2020 tarihinde yayımladığı “Mardin ve Batman’da yaşayan Ezidilerin hizmetlere erişimi” başlıklı rapora göre, 2014 yılı Ağustos-Ekim ayları arasında 22.062 Ezidi Türkiye’ye sığındı, IŞİD saldırılarının devamında ise bu sayı 30 bini aştı. Rapordaki verilerde Ezidilerin Şırnak (5.675 kişi), Batman (2.857 kişi), Diyarbakır (5.360 kişi), Siirt (1.686 kişi) ve Mardin’deki (5.471) akrabalarının yanına veya belediyeler tarafından oluşturulan kamplara yerleştiği kaydedildi.

2016’da Diyarbakır Belediyesi’ne kayyım atanmasından sonra kampın Aralık 2016’da kapatılması, Ezidilerin bir kısmının Şengal’e veya Irak’a geri dönmesi, bir kısmının da Almanya’ya gitmesi sonucunda şu an Türkiye’de az sayıda Ezidi bulunuyor.

Avrupa Parlamentosu “soykırım” demişti

İlk olarak Avrupa Parlamentosu, Şubat 2016’da IŞİD’in Ezidilere saldırılarını soykırım olarak tanıdı. BM Güvenlik Konseyi kararıyla kurulan UNITAD, Şengal’de işlenen suçların soykırım dahil en ağır uluslararası suçlar kapsamına girdiğini açık biçimde tespit etti. ABD, İrlanda, Kanada, Lüksemburg, Hollanda, Belçika, Almanya, İsviçre, Ermenistan, İngiltere, Portekiz’in de aralarında olduğu 20’ye yakın ülke Ezidi soykırımını tanıdı.

Ancak henüz bir uluslararası ceza mahkemesinde “73. Ferman” bir soykırım olarak tanınmıyor.

Saldırı öncesi Çilê Havînê bayramı

Ezidi inancında 25 Haziran’da başlayan 40 günlük oruç süreci 1 Ağustos’ta sona eriyor. Sabır, ruhsal arınma ve şükranın sembolü olarak kabul edilen bu dönemde Ezidiler, yılın en sıcak günlerinde şafak vaktinden gün batımına kadar yeme ve içmeden uzak durarak kendilerini ibadete adıyor. Bu oruç dönemi Ezidi takviminde Çilê Havînê (Yaz Çilesi) olarak biliniyor. 40 günlük bir diğer oruç dönemi ise kış aylarında tutulan Çilê Zivistanê (Kış Çilesi).

Çilê Havînê’nin bitişinin ardından 2 Ağustos’ta kutlanan bayram, 2014’te IŞİD’in Şengal’e saldırısının başladığı 3 Ağustos’a sadece bir gün düzenlenmişti.