“Înisiyatîfa Çi Bi Serê Aryayê Hat”, bi navê xwendekara trans Arya ya ku li wargeha TOBB ETUyê xwe kuştibû ava bûye. Însiyatîfê diyar kir ku xwekuştina transan encameke û weha got: “Em dubare dikin ku faîlên mirina transan; dewlet, sîstema malbatê û civaka ku dewletê transfobî tê de serdest kiriye.
“Înisiyatîfa Çi Bi Serê Aryayê Hat” ji aliyê aktîvîstên trans û LGBTÎ+yan ve ava bûye. Xwendekara trans Arya li wargeha zanîngeha TOBB ETUyê dima û xwe li wir kuşt. Însiyatîf derbarê mirina Aryayê de ji Niha+ê re axivî.
Arya ya xwendekara Zanîngeha Aborî û Teknolojiyê ya TOBBê (TOBB ETU), di 13ê Nîsana 2026an de li wargeha xwendekaran a ku lê dima, xwe kuşt. Hevalên wê û saziyên LGBTÎ+yan dabûn xuyakirin ku Arya wekî xwendekareke trans rûbirûyê zordarî û zextan maye; ji ber vê yekê daxwaz kiribûn ku bûyer were lêkolînkirin û mirina Aryayê biribûn rojeva meclîsê.
Endama înisiyatîfê SerenÊ diyar kir ku xwekuştina transan ne bûyerên mûnferît in, rasterast encameke polîtîkayên transfobîk ên dewletê ne. Serenê destnîşan kir ku ew naxwazin transeke din jî ber bi xwekuştinê ve were handan û serê vê bûyerê ji aliyê dewletê ve were nixumandin; her weha eşkere kir ku wan “Înisiyatîfa Çi Bi Serê Aryayê Hat” bi navê Arya û ji bo hemû rêhevalên xwe yên trans ên ku niha ne li cihê wan in, bi hev re ava kiriye:
“Em lubunya û jin, bi hewcedarî û daxwaza têkoşîneke birêxistinkirî ya li dijî nixumandina her qetilkirin û xwekuştina transan tijî ne. Ber bi xwekuştinê ve dehfandin û qetilkirina Arya, mîna her carê ku em her transeke/î winda dikin, ji bo me dîsa bû xaleke şikandinê.”
“Rêvebiriya wargehê yek ji faîlan e”
Li gora endama înisiyatîfê Serenê, Arya di wê heyamê de ku li wargehê dima, rûbirûyê zext û tacîzên giran bûbû. Seren weha got: “TOBB ETUyê, yekser piştî xwekuştina Aryayê û berî ku dozgerî bikeve nav liv û tevgerê, kelûpelên li jûra wargeha ya ku Arya lê dima tevlîhev kirine, bi lez û bez komkirine û ji malbata wê re şandine. Bêguman di rewşeke wusa de, gelek pirs tên bîra me. Bersiva ku ev pirs nîşan didin jî heman tişt e: Rêvebiriya wargeha TOBB ETUyê yek ji kiryaran e.”
Seren diyar kir ku agahiyên ku wan ji kesên nêzîkî Arya girtine hene; li gorî van agahiyan, dema ku Arya bi dilê xwe cil û bergan li xwe dike, fotografên wê tên kişandin û li ser van fotografan zextê Aryayê dikin. Serenê da zanîn ku midûra wargehê Semiha Akin gelek caran li malbata Arya geriyaye û ji wan re gotiye: “Vê/vî ji vir bibin, tevgerên wê/wî yên ecêb hene.”
Serenê destnîşan kir ku pêşniyaza Arya ya ji bo zêdekirina dirûşmeyên LGBTÎ+ li çalakiyeke ku li zanîngehê li dijî qetilkirina jinan hatibû organîzekirin jî, bi nerazîbûnê hatiye pêşwazîkirin: “Çûne ser Aryayê, ji aliyê xwendekaran ve rûbirûyê gef û heqaretan maye. Demeke kurt piştî vê yekê, ji aliyê komek xwendekarên li dibistanê ve hatiye derp kirin. Bêguman berpirsiyar nehatin cezakirin û hîn jî li dibistanê perwerdehiya xwe didomînin.”
“Xwekuştina transan ne sedem e, encam e”
Seren, xwekuştina transan ne wekî rûdaneke kesane, wekî berhema tûndkariyeke sîstematîk pênase kir û weha got: “Em dubare dikin ku faîlên mirina transan; dewlet, pergala malbatê û civak e ku dewletê transfobî tê de serdest kiriye. Trans ji kêliya ku ji dayik dibin ve li ser van axan tên tecrîdkirin: pêşî di nav malbatê de nikarin bihewirin, paşê xwediyên xaniyan wan nahewînin, paşê cihên kar, paşê kolan… û em dibînin ku rastiyeke ku tunebûna me dixwaze li pêşberî me radibe.”
Li gorî Serenê kêmbûna bûrs û krediya KYKyê ku 4000 TL ye, roj bi roj zehmetbûna destgehiştina hormonê û rêvebiriyên wargehan ên ku sîstema zayenda dualî ferz dikin û dema trans ji derveyî vê sîstemê derdikevin gef li wan dixwin û tacîzê li wan dikin, di serê wan şert û mercan de tên ku transan ber bi mirinê ve dehf didin. Serenê da zanîn ku ji ber vê yekê gelek sedemên xwekuştina transan hene û ev tişt anîn ziman:
“Mafê transan ê destgehiştina hormonê, her ku diçe bi polîtîkayên transfobîk û nefretê yên dewletê bêtir tê astengkirin û nayê gihîştin. Ji ber vê yekê, dema em li sedemên xwekuştina transan dikolin, bi dehan sedem derdikevin pêşberî me; her weha wekî ku jiyana me wek jiyan nayê hesibandin, wusa jî hewl didin me bidin bawerkerdin ku xwekuştina me jî bûyereke mûnferît e.
“Divê têkoşîna me bibe civakî”
Serenê diyar kir ku wan hêj dest bi hewldaneke hiqûqî nekiriye û destnîşan kir ku pêşîtiya wan ew e ku tiştên hatine serê Aryayê û proseya xwekuştina ku ew ber bi wê ve hatiye dehfandin bi raya giştî re parve bikin:
Pêşitiya me ew e ku em Aryayê, jiyana wê, nasnameya wê, tiştên ku hatine serê wê û proseya xwekuştina ku ew ber bi wê ve hatiye dehfandin bi raya giştî re parve bikin. Em dixwazin gav bi gav vê yekê bihûne û armanc dikin ku hemû beşên demokratîk xwedî li vê têkoşînê derkevin û bi me re bimeşin. Bêyî ku em xwe di nav sînorên hiqûqa serdest de heps bikin, helbet bi bikaranîna wê re jî, em dixwazin hesabê Aryayê bipirsin û edaletê wê ya rastîn pêk bînin.”
Seren destnîşan kir ku ew dikarin daxwazên xwe yên li dijî xwekuştina transan tenê bi têkoşînê bi dest bixin û axaftina xwe weha bi dawî kir:
“Divê em xwe, tiştên ku em dijîn, bi kurtasî derdê xwe ji civakê re vebêjin û balê bikişînin ser ku ji bilî têkoşîna bi hev re tu rêyeke din tune ye; her weha divê em bidin xuyakirin ku tiştên ku trans û lubunya dijîn, derdê her beşekî civakê ye. Divê têkoşîna me bibe ya hemû civakê û derdên me bibin hevpar.”
