Çîroka Yusuf Dağlayanê ku li Îzmîtê ji ber peyva “Kürt böreği” hatiye dadgehkirin, li Frankfurta Almanyayê, li dikaneke borekan berdewam dike.
Foto: Ferid Demirel
Li bajarê Frankfurtê yê Almanyayê dikaneke borekan a bi navê Frankfurt Börekçilik heye. Dikan li ser Battonstrasse û Langestrasse, li cihê ku herdu kolan digihêjin hev e. Navê xwediyê dikanê Yusuf Dağlayan e û ew bi xwe xelkê Çewligê ye. Çîroka Yusuf Dağlayan mînakeke balkêş e ji nîqaşên derbarê Kurdan û borega Kurdan a li Tirkiyeyê.
Li Frankfurtê, rojekê ez li cihekî vekirî digeriyam ku taştêyekê lê bixwim. Li serê kolanê min dikanek dît ku li se wê Frankfurt Börekçilik dinivîsand. Min derî vekir û ketim hundir. Digel ku serê sibê bû, li dikanê kesek nebû. Mêrek li pişt dezgeh sekinî bû. Min ji xwe re got ev mêrê porê wî weşiyayî, zikê wî mezin û navsere hebe nebe wê xwediyê dikanê be. Dema dît ez ketim hundir bi Almanî bixêrhatina min kir.
Me li ser lingan li hev pirsî. Ji min re got ew ji Çewligê ye. Min ji xwe re börek xwest û ez çûm li ser maseyekê rûniştim. Yusuf Dağlayanê ku li pişt dezgehî karê xwe qedand, hate li beramberî min rûnişt. Ji min re got navê wî Yusuf e û behsa çîroka xwe kir. Wan rojan dîsa mijara Kürt Böreği û “Küt Böreği” li Tirkiyeyê di rojevê de bû. Piştî ewqas salan li Tirkiyeyê hinek derdor rabûn û gotin navê wê boregê ne Kurd e lê Kut e. Min ev tişt ji Yusuf Dağlayan re pirsî. Ka ew çi difikire. Wî ji min re behsa serpêhatiyeke xwe kir ku di sala 1987an de li Îzmîta Tirkiyeyê di ser serê wî re derbas bûye. Di wê salê de wî li Îzmîtê dikaneke borekan vekiriye û li ser jî Kürt böreği nivîsiye. Ji ber vê nivîsê doz lê vebûye.
Dema wî behsa vê serpêhatiyê kir, meraqa min zêde bû û min destûr jê xwest ku ez dengê wî qeyd bikim û paşê vê serpêhatiyê bikim nivîs. Wî destûr da û min pê li bişkoka cîhaza xwe ya dengqeydkirinê kir:
Navê min Yusuf Dağlayan e. Ez ji gundikê Baxkiyan ê me. Girêdayî gundê Bileceyê ye. Gund di navbera Gexî û Pulumurê de ye. Du nikarî bibêjî Çewlik e. Gexî bi Dêrsimê me ve girêdayî ye. Piştî 1948ê bi Çewligê ve girê didin. Pulumur û Dêrsîmê bêhtir nêzîktirî me ne. Bakioğlu kalikên me ne. Em bi Kurdî dibêjin Silê Baqî. Ez di sala 1982yan de hatim girtin. Îşkence li min kirin. Di 12ê Îlonê de. Him ez him jî bavê min. Wê gavê dawa çep û rast hebû. Beriya PKKyê. Birayê min xwendekar bû. Ji ber ew reviya ji derveyî welêt, dewletê zext li me kir. Me bir hundir. Ji ber wê ez neçar mam di sala 1984an de bêm Îzmîtê. Min kar mar peyda nekirin. Min dest pê kir û li ber febrîqeya Sekayê tebleyek danî û borek firotin.
Pereyê me nebû. Bi tenê borek hebû. Me Kürt böreği çêkir. Roja destpêkê li min dan. Gotin tu nikarî tebleya xwe li vir deynî, nikarî bifiroşî. Roja piştî wê me şerekî giran kir. Em neçar man me kêr bikar anî. Paşê ew der kete destê me. 10 hazar kes derdiketin, 10 hazar kes dikedin. Ew der mezintirîn fabrîkeya qaxizan bû. Paşê me karê xwe mezin kir, me dikanek vekir. 5 tebleyên me û cihê çêkirina börekin vekir.”
Dema sohbeta me dewam dikir, yek kete hundir. Silav li Yusuf Dağlayanî kir. Hat li ser masaya me rûnişt. Nasê hev bûn. Rûnişt û tevlî sohbeta me bû.
Yusuf devam kir.
Li Îzmîtê jê navê Kürt Yusuf lê dikin. Ew behsa sala 1987an dike. Piştî vekirina dikanê bi çendakî, dadgeh dişîne dû wî:
“Ez çûm dadgehê. Dadwer got, te çima li ser tebleyê û di menuyê de Kürt böreği nivîsiye. Min got, gundiyekî me heye navê wî Mihemed e. Çûye Stenbolê. Em Kurdên Elewî her sala nû perxeyê çêdikin. Ji bo Xizir. Ev bi don e. Didin xelkê. Misilman qurbanan serjê dikin. Em jî vê çêdikin. Ji min re got hûn cudaxwaz in. Min got, Laz böreği heye, Çerkes heye, Boşnak heye, çima Kürt böreği nebe?”
Foto: Ferid Demirel
Yusuf Dağlayan dîsa vegeriya ser çîroka Mihemedê Kurd ê borekçî ku li dadgehê jî vegotibû. Ew Mihemedê ku di van salên dawiyê de ji ber gûrbûna nîqaşa Kürt böreği, dîsa navê wî bûye rojev:
“Mihemed Kurd bû. Çûye Stenbolê. Feqîr bûye. Bi keştiyê çûye Kasımpaşayê. Li wir hemaltî kiriye. Li malê ji xwe re perxe çêkiriye da ku bixwe. Li ber Pira Galatayê. Mirov hatine li xwarina wî nêrîne. Pere dane wî kilora wî jê stendine. Yê hatiye pere daye wî û kilora wî biriye. Ew birçî maye. Neheriye ku gelek pereyên wî çêbûne. Paşê çûye dîsa perxe çêkiriye û vê carê firotiye. Sed du sed heb firotine. Dîtiye ku ji pereyên hemaltiyê zêdetir qezenc dike. Dest pê kiriye û kilor li wir firotiye. Paşê ew dikana yekî Trabzonî kirê kiriye. Ew dikana ku hîna li Karakoyê ye. Paşê li bir firneyek jê çêkiriye. Ew bi xwe ji zû de ye miriye. Navê wî Mihemedê Kurd e. Xelkê jê re digot Rengo. Beriya niha bi 250 salî.”
Dema wî behsa vê çîrokê kiriye û xwe parastiye, dadwerî 10 deqîqe navber daye. Piştî wê jî jê re gotiye, “Tu dikarî biçî” û ew serbest kiriye. Lê piştî 4-5 mehan careke din bang lê kirine:
“Ez careke din çûm. Wê carê dadwerekî din hebû. Ji min re got, tu cudaxwazî. Li ser erebeya te kesk û sor û zer heye. Ev rengên cudaxwaz in. Propagandaya PKKyê ye. Min jî got, wisa nebêje. Min got, ger ev reng cudaxwaz bin, ji Trakyayê ta Qersê, ji Trabzonê ta Antalya û Îzmîrê ma dewlet jî cudaxwaz e?” Got “Çawa?” Min got, min li her derê lembeyên trafîkê dîtin, min got ev reng gelekî xweşik in û ew reng li ser dikana xwe danîn. Ger ez cudaxwaz bim, dewlet jî cudaxwaz e. Ji min re got, tu dikarî biçî. Dosya girtin. Lê paşê em hatin girtin.”
Kürt Yusuf heta sala 1993yê karê borekcîtiyê dewam dike. Di sala 1993yê de ji ber dozên siyasî operasyonekê li dijî wî pêk tînin. Ew jî direve û pênc mehan firar dimîne.
Berê xwe dide Ewropayê. 15 hezar markan dide û diçe Bûlgaristanê. Ji wir derbasî Romanya, paşê Macaristan û Awistiryayê dibe. Her cihê ku diçeyê, li gorî gotina wî beşdarî nava xebatên siyasî dibe. Dema derbasî Almanyayê dibe, li ser otobanê tê girtin.
Foto: Ferid Demirel
Di sala 1994an de vê carê li Almanyayê li rawestgeha trênan ji xwe re dikaneke börekin vedike:
“Yekî bi navê Şükrü hebû ji Meletiyê bû. Li paş Bahnhofê restoranteke wî hebû. Li pêş wê av û ava fêkiyan û tiştên vexwarinê difirotin. Li paş wê cihekî wî yê biçûk hebû. Firneyeke wî li wir bû. Lê ew naxebitîne. Min got Şükrü, pereyê min nîne. Ez birî me. Pere bi min re nîne. Min got, wir bi kirê bide min. Sê meh bûne ku ez hatime Almanyayê. Min îltîca kiriye. Got temam. 2 hezar û 500 mark ji min west. Min çû, kelûpel kirîn. Rohn, ard û sinî. Kesekî ji Erzeromê hebû. Min borek birin li dikana wî danîn. Paşê ez ketin karê çêkirina lehmecûnan. Min cihekî mezintir kirê kir. Min di 5 mehan de 150 hezar mark derxistin. Lê ez qaçax im. Li Tirkiyeyê li min digerin. Min di mehê de 60 70 hazar mark derdixistin. Ji salekê zêdetir min milyon û 200 hazar mark kom kirin.”
Çîroka Kürt Yusuf li vir naqede. Li Almanyayê tiştên nehatine serê wî nîne. Ew niha li dikana xwe ya Frankfurtê behsa serpêhatiyên xwe dike û roja xwe dibuhirîne.