Li bajarên Kurdistanê projeyên bendav û HESan (Santralên Hîdroelektrîk) yên bîra civakî û qadên jiyanê talan dikin, ji bo gel û zindewerên herêmê hê jî wekî metirsiyeke mezin in.
Bendav û HES Hafizeya Civakî Çawa Tune Dikîn?
Bendav û HES Çi Ne?
Bendav pêşiya avê digirin û golên çêkirî ava dikin. HES jî hêza herikîna vê avê ji bo elektrîkê bi kar tînin. Ev pêvajo herikîna xwezayî ya çeman û ekosîstemê ji kokê ve diguherîne.
Paşxaneya Polîtîk
Bendav wekî parçeyek ji polîtîkayên ewlehiyê tên bikaranîn. Di çarçoveya GAPê de li ser Dîcle û Firatê “bendavên ewlehiyê” hatin çêkirin û qadên jiyanê yên xelkê hatin talankirin.
Rastiya Aborî
Elektrîka hilberandî ji bajarên rojava re tê şandin. Ji bo gelê herêmê feydeyek tune ye; berevajî vê, ji ber guherîna germî û baranê, herêm xizantir dibe.
Dorpêça li ser Çemên Sereke
Hewzeya Çemê Firatê
50 Bendav bi giştîKeban → Karakaya → Atatürk → Bîrecîk → Karkamış
Hewzeya Çemê Dîcleyê
41 Bendav bi giştîIlısu → Kralkızı → Dîcle → Cizîr
Encamên Talanê
- Herikîna xwezayî ya çeman tê birîn û av nagihîje hewzeyên jêrîn.
- Sîstema baranê û rêjeya şilîbûnê (nem) diguhere.
- Rejîma germî û bayê xira dibe, hişkesalî bi lez zêde dibe.
- Hevsengiya ekosîstemê hildiweşe û hafizeya civakî tê talankirin.
Nimûneyên Balkêş ên Hilweşînê
Heskîf (Ilısu)
12 hezar sal dîrok hate tunekirin. 199 gund man bin avê û 15 hezar kes koçber bûn.
Semsûr (Atatürk)
34 gund û Bajarê Antîk ê Samsatê yê serdema Neolîtîk man bin avê.
Zîlan (Wan)
Bi projeyên HESê çavkaniyên ava Gola Wanê zirar dîtin û cureyên endemîk winda dibin.
Şax (Şirnex)
Gundê Şaxê yê ku di salên 90î de hatibû şewitandin, niha bi projeya HESê tê binavkirin.
Hewzeya Farqînê
Di xebatên bendavê de teqandinan zirar da Pira Kevir a dîrokî û 50 gund di bin rîskê de ne.
Kasrik (Cizîr)
Geliyê Kasrikê yê ku Gabar û Cûdî ji hev vediqetîne, dê bi bendava nû bibe bin av.
Projeyên Nû û Rewşa Niha
Piştî 2015an: 89 HES û 28 projeyên bendavan hatin destpêkirin.
Rêjeya ÇEDê: %99ê projeyan raporên erênî digirin.
Sala 2026an: Li Çewlîg û Erziromê 4 projeyên nû hatin pejirandin.
Çavkanî: Yeşil Gazete, Yeni Yaşam; Sönmez, M. E. (2012). Barajların Mekân Üzerindeki Olumsuz Etkileri. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi.
Înfografî ji bo nihaplus hatiye amadekirin.
Înfografî ji bo nihaplus hatiye amadekirin.